cf. Ղամբարանշոյլ.
Ղամպարափայլ ջահաւորութիւն, կամ տօնախմբութիւնք. (Մագ. խչ. եւ Մագ. թղթ. ՟Ա։)
Ձայնիւ սուրբ փեսային գալոյ սպասողք՝ ղամպարափայլ լապտերօք հաւատոյ. (Տաղ.։)
to illuminate or adorn with festal lamps;
to kindle, to inflame.
Ջահաւորել. լուսազարդել. վառել. բորբոքել. իբր. յն. λαμπαδεύω, λαμπρύνω եւ այլն.
organ.
Ղանոնք (կամ սրինգք), եւ տաւիղք, եւ սոյնպիսիք. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
steersman, helmsman;
director, governor, chief.
κυβερνήτης gubernator, dux. Վարիչ ղեկի նաւուն. ուղղիչ. եւ Նաւապետ. առաջնորդ.
Զնաւապետն, եւ զղեկավարն. (Ճ. ՟Բ.։)
to be steersman, to hold the helm, to steer a vessel;
to govern, to direct, to manage.
եւ չ. κυβερνάω guberno, rego, dirigo διακυβερνάω moderor. Վարել զղեկ, կամ զղեկաւ զնաւն. ուղղել, առաջնորդել. բարեկարգել. նաւը շտկել, առաջ տանիլ, տիւմէնճութիւն ընել, կառավարել.
Զի թէ հօր հմտաբար տեղեկութեամբ (լինիցի) ղեկավարել, զի՞նչ օգուտ յայնմանէ բերցի որդւոց, եթէ ի նաւաբեկութեան կորնչիցին. (Յհ. կթ.։)
Ղեկավարէք կեանս ամենայնի, որոց ընդ թագաւորութեանդ աթոռով են ի ներքոյ անկեալ. (Պրպմ. ՟Լ՟Ե։)
Ղեկավարել տան իւրոյ, կամ ժողովրդեան իւրեանց, կամ առ աստուած ճանապարհի։ Նոյ ի վերայ ջուրցն քո խնամօքն ղեկավարեցաւ. (Լմբ. առակ. Լմբ. սղ. Լմբ. իմ.։)
steering a vessel;
government, direction, management.
Ղեկավարութեամբ հոգւոյն անցուցեալ ընդ ծով աշխարհիս՝ հասո՛ յանքոյթ նաւահանգիստ առ բաղձալիդ զոր խնդրեմ. (Լմբ. սղ.։)
cf. Լեղի.
Ղեղի՛ կերիցուք վասն քաղցրութեան ճաշակացն։ Ղեղեաւ զդառնութիւն ճաշակացն քաղցրացուցանել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։ եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Բ։)
levitical;
Leviticus.
Ընդ ղեւտականացն զգուշաւորապէս բարձեալ յանձանձեն. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
cf. Լողակ.
Ղուղակ ընդ ջրայինսն եղէ ես։ Նաւ կազմեաց, ղուղակ գործեաց զմարդ. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. բագն.։)
Նաւ՝ խաղալիկ հողմոյ, ղուղակ գերեզման, թռչուն փայտեղէն. (Պիտառ.։)
an Indian bird.
Ղոյիոն իմն հաւ, որպէս ասեն ժանդագործք, թէ ի հնդկաց. (Ճ. ՟Ա.։)
to hide;
to hide or conceal oneself.
Եւ ոչ մի ի բանից քոց ղուղակեմք, եւ զկամս քո եւ զթագաւորինոչ առնեմք. այսինքն ծածկել, կամ խորշիլ. (Ճ. ՟Բ.։)
to swim;
to hide.
Ի մեծալայնութեան ծովու՝ եւ ոչ սակաւ մի ի վերայ ղուղել կարացեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Դեռ տակաւին ի մոլորութեան ղուղին. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Որ առանց աստուծոյ յաղագս աստուծոյ ի բազոմւ խորս ղուղելով նաւաբեկութիւնս ընդունի. (Եփր. համաբ.։)
swimmer;
aquatic animal, fish;
hidden.
Բազմանային ձկունքն (ի նաւն պատրոսի). քանզի փութանային ղօղակքն՝ թէ ո՞վ յառաջագոյն սպասաւորեսցէ տէրունական հրամանին. (Ոսկ. ղկ.։)
cf. Ղօղանջիւն.
Անդադար ղօղանջիւնք վիրաւորեն զօդն (տղայք ի լացս) Լաստ. (՟Ժ՟Ա։)
cf. Ղօղանջութիւն.
զշատախօս դիւականին, եւ զղօղանջիւն դիմագրաւին. (Յիսուս որդի.։)
Զբանիցն ղօղանջումն, զկաքաւս ոտիցն։ Թողցուք զղօղանջուն առասպելական բանից. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14. 20։)
cf. Ղօղանջութիւն.
