Definitions containing the research բաց : 2186 results

Խառնապատում

adv.

related indistinctly, confusedly, without method.

· Calfa

NBHL (1)

Խառն կամ յետ եւ առաջ պատմութեամբ, եւ զոյգ ընդ բացատրութեան այլոցիրաց.


Խառնութիւն, ութեան

s.

mixture, composition;
incorporation, junction, union.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն որոմանցն խառնութեան ո՛չ եւ զցորեանն ի բաց ընկենուն. (Շ. թղթ.։)


Խարբալումն, ման

s. fig.

act of sifting;
temptation.

· Calfa

NBHL (1)

Զմարդկային խարբալումնս ի բաց ի մէնջ ձգելով. (Վրք. հց. ՟Ա։)


Խարխնճեմ, եցի

vn.

to bray.

· Calfa

NBHL (1)

Ամէն բան իշուն լաւ է, բաց ի խարխընճելոյն եւ ի փախչիլն. (Ոսկիփոր.։)


Խաւար, ի, աւ

s. fig. adj.

darkness, obscurity;
grief, sorrow, affliction;
blindness, delusion, ignorance;
hell;
devil;
dark, obscure, gloomy, murky;
ընդ —, ի —ի, in the darkness, darkly;
խաւար աղջամուղջ, utter darkness;
խաւար շօշափելի, darkness that could be felt;
խաւար գիշերոյ, the shades of night;
— ******խաւար տգիտութեան, the darkness of ignorance;
ի խաւար դառնալ, to get or to grow dark, to become obscure;
ընդ խաւար գնալ, to walk in darkness, to be ignorant of;
բաժին խաւարին առնել, to condemn, to damn;
խաւար կալու զամենայն երկիր, darkness covered the whole earth;
cf. Ըմբռնիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ելցեն, կամ հանե՛ք ի խաւարն արտաքին։ Մշտնջենաւոր կապանօք պահեաց ի խաւարի։ Որ անմիտն է, ընդ խաւար գնայ։ Ինքն յայտնէ զխորս եւ զգաղտնիս խաւարի։ Գիտէ որ կայ ի խաւարի։ Ամենայն որ հաւատայ յիս ի խաւարի մի՛ մնասցէ։ Որ ատեայ զեղբայր իւր, ի խաւարի է, եւ ընդ խաւար շրջի։ Խաւարն կուրացոյց զաչս նորա։ Ի բաց արասցուք զգործսն խաւարի։ Մի կցորդ լինիք անպտղութեան գործոցն խաւարի։ Փրկեաց զմեզ յիշխանութենէ խաւարի.եւ այլն։


Ղեւտացի, ցւոյ, ցւոց

s.

levite.

· Calfa

NBHL (1)

Որոց տալոց էր զերկիրն ի ժառանգութիւն բաց յղեւտացւոցն. (Նախ. թուոց.։)


Ճամբար, աց

s.

camp, encampment.

· Calfa

NBHL (1)

Ճամբարն երուանդայ էր բացագոյն ի քաղաքէ նորին. (Խոր. ՟Բ. 46։)


Ճառագրեմ, եցի

va.

to write, to describe, to narrate.

· Calfa

NBHL (1)

Ակամայ եւ ի հարկէ ճառագրեցից զբացումն դրան աստուածասաստ բարկութեան. (Արծր. ՟Գ. 1։)


Ճառական, ի, աց

adj.

belonging to a discourse, discursive;
narrated, described;
— իմաստք, literal sense.

· Calfa

NBHL (1)

Ճառական պատճառք, արժանաւորք ի զարմանալ։ Ճառական բացատրութեանն հատուցումն այսպէս ասասցի. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. իմաստն.։)


Ճարճատիւն

cf. Ճարճատումն.

· Calfa

NBHL (1)

Ճարճատումն օդոյ ի բաց մերժեաց զհակառակորդսն. (Մաշտ. ջահկ.։)


Ճարճատումն, ման

s.

crackling, creaking, crepitation, crick-crack, crash, burst.

