to alarm, to rouse, to disquiet, to trouble, to disturb, to perturb, to agitate.
· Calfa
Մի՛ վրդովեսցէ զնոսա ի քրիստոնէութեան հաւատոց։ Վրդովեաց ի պատուոց իւրաքանչիւր։ Վրդովեցաւ խաղաղութիւն. (Խոր. ՟Բ. 32։ ՟Գ. 50. 68։)
cf. Վրդովումն.
· Calfa
Շարժումն խռովութեանց եւ վրդովմանց։ Խաղաղութիւն իմ ոչ ըստ աշխարհի ինչ խաղաղութեան իմանի, որ մերձունի զվրդովումն, այլ խաղաղութիւնն իմ անխառն է ի վրդովմանց։ Զբազմաստուածութեանն առ հասարակ ջնջեցին զվրդովմունս, խաղաղութիւն արարեալ բոլոր աշխարհի. (Փիլ. իմաստն.։ Նանայ.։ Խոր. հռիփս.։)
alarm, trouble, disquiet, restlessness, agitation, confusion, disorder, tumult.
· Calfa
Շարժումն խռովութեանց եւ վրդովմանց։ Խաղաղութիւն իմ ոչ ըստ աշխարհի ինչ խաղաղութեան իմանի, որ մերձունի զվրդովումն, այլ խաղաղութիւնն իմ անխառն է ի վրդովմանց։ Զբազմաստուածութեանն առ հասարակ ջնջեցին զվրդովմունս, խաղաղութիւն արարեալ բոլոր աշխարհի. (Փիլ. իմաստն.։ Նանայ.։ Խոր. հռիփս.։)
revengeful, vindicative, avenging;
— լինել, to call for vengeance, to be revenged.
· Calfa
Հովուացն դիմադարձ լինէր. եւ աղջկանցն զրկելոց վրէժխնդիր. (Կիւրղ. ծն.։)
fault, defect;
want, privation, deprivation;
defective, wanting, failing in, deprived of;
ոչ — ի ճշմարտութենէ, likely, probable;
— ելանել, գտանիլ, to want, to fail, to miss, to be deprived of;
to be rendered useless, inefficacious, to be deluded, annulled.
· Calfa
Տրտմութիւն բաղկանայ ի վրէպ լինելոյ ըղձից մարմնոյն։ Վրէպ եղեւ յուսոյն իւրմէ ապարասանն։ Բա՛բէ զիա՞րդ վրէպ (կամ վրիպ) եղեր ի չարութենէ թշնամւոյն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ. եւ ձ։)
evil-doing, spiteful, wicked, nefarious.
· Calfa
Այս քաղաք վրիժագործ։ Իշխանք ձեր ապստամբք ... վրիժագործք. (Սոփոն. ՟Բ. 15. կամ ՟Գ. 1։ Ես. ՟Ա. 23։)
Վրիժագործ աղետիւք։ Վրիժագործ բարս խարդախս. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։)
cf. Վրէժխնդիր;
defensive weapon;
means of defence;
—ք կնճի, razors;
—ք փղի, tusks of an elephant.
· Calfa
Զամենայն զվրիժակ զինուց եւ զվահանս տանել ի ցուցեալ եւ կազմեալ զինանոցս. (Պտմ. աղեքս.։)
guiltiness, wickedness.
· Calfa
Ըստ արժանի վրիժապարտութեանն լցեալ սուր տեառն բարկութեամբ խաղաց ի վերայ ափշնի եւ բանակի նորա. (Արծր. ՟Դ. 8։)
to spoil, to be spoiled.
· Calfa
Աւա՛ղ ծաղկատեսակ հաստատուն պարագրութեանն (տիեզերաց), որ յաղագս իս վրիպագործէրն, եւ զփշոցն վերածեաց աղէտս. (Պիտ.։)
cf. Վրիպեցուցանեմ;
cf. Վրիպիմ.
