gay, joyful;
sprightly, lively;
sober, grave, imposing, serious;
— երեսօք, seriously;
ի բարբառ —, with a serieus voice;
ի լրջեաց, ի լրջէ, in a waking state.
cf. Լուրթ.
· Calfa
Կարկառ ձեռն դու՝ որ լուրջդ ես, արբեցելոցն։ Տաճարապետին՝ որ լուրջն էր, եւ չէր ինչ բնաւ ճաշակեալ։ Լուրջ լինել յարբեցութենէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
cf. Լուցափայտ.
· Calfa
θαλπτήριον fomentum δέλεαρ esca. Նիւթ լուցանելի, եւ լուցանօղ կամ ջեռուցիչ. խանձ. վառելու կամ վառօղ բան մը.
cf. Լկտի.
· Calfa
ԼՊԻՐՇ ἁναίσχυντος, ἁναιδής impudens, inverecundus. որ եւ ԼՊՐՇԱԿԱՆ. Լկտի. անամօթ. անպատկառ. լիրբ.
cf. Լպիրծ.
· Calfa
Լպրծոտ, ողորկատեսիլ, ապակատարազ։ զօրէն վիմի լպրծոտ՝ ոտից անհաստատելի։ Լպրծոտ՝ լակոնացի եւ արաբացի վիմաց. (Մագ. ՟Ի. ՟Ի՟Բ. լ.)
cf. Լպիրծ.
· Calfa
Լպրծոտ, ողորկատեսիլ, ապակատարազ։ զօրէն վիմի լպրծոտ՝ ոտից անհաստատելի։ Լպրծոտ՝ լակոնացի եւ արաբացի վիմաց. (Մագ. ՟Ի. ՟Ի՟Բ. լ.)
cf. Լկտանամ.
· Calfa
ներգործական բայ չէզոքական բայ ԼՊՐՇԵՄ ԼՊՐՇԻՄ. ἁπαναισχύνομαι, ἁναιδεύομαι impudenter ago. Լպիրշ լինել. լրբիլ. լրբաբար գործել. անամօթիլ. յանդգնիլ. ժպրհիլ. երեսը պատռիլ, երեսի ջուրը կորսընըցնել.
cf. Լկտանամ.
· Calfa
ԼՊՐՇԵՄ ԼՊՐՇԻՄ. ἁπαναισχύνομαι, ἁναιδεύομαι impudenter ago. Լպիրշ լինել. լրբիլ. լրբաբար գործել. անամօթիլ. յանդգնիլ. ժպրհիլ. երեսը պատռիլ, երեսի ջուրը կորսընըցնել.
tacitly, by implication;
secretly, in secret;
silently, without bustle, in a private manner.
· Calfa
Օրէնէ փեսայի՝ առժամայն ոչ խոսել ցհարսնն, այլինքն լռելեայն կալով՝ այլք զնմանէ ծանուցանեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17. Երթեալբնակէր լռելէայն ի մանեայ այրս. Յհ. կթ.։)
silence.
· Calfa
Լռելութեամբն ցուցանելով անհասանելի ինքեանց զխնդրելն ի նմանէ. (Նիւս. երգ.։)
to hold one's tongue, to remain silent, to be silent;
to keep silence, to cease to speak, to hold one's peace;
to cease, to be at rest, to repose, to rest;
to be out of work;
net to mention, to say nothing of, to suppress, to pass over in silence.
· Calfa
σιωπάω, παρασιωπάω sileo, taceo. Լուռ լինել. լուռ կալ. չխօսել. չհանել ձայն. ձեւանալ որպէս չլսօղ. համբերել. ներել.
to silence, to put to silence, to impose silence;
to interrupt, to cause to cease;
— զխիղճ մտաց, to stifle one's remorse or compunction.
· Calfa
Բամբասե՞ն. դու լռեցո՛. (Սարգ. յկ. ՟Թ։ Զալիս լռեցաւցանել. Երզն. մտթ.։)
silence, secrecy;
taciturnity;
calm, quiet, tranquillity;
պատուել զ—, to preserve silence;
լուծանել, աղմկել զ—, to break silence;
նստել ի լռութեան, to live in tranquillity, to lead a peaceful life;
ընդ լռութեամբ անցանել, to pass over silently;
ի խոր լռութեան գիշերոյ, in the deep silence of night;
եթէ խօսքն է արծաթի՝ —ն է ոսկի, words are silver, silence is gold;
— ! silence ! hush !
