relating to abstinence.
Զծոմականսն դատարկացուցանել եւ փափկացուցանել զաւուրս. (Յհ. իմ. ատ.։)
abstinence.
Առաջաւոր անուանեմք զպահսն զայն, եւ բազումք ըստ նախնեացն սովորութեան ծոմապահութեամբ զաւուրսն զայնոսիկ անցուցանեն. (Շ. թղթ.։)
to cause to fast.
Զգուշացուցանէ ծոմացուցանելով յաւուր չորեքշաբթի. (Լծ. կոչ.։)
Ծառաջաւորէն կամեցաւ ծոմացուցանել. (Տօնակ.։)
to divide the waters;
to plough the sea.
Որպէս իսրայէլ ծովաբաժին լինելով՝ ըստ խորս կարմիր ծովուն ուղղաւորէր ժառանգել զկրկին խոստացեալ. (Զքր. կթ.։)
that voyages or goes by sea, sailing;
ploughing the sea;
— լինել, to sail, to navigate;
— ընդ երկիր բերեալ լինել, to pass over the sea as if by a bridge.
ԾՈՎԱԳՆԱՑ ԾՈՎԱԳՆԱՑԻԿ. Ընդ գնացօղ. նաւարկօղ. իբր յն. θαλασσοπόρα, θαλασσόπλοος.
Ծովագնաց ճանապարհորդ զմեղաւորս ասէ, եւ ցամաքընթաց զարդարսն. (Խոսր.։)
Հրաժարեալ ի կայսրէն՝ ծովագնաց լինէր. այսինքն նաւարկէր. (Ճ. ՟Ա.։)
այսր անդր երերեալ տատանի՝ զօրէն ծովագնացիկ նաւի ընդդէմ հակառակ շնչոց. (Փիլ. ել. ՟Բ. 45։)
cf. Ծովագնաց.
ԾՈՎԱԳՆԱՑ ԾՈՎԱԳՆԱՑԻԿ. Ընդ գնացօղ. նաւարկօղ. իբր յն. θαλασσοπόρα, θαλασσόπλοος.
Ծովագնաց ճանապարհորդ զմեղաւորս ասէ, եւ ցամաքընթաց զարդարսն. (Խոսր.։)
Հրաժարեալ ի կայսրէն՝ ծովագնաց լինէր. այսինքն նաւարկէր. (Ճ. ՟Ա.։)
այսր անդր երերեալ տատանի՝ զօրէն ծովագնացիկ նաւի ընդդէմ հակառակ շնչոց. (Փիլ. ել. ՟Բ. 45։)
sea-voyage;
navigation.
Գնալն ընդ ծով. նաւարկութիւն.
born of or produced by the sea.
Ծովածին կենսասէրք (թռչունք). (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
heaving, undulation.
Ի ծովածփանս խաղաղ նաւահանգիստ. (Երզն. լս.։)
sea-pool, lake, pond;
կաթ մի խելք ինձ մանւանդ եւ ոչ —ս բախտից, a drop of sense rather than a sea of fortune.
Ոսկի լականաւ ջուր պատրաստել առ ի լոգանալ ի նմա. եւ իբրեւ եմուտ յոսկի ծովակն, եւ այլն. (Լաստ. ՟Ը։)
Կաթ մի խելք ինձ մանաւանդ, եւ ոչ ծովակս բախտից. (Ոսկիփոր.։)
cf. Ծովային;
—ք, aquatic animals.
Նաւավար՝ ալեաց ճանապարհորդ, ծովու մշակ ... ծովականաց մենամարտիկ՝ ինքնայոժար ի մահ. (անդ։)
wreck, shipwreck.
ναυάγιον naufragium. Ալէկոծութիւն, եւ նաւաբեկութիւն.
Իբրեւ (ի) նաւահանգիստ (ըն)կալեալ՝ ծովակոծութեան մտանէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)
engulphed by the sea;
— լինել, to be swallowned up by the sea.
