to be grieved, distressed, disturbed, embarrassed, to be torn with anguish, to be in great pain;
to have an urgent and pressing necessity, to be in despair;
to be hurried, in haste;
տագնապէր ջերմամբ մեծաւ, he had been seized with a violent fever.
Ո՛րպէս վտանգեալ տագնապիմ յամենայն ժամու յաղագս սուտ անուանս (ուրացութեան)։ Զի մի՛ եւ նոքա գայցեն յայս տեղի տանջանաց, յորում ինքն վտանգեալ տագնապէր. (Փարպ.։ Իգն.։)
worn out by fatigue, overwhelmed with labour, weary, tired out.
Ապա եւ ինձ յոյժ տաժանիս ոչինչ կարի հասցէ պատահել. (Անյաղթ բարձր.։)
to fatigue, to tire, to overdo, to harass, to oppress, to vex.
Իբր Տաժանեցուցանել. աշխատ առնել. յոգնեցնել.
to give oneself trouble, to have much trouble, to toil, to be fatigued, worn out with fatigue, to drudge, to work hard.
ՏԱԺԱՆԻՄ κοπιάω, μοχθέω laboro, fatigor. որ եւ ՏԱՐԺԱՆԻԼ. Չարաչար աշխատիլ. վաստակիլ. խոնջիլ. տառապիլ. կթոտիլ. յոդիս ապաստան լինել. յոգնիլ.
throne, seat, bench.
յորմէ Տախտակ. թ. պ. դախտ, դէխտ, դէհդ. Փայտակերտ նստարան. բազմոց. մահճակալ. գահաւորակ. գահոյք. գահ. աթոռ յո՛ր եւ է նիւթոյ.
Ծովն տիբերի՝ տէ՛ր քեզ տախտ կապի, զքեզ բառնայ յուսի. (Գանձ.։)
covered with boards, planks, boarded, planked, floored;
wainscoted;
wooden floor;
scaffolding;
wainscot;
— նաւու, deck;
— առնել, գործել, to wainscot, to plank, to board, to floor.
Զիլ ոչ եթէ տախտակամած տապանն պահէր զնոսա, այլ՝ աջն աստուծոյ հզօրի։ Ի տախտակամած յորմսն յեցեալ։ Զճակատն պղնձեան եւ տախտակամածի յօրինուածովն ամրացուցանէր. (Ոսկ. ղկ.։ Լմբ. պտրգ.։ Ուռպ.։)
to stretch on the earth;
to beat down, to overthrow.
ՏԱԽՏԱՊԱՐԵՄ, Ի ՏԱԽՏԱՊԱՐ ԱՐԿԱՆԵՄ. ἑκτείνω extendo Սփռել տարածել ի վերայ տախտի կամ իբրեւ զտախտակ. ձկտել. յորսայսել. լարել. փռել.
chief cup-bearer, butler.
Զգնել ոմն տակառապետ արքային հայոց, որ էր յազգէն գնունեաց։ Տակառապետին՝ դաւով խրատ տուեալ հիւրկանու. (Խոր. ՟Բ. 18։)
dwelling together;
cf. Վրանակից.
cf. Տաղաւարիմ.
Բանն մարմին եղեալ՝ տաղաւարեաց ի մեզ։ Որ մարմին եղեւ, եւ տաղաւարեաց ի մեզ։ Համաքատակի ընդ խորանին աբրահամու, յորում տաղաւարեաց աստուած երկու հրեշտակօք։ Առ աբրահամ եկն, եւ ի խուղն տաղաւարեաց. (Ճ. ՟Գ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Բրսղ. մրկ.։)
hut, a poor cottage.
Յայսմ տեղւոջ՝ յորում տաղաւարիկս է. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
to be distressed, harassed, uneasy, annoyed, plagued.
Յորժամ տուրիս առնումք ի սիրելւոյ, տաղտապիմք եւ տարակուսիմք փոխարէն հատուցանել։ Տրտմիմ եւ տաղտապիմ։ Տաղտապեալ տագնապի խիղճ մտացն։ Ընդ լսելն տաղտապեալ տագնապին։ Ինքն առ յինքենէ գարշի եւ տաղտապի։ Մի՛ տրտմութեամբ տաղտապիր։ Տաղտապեսցի ի փորձանացն, որպէս կինն յոբայ։ Միտքն ի խղճէ պատուիրանազանցութեանն տաղտապի։ Ի վերայ թշուառութեանս վտակօք արտասուաց տաղտապԻ. (Լմբ. ստիպ.։)
cf. Տաղտկալից.