· Calfa
Որ սիրէ զլռութիւն, մերձ է առ աստուած։ Որ սիրէ զեկեալն, եւ խօսի, լուսաւորի ի նմանէ. լռութիւն յաղթահարեաց զպիղատոս. (Կլիմաք.։)
Ուրախ լիցին ի հանգչել իւրեանց լռութեամբ եւ խաղաղութեամբ ճշմարիտ հանգստեանն. (Եւս. պտմ. ՟Թ. 7։)
σιωπή silentium. Լուռ կալն. լուռ լինելն. տե՛ս (Ամովս. ՟Ը. 3։ Երգ. ՟Դ. 1։ ՟Զ. 6։)
cf. Լռիկ.
· Calfa
տուեալ լինի փառաւորութիւն արարչին ի վերայ լռնոց եւ անխօսից՝ խօսնովքս. (Վեցօր. ՟Գ։)
acoustic.
· Calfa
Թանձրացեալ շոգոլւովն լսելիքն զօրէն դրաց իմն լսական մասանցն ի վերայ եդելոյ։ Եթէ յայնոսիկ՝ որ ըստ լսելեացն են մասունք՝ հոսեսցի. (ի լսականն խառնեսցի. Նիւս. կազմ.։)
hearing, ear;
hall of audience, auditory;
university.
· Calfa
ἁκοή auditus. Գործարան լսելոյ. լսելիք. ունկն. ականջք. ականճ, անկաճ.
ԼՍԱՐԱՆ. ἁκροατήριον auditorium Հանդիսարան լսելոյ զդատ. ատեան. դահլիճ.
ԼՍԱՐԱՆ. Որպէս Դպրոց երեւելի, տեղի լսելոյ բանից վարժապետի. աշակերտանոց. վարդապետանոց երեւելի. զոր առ մեօք կոչեցին ոմանք Համալսարան, որպէս լտ. universitas. եւ կամ academia եւ lyceum. տե՛ս եւ ՃԵՄԱՐԱՆ.
the hearing;
granting;
obedience.
· Calfa
Հրաշալի տեսութեամբն այնուիկ եւ լսելութեամբ. (Սկեւռ. ես.։)
Եւ Լսելի լինեն խնդրուածաց.
ἁκοή auditus, auditio. Լսելն. լսուղութիւն. ունկնդրութիւն. եւ Լսելիք. եւ Լուր. Մեծ միջոցաւ ի բաց ի նորայն որոշել լսելութենէ. (Պիտ.։)
to hear;
to give audience to, to listen to;
to grant, to hearken to the prayer of;
to understand;
— զչար հոտ, to perceive the odour;
չլսելոյն, չլուելոյն առնել, to turn a deaf ear to;
լուայ զի, I have heard it said that;
լուարուք ինձ, listen to me, hear me;
լուր մեզ, hearken to us, grant our prayer;
ոչ լսեն ինձ, they do not listen to me.
· Calfa
Լուայ զձայն քո ի դրախտի աստ։ Ականջ խլից լուիցեն։ Որ ունիցի ականջս լսելոյ, լուիցէ։ Որ զբանն աստուծոյ լսեն եւ առնեն։ Լուարուք զբան տեառն։ Լուարուք (այսինքն լուայք), զի ասացաւ։ Լսելով լուիջիք, եւ մի՛ իմասջիք։ Զձայն նորա (հողմոյն) լսես։ Լուան ի նմանէ։ Ի տեառնէ լսեմ զայսպիսի բանս։ Որք զսիցեն զանուանէ քումմէ, խռովեսցին։ Լուան զմանէ ազգք։ Զորմէ այսպիսի իրս լսեմ։ Լուաւ զլուր.եւ այլն։
Եւ Ըմբռնել զիմաստ, կամ լսել ներքին ունկամբ. ի միտ առնուլ. իմանալ. հասու լինել. հասկընալ.
ԼՍԵԼ. տր. խնդրով. Ունկնդիր լինել յոժարութեամբ. եւ Անսալ. հնազանդիլ. ընդունել զասացեալն, կամ զխնդիրն. անկարճ՝ ուշ դնել, մռել.
