one-edged;
scimitar, sabre.
· Calfa
Տեսեալ զսուսերն՝ որով զվէրսն առ. տեսեալ զմիողնին, որով զազգոյ հարուածսն ընկալաւ. (Ոսկ. խչ.։)
Ամբարձեալ զմիողնին, ազդոյ վէրս ի վերայ եդեալ՝ առժամայն եհատ զնա ի կենաց։ Ի վերայ ձգել զմիողնին՝ յերկուս կտրէ զշաւասպն. (Արծր. ՟Ա. 14. ՟Բ. 1։)
woven in one piece, without seam.
· Calfa
Եւ իբր զմիոստայնի վերարկու՝ գեղեցկատիպ յանգուածով՝ զբովանդակն սկսեալ յարմարեաց (հին տպ. միաստանի). (Նար. խչ.։)
one-footed, unipes.
· Calfa
Զվիմովն ասաց շուրջ գալ միոտանի։ Միոտանի (կամ միոտնի) վազելն վասն ոտնահետին է. (Վրդն. պտմ.։ եւ Ոսկիփոր.։)
ՄԻՈՏԱՆԻ μονόπους unipes. որ գրի եւ ՄԻՈՏՆԻ. Զմի ոտն եւեթ ունօղ կամ ունելով. միով ոտամբ.
one, unit;
unity, union, reunion;
concord, accord.
· Calfa
μονάς, ἐνότης unitas. Մի գոլն. թիւն մի. եւ Միանալն. միաւորութիւն (ըստ ամենայն առման). անշփոթ խառնումն. զօդ. յօդաւորութիւն. եւ Միաբանութիւն. ἔνωσις unio, conunctio եւ այլն. մէկ ըլլալը՝ ո՛ր եւ է կերպով
broken-backed;
hipshot;
disheartened, discouraged;
— լինել, to break one's back;
to become hipshot;
to be disheartened, to lose one's courage.
· Calfa
to break one's back, to strain the loins;
to dishearten, to discourage.
· Calfa
Օր վախճանին եհաս ահագին, միջաբեկեաց (կամ սրտաբեկեաց) ըզնա տրտմագին. (Գանձ.։)
rotten at the core;
weak, useless.
· Calfa
(Փայտ որթոյն) ո՛չ զօրէն այլոց կարծր եւ տեւող ունի զտարրն, այլ միջագար եւ վաղափուտ եւ յոյժ տկարագոյն. (Պիտ.։)
s. adj. Mesopotamian, inhabitant of Mesopotamia.
· Calfa
Պարթեւաց եւ մարաց, արաբացոց, միջագետացոց, եւ իմոց կապադովկացւոց. (Ածաբ. պենտեկ.։)
Mesopotamia.
· Calfa
Գնաց ի միջագետս ի քաղաքն նաքովրայ։ Որ էր ի միջագետաց ասորւոց.եւ այլն։
middle-aged man.
· Calfa
Քաջածեր առաքինին ել ասի ... այրն, վասն զի արութեան վարժող է, եւ աթոռակցաց նորա առաքինութեանցն՝ միջածերն արժանապատիւ. (Փիլ. լին. ՟Դ։)
middle, mean, middling;
middle, centre.
· Calfa
Երեք են, որով վարին մարդիկ. բարի, եւ չար, եւ միջակ։ Եւ աստ միջակք են ապաշխարօղք։ Յորոց ուսանիմք՝ ընդ ծայրիցն եւ միջակացն լինել դատաստան. (Մխ. դտ.։)
Մեծամեծքն (ի ձկանց) զմիջակօքն անցանէին. փոքունքն զմեծամեծօքն վազէին. (Ոսկ. ի ղկ.։)
Ամենայնի էացուցիչ, սկիզբն, եւ միջակ, եւ վախճան. (Դիոն. ածայ.։)
Արեգակն գոլով՝ ի միջակն երկնի եւ երկրի հասանելով՝ անստուեր զօրն կացոյց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
Կանգնեցաւ քառակերպն ի միջակին. (զի երուսաղէմ միջավայր երկրի համարեալ էր) (Շար.։)
ՄԻՋԱԿ. գ. μέσον, μεσότης medium, medietas. Մէջ. միջավայր.
middling voiced;
middle-voice.