· Calfa
Ոչ կարէր վրիպել զնա յաստուածային գործոյ աղօթիցն. (Ոսկ. գծ.։)
Վրիպեցեր ո՛վ սամփսովն ի ձեռն կնոջ ի յաղթութենէն. (Փիլ. սամփս.։)
Առ բազմածաղիկս բուրաստանաց ... որք եւ ոչ ի միոջէ կամիցին վրիպել, բազում անգամ յամենայնէ ի բաց անկանին. (Առ որս. ՟Դ։)
Եթէ ոչ վրիպեսցիս (այսինքն խոտորեսցիս կամ ազատեսցիս) ի չարէ, ոչ աղաչեմ զտէրվասն քո. (Վրք. հց. ՟Ի։)
to cause to fail or miss, to turn aside, to mislead, to deceive, to delude, to pervert;
to deprive of, to take away;
cf. Մազ.
· Calfa
Ոչ վրիպեցոյց զարդարութիւն իւր եւ զճշմարտութիւն ի տեառնէ իմմէ։ Վրիպեցոյց զքեզ տէր ի փառաց։ Նոքա էին որդւոցն իսրայէլի ըստ բանիցն բաղաամու առ ի վրիպեցուցանելոյ. (Ծն. ՟Ի՟Դ. 27։ Թուոց. ՟Ի՟Ե. 11։ ՟Լ՟Ա. 16։)
Սատանայ վրիպեցուցանէ զմարդիկ յաստուծոյ ճշմարտութենէն։ Առաջին կերակրովն վրիպեցոյց զմարդն ի պատուիրանէն։ Կարծիք անչափութեան գիտեն վրիպեցուցանել եւ ի չափաւորէն։ Այսու պատճառաւ վրիպեցուցանողաւ. (Եզնիկ.։ Արշ.։ Սարկ. աղ.։ Նար. մծբ.։)
deceiver, knave, cozener, hoaker.
· Calfa
Վրիպեցուցիչքն զպատճառքն չասէին, վասն որոյ նաեւ սոքա զիջանէին։ Վրիպեցուցիչքն բամբասէին, թէ ինքն միըայն է՝ որ քարոզէ զայն. (Ոսկ. գաղ.։)
cf. Վրնջապապչակ.
· Calfa
Զքաջավազիկն երկնաչու եւ վրնջապապչեակ զքօղն քաղեան։ Կռօնոս յայծի հեծեալ ի վրնջապապչակն քաղ սալասմբակ. (Մագ. ՟Լ՟Դ. ՟Ծ։)
bleating.
· Calfa
Զքաջավազիկն երկնաչու եւ վրնջապապչեակ զքօղն քաղեան։ Կռօնոս յայծի հեծեալ ի վրնջապապչակն քաղ սալասմբակ. (Մագ. ՟Լ՟Դ. ՟Ծ։)
neighing;
concupiscible;
concupiscence.
· Calfa
Զծիծաղականսն, զվրնջողականսն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
Ի վեր ամփոփեալ զվրնջողականն մատակախազ ձիոց բանական գօտեաւն։ Են եւ այլ արուեստք յիմաստնոց գտեալ՝ թախծական, ծիծաղական, վրնջողական նշան կարդացման. (Վրդն. ել. եւ Վրդն. սղ.։)
the thirty first letter of the alphabet, and the twenty fifth of the consonants;
four thousand, four thousandth.