Արիք եւ լուարուք բարբառոյ իմոյ։ Քաղցրութեամբ լսէր նմա։ Որ ձեզ լսէ, ինձ լսէ։ Ահա որդիքն իսրայէլի ոչ լուան ինձ, եւ զի՞արդ լսիցէ ինձ փարաւոն։ Լսել ձայնի տեառն, կամ պատուիրանաց, հրամանաց. եւ այլն։ Լո՛ւր ո՛րդեակ խրատու հօր քո։ Ամենեքեան հնազանդութեամբ լսէին միում։ Ի կարդալ իմում լուաւ ինձ։ Տէր լո՛ւր աղօթից իմոց. եւ այլն։
Լսելն՝ զընդունելն զաղաչանս եւ տալն զխնդրելին ասէ։ Խնդրեմք ինչ, եւ ի չկամելն տալ՝ չլուաւ ասեմք. եւ ի տալն զխնդիրնասեմք, լուաւ. ո՛չ զայն ցուցանեմք, թէ յականջս ազդեցաւ ձայնն, այլ թէ կամացն ընդունակ եղեւ. (Խոսր.։)
to cause to hear.
· Calfa
Լսեցոյց լիձ մի ըստ միոջէ. (Խոսրովիկ.։)
ἁκουστίζω audire facio. տալ լսել. լսելի առնել. Լուուցանել.
hearing, audition;
obedience, docility.
· Calfa
Մակրեա՛ զլսելիսդ ի պղծալուր լսողութենէ. (Մանդ. ՟Թ։)
Զլսողութիւնս բծաւորեցի, զհոտոտելիս իգացուցի. (Սկեւռ. աղ.։)
Նախանձելի վարուցն, զոր ստացան ի ձեռն լսողութեան իւրեանց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։)
ἁκοή auditus, auditio. որ եւ լսելութիւն. որպէս Լսելն. լսումն. լուր. ունկնդրութիւն. եւ լսելիք.
accomplishment, perfection;
fulness.
· Calfa
Լրութիւն. լիութիւն. անպակաս լրումն.
fully, copiously, perfectly.
· Calfa
ἑκπλέως plene. Լիապէս. լիով. լրիւ. բովանդակապէս. կատարելապէս եւ լիուլի. առաւելապէս.
to complete, to accomplish, to finish, to crown, to complete the measure of, to carry to its highest pitch.
· Calfa
πληρόω, συμπληρόω compleo, expleo. Տալ լրանալ. լցուցանել. լիացուցանել. լնուլ.
very or most impudent.
· Calfa
Առաւել կամ յոյժ լիրբ, եւ լրբենի, (անձն, եւ գործ)
insolent, impudent, foulmouthed.
· Calfa
ἁναίσχυντος impudens. Որ լրբաբար խօսի. լիրբ.
to be shameless, impudent, bold, brazen-faced;
to behave with insolence, to say silly, or impertinent things.
· Calfa
ոչ յայտնեաց, զի մի՛ լրբեսցի, եւ յամառ լինիցի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։)
ἁναισχυντέω impudens sum, impudenter ago. լրբութեամբ վարիլ. լիրբ գտանիլ. անամօթիլ. ժպրհիլ. յանդգնիլ. լրբանալ, երեսի ջուրը կորսընցընել.
impudence, impertinence, insolence, shamelessness, arrogance, cynism;
ի — դարձուցանել, to render insolent.
· Calfa
Անդ ողորմութիւն գտանելի կարի լրբութեամբ ժտողին ոչ է. (Մաշկ.։)
to become bluish grey.
· Calfa
Օդ պղտորեալ եւ յուզեալ ոչ լրթասցի. (այսինքն ոչ լիցի երկնագոյն). (Վեցօր. ՟Զ. եւ Շիր.։)
entire estate, complement, completeness, fulness;
accomplishment, completion, perfection, consummation;
satiety;
reunion, multitude;
— լուսնի, full moon;
ի — ածել, to accomplish, to complete, to finish, to crown, cf. Կատարեմ;
ի — գալ՝ ելանել՝ հասանել, to be accomplished, to be fulfilled;
ի —, for the completion of;
ի — աղետիցս, to complete my misfortunes, to give me the finishing blow, to fill up the measure of my misfortunes;
— ժպրհութեան, եղերան, the height of insolence;
the lowest depth of crime;
— եղեւ փառաց նորա, his glory was at the highest pitch.
