Definitions containing the research աղի : 1524 results

Ընձախոտ

s. bot. choke-weed, orobanche.

· Calfa

NBHL (1)

Ընձախոտ. անթառամ ծաղիկն։


Ընձիւղեմ, եցի

va.

to bud, to shoot, to put forth, to sprout, to germinate, to blossom.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ ընծիւղեր զծաղիկ մեղացս։ Ի յարմատոյն Դաւթի ընծիւղեալ մարմնով։ Ի տնկոյն կենաց ընծիւղեալք. (Նար.։)


Խնկիչ

adj.

incensing.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ են ծաղիկքն խնկիչք, եւ ուրախարարք ամենայն հոտոտելեաց. (Վեցօր. ՟Ե։)


Խնկողկուզիկ

s. bot. marjoram.

· Calfa

NBHL (1)

ԽՆԿՈՂԿՈՒԶԻԿ կամ ԽՆԿՈՂԿՈՒԶԱԿ ԽՆԿՈՂԿՈՒԶՈՒԿ. πόλιον polio, polium, canutola. որ եւ ԽՆԿԱԾԱՂԻԿ. Ծաղիկ ողկուզաձեւ բազմահատ ի մի փունջ դեղին եւ անուշահոտ կամ խնկահոտ անթառամ. մարեմ խոտ. (Բժշկարան. Գաղիան.)


Խնձորակուլ

s. med. lozenge.

· Calfa

NBHL (1)

Անուն դեղոյ՝ իբր ուտելի կամ կլանելի հանգոյնխնձորոյ։ (Գաղիան.)


Խնում, խցի

va.

to cork, to stop, to bung;
to close, to shut;
to oppilate, to constipate;
— զբերան ուրուք, to put to silence;
— զպատուհան լսելեաց, to turn a deaf ear to, to refuse to listen.

· Calfa

NBHL (1)

Յիմար է որ զիւր աղիւրն խնու, եւ յաղագսօտարին վիճի։ Նոյնժամայն եխից տէր մեր զբերանփորձչին. (Եփր. աւետար. եւ Եփր. համաբ.։)


Խոզաբոյծ

adj.

swine-fattening.

· Calfa

NBHL (1)

Առաքեաց զնա յագարակ իւր արածել զխոզս. վասն զի որ հեռանայ յաստուծոյ, խոզաբոյծ ընդ կեանս շաղի. (Ճ. ՟Գ.։)


Խոզան, աց

s.

stubble.

· Calfa

NBHL (1)

Քաղիցէ ոք հասկ, եւ մնասցէ ի նմա խոզան. (Ես. ՟Ժ՟Է. 6։)


Խոզատանձ, ից

med.

s. bot. wild-pear;
king's evil, scrofula.

· Calfa

NBHL (1)

ἅχρας, ἁχράκις pirum silvestre. որ եւ ասի ԽՈԶԻ ՏԱՆՁ. Տանձ վայրենի, որ անեփ՝ ոչ է ուտելի մարդոյ, այլ ի խարշելն կամ յեփելն ի փռան քաջիկ քաղցրանայ։ Նմանութեամբ Պալար, ուռոյց ի պարանոցի՝խոզի, եւ մարդոյ։ (Գաղիան.։)


Խոզուկ

s. zool. porcupine.

· Calfa

NBHL (1)

ὔστριξ, ἴστριξ hystrix. Որպէս թէ խոզ փոքրիկ. այն է ազգ ոզնւոյ, իբրւ խոզանստեւ. (յն. ի՛ստրիքս, որպէս խոզաստեւ։) Գաղիան.։)


Խոլորձ, լրձան

s. bot. orchis, beeflower, salep, satyrion

· Calfa

NBHL (2)

ԽՈԼՈՐՁ կամ ԽՈԼՈՐՁՆ. Խոտ կանգնաւ չափ, ոյր ծաղիկն լինի կարմիր, կամ գորշ սպիտակախառն.