· Calfa
cf. Բաղաձայն տառ՝ անուանեալ Տիւն (կամ տի-ուն), ի կարգէ անձայնից՝ իբր նուրբ կամ լերկ քան զլծորդ իւր, որ է դ. որ եւ մեղմի երբեմն որպէս տ. վասն որոյ անխտիր գրի՝ բանտ, բանդ. արգանդ. արգանտ. ընտել, ընդել. դոփել, տոփել. որպէս եւ դրամն է տրամ։
anxiety, anguish, restlessness, embarrassment, perplexity, agitation, alarm, trouble;
crisis;
haste, precipitation;
—աւ, in haste, hastily, with all possible speed, in a hurry, hurriedly, precipitately;
anxiously, with anxiety;
— մտաց, grief, anxiety, mental torture, constraint, heaviness of heart, oppression;
— մահու, pangs or agony of death, death-struggle;
արկանել, մատնել ի —ս անհնարինս, to embarrass extremely, to place in a strait, in a scrape, embarrassment or perplexity;
արկանել զանձն ի —, to embarrass oneself;
կալ ի —ի, to be in trouble, anxiety or embarrassment;
հասանել ի յետին —, to be reduced to extremities;
եղիցի — հեթանոսաց, the nations shall be plunged in consternation;
եկն յանկարծակի դողումն եւ —, a sudden fear fell on them;
ամենայն — հասցէ ի վերայ նորա, every kind of grief shall fall upon him;
ըմբռնեալ յանլոյծ — հասանէր, he found himself embarrassed by that insuperable necessity;
— էր նմա յամենայն կողմանց, he was hemmed in by necessities;
— մեծ էր նմա, he had extreme difficulty, he turned on all sides;
հարից զամենայն երիվարս —աւ եւ զհեծեալս նորա յիմարութեամբ, I will turn the horses into stone and their riders will I stultify;
յետին — կալաւ զնա, he was brought to the last extremity;
փոյթ եւ — եղեւ ի ջուրս, the waters rivalled each other.
· Calfa
Զարմացաւ, յարեաւ տագնապաւ։ Յորում երկինք տագնապաւ անցցեն։ Վարվաղակի տագնապաւ հատուցումն։ Տագնապաւ ելէք յեգիպտոսէ։ Ելցեն հրեշտակք յերեսաց իմոց տագնապաւ։ Գայր տագնապաւ։ Այսրէն վաղվաղակի տագնապաւ դառնային.եւ այլն։
ἁγωνία angor, angustia, anxietas συνοχή coarctatio περικατάληψις deprehensio ἁνάγκη necessitas σπουδή studium եւ այլն. Յետին վիշտ վտանգի. անձկութիւն. վարանք. տատամսութիւն. խուճապ. շտապումն. աղէտք. կարիք եւ հարկ. հոգ. հոգեվարք. նեղութիւն. սրտադող.
to put to trouble, to embarrass, to perplex, to puzzle, to torment, to grieve;
to constrain, to force, to tease, to importune;
to urge, to hasten, to solicit, to quicken;
ահիւ —, to strike with terror, to appall, to terrify.
· Calfa
Զի մի՛ տագնապեցուցեալ՝ չտայցէ նմա ուշաբերել ապաշխարութեան։ Խարշեալ զաղիսն՝ տագնապեցուսցէ օգնել նմա. (Եզնիկ.։ Խոսր.։)
to be grieved, distressed, disturbed, embarrassed, to be torn with anguish, to be in great pain;
to have an urgent and pressing necessity, to be in despair;
to be hurried, in haste;
տագնապէր ջերմամբ մեծաւ, he had been seized with a violent fever.
· Calfa
Ո՛րպէս վտանգեալ տագնապիմ յամենայն ժամու յաղագս սուտ անուանս (ուրացութեան)։ Զի մի՛ եւ նոքա գայցեն յայս տեղի տանջանաց, յորում ինքն վտանգեալ տագնապէր. (Փարպ.։ Իգն.։)
worn out by fatigue, overwhelmed with labour, weary, tired out.
· Calfa
Ապա եւ ինձ յոյժ տաժանիս ոչինչ կարի հասցէ պատահել. (Անյաղթ բարձր.։)
painfully, with much trouble, laboriously, with difficulty.
· Calfa
Կացջի՛ր (յաղօթս) տաժանաբար, եւ արտասուեա՛ պնդութեամբ. (Նեղոս.։)
cf. Տաժանելի.