Հրամանն յոյժ ծանրագոյն եւ տաղտկալից էր։ Զբարեկեցութեան կեանսն ... զծանր եւ զտաղտկալիցն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 28։)
displeasing, disgusting, tiresome, fastidious, loathsome.
Հրամանն յոյժ ծանրագոյն եւ տաղտկալից էր։ Զբարեկեցութեան կեանսն ... զծանր եւ զտաղտկալիցն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 28։)
cf. Տաղտկանամ.
Տաղտկացաւ բանն արքայի՝ առ յովաբայ. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ա. 6։)
to be disgusted, wearied, sick or tired of, to loathe, to nauseate;
տաղտակացեալ եմ ի մարդկանէ, I am weary of men.
Տաղտկացաւ բանն արքայի՝ առ յովաբայ. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ա. 6։)
wearisome, tedious, tiresome, bothering, troublesome;
idle, cowardly, tedious to oneself;
cf. Տաղտկութիւն.
Էր այր սէգ, եւ յորս էրէոց նահատակ. իսկ առ ի պատերազմունս վատ եւ տաղտուկ։ Մի՛ յուսմանէ լինիր տաղտուկ. զի միեւ վայ տաս անձինդ յատուկ. (Խոր. ՟Բ. 50։)
cf. Սեղանակապուտ.
Բազում տեղի պատրաստեաց զանձինն սատանայի (յուդա) տաճարակապուտ սեղանակապուտ գողութեամբն. (Ոսկ. ես.։)
guardian or minister of a temple.
Յաթենականն յաւէտ պարծանք, պաշտօնասէրս յոյժ՝ տաճարայարդարս գոլով. (Անան. եկեղ։)
house-steward;
chief-captain;
high-priest;
governor or ruler of the feast, high seneschal;
cf. Հացերէց.
Հաստատել պարտ է քահանայս եւ քահանայուհիս՝ տաճարապետս լինել աստուածոցն. (անդ։)
to be wet, moistened, to become humid, moist.
damsel, girl, young lady.
Օրիորդքն կուսանքն են, որ ընդ թագուհւոյն լինին, եւ յոմանց տամոջել ասին. (Լծ. նար.։)
to carry, to carry away or off, to bear off, to take or convey away, to lead, to bring, to fetch away, to transport;
to drive at, to tend or lead to;
to hold, to contain, to comprise, to include, to comprehend;
to bear, to suffer, to endure;
to carry to an end, to accomplish, to crown;
to be brought, conducted, led;
յինքն —, to appropriate to oneself, to assume wrongfully, to arrogate, to lay claim to;
ընդ միտ —, to take exception or offence at, to find fault with;
— եւ ածել ինչ, to publish, to celebrate, to make public.
Ոչ կարէին նոքա տանել զմեծ գիտութիւնս զայս։ Զանմարմնոցն զմաքրութիւնսն մարմնական կրիւք տարեալք ի յանձինս իւրեանց։ Զոր ոչ բնութիւնք արարածոց զաստուած տանիւր։ Որ տարար յորովայնի զանտանելին ամենեցուն. (Իգն.։ Շար.։)
Մեծախոհութեամբ տանիք զրկանաց։ Զի՞նչ եղեւ, զի եւ ոչ դռնապանին տարար հարցմանն։ Համբերութեամբ աղքատութեանդ տանիցիս։ Չգալ ի վերայ՝ փորձութեանց, որ մեզ չէ՛ տանելի։ Տարեալ ժուժկալութեամբ համբերեցին տանջանացն. (Նախ. յոբ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։ Մանդ. ՟Դ։ Խոսր.։ Շար.։)
Յորժամ յաջ ոտնս յենուի, զաջ լեառն ընդ գետին տանէի. յորժամ ի ձախ ոտնն յենուի, զձախ լեառն ընդ գետին տանէի. (Բուզ. ՟Դ. 54. այսինքն ձգէի, արկանէի։)
carrying, sustaining, bearing, supporting.
Ի յոտս տանողականս կրողաց երկուց կառուցար. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
master of a house, head of a family;
landlord, house-holder;
patriarch, chief of a tribe or race;
— տարւոյ, the Sun's house.