Գնդածաղիկք, եւ խոլորձ, առուոյտ կապոյտ, եւսէզ, եւ այլն. (Մխ. առակ.։)


Խոյլ, խուլից

s.

swelling, blotch;
schirrus, scrolula;
— պարանոցի, wen, goitre.

· Calfa

NBHL (1)

Խոյլ. Ուռոյց՝ որ շուրջ զկոկորդաւն ի թարախոյ եւ յարենէ լցեալ ծնանի. զոր Գաղիան. բռ. խոզատանձ կոչէ վասն առաւել զխոզս լլկելոյն. որ է անստոյգ մեկնաբանութիւն։


Կալումն, ման

s.

the seizing, taking, laying hold on;
detention;
relation, dipendance;
constitution, composition.

· Calfa

NBHL (1)

Ծաղիկ եւ շուշանն յերկնուց ունի զկալումն գոյացութեան, յանոյշ հոտոյն (եւ ի մարմնոյն). (Զքր. կթ. եկեղ.։)


Կակժիրակ, ի

s. med. cassia;
conserve of cassia;
cassia-tree.

· Calfa

NBHL (1)

ԿԱԿԺԻՐԱԿ կամ ԿԱԿԾԻՐԱԿ Որպէս Կասիա ի պէտս դեղոյ. զի ի բառս Գաղիանոսի դնի որպէս յն. κάσσια σύριγξ cassia siliquae. ռմկ. խիարշէմպէ. այն է դեղ մաքրողական թթուաշ զովացուցիչ՝ ի պտղոյ ծառոյ, նման պտղոյ եղջերենւոյ, բայց բոլորշի երկայն։ ( ի Բժշկարանի կոչի եւ Սալիխա. եւ մեկնի.


Կաղամախի, խեաց

cf. Կաղամախ.

· Calfa

NBHL (1)

Զսարոյն եւ զկաղամախն։ Ի ներքոյ կաղնեաց եւ կաղամախեաց. (Ես. ՟Խ՟Ա. 19։ Ովս. ՟Դ. 13։ որպէս եւ Գաղիան.։ Ագաթ.։ Մագ. ոտ.։ Սարփ. յուդ. ՟Բ։ Պիտ.։ Վեցօր. ՟Է։)


Կաղամբ, ից, աց

s.

cabbage;
— ընդաւոր, cauliflower;
— խոպոպի, savoy cabbage;
— վայրի, colewort, rapeseed;
—ի տակ, — stalk, — stump.

· Calfa

NBHL (1)

թ. քէլէմ, քալամ, քէրնէպ, քէրէմպ. յն. գռա՛մվի. լտ. գռամպէ. κράμβη cramba, brassica, caules. իտ. cavoli. Բանջար պարարտ՝ խիտ եւ խոշոր տերեւովք, որ կապէ գլուխ մեծ. լախանա, լահանա . այլ ասի եւ զայլոց համանման բանջարոց՝ յորոց ոմանք փոխանակ գլխոյ տան զունդ ուտելի նախ քան զծաղկիլն. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)


Կաղանշան

s. bot. euphorbia, spurge, tithyma, milk thistle.

· Calfa

NBHL (1)

ԿԱՂԱՆՇԱՆ կամ ԿԱՂԱՆՉԱՆ, ԿԱՂԱՆՉԱՆԱՆ կամ ԿԱՂԸՆՉԱՆ. τιθυμαλίς, -λος, -λλον tithymalis, pitiusa, cobium եւ այլն. Խոտ կաթնալից՝ լուծիչ որովայնի, որ ըստ ոմանց յեօթն տեսակս բաժանի. որ եւ ԿԱՂԸՆՇԱՅԻ կամ ԿԱՂՇՆԱՅԻ ՏԱԿ ասի. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)


Կաղնատու

adj.

bearing or producing acorns.