· Calfa

NBHL (1)

Ճարճատումն օդոյ ի բաց մերժեաց զհակառակորդսն. (Մաշտ. ջահկ.։)


Ճարտասանական, ի, աց

adj.

oratorical;
—ն, cf. Ճարտասանութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Ճշմարտութիւն զճարտասանականն զանիրաւութիւն ի բաց մերժեաց որպէս զառանցեալս բանս. (Դիոն. ածայ.։)


Ճգնաւորութիւն, ութեան

s.

hermit's or ascetic life.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մսոյ եւ ի գինւոյ ո՛չ վասն ճգնաւորութեան ի բաց մեկնի. (Կանոն.։)


Ճեմելի, լւոյ, լեաց

s.

walk, covered walk;
terrace, corridor, gallery;
walk, gait;
ծառատունկ —, avenue, broad walk or alley, vista, boulevard.

· Calfa

NBHL (1)

Ի բաց ընկեցեալ լիցին ամենայն ճեմելիք ստորաքարշք. զի ասասցէ եւ վասն ձեր, բնակեցից ի նոսա, եւ ճեմեցայց նոքօք. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)


Ճիրան, ի, աց, ունք, անց

s.

claw, talon, nail, pounce;
fang;
paw;
զ—սն ցցել, to stretch out the claws;
—ամբք խղել, to claw, to scratch;
cf. Մագիլ.

· Calfa

NBHL (1)

Փշրեալ զժանիս առիւծու, եւ ի բաց կորզեալ զճիրանունս նորա. (Կիւրղ. ղկ.։)


Ճիք, ճիոց

s.

slime, mucous secretion of snails.

· Calfa


Ճնշեմ, եցի

va.

cf. Ճնշեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ուժգնագոյն գելլով՝ զջուրն ի հանդերձէն ի բաց ճնշեալ հանեն. (Նիւս. ՟Ղ՟Գ։)


Ճշմարտատես

adj.

seeing the truth;
having no respect for persons, severe, perspicacious.

· Calfa


Ճողոպրեմ, եցի

va.

to deliver, to take away, to save, to free, to disengage, to set at liberty.

· Calfa

NBHL (3)

Ճողելով ապրել. շորթել. կորզել. զերծուլ. քաղել. կապտել. ի բաց թափել. ազատել. չ. եւ կր. պրծանիլ. զերծանիլ. փրցընել, խալըսել.

Զինչս նորա ի բաց ճողոպրել։ Ճողոպրել զճաշակս ի ծամելեաց առիւծուն. (Ճ. ՟Բ.։ Մագ. լ։)

Անսահմանութիւն աստուածային բնութեանն, որ նախ քան զունելն ճողոպրէ, եւ յառաջ քան զիմանալն ի բաց փախչի. (Լծ. ածաբ.։)


Ճողորտիք

cf. Ճիք.

· Calfa


Ճոռոմ

adj.

emphatic, declamatory;
—ս խօսիլ, cf. Ճոռոմաբանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի բացուստ ճոռոմս խօսիմ. (Նար. ՟Հ՟Ա իբր ռմկ. պօլ պօլ ջարդել, ճառդ ճուռդ ընել։)


Կթեղէն, ղինի, նաց

s.

milk-diet.

· Calfa

NBHL (1)

Քան զկթեղէն կերակուրս։ Ի կթեղէն կերակրոց եւ ի ձկանց ի բաց կամ. (Շ. թղթ.։)


Կիսաբոլոր

s.

hemicycle, semicircle, half-circle.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ դարձեալ պարտեսցի, զկիսաբոլորն գնոյն բացատրիցէ (այսինքն ի բաց տացէ)։ Պարտեալ՝ որպէս ասացաք, զկիսաբոլորն. եւ որ հալածէն, զկէսն գնոյն հատուսցէ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)


Կիսամասն

adj. s. adv. half.

