Definitions containing the research աղի : 1524 results

Ջրըմպու

s.

water-drinker, total abstainer, teetotaler.

· Calfa

NBHL (1)

Այսօր գինըմպու, վաղիւն ջրըմպու (լեր)։ Մի այսօր ջրըմպու, եւ վաղիւն գինըմպու. (Ածաբ.. նոր կիր։ Խոսր.։)


Ռահան, ի

s. bot. basil;
սուտ —, mercury, dog's caul.

· Calfa

NBHL (1)

(ռմկ. ռէհան, ռէհէն, ռիհան, ռըհան, ռէյհան ֆէսլիէն, իէքպիւն այսինքն միաբուն իտ. պաղէլիգօ. ի յն. վասիլիգօն որ է թագաւորական). Անուշահոտ ծաղիկ կամ խոտ մանրատերեւ գնդաձեւ բոլորեալ իբրեւ փունջ գեղեցիկ.


Սագ, աց

s.

goose;
արու —, gander;
ձագ —ի, gosling;
— վայրի, gannet, soland goose, anser bassanus;
— շչէ, the goose cackles.

· Calfa

NBHL (1)

Մեծանունք եւ թանձրամարմինք հաւքն՝ փորն եւ թանձրն եւ սագն. (Փարպ.։) (Ի բառս գաղիանոսի գրի Սագ, որպէս յն. քինարին. այն է խին. եւ որպէս նենես, որ է նիդդա, այսինքն բադ)։


Սալանամ, ացայ

vn.

to petrify, to become stone, to harden into stone.

· Calfa

NBHL (1)

πήγνυμι compingor. Լինել իբրեւ զսալ կամ որպէս զքար. կարծրանալ. խստանալ. քարանալ. պաղիլ որպէս զսառն.


Սալոր, ի, ոյ

s.

plum;
— դամասկեան, damson;
— վայրենի, sloe, wild plum;
— չոր, prune, dried plum, French plum;
օշարակ ի —ոյ, plumwine.

· Calfa

NBHL (1)

Կոկոմեղոն սալոր. (Գաղիան.։) Որպէս եւ տունկն Սալորենի կամ սալորի, κοκκύμηλος prunus. իտ. susina, susino.


Սակ, աց

s.

reckoning, measure, account, number;
condition, position, state, manner;
— արկանել ընդ ումեք, to come to terms about the price, to bargain for, to contract, to strike a bargain for, to stipulate, to come to an agreement, to settle;
եւ որ ի սոցին —ի, and of other similar ones;
եւ որ այլ եւս սոցին —ի իրք, and of other like things;
որոց —ի են, among whom are;
եւ որ սոցին —ի են, and so forth, and so on, et caetera;
ո՞չ դահեկանի միոջ — արկեր ընդ իս, didst not thou agree with me for a penny ?
impost, rate, duty, tax, imposition, tribute;
order;
convention, contract, agreement;
budget;
tariff.

· Calfa

NBHL (1)

Զսակ աղիւսարկին։ Ոչ թողասցի ձեզ ի սակէն ձերմէ եւ ոչինչ։ Զսակ աղիւսոյն բովանդակ տայցէք։ Ըստ հանապազորդ սակին ... զսակ հանապազորդ աղիւսաթուին։ Զգարին եւ զյարդն բերէին՝ իւրաքնիչիւր ոք ըստ սակի իւրում։ Այր ըստ սակի իւրում ետուն զարծաթն եւ զոսկի. եւ այլն։ Կամ Որ է ինքն յազգէ քահանայիցն օծելոց սակի։ Որ նորա վիճական սակի են։ Որոց սակի են եւ այլն։


Սաղարթագեղ

adj.

adored with leaves, leafy;
— որթ, vine adorned with leafy branches.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս ծաղիկ բողբոջիցիք, սաղարթագեղ պաճուճիք. (Շ. եդես.։)


Սաղարթաւոր

adj.

leaved, leafy.

