to assemble, to gather;
to complete, to accomplete, to accomplish, to finish;
to contain, to inclose, to comprehend;
ի համառօտն —, to abridge.
Բովանդակեցէ՛ք զգործն ձեր ըստ հանապազորդ սակին։ Ընդէ՞ր ոչ բովանդակեցէք զսակ աղիւսոյն ձերոյ. (Ել. ՟Ե. 13. 14։)
total, totality, sum, amount;
summary, abridgement, contents;
completion.
Բովանդակելն, եւ բովանդակիլն՝ ըստ ամենայն նշ. որ եւ ասի ԲԱՒԱԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ.որպէս περίληψις comprehensio Պարփակումն. պարադրութիւն. պարունակումն. եւ Պարունակիչ.
cf. Բորբոսահամ.
Ուր իցէ հետք կամ նմանութիւն ինչ բորբոսոյ ըստ բժշկաց.
to be inflamed, kindled, to flame, to crackle;
to be in a passion;
to be mad.
Ասի եւ զբորոտութենէ, որպէս Ի վեր եռալ. ի վեր երեւիլ. ըստ յն. ի դուրս ծաղկիլ. ἑξανθέω effloresco, emergo
inflammatory.
Որ բորբոքէ՝ ըստ ամենայն նշ. բորբոքօղ. վառօղ. լուցկիք.
cf. Բորբոք.
Բորբոքելն, եւ իլն, ըստ ամենայն նշ. իրօք՝ կամ նմանութեամբ.
hyena.
ԲՈՐԵԱՆ ԲՈՐԵՆԻ ԲՈՐԷ կամ ԲՈՐԵՆ. ὔαινα hyena Գազան գիշակեր, մարդախանձ, եւ գերեզմանակրկիա, խառն ի նմանութենէ գայլոյ, վարազու, եւ ընձու՝ ըստ ձեւոյ եւ ըստ բարուց.
Որջ բորենից իցէ ... գազանս այս զմեռեալս ուտէ՝ հանելով ի գերեզմանաց։ Ասի դարձեալ, թէ գարշահոտ է բորէ, եւ յորժամ մտանէ յորջ, կարծէ ի տեղւոյն զչար հոտն լինել, եւ յաղագս այնր ի բազում տեղի փոխէ. (Մխ. երեմ.։) Բորեն գրի եւ ի բառս Գաղիանոսի։ Եւ զի արաբացիք անխտիր զգայլն եւ զբորենին կոչեն զէիպ կամ զէպ, ըստ նմին ի Բժշկարանի եդեալ է նաեւ վասն բորենւոյ՝ ԳԱՅԼ ՋՈՐԵԿ, եւս եւ ՃԱԳԱՐ. որպէս եւ ՃԱԳՐԱ ի բառս Գաղիանոսի։
burning, inflammation, deflagration.
Բոցակիզիլն՝ ըստ ամենայն նշ.
that sends out flames.
Շնչօղ զբոց. հրաշունչ. տօթագին. տապախառն. որպէս այրեցած գօտին. ըստ յն. διακεκαυμένος
furnished with red leaves.
Յովհան երուսաղէմացի ասէ. բացատերեւ վարդն յանապականէն մարիամայ անապանաբար ծաղկեալ. պիտառ. (որ ըստ այլոց է բան Յհ. ոսկ. ի յար.։)
obtuse angle.
to nourish, to feed;
to treat, to dress;
to fatten.
Զիա՞րդ նովին կերակրովք բուծանիցին, եւ պիղծ ճճիքն ըստ սուրբ ձկունսն սնանիցին. (Եզնիկ.։)
nature, native, origin, spring, root;
stock, stalk, trunk, set, stake, stem;
baggage;
camp, army;
ancestor;
chief;
own, natural, real, original, radical, true, principal;
— աշտանակի, socket;
— սեան, shaft of a column;
ի —, ց—, մինչեւ ի —, մինչեւ ց-, ի բնի, to the end, entirely;
զգիշերն ի —, all the night;
—, ի բնէ, naturally, by origin;
— ի ներս մտանել, to enter precisely, exactly;
ի — իսկ ուսանել, to learn thoroughly;
դոք որ — անարդ էք, you who are by nature vile;
ի քաղաքն ի — նոցա, in their own capital;
ի — իսկ յերկինս, in the heaven itself;
ի բնին իսկ ի զտակի, in the same day of Easter;
— բարեկենդան, quin-quagesima Sunday;
— բարեկամ, intimate friend;
cf. Յարմատոյ.
small plant;
herb, plant, vegetable.
careful;
kept with care.
a much sought;
— լինիմ, to make researches, to be curious, inquisitive, cf. Բազմախուզեմ, cf. Հետազօտեմ.