· Calfa


Կիսամասնեայ

adj.

half, in part, imperfect.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ոչ այնպէս բովանդակ ի բաց կացինյամբարշտութենէ, բայց ի սակաւուց կիսամասնեայ ինչ. (տպ. կիսամասնէ. Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)


Կիտակ, աց

s.

point, rule, guidance.

· Calfa

NBHL (1)

Արիստոտէլ ոչ հեղգացաւ բացակապտել զհնարս բանից ի նոցունց իսկ յիրողութեանց, եւ կիտակս՝ այս ինքն է կանոնս առնել ... էին կտակք եւ հնարք հաւաքաբանութեան ի ժամանակս պղատոնի։ Առաքինիքն եւ մեծքն բնութեամբ ոչ ունին պէտս կիտաց (կամ կիտակաց) ... ինքեանք կիտակք յետ նոցայցն. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Կլանեմ, կլի, կուլ

va.

to swallow;
to devour;
to ingulf, to absorbe;
զօդ՝ զշունչ or ոգի to breathe, to take breath;
— զբանս, to listen eagerly.

· Calfa


Կկչեմ, եցի

vn.

to blow, to blossom, to bloom, to open.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր Փթթիլ. ծաղկիլ. բացւիլ.


Կնաթող, ի, աց

s.

who puts away his wife.

· Calfa

NBHL (1)

ԿՆԱԹՈՂ ԿՆԱՀԱՆ. Որ թողու ըզկին իւր, կամ ի բաց հանէ զօրինաւոր ամուսին իւր.


Կնահան, ի, ից, աց

cf. Կնաթող.

· Calfa

NBHL (1)

ԿՆԱԹՈՂ ԿՆԱՀԱՆ. Որ թողու ըզկին իւր, կամ ի բաց հանէ զօրինաւոր ամուսին իւր.


Կնահանութիւն, ութեան

s.

repudiation;
divorce.

· Calfa

NBHL (1)

Ի բաց հանելն յիւրմէ զկինն.


Կոզպատեմ, եցի

va.

to veil.

· Calfa

NBHL (1)

կին կողպատեալ գլխով մտցէ յեկեղեցին, եւ ոչ բացաւ գլխով. (Մարթին.։)


Կոթուն

s.

stalk, stem;
pedicle.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջ իսկ կոթունն է, եւ ապա ցորեան. եւ յետոյ զկոթունն ի բաց ընտրեմք ի ցորենոյն. եւ թէ չէր կոթունն, եւ ոչ ցորեանն լինէր. (Ոսկ. փիլիպ.։)


Կոծական, ի, աց

adj.

deplorable;
weeping, plaintive.

· Calfa

NBHL (2)

Ողբական. ողբալի, եւ Ողբացօղ. Կծօղ.

Սգալով եւ ցտելով, եւ պարս յարդարելով կործանս կանանց. յն. ողբացօղ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38։)


Կոկոն, աց, ից

s.

flower-hud.

· Calfa

NBHL (2)

Երկիւք յեղանակօք սնանի ծաղիկն (քրքմոյ) կոկոնաւն. եւ նոյն ինքն կոկոնն օդատեսակ գունաւն ծաղիկ է. եւ ի բաց լուծեալ ի կոկոնոյն զգեստուէ՝ երեք գտանին, եւ այլն. (Նիւս. երգ.։)

κάλυξ calyx. նորափթիթ ծաղիկ թերաբաց՝ բոլորակ. որպէս բոլորք վարդից. կոճակ.


Կոկորդ, աց

s.

throat, gullet, gorge;
wind-pipe, larynx.