· Calfa

NBHL (1)

ընձիւղեցաւ ծաղիկ զուարթ եւ սաղարթաւոր. (ՃՃ.։)


Սաղարթիմ, եցայ

vn.

cf. Սաղարթանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Բուրաստան ամենածաղիկ սաղարթեալ։ Ծառովք պտղաբերովք սաղարթեալ։ Տեսանիցէք զթզենին սաղարթեալ. (Ճ. ՟Գ.։ Արծր. ՟Է. 6։ Տօնակ.։)


Սաղմն, մին

s.

embryon, foetus;
— առնուլ, cf. Սաղմնառեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Եմրէոն. (յն. էմվրիօն ). սաղմն. (Գաղիան.)


Սաղմոս, աց

s.

psalm;
psalm-book, psalter;
— ասել, to recite or sing psalms;
to play on the harp, to sound the lyre;
cf. Ծայր.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ յն. փսալմօ՛ս. ψαλμός psalmus. եբր. միզմօռ, զիմաս . արաբ. զիպուր. Նուագ. քնարերգական. երգ հանդերձ նուագարանաւ. եւ Սաղմոսարան, իբր նուագարան կամ քնար դաւթի տասնաղի, եւ դիրք օրհնութեանց դաւթի, (Սղմ.։ եւ ՟Ա. Թագ.։ ՟Բ. Թագ.։ Մն. եւ այլն։)


Սաղմոսարան, աց

s.

psaltery, harp, decachord, dulcimer, tympanum;
psalter, psalm-book.

· Calfa

NBHL (1)

ψαλτήριον psalterium. Գործարան կամ նուագարան սաղմոսելոյ. որ եւ ՍԱՂՄՈՍ. քնար տասնաղի՝ որ հարկանի ինուագել զերգս. եբր. ... Տես (Սղ. ՟Լ՟Բ. 2։ ՟Ղ՟Ա. 4։ Իմ. ՟Ժ՟Թ. 17։ Յոբ. ՟Ի՟Ա. 12։ Ես. ՟Լ՟Ը. 20։ Նար.։)


Սամիթ, մթի, մթոյ

s.

anise, dill;
fennel;
— վայրենի or ծովային, samphire, crithmum.

· Calfa

NBHL (1)

Անեթոն, սամիթ։ Մարաթոն, հոռոմ սամիթ. (Գաղիան.։)


Պարենիկ

s.

scanty fare, scarce nourishment;
հաղիւ զառօրեայ —ն հայթհայթել, to live from hand to mouth.

· Calfa


Պարզամտութիւն, ութեան

s.

cf. Պարզմտութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն կանացի տունք վտանգին՝ սննդակից պարզամտութեանն, եւ պատկառանացն ծաղիկ ի բաց կողոպտի՝ բանիցն արագութեամբ. (Առ որս. ՟Ա։)


Սարաս, ի

s.

form, fashion, manner, resemblance;
custom, habit, usage;
յայնմ —ի, in that state;
ըստ —ի, so as, as;
այսպիսի —իւ, so, in such a manner.

· Calfa


Սարսարակ

s. zool. field-fare.

· Calfa

NBHL (1)

Սարսարակ թռչուն ի տուէ պարարի, եւ ի հոգալ զվաղիւ՝ ի գիշերի մաշի. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Խ՟Է։)


Սարսափեմ, եցի

vn.

cf. Սարսափիմ.

· Calfa

NBHL (1)

φρίττω horreo. որ եւ ՍԱՐՍԱՓԻԼ. Սարսիլ յոյժ հանդերձ սօսափմամբ կամ սարսռալով. սոսկալ. դողալ. զրհուրիլ. քստմնիլ. խռովիլ. ձեռքը ոտքը դող ինկնալ, պաղիլ, փշաքաղիլ, սահմակիլ, խիստ վախնալ, տակնուվրայ ըլլայ.


