instability, frailty, vanity.
Մերթ՝ փոխանակ գրելոյ ԱՆՑԱՒՈՒԹԻՒՆ.
unclosed, open.
Իբր Անփակելի. անպարագրելի.
Եւ մատանեաւ էին (կամ վեհին) կնքեցին՝ գըրով անփակ զանպարագրելին. (Գանձ.։)
geography;
— բնական, physical -;
— քաղաքական, political -.
Վասն նորա աշխարհագրութեանն դու յերկինս գրեացր։ Աշխարհագրութեան աւետարանն, յորում ծնաւ քրիստոս, խորհուրդ է յերկինս գրելոյ զմարդիկ. (Լծ. ածաբ.։ Կամրջ.։)
cf. Աշխարհամար.
Աշխարհահամար գրովն զազգատոհմն ամենայն յանուանէ գրել։ Առնել գիր զաշխարհահամար հրէից. ՟(Գ. Մակ. ՟Դ. 10. 14։)
map;
համատարած —, map of the world.
Տուեալ նմա աստուածագիծ տախտակ՝ հրամայեաց այնու գրել զաշխարհարարութիւնն, եւ զօրինակն երկրի. եւ սկիզբն աշխարհացուցին զտապանակն հրամայեաց գործել յօրինակ վերնոյ աշխարհին. (Տօնակ.։)
vain, useless, neglected, slighted, forgotten;
— առնել, to neglect, to forget, to slight, to violate, to infringe, cf. Արհամարհեմ, cf. Խոտեմ;
— լինել, cf. Անպիտանամ.
ԱՊԱԽՏ ԱՌՆԵԼ. φαυλίζω, ἁκωρόω, κενόω. contemno, praevaricor, non pareo, evacuo, irritum facio եւ այլն. Զանց առնել. անցանել զհրամանաւ. յոչինչ գրել. արհամարհել. խոտել. խափանել. ի դերեւ հանել. կեչմէք, պասմագ, խօր դութմագ, սայմամագ, պօշա չըգարմագ.
subtile;
— ցաւ, ջերմ, phthisis;
cf. Նուրբ;
brach (sporting dog);
nitre;
cf. Բորակ.
ԲԱՐԱԿ. Փոխանակ գրելոյ ԲԱՒՐԱԿ. որպէս Բորակ. պ. պուռէ, պոռա, νίτρον nitrum
lintel, door-post, door-tree.
զերկոսին բարաւորիսն եւ սեամս. (Իսկ ՃՃ. Զքր. կամ Աթ. խչ. գրի.) փոխանակ գրելոյ, զերկոսին սեամս, եւ զբարաւորսն։
cf. Բարեբարոյութիւն.
Փոխնանակ գրելոյ՝ Բարեբարոյ.
invalid, null, illegal, insufficient;
apocryphal;
— առնել, to invalidate.
invalidum, non valens. ասի ըստ իրաւաբանից՝ Յոչինչ գրելին. ի դերեւ ելեալն. ընդունայն. որ չանցնիր, բան չի սեպուիր, փուճ. կեչմէզ, պադալ, պօշ.
insupportable, intolerable, heavy, burdensome;
incomprehensible, inconceivable.
ἁχώρητος, ἁνεκχώρητος. qui capi, comprehendi non potest, immensus. Անըմբռնելի, անպարունակելի, անպարագրելի, անչափ, անհնարին.
invisible;
incomprehensible;
— առնել, to neglect, to take no care of, to despise, to quit, to abandon, cf. Անտեսել.
ԱՆՏԵՍ ԱՌՆԵԼ. ն., ԱՆՏԵՍ ԼԻՆԵԼ, ՄՆԱԼ. παροράω, παρόπτομαι, παρείδω, ὐπερόπτομαι. եւ այլն. despicio, negligo. եւ այլն. որ եւ ԱՆՏԵՍԵԼ. Ընկենուլ յերեսաց. թողուլ անխնամ. զանց առնել. ապախտ կամ անփոյթ առնել. յոչինչ գրել. ներել. աչքէ՝ երեսէ ձգել, եւ անչ գոցել՝ խփել, չտեսնօղ ըլլալ. եիւզտէն պրագմագ, կեօզ եումմագ.
promise
crane.
ԽՈՐԹ. փոխանակ գրելոյ Խորդ. այն է կռւնկ թռչունն.
Խորթն հոմանուն է. զի խորթալ՝ քունն, եւ խորթ զաւակն. (Ոսկիփոր.) (փոխանակ գրելոյ Խորդալ։)
step-son, step-daughter;
bastard, natural, illegitimate;
degenerate, spurious, false;
alien, foreign;
crane.