· Calfa

NBHL (1)

Կոկորդ զկերակուրս ճաշակէ։ Պտուղ նորա քաղցր է ի կոկորդի իմում։ Դարձո՛ զկոկորդ քո ի ծարաւոյ։ Ոչ գոյ բարբառ ի կոկորդս նոցա։ Կերկերեցաւ կոկորդ իմ։ Որպէս գերեզման բաց է կոկորդ իմ.եւ այլն։


Մ (mèn)

s.

the twentieth letter of the alphabet, and the fifteenth of the consonants;
two hundred, two hundredth.

· Calfa

NBHL (1)

Մենն՝ մերժել ի բաց ասէ ի քէն, զախտս մեղաց որ ի չարէն։ Մենն՝ մատուացնէ քեզ օրինակ, զորս ի մանկանց՝ բարեաց ունակ. (Շ. այբուբ.։)


Մալեմ, եցի

va.

to bruise, to mash, to crush;
to break to pieces;
to chew;
to castrate, to geld.

· Calfa

NBHL (1)

Մալեալս, եւ ի բաց հատեալս զծննգականսն՝ հալածէ։ Զսոսա տէրունական օրինացն արձանքն զեկուցանեն մալեալս. (քանզի որպէս մալեալն եւ ջախջախեալն ի բաց բառնայ ընկենու զօրականութիւնն եւ զտեսիլն։ Իգական ազգդ եւ զարին մալել եւ խենեշացուցանել կարէ. Փիլ. բագն. եւ Փիլ. սամփս.։)


Մալխ

cf. Մալուխ.

· Calfa

NBHL (2)

Բայց նոյն բառ ի մեզ, եւ գրեթէ յամենայն լեզուս նշանակէ երբեն եւ զՀաստ չուան, որ եւ Կառան, եւ Պարան նաւու. ... ուստի Մենինսքի ի լտ. դնէ անխտիր որպէս ուղտ, եւ պարան նաւու. եւ զանազանէ յարաբացին զբառքս ճէմէլ, ուղտ. եւ ճիւմմէլ. յորմէ եւ իտալ. կօ՛մենա, պարան.

Զուղտն մալուխ կոչէ արաբացին. եւ այլք զնաւատորմիղ (զնաւատոռն) նաւու ասեն մալուխ. (Երզն. մտթ.։)


Մակալեզու

adj.

epiglottis.

· Calfa

NBHL (2)

Ձայն է բացակատարումն գանչեցելոյ ի մեզ հագագի... եւ տեսակ արարելոյ լեզուաւ եւ մակալեզուաւ. (Սահմ. ԺԱ։)

ἑπιγλωττός, σσός lingula, lingua minor, membrana gutturis. որ եւ ԶԱՆԳԻԿ. Վերագիր լեզուակ ի ներքսակողմն առաստաղի բերանոյն՝ իբրեւ բացարան եւ փակարան կոկորդի. լեզուակ. տիլճիք.


Մաղասկաթ, աց

adj.

epileptic;
lunatic.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ կայք բացագլուխ ըստ լատինացւոց իշխանացն եւ թագաւորացն, զոր հայք մաղասկաթացն ասեն ձեւ. (Լմբ. առ լեւոն.։)


Մաղձութիւն, ութեան

s.

bitterness, crabbedness, ill-humour, spite, gall.

· Calfa

NBHL (1)

Զի չարութենէ մաղձութիւն ի բաց մաքրէ. (Բրս. հայեաց.։)


Մայր, մօր, մարբ, մարք, մարց

s. fig.

mother, mamma;
matrix, mould;
mother, author, cause, source, spring, rise;
cf. Մայրագիր;
— անասնոց, dam, mother;
— թռչնոց, mother, ben;
մեծ —, grand-mother;
— հասարակաց, our common mother, earth;
— եկեղեցի, եկեղեցեաց, mother church;
cathedral, basilic;
— լեզու, mother tongue;
— քաղաքաց, metropolis, capital;
— արեւու, the west, sun-set;
— վանից, մարց պետ, abbess, prioress;
— գեղեցիկ, nurse, wet nurse;
foster-mother;
անգործութիւնն է — ամենային ախտից, idleness is the mother of all vice;
ազնիւ, գորովագութ —, good, tender mother;
անպիտան, չար —, bad, ill-natured mother;
— լինել, to be a mother;
կորուսանել զ— իւր, to lose one's mother;
ի — դարձուցանել, to put out, to extinguish or blow out;
թաղիլ ի —ն ամենեցուն, to return to mother earth;
արեգակն ի —ն դառնայր or մտանէր, the sun was setting.