Սերկեան

adj.

of today;
ի —, ի — աւուր or աւուրս, — օր, cf. Սերկ.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛վ անհուն աղիտաւորութիւն, որ ինձ ի սերկեան հանդիպի. (Պիտ.։)


Պղինձ, ղնձոյ

s.

copper;
coppercoin;
— ծխեալ, yellow copper, brass, bronze, tombac;
— հրաքարային, copper pyrites, yellow copper-ore;
— երփներանգ, variegated copper-ore, phillipsite.

· Calfa

NBHL (1)

χαλκός aes. իտ. rame եւ ottone եւ bronzo (որ է լծ. ընդ հյ. եւ թ). Հրաշալի շառագոյն, որ դեղին կամ ոսկեգոյն լինի՝ յորժամ բաղադրեսցի ընդ զինկ անուանեալ կիսամետաղին, եւ յայնժամ Արոյր եւս կոչի առ մեզ. եւ մթնագոյն է չեւ բոլորովին զտեալն.


Պղնձաքար, աց

s.

chalcolite;
calamine, smithsonite.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ՏՊԱԶԻՈՆ. τοπάζιον. (Գաղիան.)


Պղնձի, ղնձւոյ, ղնձեաց

adj. s.

copper, made of copper;
—ձիք, copper utensils, cauldron, copper kettle.

· Calfa

NBHL (1)

պղնձի աղիք՝ ողորմեա՛ ինձ. (Վրք. հց. ՟Թ։)


Պնակիտ, կտի

s.

writing-tablet, table-book;
— ծոցոյ, tables, memorandum-book;
— նկարչի, painter's pallet;
— գրաշարի, galley, composing galley, pan.

· Calfa

NBHL (1)

Նախ պարտ է մարմնաւոր կենօքս վաստակել ի դպրոցի պնակըտօք՝ արարածովքս։ (Ենովս) գրեաց զայս, զի պահեսցին ի պնակիտսն. ի ջրոյն՝ պղինձն մնայ ասէ, եւ ի հրոյն՝ թրծեալ աղիւսն խեցեայ. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. պտմ.։)


Պնդեմ, եցի

va.

to affirm, to fortify, to consolidate, to confirm, to strengthen;
to tighten, to strain, to restrain, to draw closer, to bind faster, to tie tight;
to constrain, to enforce, to press;
to invigorate, to corroborate, to encourage, to inspirit, to remove one's fear;
to persist, to insist, to urge, to be bent upon, to pretend, to maintain;
— զմէջ or գօտի ընդ մէջ, to gird up one's loins;
to arm or prepare oneself;
— զանձն, to refrain oneself, to keep with in bounds, cf. Ժուժկալեմ;
— զանձն ընդդէմ, to provide against;
— զհաւատս, to confirm the faith.

· Calfa

NBHL (1)

Պնդեա զամուրս քո. եւ պնդեա քան զաղիւս. (Նաւում. ՟Գ. 14։)


Պուտուկ, տկաց

s.

pot, small pot, saucepan.

· Calfa

NBHL (1)

Ես եմ եպիսկոպոս խոհակերոցին՝ պուտկանց եւ սափորոց. յորժամ մեղանչեն ինձ՝ կապեմ զնոսա. զպուտկունսն աղիւ եւ համեմով, զսափորսն գինւով եւ ջրով. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Պսակասէր

adj.

faithful or tender (bridegroom or bride).

· Calfa

NBHL (1)

Ծաղիկք գարնանայինք ծաղկեցան, եւ նոքա ոչ յիշեցին զպսակասէր զամուսինս իւրեանց. (Եղիշ. ՟Ը։)


Պտղաւէտութիւն, ութեան

s.

abundance of fruits;
fertility.

· Calfa

NBHL (1)

Եկաց մնաց յիւրումն քաջածաղիկ եւ քաջաւայելուչ պտղաւէտութան. (Սանահն.։)


Պտղաւոր

cf. Պտղալից.

· Calfa

NBHL (1)

Սէր ծաղիկ է արդիւնաւորութեան՝ պտղաւոր ի հանդերձեալսն. (Լծ. եւագր.։)


Պտղաքաղեմ

va.

to gather, to amass fruits.