Արգամ տանուտէր մուրացան՝ որ ի ծննդոցն աժդահակայ։ Նախարարօք եւ մեծամեծ տանուտերօք ... Յաւագ տանուտերաց։ Ոչինչ կրտսերս յիշխանս յուդայ, զտանուտեարս ցեղիցն կոչէ։ Սուլիմաբերդ ի սուլիմա տանուտեռնէ շինեալ. (Խոր. ՟Բ. 41։ Փարպ.։ Շ. մտթ.։ Ուռպ.։)
Խոյ յորժամ տանուտէր լինի. գարունն ազնիւ. Յորժամ ցուլն տանուտէր լինի տարւոյն, գարունն գիճային։ Առ ի յոյժ վրիպանացն՝ ասացին զտուընջենային եւ զգիշերային ծնելութիւնս ի տանուտեառնէ աստեղէ. (Շիր.։)
tormenting, torturing, inflictive, penal.
κολαστικός castigans, castigator, poenae cupidus. Որ ունի յոյժ կամ զկամս տանջելոյ.
rack, instrument of torture.
Տանջանարան կետոսի. (Փիլ. յովն.։)
torment, torture, punishment, suffering, pain, plague, grief;
—նս ածել ի վերայ or արկանել զգլխով ուրուք, cf. Տանջեմ.
mistress of a house, matron;
housewife.
Աշխարանս տիկնացն եւ տանտիկնաց։ Բրգիշոյ եկեալ յաշխարհն հայոց տանտիկնօք. (Յհ. կթ.։ Փարպ.։ (Իսկ ի Հ. կիլիկ. վրիպակաւ գրի՝ տանտիկանօք։))
visible;
seeing;
—ք, organ of sight, the eyes;
cf. Շուրջ.
Եւ ըստ համաձայնութեան յունին՝ որպէս cf. տեսութիւն.
Ոչ ամենեցուն է լոյս տեսանելի։ Յոյս տեսանելի՝ չէ յոյս. (Յոբ. ՟Լ՟Ե. 21։ Հռ. ՟Ը. 25։)
seeing;
prophet, seer.
to make oneself seen, to become visible, to be in sight, to appear;
to have an interview, a meeting.
Մորենի անկիզելի, յորում աստհուած տեսաւորեցաւ. (Սկեւռ. աղ.։)
theory;
vision;
the eyes;
interview.
Ի հետակայում տեսաւորութեան (կամ տեսութեան) ուսցուք։ Պղատոնական տեսաւորութիւնք խորինք եւ դժուրաք. (Սահմ. ՟Ա։ Անյաղթ պորփ.։)
Զհինգսն զգայութիւնս, զտեսաւորութիւն, զլուսաւորութիւն, եւ այլն։ Տեսաւորութեան՝ գոյնս, եւ ձայնս՝ լուսաւորութեան։ Զերկնային իմաստութիւնն տեսաւորութիւն կոչեաց. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. այլաբ.։)
aspect;
appearance, look, sight, view;
air, mien, visage, image;
spectacle, representation;
vision, apparition, phantom, spectre, dream;
phenomenon;
contemplation;
theory, idea;
գեղեցիկ —, — գեղոյ, beauty, loveliness;
գեղեցիկ տեսլեամբ, handsome, beautiful, charming;
երկնային —, celestial vision;
— դիմաց, figure, physiognomy;
ի — ածել, to represent, to perform, to put upon the stage;
— լինել աշխարհի, to be made a spectacle unto the world;
— տեսանել, to have a vision;
արար տօն տեսլեան, խաղու, he held a festival with public games;
ի — ամենեցուն, before all men, or all eyes;
եղեւ բան տեառն առ աբրամ ի տեսլեան, God spoke in a dream to Abram;
տեսլեամբ բնութեան պարապեալ, given to the contemplation of nature;
— աչացն է հաւատարիմ եւ ոչ լուր ականջացն, hearing is believing but seeing has no fellow.
Ազնիւ երեսօք, եւ գեղեցիկ տեսլեամբ յոյժ։ Երեսք նորա եւ տեսիլ նորա ահագին յոյժ։ Տեսիլ արածին զնստագոյն։ Մի՛ ապականիցէք զտեսիլ մօրուաց ձերոց։ Տեսիլհ անուոցն իբրեւ զտեսիլ ական կարկեհանի. եւ այլն։
Որպէս տեսիլս աչաց զարեգական զլոյս։ Տեսիլ աչացն է հաւատարիմ, եւ ոչ լուր ականջացն։ Միայն տեսլեանն զգայութեանց աստուած ծագեաց լոյս. (Յճխ. ՟Գ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։ Փիլ. իմաստն.։)
visual;
contemplative, ascetic, intellectual.