· Calfa

NBHL (1)

ԿԱՂՆԱՏՈՒ կամ ԿԱՂՆԱՏՈՒՆ. Որ տայ պտուղ զկաղին. կամ տեղի կաղնեաց.


Կաղնի, նւոյ, նեաց

s.

nut-tree or hazel-tree;
oak-tree;
—ք, hazel-grove or oak-grove.

· Calfa

NBHL (3)

βάλανος, δρῦς quercus, arbor glandifera βαλανωτή quercetum. (իսկ φηγός fagus. լծ. հյ. փիճի). Վայրենի տունկ՝ ազգ մայր ծառոց, կամ եղեւնափայտից, որ տայ զկաղին ուտելի կենդանեաց վայրի, եւ զգխտոր ի վերայ տերեւոցն. մոշայ. եղատ. մէզէ յորմէ մազը. բալամուտ, պիլուտ աղաճը, իլզուն աղաճը, գային աղաճ. եբր. ալլօն, էլօն, էլա.

Քանզի կաղնւոյ յունարեն փիգոս (ֆի՛ղօս) ասեն, ուտելոյն ասացաւ փագին (ֆաղին). (Նոննոս.։)

Առ կաղնեաւն մամբրէի. Ստեղնատունկն վայրենի է. իսկ պտուղն նորա կաղին՝ ընտանի. որ նախագոյն եւ վաղագոյն քանզցորեան ի մարդկան կերակուր տուեալ է. (Փիլ. լին. ՟Դ. 1. ուր ամենայն ազգ կաղնոց միանգամայն նշանակի։)


Կաճառումն, ման

s.

conference;
discourse.

· Calfa

NBHL (1)

Զբարեկամացն իսկ եւ զընկերացն առ ի կենցաղիս կաճառմունս՝ հաշտեալս ստասցի։ Զկաճառմունսն պատմեցաք. (Պղատ. օրին. ՟Է։)


Կաճեայ

adj.

felt, made of felt.

· Calfa

NBHL (1)

Անարի ոմն սկայ վառեալ, եւ թաղեաւ (կամ թաղիւ) կաճեայ բոլորով ամենեւիմբ պարածածկեալ ... հարեալ նիզակաւ ճախր առնոյր կաճեայն (կամ կաճիւ). (Խոր. ՟Գ. 9։)


Ընդարմանամ, ացայ

vn. fig.

to grow stupid, numb, to fall asleep;
to be benumbed, dulled;
— ի ցրտոյ, to be benumbed with cold, to be frozen, to become torpid;
— աչօք յիմն, to gaze at, to stare at;
— զբաղանօք, to preoccupy one's self, to plunge in, to engulf one's self;
զբաղմակոյտ ոսկերաց նորա ընդարմացոյց, he has benumhed the multitude of his bones.

· Calfa

NBHL (1)

Նարկէն, ընդարմանալ. (Գաղիան.։)


Խստորուկ

s. bot.

elephantiasis;
venereal disease;
a Cretan grape;
—ք, garlic sauce.

· Calfa

NBHL (1)

ԽՍՏՈՐԱԿ կամ ԽՍՏՈՐՈՒԿ, կամ ԽՈՍՏՈՐՈՒԿ. ἑλεφαντίασις elephantiasis. Խիստ եւ կոշտ կեղ. քոսոտութիւն. որպէս յն. եղեփանական (այսինքն փղական) բորոտութիւն։ Գաղիան.։


Խրախճանամ, ացայ

vn.

cf. Խրախանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Այլ ի սնոտիս այս ծիծաղիմ. (եւ խրախճանամ ի վնաս անձին. Յիսուս որդի.։)


Խրատաբանութիւն, ութեան

s.

admonition, warning, advice, counsel.