· Calfa
Բերրի լինել դաշտացն հասկաց լրութեամբ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
πλήρωμα, πλήρωσις plenitudo. Ունելն զլիր. լի լինելն. լրումն. լիութիւն. ամբողջութիւն. բովանդակութիւն. անպակաս գոլն. ատոքութիւն. առատութիւն. զեղումն. լեցունութւին.
Աւելի փոյթ ունին ի լրութիւն որովայնին. (Ի գիրս խոսր.։)
cf. Լրութիւն
· Calfa
Տո՛ւք որովայնին կերակուրս. որով դադարէ. զի ի ձեռն լրմանն լանլրումն գիտութիւնն ի մեզ կացուսցէ. (Կլիմաք.։)
ԼՐՈՒՄՆ. որպէս Լիութիւն, լցումն. լի գոլն. առատութիւն.
որպէս զի եւ բանտապետին ընդ հրաշափառ տեսլեանն եւ լրմանն խռովութիւն լինել. (Նիւս. թէոդոր.։)
πλήρωμα . Լրանալն, եւ Լրութիւն. լիութիւն, բովանդակութիւն. եւ Կատարումն.
cf. Լրջմտութիւն.
· Calfa
Տեսցես զլրջամտանս արդարոց ի փայլիւնս բաշխելոյ պարգեւացն. (Սեբեր. ՟Ժ։)
to awaken, to wake up;
to become sprightly, to indulge in mirth, to make merry.
· Calfa
Լուրջ լինել, արթուն եւ զուարթուն եւ զգաստ. Սթափիլ. արթնանալ.
good humour, merriment, jollity, gaiety, joy;
vivacity;
vigilance, alertness, watchfulness.
· Calfa
Աղաղակելն նոցա ձայնիւ լինէր ի հշտութենէ եւ ի բազում լրջմտութենէ. (Ոսկ. գծ.։)
spy, informer, police-spy;
betrayer, traitor;
emissary;
scout.
· Calfa
ԼՐՏԵՍ որ եւ ԼՐՈՒՏԵՍ ասի. κατάσκοπος explorator, speculator. որ երթայ լուր առնուլ եւ բերել՝ ականատես լինելով. դիտօղ եւ զննիչ ելից եւ մտից օտար երկրի. Դէտ. պատուիրակ. Տե՛ս (Ծն. ՟Խ՟Բ. 9=34։ Թուոց. ՟Ժ՟Դ. 6։ Յես. ՟Զ. 25։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Զ. 4։ Եբր. ՟Ժ՟Ա. 31։)
to fill, to fill up;
to satiate;
to accomplish, to complete, to effect.
· Calfa
Եւ կատարել լիով.
πληρόω, ἑμπλήθω impleo χορτάζω saturo եւ այլն. Լնուլ, լի առնել. Ճոխացուցանել. լեցընել.
to leave, to abandon, to desert, to forsake, to quit, to give up;
to disable;
to dismantle;
to discourage, to dishearten.
· Calfa
(լծ. լտ. լինքուօ, լիքուի). λείπω, παραλύω linquo, derelinquo, dejicio, rejicio, negligo. Ի բաց կամ ի վայր թողուլ. ընկնուլ յերեսաց. ի բաց արձակել՝ լուծանելքակել՝ մերժել յիւրմէ. տարագրել. անտես կամ ապախտ առնել. Երեսի վրայ թողուլ.
to grow weak, to be disabled, to languish, to want force;
to despair, to be dispirited.
· Calfa
Թէ գուցէ լքեալ լինիցին ականջք լսօղացն կարծեօք՝ թէ ոչ կարէր նա դիմանալ լինել մարտին. (Եփր. համաբ.։)
Ճոխանալ երեւելեօքս եւ լքանելեօքս. այսինքն հանցաւոր եւ արհամարհ, կամ աստ թողլի իրօք. (Արծր. ՟Ա. 14։)
եւ ձ. ԼՔԱՆԻՄ παραλύομαι dissolvor ὁλιγωρέομαι parvipendor, negligor ἠττάομαι vincor (լծ. եւ langueo, liquesco ) որ եւ ԼՔՆՈՒԼ. Թողեալ լինել. թողանալ. թուլանալ. պարտիլ՝ պարտասիլ. կթոտիլ, լուծանիլ, իբր հալիլ մաշիլ. Երեսի վրայ մնալ.
abandonment;
desertion, defection;
weakness, debility;
lowness of spirits, loss of courage.
