by night, nightly.
Գիշերախառն հասանէր ի վերայ յամնէացւոցն։ Զհրամանն արքունի գիշերախառն կատարեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 9։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 10։)
cf. Գիջային.
Զգաստ միտք լինին ի ցամաքուտ վայրս. իսկ վարք գիջինք ընկղմեն զմիտս. (Նեղոս.։)
learned, lettered, literate, wise, knowing, well performed;
skilful, intelligent;
diviner, foreteller;
— լիցի, know, you are informed, you must know;
— առնել, to inform.
Կամիմ, զի գիտունք իցէք եղբարք։ Նորին գիտուն սիրովն գիտասջիք որոշել եւ ընտրել ինչ որ լաւն իցէ. (Եփր. փիլիպ.։)
Խօսէր զբանն ոգւոցն արթուն, արքայութեան առնէր գիտուն. (Շ. խոստ.։)
village;
country;
գնալ՝ բնակել ի —, to go or live in the country.
Ի Բեթղէհէմ գեղջէ։ Երթա՛յք ի գեղջ (կամ գեաւղդ) որ առաջի ձեր է։ Շրջէր Յիսուս ընդ ամենայն քաղաքս եւ ընդ գեղս (կամ գեւղս, կամ գեաւղս)։ Կոչել գեաւղն այնմիկ ... գեաւղ արեան։ Տեարք էին գեւղից։ Խորել ի գնոց գեաւղջն.եւ այլն։
hat;
cap, bonnet.
Առնեն գլխարկ, եւ ուրարք. (Մխ. ապար.։)
that has a headache.
Եւ այլ ոչ եւս եղեւ գլխացաւ արքայն. (ՃՃ.։)
prince, master, superior, deacon;
capital, principal, fundamental, essential, first.
to finish, to end, to terminate;
to abridge, to reduce.
Զգուշութեամբ գլխաւորել զսուրբ պահս, կամ զհրաման արքունի, եւ այլն. (ՃՃ.։)
head;
chief;
summit, top;
individual;
the first place, the first rank;
— գրոց, chapter;
— նաւի, prow;
— գործոց, master-piece;
— ցամաքի, point, cape;
— անկեան, angular stone;
— սեան, capital;
— գրամոց, capital, funds, principal, capital or principal sum;
ըստ գլխոյ, ըստ գլխոց, ըստ —, առ —, by head, for each person;
so much a head;
զայն ութ օրն ի —, all this week;
ծածկել —, to be covered, to put on one's hat;
բանալ զ—, to uncover, to take off one's hat;
ի — հանել՝ տանել՝ ածել, to finish, to conclude, to bring to a head, to end, cf. Գլխաւորեմ;
ի — ելանել՝ հասանել՝ գալ՝ երթալ, to be finished or brought to a close, to end, to come to an end;
— ամսոց, the first day of the month, new moon;
— տարւոյ, new year's day;
— բանից, exordium, preamble;
point, article;
— ճանապարհաց, end of the street;
— տողին, beginning of a verse;
առնու Տէր զտէրդ ի զլխոյ քումնէ, Lord will take away thy master from thee;
ունել զթիւ գլխոց որդaւոցն, to take the number of the children;
քանի՞ —ք պատժոց, how many punishments ?
հանել ընդ —ն or ընդ կառափն զյանցանս ուրուք, to have one's revenge, to punish;
— ամբառնալ, to revolt;
անկանիլ զգլխով, to fall suddenly on the enemy;
դնել զ— ի կշիռս, to put one's life in jeopardy;
կալ ի —, to put one's self at the head, to be the leader;
— բանիցս, finally, at length, in conclusion.
Ի գլուխ ելանէ հրամանն, մարգարէութիւն. վարքն առաքինութեան, չարիքն. ամացն թիւ. ողոմպիադն. ամառն. (Փարպ.։ Յճխ. է։ Նար. ՟Խ՟Է։ Լմբ. ատ.։ Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
cf. Գխտոր.
ԳՂԹՈՐ որ եւ ԳԽԹՈՐ, ԳԽՏՈՐ. κηκίς galla Բերք վայրի կաղնեաց, զոր վարեն խաղախորդք, ներկարարք, եւ դեղավաճառք։ (Գաղիան.։ Վստկ. ՟Մ՟Կ՟Թ. ՟Յ՟Ա։)
to go, to walk, to repair;
to abandon;
to behave one's self, to conduct one's self;
to flow, to flow away;
to be in circulation;
to act, to prevail;
to run, to overflow;
— զկնի, զհետ —, to follow, — ճանապարհ, զճանապարհաւ, ընդ ճանապարհ, զկողմամբք, to walk;
— ի վերայ ջրոց, to swim;
— ի չորս, to go on hands and feet, to grope;
որ գնայ ի ձեռս or ի վերայ ձեռաց, that walks on its hands, or who walks on his hands;
յապականութիւն անցեալ —, to be corrupted;
ի բաց —, to go away;
to depart;
— յաշխարհէ, to die;
ոչ ինչ գնան առ նոսա բանք սպառնալեացն, the threats make no impression on them;
ընդդէմ —, to resist;
— արուեստի, to be in use, vogue or fashion;
գործք գնացեալք, things that are past;
ի գնացելում աւուր, yesterday, the other day;
գնացեալ, deceased.