· Calfa

NBHL (1)

Ի սկզբանն որպէս պտուղ ի կոյզ՝ այնպէս պտղախաղի, եւ խոստանայ իբրեւ զբովանդակ հասեալ լինել, եւ գինի՝ շնորհօքն աստծոյ. (Հին լծ. եւագր.։)


Պտղիմ, եցայ

vn.

to germoliate;
*to imbibe.

· Calfa

NBHL (1)

Պտղաբերիլ. կամ պտկիլ եւ քաղիլ որպէս պտուղ.


Պրասի

s. bot. horehound, marrubium.

· Calfa

NBHL (1)

ՊՐԱՍԽ կամ ՊՐԱՍԽԻ կամ ՊՐԱՍԻ գրի ի բառս Գաղիանոսի որպէս ազգ զուիրակի, կամ խոտ ինչ հոտաւէտ եւ դառն. չինար ... πράσιον prasium, origani genus.


Պրիսկ, պրսկի

s. bot. turbith, thapsia, bastard turbith.

· Calfa

NBHL (1)

Թափսիաս. պրիսկ. գաղիան։ Ա՛յլ է եւ փայտ սկիւթական ասացեալ, եւ խոտ ի պէտս ներկոց։ (Բժշկարան.։)


Ջախջախիւն

cf. Ջախջախանք.

· Calfa

NBHL (1)

ՋԱԽՋԱԽԻՒՆ ՋԱԽՋԱԽԻՔ ՋԱԽՋԱԽՈՒՄՆ. Ջախջախելն, եւ իլն. ջախջախանք. կոտորումն. խորտակումն. եւ Ճապաղիք արեան.


Ջախջախումն, ման

s.

cf. Ջախջախիւն.

· Calfa

NBHL (1)

ՋԱԽՋԱԽԻՒՆ ՋԱԽՋԱԽԻՔ ՋԱԽՋԱԽՈՒՄՆ. Ջախջախելն, եւ իլն. ջախջախանք. կոտորումն. խորտակումն. եւ Ճապաղիք արեան.


Ջոշիր

s.

opopanax.

· Calfa

NBHL (1)

Ոպոպանիկոս, ջոշիր (կամ ջոխիր). (Գաղիան.։)


Ջորեակ, եկաց

s.

grub, caterpillar.

· Calfa

NBHL (1)

Բրուքոս (յն. վրուխօս). ջորեակ. (Գաղիան.։)


Ջրաբաբ, ոյ

s. bot. water-cresses.

· Calfa

NBHL (1)

Սպեթլոն. բաղբաք, որ է ջրաբաբոյ, կամ ջրաբաբ, որ յաղբեր լինի. (Գաղիան.)


Ստուգաբանութիւն, ութեան

s.

truthfulness, veracity;
etymology.

· Calfa

NBHL (1)

Անդարձն անկշռելի կոչի ստուգաբանութեամբ. (Վրդն. պտմ.) (գուցէ որպէս պիթէրաղի իմանայ զբառդ պրս. էնտէրզ )։


Սրագլուխ, լխի

adj.

long-headed;
sharp-witted;
— լեառն, pinnacled mountain.

· Calfa

NBHL (1)

Թերսիտէս էր, կաղ, լերկ, սրագլուխ։ Թերսիտեայ նմանեալ կաղի եւ սրագլուխ. (Նոննոս.։ Խոր. ՟Գ. 19։)


Սրանամ, ացայ

vn.

to be pointed, sharp, to end in a point;
to pass rapidly, to fly, to go quickly, to fleet away, to rush on, to precipitate, to rush on headlong;
to be soured, exasperated, to chafe at;
ի բաց —, to disappear, to fly away, to vanish.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ ի մահաբեր ինչ աղիտէ սրացեալ. (Պիտ.։)


Սրափուշ

s.

bramble, briar.