· Calfa
Են ինչ ի ձայնիցն՝ որք աստուածավայելուչք են, եւ են ինչ՝ որ զմիջին կարգն ունին։ Միջակաձայնս զայսոսիկ ասեմք, զորս յորժամ երանելին պօղոս գրէ, յիսուս քրիստոս երէկ եւ այսօր, նոյն եւ յաւիտեան. (Պրպմ. ՟Խ՟Բ։)
middling, indifferent, neither good nor bad, moderate.
· Calfa
Մերձակայք, միջակայք, վերջակայք. (Մարթին.։)
mediocrity.
· Calfa
μεσότης mediocritas, modus, medium, medietas. Միջակն գոլ. միջին վիճակ. միջասահմանութիւն. չափաւորութիւն. եղանակ.
the middle or internal part of the thorax.
· Calfa
μέσα στέρνα medium pectus. Միջին վայր կամ ներքին կողմն կրծոց՝ լանջաց.
of middling stature, middle-sized, about the middle height;
middle-aged.
· Calfa
Ո՛վ խաչ բարձրաթեւ, մանկանց պահապան, եւ միջահասակաց օգնական ի պատերազմի. (Ճ. ՟Բ.։)
(Անդք) դեռադեռ իսկզբամբ ի մատաղութեան բուսոյն, եւ կամ ի միջահասակին կանաչայնովն գեղեցկանան. (Պիտ.։)
entered, introduced;
well versed in, initiated, instructed, intelligent, expert;
free, frank, bold, daring;
meddlesome;
enterprising, adventurous, venturous;
— լինել, to enter, to push in, to introduce oneself, to go forward or before;
to intrude into, to thrust oneself forward, to intermeddle or interfere;
to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts, to dive into, to explore, to sift;
to undertake, to have a hand in, *to have a finger in every body's pie;
— ձեռամբ գործել, to act freely.
· Calfa
Միջամուխ հաւատով ընդդէմ նոցա վառեալ. (Յհ. կթ.։)
Միջամուխ առնէ զհովիւսն, եւ ապա ասէ առաջի գնալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
Գութ ամենայն ժողովրդեանն ի քրիստոս փոխեսցի, եւ նմա միջամուխ լինիցի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)
cf. Սփածանելի.
· Calfa
Զգեցայց զձեզ ասէ որպէս ոք՝ զի ածիցէ միջապատ զմիջով. (Ոսկ. ես. յորմէ եւ Գէ. ես.։)
middling, intermediate;
middle, centre.
· Calfa
Երիվարօք՝ կատարելոց եւ մատաղատունկ եղելոց միջասահմանօք. (անդ. ՟Ը։)
Հոտոտելիք՝ միջասահման լաւացն եւ վատթարացն։ Զառ ի յերկրէ՝ միջասահման ամանակն. (Փիլ.)
Զբարեխառնն՝ սոցին միջասահման։ Ի միջասահմանին կալով վայրի։ Ի միջասահման ծովու եւ ցամաքի բաժին. (Պիտ.։)
Ասեն զքրքմէն, թէ միջասահման է. ոչ կարի հով, եւ ոչ կարի ջերմ, այլ ի չափու ունի զիւր զօրութիւնն. (Նար. երգ.։)
Սա ի միջասահմանի կալով արուեստից միանգամայն եւ անարուեստութեանց. (Պիտ.։)
ՄԻՋԱՍԱՀՄԱՆ. գ. μέσον medium μεσόριον terminus medius inter fines. Սահման միջին. միջավայր. մէջն.
Եղեւ տէր մեր միջասահման հաւատոց եւ անհաւատութեան, զմինն յարուցանելով զօրութեամբ, եւ զմիւսն գլորելով տկարութեամբ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
to cut, to shorten.
· Calfa
Բարձր պատուար լսի անուն աւետարանչին. զի բազում բանս միջելով՝ բարձր անցանէ. (Վրդն. ծն.։)
that is in the middle of the heavens, medicelestial.
· Calfa
Ունելով զտաւռոն միջերկնեայ, եւ զբլուդա եւ այլն. ((այս ինքն զցուլն եւ զբոյլս) Խոր. աշխարհ.։)
μεσουρανών qui in medio coelo est. Որ ինչ է ի միջավայրս երկնից՝ իբր ի վերայ գագաթան մերոյ.
midland;
—ք, the midland provinces.