Զի՞նչ շահ իցէ ի յօրինել նաւի, եթէ նաւավարն ծովակուլ լինիցի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։)
immersed, drowned, wrecked, lost;
— լինել, to be the prey of the sea;
— կորնչել, to perish among the waves.
drowned;
— առնել, to drown;
— լինել, to be drowned.
Եղից թագաւորութիւն հրէիս այժմ որպէս ծովահեղձ փարաւոնի. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ի.։) (որ ի Հ. կիլիկ. գրի՝ ծովահեղձ։)
Ծովահեղձ արարեալ զփարաւոն քենքեռէս. (Նախ. ել.։)
Ծովահեղձոյց առնել զբազումս՝ վիժելով ի նաւաց ի վայր. (Պիտ.։)
cf. Ծովահեղձ.
Եղից թագաւորութիւն հրէիս այժմ որպէս ծովահեղձ փարաւոնի. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ի.։) (որ ի Հ. կիլիկ. գրի՝ ծովահեղձ։)
Ծովահեղձ արարեալ զփարաւոն քենքեռէս. (Նախ. ել.։)
Ծովահեղձոյց առնել զբազումս՝ վիժելով ի նաւաց ի վայր. (Պիտ.։)
cf. Ծովահեղձ.
Եղից թագաւորութիւն հրէիս այժմ որպէս ծովահեղձ փարաւոնի. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ի.։) (որ ի Հ. կիլիկ. գրի՝ ծովահեղձ։)
Ծովահեղձ արարեալ զփարաւոն քենքեռէս. (Նախ. ել.։)
Ծովահեղձոյց առնել զբազումս՝ վիժելով ի նաւաց ի վայր. (Պիտ.։)
cf. Ծովահեղձ.
Եղից թագաւորութիւն հրէիս այժմ որպէս ծովահեղձ փարաւոնի. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ի.։) (որ ի Հ. կիլիկ. գրի՝ ծովահեղձ։)
Ծովահեղձ արարեալ զփարաւոն քենքեռէս. (Նախ. ել.։)
Ծովահեղձոյց առնել զբազումս՝ վիժելով ի նաւաց ի վայր. (Պիտ.։)
that cuts, divides, cleaves or ploughs the sea.
Հեղձուցիչ զծով. եւ Որ ինչ լինի հերձմամբ ծովու. Ծովահեղձ գաւազան մովսեսի. (Ճշ. ջրօրհ։ Անան. եկեղ։)
Ձեզ ետու զգաւազանն ծովահերձ. (Ոսկիփոր.։)
Ծովահերձ ընկղմէր փարաւոն. իբր մ. (գուցէ ծովահեղձ) (Աթ. խչ.։)
combatting by sea;
naval;
— զօրութիւն, navy, naval service.
Ի նաւս վերելակեալ՝ գնային ծովամարտիկ առ թշնամիսն. (Յհ. կթ.։)
sea-fight, battle by sea.
Մարտ ծովային. նաւամարտութիւն.
Նաւամարտ մակացու եւ հմուտ ... ի ծովամարտութիւնս ոչ ընթացուցանէ. (Մագ. ՟Ա։)
casting into the sea.
Որ զփարաւոն զօրօքն հանդերձ ծովամացս (այլ ձ. ծովաթացս) ի կորուստ յուղարկեալս ընկղմեցեր. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 3։)
submerged in the sea;
— լինել, to go to sea;
to stand out to sea.
Ծովամուխ եւ անդնդաչու ճանապարհաւ կարճեալ ի միջոյ, կամ չարչարեալք. (Վրդն. երգ.։ Տօնակ.։)
ԾՈՎԱՄՈՒԽ ԼԻՆԵԼ. Մխիլ կամ մտանել ի ծով. նաւարկել կամ իջանել ի խորս ծովու.
Մինչ դեռ ծովամուխ էին. տայ զինքն մոլեալ ծովուն։ Բազմութիւն նաւաց, որ ըստ ամնայն տարւոյ ժամանակաց ծովամուխ լինին. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. նխ. ՟Բ։)
cf. Ծովայած.