Առանց զգայութեան տեսողականաց։ Կորովական աչս ունելով տեսողական։ Տեսողական մտացս հանճար։ Տեսողական հանճարն. (Նար. ՟Հ՟Ե։ Շ. իմ. եղակ.։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)
Աստուածային բնութեանն անուն զտեսողական զօրութեանն ունի նշանակ (առ յոյնս. (այն է). Պիտառ.։)
sight, vision, look, view;
theory, plan, speculation;
visit;
contemplation, consideration;
idea, conception, knowledge, notion;
vision, dream;
prophecy;
ecstasy;
տեսութեան or դիտական ասպարէզ, field of view or vision;
համառօտ —, cursory view, short notice, sketch;
հասարակաբար տեսութիւն, at or with a single glance, in a summary way.
Տեսութիւն է՝ որ ի ձեռն աչաց՝ յամենեսին ի զգայութիւնսն գեղեցիկ։ Ըստ բաւականութեան աչաց տեսութեանց։ Ընդ տեսութիւն եղբարցն խնդամք։ Մարիամ առիթ տեսութեան նոցին զանզնին որդւոյն կերպարան։ Եւ ոչ տեսութեամբ աչաց բացայայտի. (Փիլ. իմաստն.։ Արծր. ՟Ա. 11։ Վրք. հց. ՟Թ։ Նար. կուս.։)
ՏԵՍՈՒԹԻՒՆ. Հայեցուած. եւ Ըմբռնումն մտաց. եւ Վերացումն իւիք ի զգայութեանց.
Գործ՝ տեսութեան ասպանջական է։ Բարիո՛ք (է) տեսութիւն, բարիո՛ք գործ։ Սրբոյ եւ թագաւորականի տեսութիւն երրորդութեանն (դէմ յանդիման). զոր միայնակ եւ մանաւանդ անդ արքայութիւն երկնից ես գնեմ. (Ածաբ. մկրտ. Ածաբ. աղք. Ածաբ. կարկտ.։)
inspector, director, overseer, intendant, guardian;
bishop.
Կարդաց առ տեսուչն իւր աստուած։ Որոց ամենայնի տեսուչն յաւէժ աստուած է։ Այլ այժմ դարձարուք առ հովիւն եւ տեսուչ հոգւոց ձերոց։ Ամենայն հօտիդ, յորում եդ զձեզ հոգին սուրբ տեսուչս՝ հովուել զժողովուրդ տեառն. (Եսթ. ՟Ժ՟Ե. 5։ ՟Ժ՟Զ. 4։ ՟Ա. Պետր. ՟Բ. 25։ Գծ. ՟Ի. 28։)
Providence;
direction, inspection, superintendence, survey, watch;
incarnation;
police;
government;
աստուածական, վերին —, Divine Providence.
Բազում արտասուօք ժտէր ի տեառնէ զտեսչութիւն իրացն (այսինքն տեսանել եւ իմանալ) թէ յորո՛ւմ պատուի էր նա։ Տեսանեմ զարհաւիրս գեհենին, եւ զսոսկալի աղետիցն զտեսչութիւնն (այսինքն զտեսիլն). (Վրք. ոսկ.։ Մանդ.։)
quire of paper, stitched-book, copy-book;
pamphlet.
ՏԵՏՐ ՏԵՏՐԱԿ. Բառ յն. դէդրա՛ս, դէդրագդի՛ս, դէդդրա՛դիօն. τετράς , τετρακτύς, τρεπεδεῖον կամ τετράδιον quaternio. Տոմսակ քառածալ. գրքոյկ չորեքկուսի. Կատարեցաւ տետրս. (երգոց ժամագրքի) ի թուականիս հայոց չկդ։ Յիշատակ է խաղտետրս թվին. ռհ։ Բանս ու տետրս ի վճար էր. (Յիշատ.։)
ՏԵՏՐ ՏԵՏՐԱԿ. Բառ յն. դէդրա՛ս, դէդրագդի՛ս, դէդդրա՛դիօն. τετράς , τετρακτύς, τρεπεδεῖον կամ τετράδιον quaternio. Տոմսակ քառածալ. գրքոյկ չորեքկուսի. Կատարեցաւ տետրս. (երգոց ժամագրքի) ի թուականիս հայոց չկդ։ Յիշատակ է խաղտետրս թվին. ռհ։ Բանս ու տետրս ի վճար էր. (Յիշատ.։)
leaf;
leaves;
— ծաղկանց, corolla, petal;
տատանիլ որպէս զ—, to quiver like an aspen leaf;
եւ — չանկանի թէ աստուած չկամի, no leaf falls but God's will drops it.