· Calfa
Ոմանք ի քաղաքացն միջերկրայք են։ Գերազանցեցին զմիջերկրեայ քաղաքօքն։ Ի լեռնայինս եւ ի միջերկրայս։ Զո՞րս արդեօք ասիցէ բանս՝ միջերկրեայ (ոք), առաջին զծով տեսանելով. (Պիտ.։)
that is in the middle;
middle;
middling;
intermediate;
—ք, midlent;
middle terms.
· Calfa
Առաջնովքն՝ միջնովք եւ վերջնովք։ Առաջին դասն ի միջնոյն կարծէր զնա, եւ միջինն՝ երրորդին. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)
Յերկաքանչիւրոց ծայրագունից զմիջինն կալաւ իւր վայր բնակութեան. (Պիտ.։)
μέσος, -η, -ον medius, -a, -um. Որ ինչ է ընդ մէջ երկուց ծայրից, կամ ի միջավայրի. միջակ.
citadel, tower.
· Calfa
Միջին կամ ներքին բերդ. վերին կամ բարձր բերդ. դղեակ. ամուր. ամրոց. եւ յն. բառիւ՝ Ակառն, կամ միջնաբերդ ակառանց.
Զորահատոյց առնէր ի վերայ միջնաբերդին՝ պաշարել զնա։ Որ ի միջնաբերդին էին արգելեալք։ Պաշարեալ պահեն զմիջնաբերդն երուսաղէմի։ Գնաց յուդա ի միջնաբերդ ամրոցէ անտի։ Որ ի միջնաբերդի անդ էին, եւ որ յամուրս անդ էին։ Ետ ածել զամրապահ միջնաբերդին ակառանց. (՟Ա. Մակ. ՟Դ. 41։ ՟Զ. 18. 26. 32։ ՟Ժ՟Ա. 41։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 31։)
cf. Թիկնամէջ.
· Calfa
Տարածեաց զթեւս իւր, եւ ընկալաւ զնոսա, եւ համբարձ զնոսա ի վերայ միջնաթիկանց իւրոց. (Փիլ. տեսիլ աբր.։)
fighting in the midst.
· Calfa
Մարտիկ կարգեալ ընդ մէջ առաջին եւ վերջին դասուց բանակին.
Յօրինեցին զռազմ հանդիսին երեքկարգեան գնդօք, եւ վերջապահս. (Պտմ. որբել։)
second floor or story.
· Calfa
Որոյ հիմունքն շափիւղայ, անկիւնաքարքն յասպիս, եւ միջնաքարքն (կամ միջնայարքն) վանեայք. (Տաղ. (գրեալ էր՝ միջնայաքըն։))
Որոց ելանիցենն ի վերնայարկսն, եւ ի միջնայարկացն յերրորդ յարկսն ... ի միջնայարկացն ի գետնոյ կողմանէ. (Եզեկ. ՟Խ՟Ա. 7։ ՟Խ՟Բ. 6։)
centre, interior of a country, midland districts.
· Calfa
Միջավայրն աշխարհի. ներքսակողմն գաւառին. երկրամէջ.
Հասանէր ի միջնաշխարհն հայոց ի վաւառն այրարատու։ Զմիջնաշխարհն քանդեալ բրեալ զօրքն պարսից ապականէին։ Միջնաշխարհն մնացեալքն յերկուացան յարքայէն. (Բուզ. ՟Դ. 23. 24. 50։ ՟Ե. 4։)
partition wall;
rampart.
· Calfa
Քերովբէական գումարտակս՝ լինել միջնապարիսպս ի մէջ քո գառանցն եւ գայլոցն. (Նանայ.։)
Նովաւ իբր միջնապարսպով բաժանեսցին ի միմեանց. (Դամասկ.։)
water and air.
· Calfa
Զերկիր, եւ զմիջնատարերս։ Բնախօսեն վասն օդոյդ. որ ի միջնատարերարցդ է. (Վանակ. յոբ.։)
cf. Միջնայարկ.
· Calfa
Ներքնատունս, եւ միջնատունս, եւ վերնատունս գործեսցես ի նմա. (Ծն. ՟Զ. 16։)
Ի ներքնատանն գազանքն էին եւ անասունքն, եւ ի միջնատան նոյ իւրայովքն, եւ ի վերնատանն թռչունքն. (Տօնակ.։)
back-bone, back.