· Calfa

NBHL (1)

Մեծն ի նոսա դիոգինէս հռչակի՝ փայլեալ իւրովքն միշտ խրատաբանութեամբք։ Քան զամենայն խրատաբանութիւնս նորա այս վայելչագոյն ասաւ բան։ Զյոքնագոյն նորա ասացեալ դիւցազնական տաղիւք խրատաբանութիւնս. (Պիտ.։)


Զինուորիմ, եցայ

vp.

to take up arms, to fly to arms, to arm one's self;
to oppose;
to take up the profession of arms;
ո՞սք երբեք զինուորիցի իւրովք թոշակօք, who goeth a warfare any time at his own charges ? զի գու զինուորիցիս նոքօք զգեղեցիկ զինուորութիւնն, that thou by them mightest war a good warfare.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ոք զինուորեալ աստէն՝ ընդ կեանս աշխարհիս պատաղի. (՟Բ. Տիմ. ՟Բ. 4։)


Ցեց, ոյ

s. med.

moth, worm, wood-fret-ter, moth-worm;
ring-worm, herpes.

· Calfa

NBHL (1)

Արդ ի դժոխս իջցես ի խոր, քեզ անկողին մէցդ եւ ցեցեր. (Շ. եդես.։) ի բառս Գաղիանոսի գրի.


Ցին, ցնոյ

s. zool. kite;
— ծովային, kite-fish, milvago.

· Calfa

NBHL (1)

Ցին հաւ. (Գաղիան) ցին. որպէս յն. իկտին, իքդին. (կամ սխալ գրչութեամբ, կնիդի, քիտինա)։


Ցիրդ, ցրդոյ, ցրդի

s. bot.

briar, bramble;
pimpernel, burnet;
smilax, rough bindweed;
cf. Գի;
ցրդոյ պտուղ, juniper-berries.

· Calfa

NBHL (1)

Ցրդի, ցրդիլ կամ ցրդել. (Գաղիան.) որպէս յն. ա՛րքիւդօս. ἅρκευθος juniperus. այն է գիհի, կամ բեւեկնի։


Ցնդիմ, եցայ

vn.

to be dissipated, dispersed;
to be turned to vapour, to be evaporated, volatilized, exhaled;
tobe in one's dotage, to twaddle, to dote, to get heedless;
— յարտասուս, to melt in tears;
— մտօք, to be wrapt or absorbed in contemplation, to be absent in mind, inattentive.

· Calfa

NBHL (1)

ῤέω, ἑκχέομαι, διαχέομαι, συγχέομαι ruo, effluo, diffundo եւ այլն. որ եւ ՑՆԴԱՆԻԼ. Ցրուիլ. սփռիլ. հոսիլ. զեղանիլ. լուծանիլ. ցնորիլ. զբաղիլ. վատնիլ. տարտղնիլ.


Ցնորեմ, եցի

va.

to cause giddiness, to induce to idle fancy, vagaries, day dreams, to building castles in the air, to creating oneself illusions, to running after chimeras or vain show, to seduce, to infatuate, to craze, to drive mad.

· Calfa

NBHL (1)

Առ ուսմունս մոլորութիւն ի խելս մտացն անկանի, եւ ցնորեցուցանէ որպէս կատաղի։ Գան՝ պատմեն, եւ ի նմին ցնորեցուցանեն։ Կերպարանին ի հրեշտակս, եւ ցնորեցուցանեն զանմիտս։ Ընդ սնոտի զբաղմունս ցնորեցուցանէ. (Յճխ. ՟Դ։ Եւագր. ՟Ժ՟Բ։ Կանոն.։ Լմբ. սղ.։)


Ցնորեցուցանեմ, ուցի

va.

cf. Ցնորեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Առ ուսմունս մոլորութիւն ի խելս մտացն անկանի, եւ ցնորեցուցանէ որպէս կատաղի։ Գան՝ պատմեն, եւ ի նմին ցնորեցուցանեն։ Կերպարանին ի հրեշտակս, եւ ցնորեցուցանեն զանմիտս։ Ընդ սնոտի զբաղմունս ցնորեցուցանէ. (Յճխ. ՟Դ։ Եւագր. ՟Ժ՟Բ։ Կանոն.։ Լմբ. սղ.։)


Ցորենահատ, ի

s.

grain of wheat, grain.