· Calfa
Զմեզ փրկեսցէ ի նանրական աշխարհէս, եւ ի սորա տաժանալից զբաղանացս. (Զքր. կթ.։)
cf. Տաժանելի.
· Calfa
Պտուղս հիահրաշս իւրոցն տաժանաշատ կրիցն։ Դառնաբեր վիժանաց տաժանաշատ եւ աղմկեալ ծփական տատանմանց (ծովու աշխարհիս). (Վրդն. լուս.։ Ոսկիփոր.։)
cf. Տաժանելի.
· Calfa
Տաժանաւորս աջով նկարել։ Ի տաժանաւոր աղիւս արկութեանցն. (Նար. ՟Ի՟Ը. ՟Հ՟Ե։)
painful, grievous, hard, difficult, incommodious, vexatious, laborious, fatiguing, tiring, toilsome, annoying, rude, heavy.
· Calfa
Տաժանելի հողեղէն բնութեանս եւ հրեշտակացն լուծ։ Պատասխանի առնել ամենայն հարցուածոց տաժանելի գործ է։ Ի տաժանելի եւ յաղէտաբեր երկանց։ Վտանգաւորաց տաժանելեաց կրից։ Գեհենին հրովն երկայնագունիւն եւ տաժանելեաւն. (Խոսր.։ Զքր. կթ.։ Նար. ՟Ժ՟Է։ Շ. մտթ.։)
Տաժանելի է բնութիւնս, եւ վաստհակի յաղաչելն. (Խոսր.։)
covered with boards, planks, boarded, planked, floored;
wainscoted;
wooden floor;
scaffolding;
wainscot;
— նաւու, deck;
— առնել, գործել, to wainscot, to plank, to board, to floor.
· Calfa
Շինէր մատուռն մի հողեղէն (զյարկս՝) ամփոփէր զնշխարս նոցա. (Կաղանկտ.։)
ՏԱԽՏԱԿԱՄԱԾ. գ. Առաստաղակալք. յարկ.
cf. Տածումն.
· Calfa
Ի տածողութիւն հանգստեան հիւրոց եւ տնանկաց եւ աղքատաց։ Հանդարտընթաց գրաստուն տածողութեամբ անզզուելի պահեցեր։ Հովուական տածողութեամբ. (Յհ. կթ.։ Նար. ՟Ժ՟Դ։ Սկեւռ. աղ.։)
to give to drink.
· Calfa
Հոսանք ականակիտն աղբերաց անյաչաղ տակառապետէին ինձ. (Պիտ.։)
by little and little, by slow degrees, insensibly;
yet, still;
— little by little, slowly, by degrees.
· Calfa
Ոչ տակաւ տակաւ յաստիճան յասիճանէ փոփոխեալ։ Դատէր տակաւ տակաւ։ Տակաւ տակաւ ամենայն մարմինն մաշի։ Ըստ տակաւ տակաւ մերձենալոյն յաճախէ ի նա լոյսն։ Մի՛ տակաւ տակաւ ազդեսցես. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։ Պտմ. աղեքս.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։ Եւագր. ՟Ի։ Եզնիկ.։ Նար. ՟Ծ՟Ը։)
cf. Տակռիչ.
· Calfa
Արեգական ջերմութիւնն այրէ զանտառացն տակռիճքն։ Ի ձեանէ զօրանան տակռիճքն. բուսոց։ Չէ՛ պարտ ի վերայ տակռ չոյն ածել զաղբն, զի չորցնէ զտակռիճքն. (Վստկ.։)
cf. Տակռիչ.
· Calfa
Արեգական ջերմութիւնն այրէ զանտառացն տակռիճքն։ Ի ձեանէ զօրանան տակռիճքն. բուսոց։ Չէ՛ պարտ ի վերայ տակռ չոյն ածել զաղբն, զի չորցնէ զտակռիճքն. (Վստկ.։)
cf. Սեղանակապուտ.
· Calfa
Յաղագս տաճարակապտաց օրէնքն։ Դատաւորք տաճարակապտից։ Մատնչի եւ տաճարակապտի. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
guardian or minister of a temple.