Եւ անդ ըստ բազմախոյզ սովորութեան մարդկան յուզեալ. (Վարս հց. ՟Ի՟Զ.)
Եւ անդ բազմախոյզ ըստ սովորութեան մարդկան՝ յուզեալ։
full of victuals, splendid, magnificent entertainment or fare.
Ուր գտանիցին բազում խորտիկք. մեծահաց. ըստ յն. ասի՝ բազմածախ, եւ սիբարիտեան. πολυτελής, συβαριτηκός sumtuosus, opiparus, luxuriosus շատ ծախքով ու մսխողութեամբ եղած, շէն, մէնծ
candlestick;
snuffers;
guest;
cf. Բազմակ.
ԲԱԶՄԱԿԱԼ. Որպէս Բազմակակալ. այն է ըստ ոմանց ունելիք ճրագի, այսինքն մկրատ. որ եւ ՅԱՐԴԱՐԻՉ ասի. ... կամ ըստ այլոց՝ Ընդունարան իւղոյ. եղաման, ձիթաման կամ ձագար. թարգմանի ի մեզ եւ ԲԵՐԱՆ ՃՐԱԳԱՑ. զի եբր. է մախթա, մէլփախաիմ եւ մուձափօթ. եւ յն. ἑπαριστρίς, ἑαρίστηρ forceps եւ haustrum, situla, infusorium
that has much provision, well provided with necessary things.
Ներսէս տօնօղ տօնից տէրունականաց ... բազմահամբար պատրաստութեամբ ըստ իմանալի մտաց փայլման. (Սկեւռ. լմբ.։)
pompous, with great solemnity;
glorious, victorious.
Ուր բազում հանդէս կայցէ ճգանց. մեծավաստակ. ըստ բազում փորձս անցեալ. քաջայաղթ. եւ Հռչակաւոր. շատ քրտինք թափած, երեւելի.
very ingenious, dexterous;
several, diverse, in several ways.
Մի՛ գուցէ ըստ բազմահնար իւրոյ իմաստութեանն՝ առաքեալ եւ այլն. (Փարպ.։)
that is formed of several parts;
diverse, various, multifarious.
Հանգիցէ ի վերայ նորա հոգի Աստուծոյ, որ բազմամասն (է) ըստ արդիւնսն գործելոյ. (Սեբեր. ՟Է։)
state of an inhabited town;
great population.
Ճշգրտեսցէ ոք յազգին բազմամարդութիւն։ Հայր ո՛չ միոյ, այլ՝ բազմութեան. եւ բազմութեան՝ ոչ ըստ մասանց, այլ՝ բազմամարդութեանն ազանց. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. լին.։)
peopled;
of great concourse, numerous;
tumultuous.
plentiful, abundant.
Կարգել մի ըստ միոջէ զիրս եւ զգործս, զբազմայեղանակ դիպմունս Հայաստան աշխարհիս. (Փարպ.։)
that has many significations, equivocal, ambiguous;
that has many marks.
Ոչ ըստ միում օրինակի ... կարելն, եւ ոչ կարելն, այլ՝ բազմանշանակ է. (Առ որս. ՟Է։)
cf. Բազմանշան.
Ոչ ըստ միում օրինակի ... կարելն, եւ ոչ կարելն, այլ՝ բազմանշանակ է. (Առ որս. ՟Է։)
that has many names.
Մի գոլով (Աստուած) բազմանուն է ըստ կրիցն. (Արիստ. աշխ.։)
Բազմանուն ասէ զչարն՝ ըստ զանազան գործոցն անուանելով. (Նիւս. երգ.։)
immense, vasty.