· Calfa

NBHL (1)

ժանտափուշն, տափափուշն, սրափուշն. (Ագաթ.։ Տե՛ս եւ ծոր. որ ի բառս Գաղիանոսի մեկնի Լափրի։)


Սրբազգեստ, ից

adj.

clothed in a holy or white raiment;
holy, pious, godly, divine.

· Calfa

NBHL (1)

Սրբազգեստից կղերիկոսաց, քահանայից, եւ եպիսկոպոսաց։ Զսրբազգեստիցն վերընծայեալ զանհամար աղինս. (Ճ. ՟Ժ.։ Նար. մծբ.։)


Սրեմ, եցի

va. fig.

to grind, to sharpen, to whet, to point, to set, to give an edge, to acuminate;
to spur, goad or urge on, to stimulate, to rouse up, to excite, to stir.

· Calfa

NBHL (1)

ՍՐԵԼ՝ նմանութեամբ. παροξύνω, καταθήγω exacerbo, irrito, instigo. Գրգռել. վառել. սաստկացուցանել. սադրել. կր. կատաղիլ. մոլիլ.


Սրունկն

adj.

good-eared, sharp-eared.

· Calfa

NBHL (1)

Սրուն, կամ սրունկ. (Գաղիան.) որպէս յն. գնի՛մի, կամ անդիգնի՛միօն. տե՛ս եւ ԽՈՏՈՒՑ։ 1


Սրտակոտոր

cf. Սրտաբեկ;
cf. Թօթափիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Աղէխորով. աղէխարշեալ. եւ Սրտակտուր. սիրտը՝ աղիքը կտրտած, կտոր կտոր ըլլալով.


Սրտացաւութիւն, ութեան

s. med.

compassion, pity;
distress, anguish, grief;
heart-burn;
սրտացաւութեամբ, compassionately, pitifully.

· Calfa

NBHL (1)

Առաջի անկանէին սրտացաւութեամբ (կամ սրտցաւութեամբ) վասն առնն զուր մեռելոյ։ Առատապէս սրտացաւութեամբ (կամ սրտցաւութեամբ) հանդերձեցին զնոսա եւ յղարկեցին։ Վասն իրացս արքունի սրտացաւութեամբ ցուցանել. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 36. 49։ ՟Ժ՟Դ. 8։ Մի՛ դանդաղիք տալ զնա ինձ սրտացաւութեամբ։ Են բազումք, որ զսիրելն սիրեն, այլ ոչ սրտացաւութեամբ. Սարգ. յհ. ՟Է։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ե։)


Սփռեմ, եցի

va.

to spread, to disseminate, to disperse, to scatter, to strew, to sow, to propagate, to diffuse;
to pour out or forth, to open;
սփռել ծաղիկս, to strew with flowers.

· Calfa


Սքանչելի, լւոյ, լեաց

adj.

admirable, wonderful, astonishing, surprising;
prodigious, marvelous, miraculous;
charming, excellent.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն սքանչելեօք իմովք, զոր արարից ի նոսա։ Վաղիւ արասցէ ձեզ տէր սքանչելիս։ Սքանչելիս արար. եւ այլն։


Սօս, ից

s.

plane-tree, platane;
white poplar.

· Calfa

NBHL (1)

λεύκη, populus alba. Ազգ բարտի ծառոյ, որ եւ Կազամախի սպիտակ. պեյազ կամ ագճա գավագ, սիփիյտար. տես Եսայ. Խտ. 19։ Որպէս եւ ի բառս Գաղիանոսի գրի, Ղեւկէ. սօսի, կամ սօս. եւ կաղամախ։


Սօս

adj. fig. stately, lofty, haughty, proud;
clear (colour);
— երիվար, high-mettled, prancing, fiery or spirited horse.

· Calfa

NBHL (1)

λεύκη, populus alba. Ազգ բարտի ծառոյ, որ եւ Կազամախի սպիտակ. պեյազ կամ ագճա գավագ, սիփիյտար. տես Եսայ. Խտ. 19։ Որպէս եւ ի բառս Գաղիանոսի գրի, Ղեւկէ. սօսի, կամ սօս. եւ կաղամախ։