զշատախօս դիւականին, եւ զղօղանջիւն դիմագրաւին. (Յիսուս որդի.։)
Զբանիցն ղօղանջումն, զկաքաւս ոտիցն։ Թողցուք զղօղանջուն առասպելական բանից. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14. 20։)
to hide;
to smooth or level with a roller.
ՂՕՂԵՄ. ն. որպէս Լողել. իմա՛ լող քարիւ այսինքն ղուղանաւ կամ գլանաւ ողորկել, հարթել եւ պնդել զհող տանեաց.
Նահատակք նոցա ղօղեցին, բազմութիւնք նոցա սակաւացան. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Ղօղեաց յաշխարհէ տգիտութեան խաւար, ճառագայթ լուսոյ ծաւալեցաւ յերկիր. (Տաղ.։)
to hide, to conceal oneself;
to lurk, to crouch, to squat;
to creep into;
to swim.
Մտին ղօղեցան ի մէջ բեթելայ։ Եւ ահա ինքն ղօղեալ իցէ ի միում բլրոց։ Ղօղեալ համարէին ընդ գաղտնեօք մեղաց։ Զի՞չ իցէ տեղի հանճարոյ. ղօղեալ է ի մարդկանէ, եւ ի թռչնոց երկնից ծածկեցաւ. (Յես. ՟Ը. 9։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 9։ Իմ. ՟Ժ՟Ե. 3։ Յոբ. ՟Ի՟Ը. 21։)
Դէպ եղեալ ոմանց՝ որք ղօղել ոչ գիտասցեն, եւ յանկարծակի սահեալ ի նաւէ անկանիցին. (Պրպմ. ձ։)
hiding oneself.
Ղօղուն ստեղծեալ՝ իբրեւ ծառայ ղօղեալ. (Ոսկ. յաւագ երկուշաբթի.։)
the nineteenth letter of the alphabet, and the fourteenth of the consonants;
hundred, hundredth.
Ճ. ճ. Որպէս թիւ համարոյ՝ է Հարիւր, կամ հարիւրորդ։ Որպէս եւ յաջորդ տառք մեր են ի հարիւրաւոր կարգի մինչեւ ջ, ինն հարիւր։
Ճ. Տայ խորհրդաւոր իմաստս մանկանց.
rabbit, coney;
էգ, մատակ —, doe-rabbit;
արու —, buck rabbit;
ձագ —ի, young rabbit;
որջ, դադարք —ի, rabbit-burrow, rabbit-hutch;
կաղկանձել —ի, to squeak;
ղօղել —ի, to squat, to lie squat or cowering.
Զձագար եհարց աղուէս, եւ ասէ. զի՞ է՝ զի ես (եմ) նուազ միշտ, եւ դու այդքան ստուար։ Հարցաւ նապաստակ, եւ այլն. (Մխ. առակ.։)
Վասն մերձաւորութեան ձայնին կարծի յոմանց, թէ ճագար կոչիցի նաեւ չագալ բազմահաջ կենդանին, նման իւիք իրօք աղուիսու, գայլոյ եւ շան։ Իսկ ի բառս Գաղիանոսի դնի նաեւ որպէս Բորենի։
turner;
pulley-maker;
turned, made or fashioned in a turning lathe.
Ճախարակաւ գործեալ. ջարխէ քաշած.
pulley-shaped, round, rounded, circular.
cf. ՃԱԽԱՐԱԿԱԳՈՐԾ. որպէս Ձեւացեալ ճախարակաւ, կամ ի ձեւ ճախարակի՝ բոլորշի.
turned, formed or fashioned on a turner's wheel, in a lathe;
very well turned or made, well-finished, well formed.
Ճախարակեայ աշտանակ՝ խորհուրդ եկեղեցւոյ. դու աշտանակ լուսեղէն, ի քեզ կաթեցաւ շողն աստուածեղէն. Տաղ փոխման կուսի.։
to turn, to fashion in a turning lathe;
to turn elegantly, to round, to pollish, to beautify.
ՃԱԽԱՐԱԿԵՄ որ եւ ՇՈՒՐՋ ՃԱԽԱՐԱԿԵԼ. περιτορνεύω circumtorno. Ճախարակաւ հարթել, ողորկել, բոլորշի գործել. ջարխէ քաշել, կոկել, կըկլօր կամ բիւրիւզսիւզ ընել։ Նմանութեամբ՝ Սեթեւեթել.