Մեծ ըստ քանակին, կամ ըստ տարածութեան, եւ ըստ թուոյ. եւ Ունօղ զնմանութիւն բազում գրուաց.
cf. Բազմաչեայ.
Յաճախք ի գիտութիւն իմաստալից ըստ բազմաչեան գոլոյ։ Բազմաչեան գոլ, եւ ի թիկանց կուսէ ունել զաչս. (Շ. հրեշտ.։)
that deceives much, very cunning.
to multiply;
to repeat.
multiplication
ԲԱԶՄԱՊԱՏԿՈՒԹԻՒՆ. Բազմապատկելն ըստ թուաբանից. πολλαπλασιασμός multiplicatio
Երկուք ծնանին զչորս ի ձեռն բազմապատկութեան, եւ երեքն զինն. իսկ չորք ծնանին յերկուց, եւ ծնանին զութն ըստ երկուց բազմապատկութեանց ... իսկ ինն ծնանի յերից՝ ըստ երից բազմապատկութեանց. եւ այլն. (Սահմ. ՟Ժ՟Դ։)
polytheism.
Զի մի՛ բազմաստուածութիւն ըստ հեթանոսաց իմանայցեմք. (Աթ.։)
that relates many things, polyhistor.
Ի բազմավէպն Աղաքսանդրեայ։ Զայս բազմավէպն Աղեքսանդրի գիրք պատմեն։ Զոր ի նմին իսկ մատենի եհար բազմավէպն։ Բազմավէպն միաբան ըստ Մովսիսի գրոցն յիշէ։ Զայս՝ բազմավէպն։ Աղեքսանդրի բազմավիպի՝ վասն ջրհեղեղին։ Միաբանս բազմավիպին գայ։ Զայս ըստ բազմավիպին. եւ այլն։ (Եւս. քր. ՟Ա։)
very perilous, dangerous.
of many looks, aspects or forms;
բազմատեսիլք, cf. Բազմատեսակութիւն, cf. Պէսպիսութիւն.
Յոքն. իբր գ. ըստ յն. ոճո. Պէսպիսութիւն, կամ պէսպէս ձեւք եւ տեսլիք. ազգք ազգք.
of many tribes;
cf. Բազմատեսակ.
πολύφυλος, πάμφυλος in multa genera divisus, cujuslibet tribus Ոյր ցեղն ի բազումս է բաժանեալ. անորիշ ըստ ցեղի.
Իսկ դուք յո՞վ էք յարեալք ... ասացելովքդ՝ (այսինքն ըստ առածին՝) բազմացե՛ղք էք. (Աթ. ՟Դ։)
to augment, to grow, to enlarge, to increase, to multiply;
to accumulate;
to re-inforce;
to fill, to people, to repeople.
Բազմացուցանելով բազմացուցից զտրտմութիւնս քո, կամ զզաւակ քո։ Բազմացուցից զքեզ յոյժ յոյժ։ զանասունն նորա բազմացուցեր եւ այլն։ Ըստ ցեղից ձերոց՝ ըստ բազմաց բազմացուցանիջի՛ք. (Թուոց. ՟Լ՟Գ. 54։)
in several ways or manners, divers, various;
in many shapes.
Բազմօրինակք են մարդկան մեղանքն։ Ծանունս եւ բազմօրինակս ի վերայ հասուցանեն մահս։ Արուեստի պէտք են իմաստնոյն՝ բազմօրինակի, ըստ որում օգուտ արասցէ. (Փիլ.։)
arm, forearm;
power;
branch, bough;
beet, strawberry-spinach;
— առ — մարտնչել, կարկառել, to come to blows, to fight;
— առ — գնալ, to hold by the hand, to give each other the hand, to go arm in arm, together.
Դդմենւոյդ ... տերեւոցն թանձրութիւն, եւ հովանւոյդ ի ձեռն բազկացն մի ըստ միոջէ գիրն կարգաւ էր. (Փիլ. յովն.։) Կամ Ողկոյզ կախեալ յոստ արմաւոյ.
impost, duty, tax, contribution, levy, custom;
— անցից, toll.
dividedly, separately.