ԽՈՐԹ. փոխանակ գրելոյ Խորդ. այն է կռւնկ թռչունն.
Խորթնհոմանուն է. զի խորթալ՝ քունն, եւ խորթ զաւակն. (Ոսկիփոր.) (փոխանակ գրելոյ Խորդալ։)
depth, profoundity.
Ի ԽՐԹԱՆ բոլորակի. Եթէ չիցէ գրելի, ի խորութեան, ուղղականն ունի լինել Խիրթն, կամ խուրթն, որպէս Կենդրոն, եւ այլն։ միսայէլ. խչ։
barbarous, savage, rude;
rough, cruel, inhuman;
խուժք եւ դուժք, the barbarians.
Մերթ որպէս Խուժան. (եթէ չիցէ այսպէս գրելի)
admonishing by letter;
letter or book of admonition.
գրել զթուղթսն խրատագիրս եւ զգուշաւորս. (Սարգ. յկ. ՟Ա. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)
kitchen;
անօթք —ի, utensils;
cf. Խահարան.
μαγειρεῖον culia, coquina. իտ. cucina. գրի եւ իբր ռմկ. ԽՈՀԱԿԵՐՆՈՑ. փոխանակ գրելոյ Խոհակերանոց, որ եւ ԽՈՀԱՆՈՑ. ԽՈՀԱՐԱՐՈՑ. Տեղի պատրաստելոյ եւ եփելոյ զխահս կամ խոհակերելոյ. աշխանէ.
cf. Թաղեմ.
ԹՕՍԵԼ. Այսպէս գրի ի Վրք. հց. տպ. ՟Ի՟Զ. փոխանակ գրելոյ ԹԱԶԵԼ, զոր տեսցես։
the tenth letter of the alphabet, and the sixth of the consonants;
ten, tenth.
Ժ. Զկնի տասներորդ դարու ի յաճախել գաղղիացւոց յարեւելս, որպէս նոքա ժ հնչէին զյունական տառդ γ եւ լատ. g, որ լինին ի մեզ գ, եմուտ եւ առ ոմանս ի հայոց գրել ժ ի բառս ինչ, ուր սովորաբար եդեալ լինէր գ, ուստի եղեւ անխիտր գրել՝ մագիստրոս, եւ մաժիստռ. դիոգինէս, եւ դիոժէն. տէր յովհան, եւ կիւռժան. որպէս եւ պերփեռուժէն, իբրու պորփիւրոգէն, այն է ծիրանածին։ այլ առաւել անհեթեթ է գրչութիւնն ի (Քեր. Մագ. եւ Երզն.)
witchcraft, sorcery.
Ուռութս ուսանին, եւ գրել պահարանս. եւ ի փողս ցաւածիցն արկանեն, եւ ժաժմուկս մտացածին բանից. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
to chronicle, to write a chronicle;
to write on chronology.
to arrive;
to happen, to come to pass;
to ripen;
to be able;
to have time or leisure;
ոչ —, to have no time;
to be unable;
— ի գահ թագաւորութեան, to gain the throne, to succeed to the throne;
ժաշամեցին արդիւնքն՝ բանիցն, the words are realized.
Զոր ոչ ժամանեմք այժմ գրել։ Զոր յայնմ ժամու ոչ ժամանեցից պաղատել. (Մագ. ՟Լ՟Թ։ Նար. ՟Հ՟Գ։)
to simulate;
cf. Ժտիմ.
ԺԽՏԻՄ. ձ. Փոխանակ գրելոյ Ժտիլ. այսինքն յանդգնիլ, համարձակիլ, իշխել.
the eleventh letter of the alphabet and the fifth of the vowels;
twenty, twentieth.
Դատարկութիւն է, եւ անդր ի բաց անշահութիւն գրել (զամենայն)։ Կեփաղիոն մատենագիր այր քաջ ի բաց հին։ Ջրհեղեղին զրոյցք քաջ ի բաց յառաջագոյն քան զովգիգեայ ժամանակսն. (Եւս. քր. Ա։)
cf. Լկամ.
Փոխանակ գրելոյ Լկամ. Պախուրց. դանդանաւանդ.
margin;
— բնութեանց, the eyes;
գրել ի —ս, to make marginal notes.
surrounded by a bright array;
— երկնային թռչունք, angels.