· Calfa

NBHL (1)

Վայել իսկ էր սուրբ ցորենահատին թաղիլ. (Վանակ. յոբ.։)


Ցռկիմ, եցայ

vn.

to jut out, to project, to protrude;
to spout or rush out.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ զցռուկ երկայնիլ. ի դուրս բերիլ. ճապաղիլ. ցնդիլ. դէպ ի դուրս երկննալ, ցնցռկիլ, ցրցնքիլ.


Ցրտամ

vn.

cf. Ցրտանամ.

· Calfa

NBHL (1)

ՑՐՏԱԼ. Իբր Ցրտանալ. մրսիլ. պաղիլ, մսիլ.


Ցրտանամ, ացայ

vn. fig.

to become cold, to grow cool, chilly;
to be seized with cold, to catch cold;
to become lukewarm, to grow cool;
to talk nonsense, to prate

· Calfa

NBHL (1)

ψυχόομαι frigefio, frigesco. որ եւ ՑՐՏԱԼ. Պակասիլ ի ջերմութենէ. եւ Կրել կամ զգալ զցուրտ. մրսիլ. պաղիլ. մսիլ, պաղիլ.


Ցօղագին

adj. adv.

dewy;
cool, fresh, refreshing. coolly, freshly.

· Calfa

NBHL (1)

Խոնաւ եւ զով, զովացուցիչ հանգոյն ցօղոյ, ունօղ զցօղ կամ զնմանութիւն նորա. շաղի պէս պաղուկ, պաղըշտկօղ.


Ցօղեմ, եցի

va.

to dew;
to bedew, to sprinkle or cover with dew, to besprinkle, to wet, to water;
— անձրեւ, to rain;
— արտօսր, to shed tears, to weep;
— բերանով, to sprinkle with the mouth;
ցօղէ, the dew falls;
ամպք զօղեցին ջուր, the clouds melted in rain.

· Calfa

NBHL (1)

եւ չ. στάζω tillo ῤαίνω, ῤαντίζω aspergo . իջուցանել կամ կաթեցուցանել զցօղ, եւ զանձրեւ, եւ զարտօսր. ցանել. սրսկել. հոսել. տամկացուցատել. թանալ. զովացուցանել. եւ Կաթել. իջանել ցօղոյ. շաղ կամ շաղի պէս կաթեցնել, ցրցըքնել, ցրցնքել, թրջել.


Փայլող

adj. s.

shining;
cf. Փայլածու.

· Calfa

NBHL (1)

Գղափիւրափայլող, կամ փայլումն. (Գաղիան.։)


Փչեմ, եցի

vn. va. to blow, to breathe;
to swell, to inflate;
to expire;
to die;
cf. Հոգի, cf. Ոգի;
հողմն փչէ, the wind blows.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ այսպէս Ճոխացեալն տիտանեան փչէ զոգին։ Ելցէ հոգի ի նոցանէ. վաղիւն զհոգիսն ի բաց փչեն, եւ ի հող դառնան. (Խոր. ՟Ա. 10։ Լմբ. սղ.։)


Փրկութիւն, ութեան

s.

salvation;
liberation, recovery, deliverance, redemption;
ransom;
— or —ք, փրկութեանցն, զոհ փրկութեան, victim, peace-offering.

· Calfa

NBHL (1)

Մնալ փրկութեան տեառն։ տեսանիցէք զփրկութիւն ի տեառնէ։ Վաղիւ եղիցի ձեզ փրկութիւն։ Փրկութիւն առաքեաց տէր ժողովրդեան իւրում։ Արար փրկութիւն ժողովրդեան իւրում։ Որ ակն ունէին փրկութեանն Երուսաղեմի։ Փրկութիւն ի հրէից է. եւ այլն։ Երուսաղեմի։ Փրկութիւն ի հրէից է. եւ այլն։


Քաղեան

adj.

born of a goat.