Զճանապարհաւ արքունի գնասցես. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա 4։)
precious stone, gem, diamond;
a precious thing;
**** —, false stone, paste;
****** -**, facet.
Գոհարք մարգարտին։ Գոհարք հալուէից. (Խոր.։)
to rob, to steal, to take clandestinely, to take away, to purloin;
to pillage, to filch;
to embezzle, to misapply;
գաղտ —, to juggle;
հնարիւք —, to cheat;
զմիտս, զսիրտ, to captivate, to entice.
Գողանալով գողացան զիս յերկրէն եբրայեցւոց։ Գողացան զքեզ եղբարք մեր։ Գողացաւ զնա ի միջոյ որդւոց արքայի սպանելոցն. իմա՛ անյայտաբար տանել, կամ յափշտակել։ (Երեմ. ՟Ի՟Գ. 30.)
hard of hearing, rather deaf;
inexorable, hard, inflexible
Դժուարալուր լուտանք, երգ, պատմութիւն, դարձուած բանից, հնարք, սքանչելիք. (Պիտ.։ Լմբ. պտրգ.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ը։ Զքր. կթ.։ Վեցօր. ՟Է։ Սկեւռ. ես.։)
discontented, disgusted, weary;
disgusting, unpleasant, disagreeable, tiresome.
Եթէ թշնամի դէպ լիցի գոլ, զդժուարահաճելի զոգւոցն զախտ յառաջագոյն զեկուցանէ (աչք)։ Դժուարահաճոյ այնոցիկ՝ որ զյապահով հանդարտութիւնն սիրեցին, դրակցութիւնքն։ Վասն որոյ եւ ծառայքն նմա դժուարահաճոյք եւ խռովարարք էին. (Փիլ.։)
rough, rugged;
steep.
Դժուարին վայրք. դժուարք.
with difficulty, hardly, painfully.
Դժուարաւ մտցէ յարքայութիւն. (Մտթ. ՟Ժ՟Թ. 23։ Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 24։)
cf. Դժուարարձակ.
Ցանկութիւն, եւ հեշտ ցանկութիւն, դժուարք հակառակորդք, եւ դժուարաքակք են. (Փիլ. այլաբ.։)
difficult, hard, impracticable, painful, laborious, fatiguing, grievous, unpleasant, vexatious, thorny, delicate, imposing;
heavy, weighty, onerous, rough, rugged.
Դժուարին է՝ որ զինչսդ ունին, մտանել յարքայութիւն աստուծոյ. (Մրկ. ՟Ժ. 23։)
rugged, impracticable, rude, rough.
Ուր են դժուարք լերանց, ճանապարհաց. ապառաժուտ. դժուարին.
facet;
face, visage, presence;
sort, manner, fashion;
mask;
—ս արկանել, to mask, to put a mask on the face;
բառնալ զ—, to unmask;
— —, several, in several ways or manners.
Ոչ կարացեալ դիմակ գոլ հրամանի արքային։ Յարեւելից դիմակի քարանձաւին. (Յհ. կթ.։)
to run, to fall upon one, to run to, to rush, to dart;
to have recourse, to apply.
Բա՛ց է դուռն արքայութեան նորա. եթէ ոք կամի դիմել, դիմեսցի՛. (Եղիշ. ՟Ը։)
arrest;
prison;
ի դիպահոջ, arrested, prisoner;
դնել՝ արկանել ի դիպահոջ, to arrest some one;
to make prisoner;
լինել ի դիպահոջ, to be arrested, detained or under arrest.
Ի դիպահոջ արքուն լիցի. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Դիպան.
Բանք ինչ ոչ յարմարք եւ դիպողք։ Առակս դիպողս. (Փարպ.։)
the chief shepherd, or overseer;
archbishop.
Պետ դիտաց. նախկին տեսուչ որպէս աստուած, եւ Փոխանորդ աստուծոյ՝ քահանայապետ, արքեպիսկոպոս, վերատեսուչ. առաջնորդ. նազըր.
Յարկ դիտապետին բանական հօտին (այսինքն քրիստոսի)։ Դիտապետք երկնաբնակք, վերատեսուչք անմոլարք. այցելուք ուղղադատք (առաքեալք)։ Տէր ստեփաննոս լերինդ մոկաց հզօր դիտապետ։ Իբր զեփրեմեան լերին հոգիընկալ հզօր դիտապետն (սամուէլ մարգարէ). (Նար.։)
cf. Դիւազգեաց.
keeper of the records;
librarian;
great officer.