(եթէ չիցէ գրելի Լուսատու) Լուսաւոր ըստ իմիք, կամ պայծառ մասն լուսնի իբր թափաւցիկ. որ ըստ կարծեաց ոմանց յառջնոց այսպէս բացատրիւր.
to leave, to abandon, to desert, to forsake, to quit, to give up;
to disable;
to dismantle;
to discourage, to dishearten.
(լծ. լտ. լինքուօ, լիքուի). λείπω, παραλύω linquo, derelinquo, dejicio, rejicio, negligo. Ի բաց կամ ի վայր թողուլ. ընկնուլ յերեսաց. ի բաց արձակել՝ լուծանելքակել՝ մերժել յիւրմէ. տարագրել. անտես կամ ապախտ առնել. Երեսի վրայ թողուլ.
right, justice, equity;
due;
law;
duty;
reason;
rectitude, uprightness;
right, faculty, power, competence;
իրաւամբք or ըստ իրաւանց, by right, rightfully, justly, duly, lawfully;
որո՞վ իրաւամբք, by what right ? with what authority ? աստուածային —, divine-right;
ամենայն իրաւամբք, with all one's authority;
—նս առնել or ընտրել, to render justice, to judge;
զիրաւունս ուրուք ի գլուխ հանել, to justify completely;
առնել ումեք —նս ի ձեռաց թշնամեաց, to free one from his adversaries, to acquit;
—նս համարել՝ վարկանել, to think, or repute right, to think it proper, to believe oneself right;
—նս տալ, to show with reason, to bring proofs;
to justify, or exculpate oneself;
զիրաւունս ցուցանել, to prove one's rights, to adduce or allege proofs in one's defence;
to contest, to bring an action against;
—նս հանել, to judge rightly;
to justify;
զ—նս ի նա հանել, to pronounce judgment in one's favour;
զիրաւունս իւր կացուցանել, զիրաւունս անձին ցուցանել, to put in one's claim, to avail oneself of one's rights;
—նս խնդրել, to ask for justice, to demande one's right;
պինդ կալ յիրաւունս, պահանջել զիրաւունս, to sustain one's rights;
թիւրել զիրաւունս, to cavil, to sophisticate, to overstain the law;
— են նոցա բողոք ունելոյ, they have reason for complaint;
եւ իրաւամբք արդեօք, that is not without reason.
ԻՐԱՒՈՒՆՍ ՀԱՄԱՐԵԼ, կամ ՎԱՐԿԱՆԵԼ. δίκαιον ἠγούμαι justum arbitror, aequum duco. Իրաւացի եւ արժան գրել. բարւոք համարել. լաւ թուիլ ինքեան.
to appropriate to himself;
to usurp.
οἱκειοῦμαι suum facere. ի՛ւր առնել. ինքեան սեպհականել յանձն իւր առնուլ. յինքն գրաւել. ընտանեցուցանել կամ վերագրելեւ ընծայել անձին իւրում. տիրել.
to take the measurement and plan.
ԼԱՐԱԳԻՐ ԱՌՆԵԼ. Լարիւորմնադրաց չափել եւ գծագրել.
to fly.
Վերանայ թեւեալ յերամն աթոռոցն. (Ճ. ՟Թ.։ (կամ գրելի, վերաթեւեալ։))
even if, although, though;
whether;
-..., -..., whether ... or ...;
either ..., or ...;
թէպէտեւ իցէ, however, whatever.
Եւ զայլ ամէն թշնամիսն ետուն ի ձեռս նորա, եւ հրամայեցին թէպէտ պահել, թէպէտ սպանանել. (Մաղաք. աբեղ.։) (զոր մարթ է գրել եւ տրոհաբար, թէ պէ՛տ։)
thyme
Եթիւմայցն (փոխանակ գրելոյ, ի թիւմայցն) ծաղիկ է, որպէս խռընդատի, զոր տղայքն ծծեն, զի մեղրոտ լինի. (Լծ. փիլ.։)
obscure, dark, gloomy round about.