· Calfa
Բարձեալ բերէր զնա ի վերայ միջնողանց իւրոց. (Օր. ՟Լ՟Բ. 11։)
Որպէս թեւոցն խառնումն ընդ միջնողունսն։ Միջնողունք՝ աստուածութեանն եւ մարդկութեանն խառնումն. թեւք քրիստոսի հայր եւ հոգի։ Այս է խառնուած միջնողանն։ Գոյք ամենայն ի վերայ միջնողանն քրիստոսի. (Քեր. քերթ.։)
μετάφρενον dorsi pars, quae retro septum sita est, sive cui renes adjacent. Միջին վայր ողանց կամ քամակի. թիկնամէջ. միջնաթիկունք. կռնըկին մէջ տեղը.
va. vn. cf. Միջնորդիմ.
· Calfa
Զնոր ժողովուրդս ուխտիւ միջնորդեալ. (Նար. գանձ խչ.։)
Զի միջնորդես ընդ մեր աղօթով՝ առ բանն աստուած ծնեալըն մարմնով ... առ միածինն քո միջնորդեալ. (Գանձ.։)
Առ նա չիմէ, յուսով հայցէ, զխոտաճարակսն միջնորդէ. (Գանձ.։)
party wall, partition.
· Calfa
Մերձեալ է վախճան քո. եւ զի դեռեւս միջնորմն կայ քո եւ աստուծոյ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
middle, centre;
space, interval, interstice;
vacancy;
division, separation;
difference, distinction;
empty space;
*means, way;
— հացի, cf. Միջուկ;
— անօթոց, capacity;
— աշխարհի, interior, inside part;
— պատերազմաց, truce, suspension of arms, armistice;
զ—աւ ռազմին, during the conflict, in the hottest of the battle, thickest of the fight;
զ—աւ ճանապարհին, on the way;
during the journey;
ի —ի ամբոխին ամրանալ, to take refuge among the crowd.
· Calfa
Աստուած իսկ զսկիզբն եւ զվախճան եւ զմիջոց էակացն ամենեցուն ունելով՝ ուղղապէս կատարէ զամենայն. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Ի բացեայ գոլով միջոցաւ մեծաւ. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
Դառնակսկիծ բոցով հառաչիցես ի միջոցէ սրտիդ. (Մաշկ.։)
Այնչափ միջոց է ըստ իս եւ ընդ յովհաննէս, որպէս ընդ ջուրն եւ ընդ հոգին. (Ոսկ. գծ.։)
μέσον, μεσίτης medium, medietas διάστημα intervallum αἵθριος locus subdialis. Մէջն տեղեաց եւ իրաց. միջավայր. միջին տեղին կամ դիրքն. բացատ. բացօթեայ վայր. միջնաշխարհ. մէջը, մէջ տեղը.
marrow, core, heart;
— հացի, crum of bread;
— ձուոյ, yolk of an egg;
— ընկուզոյ, kernel of a walnut;
— տնկոց, pith;
— պտղոյ, core;
— գիսաւորաց, nucleus of comets.
· Calfa
որ եւ ՄԻՋՈՑ (ըստ վերջընթեր նշ). Որ ինչ կայ ի բուն մէջն կամ ի ներքս անդ՝ իբրու ծուծ եւ սերմն.
noon, noon-tide, midday;
the south;
meridian;
southern, meridional;
half, semi;
— ջերմն, intermittent fever.
· Calfa
Կոչէ միջօրեայ հողմն զջերմն։ Որք լուսաւոր միջօրէիւն այնուիկ հողմով շնչեալք. (Նիւս. երգ.։)
Ի միջօրէ (կամ միջօրեայ) կողմանէ դէպ ուղիղ առ երկին հայելով. (Խոր. ՟Ա. 15։)
Ընդ իս ուտելոց են ի միջօրէի։ Մինչ չեւ եկեալ էր յովսէփ ի միջօրէին։ Ննջեաց մինչեւ ցմիջօրեայ։ Ի միջօրէի իբրեւ ի խաւարի խարխափեսցէ։ Խաւարն քո իբրեւ զմիջօրեայ.եւ այլն։
Գրեթէ յորմէ հետէ յաղագս օրինացն սկսաք ասել ի վաղորդայնէ, միջօրեայ իսկ եղեւ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Միջօրէն՝ լոյս եւ արեւն անստուեր է. վասն այնորիկ ասէ ի միջօրէի. (Նար. երգ.։)
Թեման թարգմանի միջօրեյ, վասն տեղեացն հրէաստանի, որ առնէ զփրկութիւն ի մէջ երկրի. (Ճ. ՟Ժ.։)
cf. Միտումն.