· Calfa
Ոչ դարձցին հարք առ որդիս իւրեանց՝ ի լքումէ լինէր ամենայն պատերազմող ձեռին. (Յհ. կթ.։)
discouragement.
· Calfa
Սառնամանիք ձմերանոյն առաւել բերէր զլքուցումն հեծութեան։ Գուցէ լքուցումն ինչ նոցա ի թշնամեացն լինիցի. (Յհ. կթ.։)
s. bot. bryony, snakeweed;
anthropomorphon, mandragora root.
· Calfa
ԼՕՇՏԱԿ կամ ԼՈՇՏԱԿ. Բոյս՝ որ պատատի զորթով. եւ կոչի նաեւ Որթ սպիտակ. ըստ ոմանց՝ յն. վռիօնի՛ա, ամբէ՛լօս լիւգի՛. իտ. պռիօնիա. լտ. վի՛թիս ա՛լպա։ (Բժշկարան.) (ուր մեկնի, ուրունկուլ. ֆաչարա)։ եւ Վստկ.։
to humble or abase one's self, to be humble.
· Calfa
Ի վերայ մեծամեծ բարեգործութեանց առաւել խոնարհամտել. (Կլիմաք.։)
ԽՈՆԱՐՀԱՄՏԵԼ. ταπεινοφρονέω humilior, summissionem adhibeo. Խոնարամիտ լինել. խոնարհութեամբ քաղաքավարիլ. խոնարհիլ.
humility, modesty, meekness, to conjugate verbs.
· Calfa
Որ ածէ զձեզ յամենայն խոնարհամտութեան։ Ոչ խոնարհամտութիւն լինի, եթէ ոչ երկայն մտութենէ. եւ ոչ հպարտութիւն, եթէ ոչ ի կարճամտութենէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 24. 25։)
to humble, to abase, to subject;
to bring down, to lower, to abate, to depress;
to bow or bend down, to incline;
— զունկն, to lend an ear to, to listen to;
— զանձն, to humble oneself;
to do penance, to mortify oneself, to fast;
— զամբարտաւանութիւն ուրուք, to lower, to abase, to bring down the pride of;
— զաստուած առ մարդիկ, to move God to compassion, to implore divine mercy;
Աստուած խոնարհեցուցանէ զամբարտաւանս, God humbles the proud.
· Calfa
Զախտն նոցա խոնարհեցուցանէր։ Զամենայն զայրացումն եւ հպարտութիւն խոնարհեցոյց։ Ի գալիլեա հասանէին, անդ խոնարհեցուցանելով զհրէական վիշտսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28. 36։ ՟Բ. 41։)
Խոնարհեցուցեր զանձն, եւ ասացեր՝ թէ ամբարտաւանեցի։ Են որք խոնարհեցուցանեն զանձինս, եւ լի են մեծութեամբ բազմաւ։ Որ ցուցանէ զանձն, բարձրասցի. (Խոնարհեցոյց զանձն՝ լեալ հնազանդ. եւ այլն։)
to grow wet, to become damp or moist.
· Calfa
νοτίζομαι, ὐγραίνομαι humesco. Խոնաւ լինել. տամկանալ. գիջանալ. թացանալ. թրջիլ.
fatiguing, hard, toilsome.
· Calfa
Որ ինչ է խոնջելոյ պատճառ. ուր կայցէ խոնջիլ. խոնջավաստակ. տաժանական. յոգնեցնօղ, աղքատալի.
Զխոնջականս քան զհեշտալին. (Գր. տղ. առ տուտ.։)
Զառ ի վերք խոնջականք եւ ծանունք եւ աշխատելիք. (Փիլ. իմաստն.։)
to be tired, weary, fatigued.
· Calfa
ԽՈՆՋԻՄ κάμνω, καματόω fatigor, elaboro, deficio. գրի եւ ԽՈՆՃԻՄ. Յոգնիլ. վաստակաբեկ լինել. որ եւ ասի Վաստակիլ. Աշխատիլ. յոգնիլ.
hay;
dried herbage.
· Calfa
կայծ մի անկեալ ուրեք՝ բազումխոշոտ գտանիցէ, լինի հրդեհանհնարին. (Ոսկ. եւ Գէ. ես.։)