soulscot.
ՀՈԳԵՄԱՍՆ ԲԱԺԻՆ. որ եւ ՀՈԳԵՑԱՏՈՒՐ. Բաժին մասնաւորեալ ի նպաստ հոգւոյ. հոգեբաժին.
warring against, or denying the divinity of the Holy Spirit;
follower of the doctrine of Macedonius.
Զո՞ր ի հոգեմարտացն արկ ընդ ուռկանաւ հոգւոյն. (Սեբեր. ՟Բ։)
deep in the mysteries of the Holy Spirit;
endowed with the Holy Spirit.
Առեալ հոգելից եւ հոգեմուխ աստուածատեսացն զաստուածատուր աւետիսն. (Ագաթ.։)
singing or sung by inspiration of the Holy Spirit.
Ըստ հոգենուագ երաժշտապետին դաւթայ։ Զհոգենուագ մանուկն զդաւիթ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։ Երզն. քեր.։)
Ըստ հոգենուագ մարգարէութեանն՝ ի հանդերձս ոսկեհուռս զարդարեալ։ Զհոգենուագ մարգարէութիւն դաւթեան երգոցն. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Արծր. ՟Դ. 12։)
Հոգէնուագն տաւղիւք։ Հոգէնուագ երգով հրճուեալ. (Անան. եկեղ։)
salutary, useful or profitable to the soul, spiritual.
Հոգեշահ նահապետք, կամ բանք, բանաւորութիւնք, վարդապետութիւն. (Արծր. ՟Բ. 18։ Եփր. պ։ Մանդ. ՟Ժ՟Ա. Փարպ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։)
winning souls, spiritual gain.
moved by the Holy Spirit;
soul-stirring, pathetic, moving, touching, affecting.
Հոգեշարժ քնարիւք զքեզ բարեհամբաւեմք. (Նար. կուս.։)
granted by the Holy Spirit;
adorned with or full of the gift or grace of the Holy Spirit;
communicating the Holy Spirit.
Հոգեշնորհ վարդապետութեամբ, կամ յղացմամբ, կամ օրինօք աւետեաց, կամ երգովք. (Փարպ.։ Անան. եկեղ.։ Սիսիան.։ Դիոն. թղթ.։)
inspired by the Holy Spirit.
Զհոգեշունչ օգտակարութեամբ։ Զբանս նորա հոգեշունչս։ Հոգեշունչ աւետարանիչք. (Նար. ՟Ծ՟Ը. ՟Կ՟Զ. եւ Նար. խչ.։)
narrated by Divine Inspiration;
treating or narrating by Divine Inspiration.
Վերանայր յերկինս՝ ըստ հոգեպատում մարգարէութեանն, համբարձաւ աստուած օրհնութեամբ. (Մեկն. ղկ.։)
spiritually, according to the spirit, divinely;
allegorically, mystically.
ՀՈԳԵՊԷՍ. Հոգեւոր մեկնութեամբ. խորհրդաբար. նշանակաւ.
Հոգեպէս կենդանանալ, կամ հեծել, վիրաւորել, խառնիլ. (հրճուիլ. Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Ձ՟Բ։ Շ. այբուբ.։ Երզն. մտթ.։ Տաղ.։)
ՀՈԳԵՊԷՍ որ է Հոգեւորապէս. Նշանակէ եւս՝ Հոգողութեամբ մեծաւ, բազում խնամով, ոգւով չափ.
Տարաւ ի տուն իւր զանդամալոյծն, եւ խնամարկեաց զնա հոգեպէս. (եւ հաճէր զմիտս նորա. Վրք. հց. ձ։)
nourished or brought up spiritually.
Պետ հարց հոգեսնունդ զաւակաց. (Նար. մծբ.։)
loss of souls, perversion.
Ի հոգեսպանութենէ մոլեկան թագաւորին ղօղեալ թագչէին. (Փարպ.։)
dying, agonizing, expiring, at the last gasp, in the e pangs of death;
—ք, pangs, agony, death-struggle;
լինել ի —ս, to be in agony, dying, giving up the ghost, to be in the last gasp or at the point of death.