Որ յածի ընդ ծով, մանաւանդ որպէս հէն ծովու. ծովու վրայ պտըտօղ.
Խարդաւանօղ զծովայածուկն կապտօղ. (Մագ. ՟Ը։)
belonging or pertaining to the sea, marine, maritime, naval;
— զօրութիւն, marines, the navy, the naval strength, maritime forces;
— շուն, dog-fish;
— օդաթռիչ երիվար, clipper-vessel.
Ծովային օդաթռիչ երիվարք. այսինքն նաւք. (Ագաթ.։)
Սիռենքն, զոր կոչեն հաւք ծովայինք, որք են իսկ սեռիւ եւ կերպարանօք արանց եւ կանանց ի ծովն խաղաղ. (Մարթին.։)
to turn into a sea, to fall into;
to inundate, to immerse, to cover with water.
Զորութիւն սրբոյ խաչին ցցաւ եւ ծաւալեցաւ ընդ տիեզերս. (Աթ. խչ.։)
Աշխարհս մեր ծովացաւ լցաւ մարդկութեամբ հովիտն. (Խոր. ՟Գ. 27։)
cf. Ծովահեղձ.
Ծովասոյզ արարեալ հեղձուցանէր զգերեալսն։ Զփարաւոն՝ այսինքն զստանայ ծովասոյզ արար. (ՃՃ.։)
living by the sea, (sailor, fisher, &c.);
— լինել, to labour on the sea, to exercise the calling of sailor, fisher.
Քեզ ի գանձ յաւելցուք ի մերոց ծովավաստակ նաւաստեացս. հին տպ. ծովակուտակ. (Ագաթ. յռջբ։)
to cause to turn into a sea;
to inundate, to immerse.
Որպէս ծով կացուցեալ. յորդել. զեղուլ. ծաւալել. լնուլ. ժողովել ի մի վայր։
cf. Ծովեզերեայ.
Քան զաւազ ծովափնեայ ծանրագոյն են։ Ծանրագոյն գտանիցէք քան զաւազ ծովափնեայ՝ զվիշտս իմ. (Իսիւք.։)
sea-coast, sea-side, shore, strand, beach;
առ or ի ծովեզերին, on the sea-shore.
ընդ հարաւ, եւ ընդ ծովեզրն քանանացւոց։ Յամենայն ծովեզեր ծովուն մեծի։ Որ առ ծովեզերն հրէաստանի էր։ Նստաւ առ ծովեզերն։ Առ ծովեզերբ ծովուց։ Ի ծովեզերէն տիւրոսի եւ սիդոնի։ Կալ կամ բնակել առ ծովեզերբ կամ առ ծովեզեր։ Բնակել զծովեզերբ կամ ի ծովեզերին։ Եդեալ րունր առ ծովեզերին կացաք յաղօթս։ Հրաման տայր շուրջ զծովեզերօքն.եւ այլն։
Զգաւառն ծովեզրի, յորում է բերդն ամիւկ. (Արծր. ՟Ե. 3։ Յորմէ Ծովեզրեցի։)
dwelling on the coast.
Բնակիչ ծովեզերեայց, կամ մասնաւոր տեղւոյ ծովեզր կոչեցելոյ յերկրին վանայ.
Տալ պատերազմ ընդ ծովեզրեցիսն, որ ութմանիկք կոչին, որք ամրանային ի յամիւկ անկասկածելի քարանձաւին. (Արծր. ՟Գ. 17։)
to keep out at sea;
to stand for the offing.
θαλασσεύω in mari versor. Նաւել կամ գնալ րնդ ծով. դեգերիլ եւ ծփիլ ի ծովու.
cf. Ծովագնաց.
Զծով ընթաց նաւն տեսանելով ի նաւահանգիստ ածեալ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
— առնեմ, to throw, plunge or precipitate into the sea;
— լինիմ, to throw or plunge oneself into the sea.