φύλλον folium. Սաղարթ. թերթ կանաչագեղ արձակեալ յոստոց ծառոց՝ ի զարդ եւ ի հովանի ծաղկանց եւ բուսոց. եափրագ, վարագ.
deprived, stripped of leaves, leafless;
stripping or despoiling of leaves;
— առնել, to pluck or strip off leaves;
— լինել, to shed or lose leaves.
Սուգք առեալ ծառոց՝ տերեւաթափ լինել յոստոց (ընդ մահն անտոնի). (Տաղ.։)
durable, permanent, stable, persisting, lasting.
μόνιμος stabilis, durabilis. Տեւող. տոկուն. մնայուն. որ յերկկար կայ մնայ. դիմացկուն.
Ոմանք տեւականք լինին առ յոլով ժամանակս։ Սերմանքն ոչ ցանգ տեւեն, եւ նա միշտ տեւական է։ Մինչեւ ցվախճան ճգնեալ տեւական լինէր։ Անշարժ տեւական եւ բաւական. (Արիստ. աշխ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 8։ եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
cf. Տեւակութիւն.
cf. Տեւականութիւն.
Որ զխառնուածս յարմարեալ կազմէ առ ի տեւողութիւն յարակայութեան բոլոր աշխարհիս. (Եղիշ. ՟Բ։)
Շնչոյ յարակարգութիւն, զգայութեան տեւողութիւն. իմա՛, պատճառ տեւելոյ։
Lord's, dominical;
— աղօթք, the Lord's prayer;
— տուն, church;
— օր, sunday;
— գիրք, Holy Scriptures.
cf. Տէրունական.
Տէրունեան սուրբ մարմինն։ Տէրունեան մարմնոյ եւ արեան։ Ի տէրունեան մեծի սուրբ զատկին։ Խոյս ի չարէն ետու առ ի լրըումն տէրունեան հրամանին։ Ծառայո չար եւ վատ ըստ տէրունեան յանդիմանութեանն. (Անյաղթ բարձր.։ Շար.։ Եղիշ. ՟Ե։ Յհ. կթ.։ Նար. ՟Է։)
depreciated;
undervalue.
Անարգ եւ չնչին ըստ գնոյն. ցած եւ կծծի յոյժ. ըստ յն. ամօթալի, կամ անամօթ.
colourless, discoloured, pale, wan, ghastly, leaden-hued, livid.
ՏԺԳՈՅՆ կամ ԴԺԳՈՅՆ. յորմէ. ՏԺԳՈՅՆՈՒԹԻՒՆ կամ ՏԺԳՈՒՆՈՒԹԻՒՆ. Գունաթափ կամ այլայլեալ գոյն տխուր.
Տժգոյնութիւն մարմնոյ, եւ աղքատութիւն ընչից. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
cf. Տիք;
come now! come on! courage!
— նա, rather, it is better;
moreover;
տի՜նա, cf. Տի՛.
Երեմիայ յաւուրս յովսեայ սկիզբն արարեալ յերեքտասանամեայ տի նորա. (Մխ. երեմ.։)
Աստուածասէր կարծիք, տի՛ նա առաւել՝ կարծեաց երիցագոյն։ Ոչ գոլ բարւոք զմարդն միայն. տի՛ նա առաւել՝ միայնակն ըստ միում ն աստուածոյ։ Ի վերայ յոլովից, տի՛ նա առաւել, ի վերայ ամենեցուն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. այլաբ.։ Պորփ.։)
fore-arms, arms.
յորմէ եւ (Գէ. ես.)
Ի տգաց միայն զպարտատիկն աջոյ ձեռամբն առեալ. իմա՛ զձախոյ ծղիս՝ յոր արտաքոյ կամ ի ներքոյ փաթութեալ, պահէր զպարսատիկն. եւ կամ իմա՛ որպէս յն. այն է պահարան, կամ քսակ հանդերձին.