ἁποθνύσκων, ἁγωνιζόμενος moribundus. իտ. agonizante. Որ մերձ է ի վարումն կամ յաւանդումն հոգւոյ. հոգէվարք.
Պարտ է ասելն զհաւատամքն վասն նոցա՝ որք ի հոգեվարի են։ Որ ի հոգեվարուն է. (Ոսկիփոր.։)
psalmist;
singing by inspiration of the Holy Spirit.
Հոգւով սրբով երգօղ. նուագօղ զսաղմոսս եւ զօրհնութիւնս. մակդիր դաւթի.
Հոգերգողին դաւթի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Հոգեմասն՞՞՞բաժին.
Հոգեցատուր պայմանաւ ընձեռեալ. (Յհ. կթ.։)
spiritual;
devout, pious;
animated, lively, spirited;
—ք, spiritual things.
πνευματικός spiritualis νοητός intelligibilis. Որ ինչ անկ է հոգւոյ. հոգեղէն. հոգեկան. աստուածային. իմանալի. մտաւոր.
ՀՈԳԵՒՈՐ. ἕμψυχος, ἑμψυχόμενος, ἑψυχόμενος anima praeditus, animatus. որպէս Հոգիաւոր. ունակ բանական հոգւոյ. ... (cf. ՇՆՉԱՒՈՐ. եւ cf. ԱՆՁՆԱՒՈՐ, իբր հոգիաւոր։)
Ետ զմարմին իւր զերկնաւոր, զանապական եւ զհոգեւոր. (Շար.։ Տե՛ս եւ զբան ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ե. 44. Մարմին հոգեւոր, ի մեկնութեանն։)
Ոչ եւս շունչ կենդանի, այլ անձինս բանաւորս եւ հոգեւորս ստեղծանէ ջուրս այս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)
cf. Հոգեպէս.
Հոգեւոր օրինակաւ. ըստ հոգւոյ. հոգեպէս. հոգեւորաբար.
Ոչ իմացաւ հոգեւորապէս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)
cf. Հոգիանամ.
ἑμψύχομαι animam acquiro, animor. իբր Հոգիաւորիլ. հոգի ստանալ՝ կենդանի կամ բանական.
Շնչաբերի եւ հոգեւորի մանուկն։ Մինչեւ կատարեալ հոգեւորեսցի, եւ մարդ ծնցի. (Վրդն. աւետար. եւ Վրդն. ել.։)
Մարդն առաջին՝ արիւնաւոր եւ շնչակեաց կենդանի հաստատեցաւ հոգեւորեալ։ Ընդ մտանել բանին յարգանդ սրբուհւոյն՝ կատարեալ եւ հոգեւորեալ առեցեալն մարմին. (Տօնակ.։)
spirituality.
Թէպէտեւ օրէնք հոգեւոր են, սակայն ընդ հոգեւորութեանն նոցա աւորութիւնն գրգանաց եւ փափկութեան հաղորդեալ էր. (Եփր. հռ.։)
Դարձաւ ի հոգեւորութենէն, եւ եղեւ մարմին. (Լմբ. սղ.։)
divine, inspired by God.
Այրն աստուծոյ մաշտոց, որ հոգիախաղաց զօրութեամբք ի տեսականի անդ զանտեսն տեսանէր։ Որ աստուածային ծաւալմամբ, եւ հոգիախաղաց զօրութեամբ գրգեալ զհոգւոյն շարժմունս. (Յհ. կթ.։)
to spiritualize, to purify;
to inspirit, to animate, to vivify, to reanimate, to give new life to, to raise the spirits of;
to restore to life.
Զաւերեալ երկիրն եւ զմեռեալն հոգիացուցից եւ առողջացուցից բնակչօքն։ Զարիւնն եւ զմարմին՝ զորս տայք դուք նմին, հոգիացուցեալ՝ աստուած կատարէ։ Զլայնացեալ թիկունս փափկութեամբքն՝ ճգնութեամբն հոգիացուցանէ. (Լմբ. ովս. պտրգ. սղ։ Սոցին հանգոյն եւ Վրդն. սղ.։ Երզն. քեր.։ Բրսղ. մրկ.։ Ճ. ՟Գ.։)
spirituality;
the proceeding of the Holy Ghost.