· Calfa
Ասէ ցնա արամազդայ տաճարայարդարն (կամ տաճարայարդարն). (Պտմ. աղեքս.։)
va. fig. to convert the soul into a temple.
· Calfa
Ինքեան տաճարացոյց տաճար հոգեւոր. (Շ. տաղ.։)
f. conceived, with child or young.
· Calfa
Որ մեծի ծաղու արժանի է, եթէ ինքն հայր իցէ, եւ ինքն մայր. եւ նոյն սերմանտրու, եւ նոյն սերմնընկալ. (Եզնիկ.։)
black, dark-coloured, blackish, dark, swarthy.
· Calfa
Զի սեւագոյն մեղօք անձին՝ աղտեղեցի զաւազանին (զգեստ). (Յս. որդի.։)
rendering black, blackening.
· Calfa
Միթէ անդր (ի հնդիկս) միայն ոչ եհաս ասաղ սպիտակակար, եւ ոչ յայլ աշխարհս աստղ սեւագործ. (Եզնիկ.։)
cf. Սեւազգեստ.
· Calfa
Մնաց քաղաքն բազմորդի իբրեւ զմայր սեւազգեստ ի վերայ մանկունց իւրոց. (Երզն. քեր. յիշատ.։)
clothed in black, in mourning;
cf. Սեւազգած;
mourning suit.
· Calfa
Մնաց քաղաքն բազմորդի իբրեւ զմայր սեւազգեստ ի վերայ մանկունց իւրոց. (Երզն. քեր. յիշատ.։)
cf. Սեւաթորմի.
· Calfa
Տխրերանգ հաւն՝ բաղադրեալ յիւրում սեւաթոյր սարասին. (Պիտ.։)
Որոց խոյակքն՝ հնդիկ փայտ սեւաթոյր (եբենոս). (Պտմ. աղեքս.։)
melampygus;
cf. Թաւայատակ.
· Calfa
Յաղագս սեւայատակացն եւ անյատակացն։ Իսկ յաղագս սեւայատակցն է այսպէս։ Ասէր, դեռեւս ոչ էք հանդիպեալ սեւայատակին եւ թաւայատակին ... տեսանէին ի կախգոլով զյատակսն հերակլի սեւացեալ ի թաւութենէ մաղիցն. (Նոննոս.։)
cf. Սեւաթոյր.
· Calfa
հանդերձ ծիրանի աղտեղեալ ի սեւատեսակն փոշւոց։ Զսեւատեսակ եւ զաղջամուղջին զկեանս զայսոսիկ իւր բարիս ստորոգէ։ Նոյ օրինակ էր քրիստոսի, ագռաւն սեւատեսակ՝ մահացան թռչնոյն։ Արտասուաց ջրով լուտնայ զսեւատեսակ տիղմն մեղացն. (Սարգ. յկ. ՟Է։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է. ՟Ը։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
to nail, to stud, to fasten with a nail, to fix well;
to attach, to stick.
· Calfa
Բեւեռել. հեղուսել. մածուցանել. պնդել. հաստատել. զօդել. յարել. շաղել. գամել, կպցընել, փակցընել.
Մեղուքն հաւաքեալ վարսիւքն սեւեռեն ի կրկնուած ոտիցն փոշե տեսակն ի ծաղկաց. (Ճ. ՟Ե.։)
Կնգութիւն եւ ապրի ի վիրէ սեւեռեալ ... այսինքն տարրացեալ, եւ իբր նիշ հաստատուն մնացեալ. (Անյաղթ պորփ.։)
fixation;
fixed or rooted idea.
· Calfa
Դնելով ի փայտի զոտըս սեւեռմամբ. (Տաղ.։)
black-footed.
· Calfa
Յաղագս սեւոտանն, եւ պրովտեայ։ Մելանպուս՝ որ ասի սեւոտն, դիւթ էր. (Նոննոս.։)