Տե՛ս, ո՞րպիսի գործս վրիժուց ունիմ, զոր ինչ առ ձեր դատաւորսն սուրն եւ հուրն եւ ծովընկեցիկն (առնել) գործեն. (Սեբեր. ՟Բ։)
cf. Ծորիմ;
to mow.
Ծորեսցէ իբրեւ զջուր անպիտան։ Խռովեցաւ սիրտ իմ, եւ ծորեաց ի տեղւոջէ սերմն ի մարմնոյ իւրմէ։ Ծորեսցին աչք նորա ի կապճաց իւրեանց. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 29։ Յոբ. ՟Լ՟Է. 1։ ՟Լ՟Ը։ 30։ Ղեւտ ՟Ժ՟Է. 3։ Զաք. ՟Ժ՟Դ. 12։)
Հիւանդութեամբ եւ ցաւօք ծորին. (Երզն. մտթ.։)
Վիրաւորեն, եւ արիւն ծորեցուցանեն. (Մանդ. ՟Ը։)
trickling, dropping;
flowing, running;
leaking;
— ըստ ամսեանցն, the menses, menstruation.
— ի մարմնոյ, gonorrhoea, running of the reins.
ῤύσις, ῤοή (լծ. առու. լտ. rivus ). fluxus ἁπορροή defluxus. որ եւ ԾՈՐԱՆ. Ծորիլն. թորումն. Հոսումն. կաթուած. բղխումն. վայթումն. լուծումն. վատնումն. սահականութիւն. անցաւորութիւն.
Օգուտն է ծորումն եւ կաթուած գեղեցկին. այսինքն ծուծ լաւութեան իրին. (Փիլ. լին. ՟Ա. 9։)
piece of linen, bits, cuttings, shreds, strips, rags, tatters;
ի ծուէնս ծուէնս պատառե, to tear, to rend, to pull to pieces;
յերկուս ծուէնս պատառել, to tear in two parts or pieces.
Յանկարկատելի ծուէնս պատառեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
cf. Ծուլանամ.
Հաւատա՛, որքանի կարեմ, ոչ ծուլամ։ Ծուլայ։ Ծուլայցեմք. (Վրք. հց. ձ. ստէպ։)
to idle, to be lazy, slothful or idle, to live in idleness.
Ի կասկածի կարծեացն ծուլացաւ յիս երիկամունք իմ. (Մագ. ՟Դ։)
cf. Ծուլութիւն.
Քաղ երկրի ոչ այլուստեք լինի, այլ յարհամարհանաց եւ ի ծուլանաց. (Եփր. աւետար.) ( Լմբ. գրէ, ի ծուլանոյ)։
cf. Ծուլամ.
Ո՛չ հարկ է առ այնոցիկ ծուղալ, ի սակս որոց բնաւորեալ են ինչք. եւ այսոքիկ են հոգի եւ մարմին. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
fluctuation, undulation, wave, billow, surge;
agitation, trouble, vacillation, wavering;
care, anxiety, torment;
examination, question;
ընդ ծուփս մկանանց, on the surface of the waves;
ի ծուփս լինել, to be agitated;
ծուփ ի մտի դնել, to care, to be concerned, thoughtful;
ի ծուփս տարակուսանաց ընկղմել, to be in great perplexity, to be uncertain or undetermined what course to take, to remain in suspense.
Ծով ռահինախռով նաւակառոյց ծուփ միջնալեաց. (Սիւն. տաղ խչ.։)
Ծուփս մարմնաւորս, կամ աշխարհականս, կամ ի կենցաղս մեր. (Յճխ. ՟Զ։ Ոսկ. յհ.։ Խոր. պտմ. հռիփս.։)
Ծուփ եւ խնդիր անկաւ մեզ, գիտել ճանաչել թէ վասն է՞ր եւ այլն. (Եփր. եբր.։)
to disguise, to travesty;
to dissemble, to cloak.
Ծպտեցաւ սաւուղ, եւ զգեցաւ այլ հանդերձս. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ը. 8։)
Սերոբէքն ծպտեալ՝ զառաւելութիւն լուսոյ փառացն ոչ կարէին տեսանել ... Ծպտեալ իբրեւ զսերովբէքն սաւառնեա՛. (Մեկն. ղկ.։)
to bend, to bow, to incline;
— զդէմս, to make grimaces.