Իսկութիւն հոգւոյ. կրաւորական փչումն կամ բղխումն հոգւոյն աստուծոյ.
cf. Հոգած.
Հարկս տամք թագաւորաց՝ ոչ որպէս հոգողի եւ վերակացուի եւ այլն. (Ոսկ. հռ.։)
care, solicitude.
Տուաւ շնորհ հոգողութեան (սրբոյն մեսրոպայ)։ Յայսպիսի մեծ հոգողութենէ։ Բազում հոգողութեամբ ուսուցանել տուեալ։ Ըստ իշխանաց հոգողութեան. (Փարպ.։)
open-winged.
Հոլանեալ թեւով. այսինքն թեւաբաց. թեւատարած. սաւառնեալ.
to open or extend the wings;
to cover with the wings.
Արեգակն ի հասարակահոլովն ժամանեալ ժամանակ՝ զմէջս երկնի եւ երկրի հոլաթեւէ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
Սաւառնացեալ սերովբէն հոլաթեւէր ի վիմին. (Շ. տաղ.։)
Որպէս հողմ սաստիկ ի վերուստ հոլաթեւեալ ի վերնատունն կայր սրբոցն։ Եկն ի բարձանց իշխանութեամբ ապենիազն՝ հոլաթեւեալ աղաւնակերպ ի ձայն հնչման. (Տաղ.։)
bat, vampire.
Կարծի որպէս Թեւաւոր մուկն, այն է չղջիկան. սեկեմուկ.
Հոլամուկք, եւ սարիկք, եւ տարմահաւք. ուր ի յն. է լոկ մի բառ, ψήρ . որ է սարեակ. (Վեցօր. ՟Ը։)
to undress, to take off one's clothes, to bare, to strip;
to make known or evident, to reveal, to disclose.
Զկռապաշտիցն հոլանեցաք զյիմարութիւն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Որ հոլանեցաւ ... զոր օրինակ հոլանիցի հոլանելով մի ոք ի կաքաւչաց ... Հոլանեցայց սոյնպէս եւս քան զեւս. (՟Բ. Թագ. ՟Զ. 20=22։)
Թագաւորն հոլանեալ՝ առնոյր բահ ի ձեռն. (Ճ. ՟Բ. (որ ի Ճ. ՟Ա. գրի՝ հոլոնեալ։))
Ի յանիւսըն ապա ածեալ, սուրբըն տանջէր, հոլանելով սուրբ աղաւնին վիրաւորէր. (Լմբ. տաղ ի սուրբն գէորգ.։)
bare-headed, unveiled, uncovered;
naked, hare, undressed;
openly, manifestly, publicly;
— առնել, cf. Հոլանեմ;
— լինել, հոլանիմ, cf. Հոլանեմ.
ἁκατακάλυπτος, -ον non velatus, -a,-um. բայիւ ἁποκαλύπτω revelo. Անծածկոյթ. առանց քօղոյ, կամ վերարկուի. կիսամերկ. բաց. բացաւ գլխով.
cf. Հոլոնեմ.
(Կենդանիք) հոլեալք եւ երամացեալք։ Իսկ այլք հոլեալք լրացուցանեն զհովիտմ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
Յընթրիսն հերովդի ... յանդգնեալ եւ հոլոնեալ՝ առաջի ամենեցուն հայցէր. (յն. զպատրուակն ընկեցեալ, բացաւ գլխով)։ Զկանայս պոռնիկս հոլոնեալս (յն. անպատկառս) տեսանել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։ եւ Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
Ժղորեալ հոլոնեալ էին արքն եւ կանայքն, իբրեւ զճճիս կայտռեալ խլրտէին։ Թագաւորն պապ հոլոնեալ, եւ յարուցեալ ի գահոյիցն՝ յերկիր իջանէր. (Ճ. ՟Բ.։ եւ Մեսր. երէց.։)
Ապա թէ ժպրհի եւ գործով մեղանչել, ընդ սասանելոյն եւ հոլոնեցաւ՝ յերկիր կործանեալ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ծ՟Գ։)
to bring or gather together, to assemble, to collect.