Իբր Շուրջանակի յորդեալ, մթացեալ, միգամած. (վասն որոյ երեւի գրելի, Թխպայորդ).
to write or send a letter.
letter, epistle, missive;
թուղթ գրել, to write a letter;
թուղթ առաքել, to send a letter;
թուղթ ընդունել, to receive a letter;
թուղթ աղաչանաց, written entreaty, petition;
paper;
պատառ մի թուղթ, կոտորոկ թղթոյ, a bit of paper;
շրջշրջել զթուղթս գրոց, to turn over the leaves of a book;
ծրարել ի թուղթ, to put in paper;
տոգորել, արատել զթուղթ, to blot, to waste paper;
դանակ, հատիչ թղթոյ, paper-cutter or paper-knife;
թուղթ գրութեան, writing paper;
թուղթ նամակի, letter-paper;
թուղթ տոմսակի, note-paper;
թուղթ ուրուագրութեան, drawing-paper;
ծծուն թուղթ, blotting or bibulous paper;
թաւ թուղթ, pasteboard;
թուղթ ծրարի, wrapping or packing paper;
թուղթ յոռի, անպիտան, waste, paper, old papers;
մածուցիկ թուղթ, sized paper;
թուղթ տպագրութեան, printing paper;
թուղթ մագաղաթեայ, parchment, vellum;
թուղթ ճենաց, India paper;
թուղթ ծրահանելոյ, tracing paper;
թուղթ ապիկեալ, զմռնիտեալ, emery-paper, glass-paper, sand-paper;
թուղթ մզելոյ, filtering-paper;
թուղթ գունաւոր, coloured paper;
թուղթ կճեայ, marbled or stained paper;
թուղթ սեկանման, morocco paper;
թուղթ դրոշմեալ, stamped paper;
թուղթ արծնելոյ, smoothing paper;
թուղթ ձիւթեղէն, brown paper, tar paper;
թուղթ մեքենական, machine paper;
թուղթ տաշտական՝կազմ, vat-paper, handmade paper;
թուղթ գաղափարեալ, laid paper;
bills.
to envy, to be envious of, to grow or to be jealous of, to look at with a jealous eye.
Խանդալով ընդ առողջութիւնս։ Խանդացեալ ընդ նոսա, կամ ընդ իրս։ Խանդայ ընդ փրկութիւն ժողովրդեանս տեառն. (Պիտ. ։ Յհ. կթ.։ Լմբ. ատ.։) (Իսկ Կոչ. ՟Ժ՟Բ. գրի վրիպակաւ՝ խանդացեալ, ուր յն. է խնդացեալ։ Որպէս եւ Ածազգ. ՟Է. գրի խանդայցէք, փոխանակ գրելոյ գնդայցէք, որպէս դնի ի Ճ. ՟Գ.։)
cross;
crucifix;
cross, sorrows, tribulation;
սուրբ —, the Cross, the Holy Rood;
ի — հանել, կախել զ—է, to crucify;
ի — ելանել, to be crucified;
— առնել, հանել, to make the sign of the cross, to cross one's self.
ԽԱՉ ԱՌՆԵԼ կամ ՀԱՆԵԼ. առնել զնշան խաչի. խաչակնքել. խաչիւ տեառնագրել.
to draw lines, to roll;
to mark out, to delineate, to outline;
to mark, to brand.
Գծել, գծագրել, եւ գիծ գիծ առնել. գզել. խզրատել. գծգծել. բզըքտել.
who propounds enigmas;
who talks in proverbs.
Իբր զվիժած՝ անգրելի կոչման, ըստ առակարկուին (սողոմոնի). (Նար. ՟Ի։)
fable, fiction, tale, romance, novel;
apologue;
mythology;
enigma.
ԱՌԱՍՊԵԼ ԱՐԿԱՆԵԼ, կամ ԳՐԵԼ. Ասել՝ խօսել՝ գրել զառասպելս կամ զառակս.
to tell tales, to talk nonsense.
μυθολογέω. fabulor. Առասպելս որպիսի եւ իցէ խօսել, գրել, յօդել, նուագել.
objection;
proposition;
purpose.
փոխանակ գրելոյ ըստ յն. Փոխառութիւն. իսկ ըստ հյ. ձայնին լինի որպէս Ի մէջ արկումն. կամ որպէս Պատահումն ի վերայ եկեալ.
to call.
ԱՌՁԱՅՆԵՄ. Ընծայել. նուիրել. վերագրել.
to enlist, to maintain soldiers;
to exercise in the art of war;
to arm.
ԶԻՆՈՒՈՐԵՄ ԶԻՆՈՒՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. եւ այլն. στρατεύω exercitum in exspeditionem conscribo եւ այլն. Կարգել զոք ի զինուորութիւն. զինուոր առնել՝ գրել.
cf. Զինուորեմ.
ԶԻՆՈՒՈՐԵՄ ԶԻՆՈՒՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. եւ այլն. στρατεύω exercitum in exspeditionem conscribo եւ այլն. Կարգել զոք ի զինուորութիւն. զինուոր առնել՝ գրել.
mixed with joy.