· Calfa

NBHL (1)

Նովին նմանութեամբ բացատրի եւ խաւարումն արեգական, եւ շիջումն ճրագի. ռմկ. Ղ՝մոդ մարիլՓ. իբր մարը մտնալ.


Մայր, ից, իւք

s. adj.

cedar;
pine-tree;
cedrine, made of cedar.

· Calfa

NBHL (1)

Նովին նմանութեամբ բացատրի եւ խաւարումն արեգական, եւ շիջումն ճրագի. ռմկ. Ղ՝մոդ մարիլՓ. իբր մարը մտնալ.


Մայրասպանութիւն, ութեան

s.

matricide.

· Calfa

NBHL (1)

Այնմ՝ որ զհայրասպանութիւն կամ զմայրասպանութիւն ի բաց գործիցէ սրտմտութեամբ. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)


Մանեւար

cf. Մանեւոր.

· Calfa

NBHL (1)

Կատարեալ եւ ամբողջ ի գերեզմանէն ի բաց վազեաց, եւ ոչ մանեւարօք (կամ մանեւորօք) ձեռացն արգելեալ յելանելոյ լինէր. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Է։)


Մանեւոր, աց

s.

swath, band, bandage.

· Calfa

NBHL (1)

Կատարեալ եւ ամբողջ ի գերեզմանէն ի բաց վազեաց, եւ ոչ մանեւարօք (կամ մանեւորօք) ձեռացն արգելեալ յելանելոյ լինէր. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Է։)


Մանկասէր

adj.

fond of one's children.

· Calfa

NBHL (1)

Զբնութեան զախեալ զդրունս բացից, եւ զմանկասէր ոգւոց ցանկութիւն լցից։ Անասունքդ մանկասէրք եւ նախանձաւորք. (Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. լիւս.։)


Մանուած, ոց

s. fig.

spinning;
twisting;
weaving;
turn, bend, winding;
winding, complication, intricacy, intrigue, entanglement;
— բանից, ambages, circumlocution, circuit, roundabout way;
beating about the bush, circumlocutory speech;
— մտածութեանց, caprice, whim, fancy, freak;
— ականջաց, helix, the outer margin of the ear.

· Calfa

NBHL (3)

Զվիշապացն մանուածս ահագին բերանաբացութեամբ ուռուցեալ ի փչմանէ օդոցն. (Խոր. ՟Գ. 37։)

Լսելիք ոչ ուղղակի են բացեալ, այլ մանուածով (կամ մանուածոյ) գնացիւք յօդոցդ զհնչումն ընդունին ... հնչիւն շուրջ եկեալ զմանուածովքն. (Բրս. հայեաց.։)

Բարառնութիւնն լիցի) համառօտ եւ բացարձակ, եւ վճարեալ յամենայն մանուածոյ եւ ձեւոյ. (Պիտ.։)


Մանրամասն, սանց

s. adj.

small part or portion, particle;
mosaic;
minute, detailed;
exact, particular;
— կոտորել, to pound, to beat small, to triturate;
ի — մասունս պարապել, to apply oneself to particulars;
հանճար ամփոփեալի —մասունս, limited intelligence;
միտք ցնդեալ ի —մասունս, a mind lost in details.

· Calfa

NBHL (1)

Մանրամասն քննութեամբ քննել կամ բացատրել. (Սկեւռ. յար. եւ Սկեւռ. ի լմբ.։)