(Կենդանիք) հոլեալք եւ երամացեալք։ Իսկ այլք հոլեալք լրացուցանեն զհովիտմ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
Յընթրիսն հերովդի ... յանդգնեալ եւ հոլոնեալ՝ առաջի ամենեցուն հայցէր. (յն. զպատրուակն ընկեցեալ, բացաւ գլխով)։ Զկանայս պոռնիկս հոլոնեալս (յն. անպատկառս) տեսանել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։ եւ Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
Ժղորեալ հոլոնեալ էին արքն եւ կանայքն, իբրեւ զճճիս կայտռեալ խլրտէին։ Թագաւորն պապ հոլոնեալ, եւ յարուցեալ ի գահոյիցն՝ յերկիր իջանէր. (Ճ. ՟Բ.։ եւ Մեսր. երէց.։)
Ապա թէ ժպրհի եւ գործով մեղանչել, ընդ սասանելոյն եւ հոլոնեցաւ՝ յերկիր կործանեալ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ծ՟Գ։)
rolling along or down.
Հոլովմամբ. թաւալմամբ. գլորտըկելով.
rolling, circular;
declinable.
Հոլովական, այսինքն թաւալական. զի անուն ընդունակ է հոլովից. (Երզն. քեր.։)
to roll, to turn;
to move, to change;
to decline.
կամ չ. κυλέω volvo καταρρίπτω dejicio, praecipito. եբր. կալալ կամ չ. πίπτω cado. Գլել, գլորել, թաւալել. շրջել. իրօք կամ նմանութեամբ. փոխել. յեղյեղել. բոլորել. կուտել. գլորտըկել, փոփոխել, պտըտցընել.
Որ հոլովես զտարերս իբր զանցաւորս. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
Ըստ նմանոյն հոլովէ, դաւիթ, դաւթի. (Երզն. քեր.։)
իբր ձ. Առաւել կ. իբր ձ.
Հոլովի սայլ լի օրանաւ։ Նկանակ գարեղէն հոլովեալ ի բանակս մադիամու։ Վիմաց հոլովելոց. (Ամովս. ՟Բ. 13։ Դտ. ՟Է. 13։ Իմ. ՟Ժ՟Է. 18։)
Զհողմս արածէ. այսինքն որ սնոտի յաւիտենիս միայն զկնի հոլովեալք են. (Համամ առակ.։)
Ընդ այս շաւիղ հոլովեցաք։ Ի ճգնութիւն մարմնոյն ուրախ զկենացս հոլովի ընթացս։ Անիւ շրջանի ժամանակացս հոլովեալ էր։ Հոլովեալն ի վերայ ժամանակք եղանակաց տարւոյն. (Լմբ. ատ. Լմբ. սղ. Լմբ. պտրգ.։)
Ի բաց հոլովեցաք ի յաւերժական կենացն. (Զքր. կթ.։)
cf. Հոլովեմ.
Հոլովեցուցանեմ ի ներքոյ ձեր, զոր օրինակ հոլովի սայլ օրանաւ. (Ամովս. ՟Բ. 13։)
Ի հոլովեցուցանելն (զբառ) պարտ է հոլովեցուցանել. դաւիթ, դաւթա՞յ, թէ դաւիթ, դաւթի. (Պիտ.։)
rolling, rotation, whirling;
movement, turn, vicissitude;
declension.
κύλισις volutatio, versatio. Հոլովելն, իլն. թաւալումն. գլորումն. շրջան. ընթացք. յեղյեղումն.
Հոլովման աւուրց։ Ըստ հոլովման ընթացից ամանակաց։ Ի պարս կարգի բանիս հոլովման. (Նար. ՟Կ՟Գ. եւ Նար. յիշ. եւ Նար. խչ.։)
Զեւն յաւելումք վասն հոլովման բանին. (Ժող. հռոմկլ.։)
to be condensed, to grow thick;
to fill, to be filled.