· Calfa
Ծանր իմն է եւ վայրաբեր՝ մեղացն միտումն։ Ետես ի ստեղծուածին իւրում զառ ի վատթարն միտումն. (Նիւս. կազմ.։)
Որ զկարծրացեալ ոգիս շարժէ ի միտումն վատթարաց. (Սոկր.։)
Միտումն յաղթութեան ի վերին խնամոցն լինի։ Դիպուած բախտի, որ ոչ կայ հաստատուն՝ անցեալ ի վերայ միոյ միտման. (Պտմ. աղեքս.։)
inclination, tendency, propensity, disposition;
proneness;
inclination;
—ումն ի չարն կամ ի բարին, good or evil propensities.
· Calfa
Ծանր իմն է եւ վայրաբեր՝ մեղացն միտումն։ Ետես ի ստեղծուածին իւրում զառ ի վատթարն միտումն. (Նիւս. կազմ.։)
Որ զկարծրացեալ ոգիս շարժէ ի միտումն վատթարաց. (Սոկր.։)
Միտումն յաղթութեան ի վերին խնամոցն լինի։ Դիպուած բախտի, որ ոչ կայ հաստատուն՝ անցեալ ի վերայ միոյ միտման. (Պտմ. աղեքս.։)
other, another;
different from, other than;
—ն, the other;
— քան զ—, one more than another;
—ում աւուր, the other day;
բայց եւ զ—ն պատմեցից, but I will tell you something else;
cf. Մի;
անգամ — or միւսանգամ, cf. Միւսանգամ.
· Calfa
ՄԻՒՍ ἔτερος alter ὀ μὲν ... ὀ μὲν կամ ὀ δὲ unus, alter. գրի եւ ՄԵՒՍ՝ նովին հնչմամբ. Որպէս թէ Մի եւս. որ եւ ՄԻՒՍ ԵՒՍ. մի այլ ի վերայ առաջնոյն. այլ. երկրորդն. եւ Ոք, ոմն. մէկալ, մէկալը.
Այլոյ մեռանիցի յոյժ սիրելի մանուկ, եւ միւսոյն կեայ անառակութեամբ. ողորմելիք են երկոքեան. մինն զմահ որդւոյ, եւ միւսն զկեանս ողբան։ Ոմն մորթովք այծից, իսկ միւսն ստեւովք ուղտուց ծածկէր վայրի. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ՄԻՒՍՔ իբր Այլք. (անսովոր ոճով)
ՄԻՒՍ ՔԱՆ ԶՄԻՒՍ. (յն. եւ լտ. ոճով) Մի քան զմի, կամ քան զմիմեանս. այր քան զընկեր.
Ո՞վ ոք միւս քան զմիւս առաւելեաց ի հոգաբարձութիւն աշխարհի. (Արծր. ՟Ա. 1։)
Յաղեաց զնոսա (զջուրս ծովու), զի մի՛ նեխեսցին. եւ միւս եւս՝ որչափ աղի են, ըմպեն եւ կլանեն զքաղցր ջուրսն որ իջանեն անդր. (Եփր. ծն.։)
ՄԻՒՍ ԱՆԳԱՄ. ՄԻՒՍԱՆԳԱՄ մ.ա. πάλιν, τὸ δεύτερον, ἕτι ἄπαχ iterum, rursum, -us secundo δεύτερος, -η, -ον secundus, -a, -um. Երկրորդ անգամ. յայլում նուագի. դարձեալ վերստին. անդրէն. եւ Երկրորդ. մէյմալ, ուրիշ անգամ, նորէն.
another time, once more, afresh, anew, over again, again, bis;
second, other, new.
· Calfa
πάλιν, τὸ δεύτερον, ἕτι ἄπαχ iterum, rursum, -us secundo δεύτερος, -η, -ον secundus, -a, -um. Երկրորդ անգամ. յայլում նուագի. դարձեալ վերստին. անդրէն. եւ Երկրորդ. մէյմալ, ուրիշ անգամ, նորէն.