Առեալ զանմահ սկիզբն հոգւոյ, յետ այսորիկ զմահկանացու զմարմինն սովաւ (յն. սմին) շուրջ ճախարակեցինն. (անդ։)
Վարելով շուրջ զսկաւառակաւն նորա ոսկր՝ գունդ ճախարակէ. (անդ։)
Զստոյգ եւ զճախարակեալ հաւատոյ սահման արար. (Աթ. առ յովբիան.։)
marshy, fenny, boggy, miry.
(արմատն է Ճակ. այսինքն գէճ) Ուր կայցէ խոնաւութիւն շատ իբրեւ ի ճահիճս.
cf. Ճախրիմ.
Նոքա ճախրին ընդ սուրբսն. է անստոյգ յաւելուած գրչի։
Որպէս թագաւորակից քրիստոսի եղեալ՝ ճախրէ անպատմելի խնդութեամբ. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
lecherous, libidinous, lascivious, wanton, lewd.
Գիճասէր կամ իգասէր. մատակախանձ. վարար. իգամոլ. վաւաշոտ, եւ վաւաշոտական. պիղծ. պղծախոհ. բղջախոհ. պոռնիկ.
lecherousness, lasciviousness;
whoredom;
fornication.
Իգամոլութիւն. վաւաշոտութիւն. գիճութիւն. բղջախոհութիւն.
Յայս միտեալ վարեցաւ ճակաճանութիւն։ Անխուզ վաւաշոտութիւնք շռայլական ճակաճանութեանց. (Պիտ.։)
destiny, predestination, fate, fatality;
doom, star, fortune;
դառն, վեհ —, fatal, high destiny.
Ի բաշխս բախտից, ճակատարգաց, եւ կապելոց հրամանաց։ Եւ ո՞ւր իցէ այն՝ զոր ասենն, եթէ որ ինչ ի ճակատագրին գրեալ է հրամանացն, այնմ չէ հնար վրիպել. ո՜ հրաման տկար, եւ անզօր սահման, զոր եւ գողքն եւ աւազակքն կարեն խախտել. (Եզնիկ.։)
troops in battle array, army drawn up in order of battle;
general engagement, pitched battle, war;
fighting, belligerent;
warlike;
օր —ի, day of battle;
— տալ, to wage, to make war, to fight.
Ճակատամարտ պատերազմունք ի հեռաւորաց եւ ի մերձաւորաց. (Ոսկ. ես.։)
battle-field, battle-ground.
Ընդ բանակս մարդկան երթան ստիպաւ ի ճակատատեղն. (Վեցօր. ՟Ը։)
to be drawn up in battle array, to be marshalled for fight;
to front the enemy;
to join battle.
Ճակատեցան ընդ նոսա ի պատերազմ։ Ճակատեցաւ յանդիման ամաղեակայ։ Յերկնից ճակատեցան աստեղք։ Ճակատել առաջի տեառն ի վերայ ամաղեկայ։ Պատրաստեցաւ եւ ճակատեցաւ ամենայն զօրութեամբ իւրով ի վերայ արփաքսադայ արքայի։ Ճակատեցան պատերազմն ի ձորն։ Ճակատեցան դէմ յանդիման միմենաց։ Ճակատեսցին զնովաւ։ Ճակատեցարո՛ւք շուրջ զբաբելոնիւ.եւ այլն։
beet, beet-root;
cf. Բազուկ.
σευτλίον, -τλον, τευτλίον, -λον beta rubra . վր. ճակունտէլի. Բոյս, որոյ արմատն է գնդակ կարմիր՝ անոյշ. իսկ որոյ արմատն է տկար, տերեւքն են պարարտագոյն. առաջինն կոչի եւ Բանջար. բանճար .... իսկ երկրորդն՝ Բազուկ. պազուկ .... Ըստ առաջնոցն առաւել ասի.
Կարգեցաւ ճակնդեղ ի վերայ բանջարոց՝ իբրեւ զտեւող յամարայնի ի կերակուր մարդկան. (Մխ. առակ. ՟Ծ։)
cf. Ճահեցուցանեմ.
Ճահաւորել. յարմարել ի դէպ. կր. յարմարիլ, ի դէպ գալ. յարմարցընել, յարմար գալ.
Տես զիա՞րդ գեղեցի կարգաւ իրքն ճահէին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։)
to make convenient, to adapt, to fit, to suit, to accommodate.
Փոխանակ տերեւաբեր աղաւնոյն հոգին սուրբ զզարմանալի եւ զաստուածածագ լոյս ճահեցուցանելով. (Անան. եկեղ։)
Ճահեցուցիցի քեզ ճայթմունս առասութեան։ Մերոյն լուսաւորչի ճահեցուցանել։ Մերոյն լուսաւորչի ճահեցուցանել։ Դիմացն ուղղակի ճահեցուցանէ. (Մագ. ՟Ժ՟Ա. ՟Լ՟Ա. ՟Կ՟Ա։)
cf. Ճահողապէս.