Զշաւիղս ոտից ձերոց խռովեցուցանեն. ոչտան թոյլ ուղիղ գնալ, կամակորեն. ոչ տան թոյլ ուղիղ գնալ, կամակորեն, ծռեն, ի ծուլութիւն արկանեն. (Գէ. ես.։)
Հայհոյեաց անհաւատից եւ ծռելոց բանք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 8։)
to sketch, to trace the contours, to draw the outlines of;
to describe, to write, to trace.
Ծրագրէ զտեղին (շինուածոյ), կամ զեզերս աշխարհին, կամ զաշխարհն (ժառանգելի վիճակաւ). (Յհ. իմ. եկեղ.։ Նախ. թուոց. եւ Նախ. եզեկ.։)
Զպատկեր թագաւորի նախ կապարով ծրագրէ արուեստաւորն ի տախտակի, եւ ապա ծիրանափառ զարդու շքեղացուցանէ. (Շ. մտթ.։)
to grow or become round;
to surround, to enclose.
Մերձեալ խոնաւութեան (ի լուսինն կոյս), եւ ի նա չհասեալ, բակ առեալ ծրանայ շուրջ զնովաւ. (Եզնիկ.։)
to envelop;
to pack;
to wrap up;
to roll;
— զվաճառս, to pack up;
զխրոխտ գագա թունս յամպս ծրարէին, they reared their proud heads to the skies;
որոյ գագաթն յամպս ծրարի, whose top cleaves the skies.
Ծրարել զզանգուածս ի կտաւս. կամ տաղանդս արծաթոյ ի պարկս. զմնաս ի վարշամակի. հերս ի մեկնոցի. հուր ի գոգ եւ այլն։ Խունկ անուշահոտ ի հանդերձս ծրարել։ Զառաքինութիւն ի մեզ ծրարեսցուք. (Նիւս. երգ.։)
Ոչ մայն զի լսելով լուիցես, այլ զի եւ հաւատովք կնքիցես ծրարեալ ի սրտի քում. յն. վերակնքիցես. (Կոչ. ՟Ա։)
Իսկապէս ծրարեցաւ յորովայնի կուսին։ Ի խօսուն արարածս անվնաս ծրարեցաւ. (Պետր. սիւն. ի կոյսն.։)
to stain, to soil or dirty oneself.
Կրկին ծրդեալ շինուածս խօսուն. իբր աւերակ աղտեղեալ, կամ խանգարեալ։
κυλίδομαι, κυλίνδομαι volvor, volutor. կամ ըստ եբր. նիքէթթամ. maculosus sum. Իբր ծրտիւք աղտեղեալ. շաղախիլ. թաթաւիլ. նարկանիլ. թաւալիլ յաղտեղութիւնս. (իսկ ռմկ. ծդրիլ, է նեխիլ, հոտիլ).
Ծրդեալ կաս յանիրաւութիւնս. (Երեմ. ՟Բ. 22։)
Ծրդեալն ներկեալ ասի, աղտեղեալ եւ շաղախեալ. գուցէ նմանութեամբ բորոյ ծաւալելոյ, որ եւ յիշի սատակութենէ ամօթոյս ծրդիմ. իմա՛ շառագունիլ, կամ խռովիլ։
cf. Ծփալից.
Ծփական արշաւականք հնից, կամ խռովութիւնք կենցաղական զբաղմանց. (Յհ. կթ.։ Նար. ՟Ժ՟Բ։)
Ի մէջ ծփական ալեաց ծովու։ Տէր էջ յերկնից ի ծփական կենցաղս։ Ի փողոցի ասէ, որ նշանակէ զանցաւոր կենցաղոյս ծփական վարս. տօնակ։ Որք ի ծովու յայսմ աշխարհիս կան ծըփական. (Երզն. ոտ. երկն.։)