ԴԻՒԱՆԱՊԱՆ ԴԻՒԱՆԱՊԵՏ. Պահապան եւ վերակացու արքունի դիւանին.
cf. Դիւանապան.
ԴԻՒԱՆԱՊԱՆ ԴԻՒԱՆԱՊԵՏ. Պահապան եւ վերակացու արքունի դիւանին.
that turns easily, mutable, changeable;
convertible.
Դիւրադարձ բարք. (Անան. նին.։)
decayed, ruinous, that falls easily.
Դիւրակործան շինուած, կամ քաղաք, բարք, բնութիւն. (Լաստ.։ Մխ. երեմ.։ Նար.։ Լմբ.։)
that can be easily related.
Փախիցեն իբրեւ ի հրոյ, եւ լինիցին դիւրահամարք. (Ոսկ. ես.։)
very easy, or possible.
Անհնարինքն ի մէնջ կարծեցեալք, նմա դիւրահնարք. (Լմբ. ատ.։)
thankful;
benefactor, beneficent, obliging.
Երախտաւոր լինել գործովք արդարութեան՝ հօրն երկնաւորի։ Լեալք երախտաւորք եւ կամարարք բարերարին։ Արժանաւոր երախտաւոր վարուք հասանել ի նաւահանգիստն կենաց. (Յճխ. ՟Բ. եւ ՟Դ։ Զորս մարթ է իմանալ եւ ըստ առաջին նշ. որպէս էմէքտար։)
to violate, to force.
violent, coercive, troubled, constrained, forced.
Ընդ ժամանակս յուլանոսի բռնադատ արքայի. (Վրք. հց. ձ։)
to violate, to force, to oblige, to necessitate, to compel, to convince, to subject, to constrain, to exact, to persecute.
wrestler, pugilist, boxer, athlete, martial, warliko;
inexpugnable.
Որպէս ի պատերազմունս զօրավարքն առնեն, զբռնամարտիկ տեղի ինչ հմտագունից քաջամարտացն տալով. (Ոսկ. գծ.։)
bestiality;
cruelty.
ԳԱԶԱՆԱԲԱՐՈՅՈՒԹԻՒՆ ԳԱԶԱՆԱԲԱՐՈՒԹԻՒՆ. τὸ θηριώδες feritas Գազանական բարք. անդթութիւն. կատաղութիւն. վահլէթ, ազղընլըգ.
brutality, bestiality;
fierceness, ferocity, inhumanity, barbarity, cruelty, rage, madness.
Բարք գազանութեան. (Եզնիկ.։)
that makes prisoner, that leads into slavery, captivity, that takes captive.
Եկին գերեվարք, եւ գերեցին զնոսա. (Յոբ. ՟Ա. 15։)
Եւ եղիցին գերիք՝ գերեվարք նոցա. (Ես. ՟Ժ՟Դ. 2։)
Որք գերեվարք լինին յանօրինաց. (Կանոն.։)
cf. Գթած.
Գթասէր եւ ողորմած են արդարք. (Գէ. ես.։)
to stumble, to trip;
to commit a fault;
to fail;
cf. Գթեցուցանեմ.
Առաջնորդն նոցա գթեալ թիւրեցաւ յուղւոյն։ Թողութիւն շնորհեցէ՛ք ինձ ե՛ղբարք, զի գթեալ եմք։ Մոլէր դարձեալ ի կին իւր ... գթէի առ կին իմ. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Զ։)
what is soon overcome.
Դիւրայաղթք էք, եւ տկարք. (Ոսկ. գծ.։)
very suitable, proper, becoming, convenient.
Դիւրայարմարս սպասաւորս առ իւրեանց կարօտութեանն պէտս։ Դիւրայարմարք մատուցանելոյ ի պէտս շինողացն. (Պիտ.։)
Որպէս երկաթ՝ հրատեսակ լինելով՝ կակղագոյն լինել, իբրու դիւրայարմարք պատահել կարողին եւ մակացողին խրատել զստ. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
slippery;
fragile, weak.
Մեք տկարք, եւ դիւրասաղապ բնութիւնս. (Ի գիրս խոսր.։)
cf. Դիւրասաղապ.
Մեք տկարք, եւ դիւրասաղապ բնութիւնս. (Ի գիրս խոսր.։)
that changes easily, changeable, mutable, variable, versatile.
Բարք դիւրափոփոխ եւ անհաւատագոյն. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
cf. Դիւրափոփոխ.
Բարք դիւրափոփոխ եւ անհաւատագոյն. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
cf. Դիւրափոփոխ.
Բարք դիւրափոփոխ եւ անհաւատագոյն. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
to facilitate, to make easy;
to accommodate;
to allay, to solace, to relax, to soften;
to unravel;
to level;
to defer;
to untie;
to abate.
Դիւրեաց զերկիրն արքունական. (որ ասի եւ ԴԻՒՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Ճ. ՟Բ.։)