Արժանի է օրհնութեան եւ գոհութեան ոչ միայն ի մերս հոծեալ բերանոց, այլեւ յերկնաւորաց եւ յերկրաւորաց. (Լմբ. սղ.։)
hank of earth, embankment, mound, dike, dam, mole, break-water;
causeway;
rampart, intrenchment;
—ս կանգնել, to intrench, to fortify with trenches.
Շինեաց զհողաբլուր բարձրաւանդակն յափն գետոյն. (Արծր. ՟Դ. 11։)
burial-tax;
land-tax.
Յաղագս դատաստանի անուանեալ հողադրամաց։ Հողադրամդ այժմ անուանեալ՝ ո՛չ է ի կանոնական հրամանաց։ Դրամդ հողոյ ի կապալաւոր քահանայից եղեւ՝ վաճառել զգերեզմանս. բայց քրիստովնեայք ըստ յուսոյ տան զդրամն հողոյ. (Մխ. դտ.։)
mixed with earth;
earthy.
Կէսք զաւազն զխիճն հողախառն առ հասարակ յարձակելոցն ի վերայ յարձակէին. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 41։)
cf. Գետնախշտի;
— հանգիստ, resting place in earth, grave, sepulchre, tomb.
Ամփոփեալ հաւաքեցին ի քարապատուար շիրմի հողախշտի հանգստի. (Նար. խչ.։)
cf. Հողածնեալ.
γηγένης terrigena. Ի հողոյ ծնեալ. ծնունդ երկրի. երկրածին. մարդ. ադամ. եւ Ամենայն կենդանի՝ մանաւանդ ցամաքային.
Ազգ մարդկան տիրեմք հողածին կենդանեաց։ Զհողածին եւ զծովային տեսակս կենդանեաց։ Բնաւ հողածին կենդանեաց զարմս ծննդովքն եւ ձագուցն երամովք. (Պիտ.։)
earth-born.
Ի տեսողէդ պարսաւիմ, եւ ի հողածնելոցս երանիմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
Զի՞նչ է մարդ, կամ որդի մարդոյ ... զի ոչ՝ հողածնելոցս զվայելս երկրի բաւական համարեցար, այլեւ զերկնիցդ փառս խոստացար. (Լմբ. սղ.։)
diver, coot;
cormorant;
—ք, dust;
atom, corpuscle, mote.
καταράκτης cataracta, mergus, mergulus. Թռչուն ձկնակեր՝ ձեւով եւ գունով նման բադի. որ եւ հանգոյն հաւու ի տօթի թաւալի ընդ հող.
Հողամաղ, եւ քաջահաւ։ Զփոր եւ զհողամաղ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 17։ Օր. ՟Ժ՟Դ. 16։)
Հողամաղ՝ հողաթաւալք (է). (Վրդն. ղեւտ.։)
cf. Հողահարկ.
Ի լինել շեղջ ցորենոյն, եւ անդ երկիւղ է ի հողամասն անիրաւ պահանջողաց. (Եփր. պհ.։)
cf. Հողեղէն;
humic;
որդն —, earth-worm, mawworm.
Հողային մասանց, եւ որչափ օդային իցեն՝ չափաւորութիւն ունելով. (Պղատ. տիմ.։)
to be reduced to earth, to return to dust.
Ի ձեռն անիծիցն հողացաւ։ Ոսկերք հողացեալք նորոգեսցին. (Արծր. ՟Ա. 1։ Ճ. ՟Բ.։)
cf. Հողանիւթեայ.
ՀՈՂԱՆԻՒԹ որ եւ ՀՈՂԱՆԻՒԹԵԱՅ. Որոյ նիւթն է հող. հողազանգուած. հողեղէն. մարմնեղէն. երկրաւոր.
Զոր ոչ բաւեն տանել հրաբուն հրեշտակք, մատունք հողանիւթք շօշափէին. (Մեկն. ղկ.։)
Որ այն հողանիւթ մարմինն (տապանակն) ծածկեցաւ յէէն փառաց. (Տաղ.։)
Ազգի հողանիւթաց (լաւ եւս՝ հողանիւթեայց). (Ոսկիփոր.։)
like earth, earthy.
Հողանման ջերմ՝ կաղամբ եւ այլ ամենայն կծու. (Եփր. աւետար.։)