Սոցա ապաքէն եւ աղօթքն՝ բաժանաբար ըստ իւրաքանչիւրոցն վայել է լինել. (Յհ. իմ. ատ.։)
to divide, to separate;
to share, to distribute;
to cut, to decompound, to disjoin, to uncouple, to disunite, to split, to cleave, to scatter, to behead, to make an incision;
— վիճակաւ, to allot.
ԲԱԺԱՆԵԼ. διαιρέω, διαμερίζω, ἁφορίζω divido, separo Տրոհել, զատուցանել, անջատել. մեկնել յիրերաց. որոշել. քակել. (եւ ըստ այսմ առաւել կրաւորաբար վարի ի սուրբ գիրս ). բաժնել, զատել.
Զմիաւորեալն ինքն ըստ ինքեան բաժանէր ջուր յերկաքանչիւր կողմանս։ Յիրարաց բաժանեալ սահմանաւ (զճշմարտութիւն եւ զստութիւն). (Պիտ.։)
Ըստ ձերո՞ց կամաց պարտիցիմ զանձն ինչ բաժանել, եւ ըստ ձերոց հաճոյից վաճառել զարդարութիւն. (Սեբեր. ՟Թ։)
division, share, distribution, partition, repartition, dispensation;
decomposition, dismemberment, disengagement, disjunction, distraction, dissolution;
stitch, rupture, departure;
separation, disunion, scission, retrenchment, section, segregation.
Բաժանեաց անդ զերկիրն Իսրայէլի՝ ըստ բաժանմանց իւրեանց. (Յես. ՟Ժ՟Ը. 10։)
Եւ կացուցին զՂեւտացիսն ըստ վիճակի բաժանմանն իւրեանց. (՟Բ. Եզր. ՟Զ. 18։)
cherry;
large black cherry;
morello cherry;
fog, mist;
pale colour, paleness.
Ըստ Բժշկականի, եւ ըստ հայոց վրացւոց՝ է Կեռաս՝ անոյշ եւ թթուաշ պտուղ. κεράσιον cerasum իտ. ciriega պ. պալու, ալու պալու. թ. քիրազ։ Իսկ ըստ այլոց գաւառաց հայոց է այլ տեսակ այն պտղոյն, որ ռմկ. վիշնէ, կամ ֆիշնէ ասի. ըստ լտ. թթու կամ կծու կեռաս. cerasum acidum vel austerum, amarylla. իտ. visciola, marasche
to strike, to beat;
to shock, to knock;
to touch;
to scourge;
—ի քարի զոտս, to strike one's foot in a stone;
— հողմոց զտուն, raging of the wind against the houses;
— զգուռն, ի գրան, to knock at the door;
— զկուրծս, to beat one's breast;
— զքնար, to touch a cithern, harp, lyre;
— ճառագայթից զաչս, to dazzle the eyes;
բախեալ արտասուօք, burst into toars.
եւ չ. ԲԱԽԵՄ որ եւ ԲԱՂԽԵԼ, եւ առաւել ըստ յետնոց. (ի ձայնէն առեալ՝ բա՛խ, բախ. ջա՛խ, ջախ) Հարկանել ուժգին՝ մինչեւ ցթնդիւն եւ ի հնչիւնձայնի իրիք. որպէս Բախել զդուրս. κρούω pulso զարնել. չալել
to be beaten;
to fight, to combat, to attack;
— ընդ միմեանս, to fight together, to knock, to dash against each other.
Արմատ Բախելոյ կամ Բեղխելոյ. Բախումն. ընդհարումն, որպէս եւ պատահումն զօրաց պատերազմաւ ընդ միմեանս. եւ ըստ այսմ ասի՝ յն. եւ լտ. συμβολή commissio, congressio մէկ տեղ կամ իրարու զարնուիլը.
cf. Բախիւն.
որ եւ ԲԱԽՈՒԹԻՒՆ. Բախելն եւ բախիլն՝ ըստ ամենայն նշ. հարումն. ընդհարումն. զարկուած. թնդիւն, եւ այլն. զարնելը, զարնուիլը.
fortunately, luckily;
at all events or hazards, by chance, by good luck.