Յիրաւի արդարեւ ճահողապէս ընդ առաքեալս եւ ընդ մարգարէս կարգեալ դասեցան. (Հ. կիլիկ.։)
cf. Ի ճահ.
Յիրաւի արդարեւ ճահողապէս ընդ առաքեալս եւ ընդ մարգարէս կարգեալ դասեցան. (Հ. կիլիկ.։)
fitness.
Ճահողութեամբ զանց արար զժամանակաւն. (Ոսկ. գծ.։)
to twist, to twine.
Իբրեւ զճիւղ կամ զդալար ջիղ պատիլ, ոլորիլ. թեքիլ. ծեքիլ. դիւրաւ ծռմռկիլ.
Ձգեաց ի նա զգեղարդն, բայց դարձեալ ճօճեցաւ ճաղպատեցաւ, եւ պրծաւ ապրեցաւ. (Եփր. թագ.։) cf. ՃԱՊԱՏԻՄ։
cf. Ճաճանչաւոր.
to glitter, to sparkle, to shine, to gleam, to glisten.
Ի լուսաւորութիւն տիեզերաց ճաճանչեցեր. (Ճ. ՟Գ.։)
jackdaw, rook;
— կռնչէ, the — kaws.
ՃԱՅԵԱԿ. որ եւ ՃԱՅԵԿ, ի, աց. κορώνη cornix. Ազգ ագռաւու՝ վնասակար արտորէից, որպէս Ճայ, ըստ ՟Բ. նշ. (Գաղիան.։)
Ճայեկ առ սագ աղերսէր, եթէ գիշերադէմ գոլով ես՝ ի բնաւից պարսաւիմ. եւ այլն. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Լ՟Է։)
to darken, to dim, to obscure, to cloud;
— զաչս, to dazzle, to hallucinate, to offuscate, to blind.
Որք զերեսս զհարկաւորագոյն զգայութեանց (այսինքն զաչս) ճայրոտեալք՝ շլացան. (Փիլ. տեսական.։)
Կրկին հայեցողութեամբ ճայրոտելոյ՝ իմանալեաւ եւ զգալեաւ. (Սկեւռ. ես.։)
Մի արեգակն, այլ լուսաւորէ զառողջ աչս, եւ ճայրոտեցուցանէ զտկարս. (Առ որս. ՟Ժ՟Է։)
offuscation of the sight, blearedness, purblindness.
Բլշակնութիւն. բթութիւն. բժժանք աչաց. մանաւանդ իբր ջերոտութիւն. տոչորումն ի ցաւոց. այրուց. ախտ կիզանօղ. σφακελισμός sideratio, membrorum mortificatio per inflammationem.
Մինչդեռ փափուկքն են (եղջիւրք եղջերուաց), սկալեալ լինի իբր ճայրոտութեամբ յարեգակնային տապոյն, որպէս կաւ բրտի ի հրոյ. (Փիլ. լիւս.։)
travelling.
Ծարաւեցաւ, եւ աշխատեցաւ իճանապարհագնացութենէն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Երկուց աւուրց ունել ճանապարհագնացութիւն. (Նանայ.։)
travelling companion;
fellow-traveller;
fellow-passenger;
—ք, cross-way, cross-street, place where four roads meet;
—ք ի քաղաքի, public square.
Հանդերձ բարի ճանապարհակցաւս. (Ածաբ. մկրտ.։)
Չոգաւ եկաց ի ճանապարհակիցսն պողոտային. (Ճ. ՟Ա.։)
to travel with another, to be a travelling companion.
Մի՛ ճանապարհակցեսցուք այսմ ամբարիշտ թագաւորի. (Խոր. ՟Գ. 15։)
Երթային յեմմաւուս. եւ ճանապարհակցեցաւ նոցա յիսուս։ Կղէոպայ, որ ի գեղն եմմաւուս ճանապարհակցեցաւ ընդ քրիստոսի։ Ճանապարհակցեալ պօղոսի (ղուկաս) յամենայն վաստակս քարոզութեան. (Սկեւռ. յար.։ ՃՃ.։ Հ. կիլիկ.։)
travelling company.
Չէ՛ ինչ օգուտ քեզ ո՛վ թագաւոր՝ ճանապարհակցութիւնս իմ. (Ճ. ՟Ա.։)
traveller, passenger, wayfarer.
Վասն ճանապարհորդաց, եւ նաւորդաց. (Ժմ.։)
Անօգուտ է ճանապարհորդին ուղղորդ գնացքն. զի զճանապարհորդն աւազակք վնասեն. (Խոսր.։)