· Calfa

NBHL (2)

Ծնունդ քաղի. նոխազեան. քօշեան.

ընդ ինքեան առեալ զքօշն քաղեան ... եւ հոտ քաղին պատահեաց մեզ. (Մագ. ՟Լ՟Դ։)


Քաղրթեղ

adj.

tun-bellied.

· Calfa

NBHL (1)

κοιλιώδης, κοιλαγάστωρ ventriosus, mgnum ventrem habens. Ոյր քաղիրթն կամ փորն է մեծ. փորը մենծ՝ դուրս ուռած.


Քաղցու, ոյ

s. adj.

mast, new wine;
full of or drunk with new wine.

· Calfa

NBHL (1)

Գղեւկոս, քաղցու. (Գաղիան.։)


Քաղցուենի, նւոյ, նեաց

adj.

sweet;
gentle.

· Calfa

NBHL (1)

Օգտի թզենին քաղցուենի ի կատաղի թզենւոյ անտի։ Սէր երկայնամիտ է, եւ քաղցուենի։ Ո՛ղջ լեր ինձ որդի՛ քաղցուենի. (Վեցօր. ՟Է։ Մեծբ. ՟Ժ՟Թ։ Պտմ. աղեքս.։)


Քաղցրապտուղ

adj.

bearing or producing pleasant fruits.

· Calfa

NBHL (1)

Ծառք քաղցրապտուղք եւ ախորժելիք։ Ի յեսսեան բուսոյ քաղցրապտուղ ծաղիկ. (Նար. առաք. եւ Նար. կուս.։)


Քամուած

cf. Քամուք.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ձեռն քացախոյն՝ քամուք մահաբեր պտղոյն վերացաւ։ Առ եզերբ գետոյն փորեցին, եւ քամուքք ելանէր, լինէր եւ նա արիւն։ Զմնացեալ քամուքն առաքէ ընդ վեց աղիս արտաքս ... առնեն յարենէն զքամոքն. (Բրսղ. մրկ.։ Վրդն. ել.։ Ոսկիփոր.։)


Քամուք

s. chem.

pressing, ooze, residue;
residuum.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ձեռն քացախոյն՝ քամուք մահաբեր պտղոյն վերացաւ։ Առ եզերբ գետոյն փորեցին, եւ քամուքք ելանէր, լինէր եւ նա արիւն։ Զմնացեալ քամուքն առաքէ ընդ վեց աղիս արտաքս ... առնեն յարենէն զքամոքն. (Բրսղ. մրկ.։ Վրդն. ել.։ Ոսկիփոր.։)


Քաջ, աց

adj. s. adv.

brave, gallant, valiant, courageous, intrepid, valorous, manful, stout, bold, daring;
good, honest, worthy;
clever, excelling in, of good abilities, fit for;
noble, distinguished, eminent;
hero;
tutelar genius;
cf. Մղձաւանջ;
good, well, right, suitably, very, much, very much;
— արանց, emperor, Caesar, Augustus;
— ի բաց, very far;
very, much, much more;
կարի —, կարի իսկ —, very well, as well as can be;
— է, that will do, that is settled;
well, very well !
— լեր ! courage ! be of good cheer ! cf. Կարի;
cf. Վաղ.

· Calfa

NBHL (1)

Կեփաղիոն մատենագիր՝ այր քաջ ի բաց հին։ Քաջ ի բաց յառաջագոյն քան զովգիգեայ ժամանակսն. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Քաջազուարթ, ի, ից

cf. Քաջազուարճ.

· Calfa

NBHL (1)

ՔԱՋԱԶՈՒԱՐԹ ՔԱՋԱԶՈՒԱՐՃ. εὑανθής pulchre floridus εὑθηνούσα vigens, bene crescens. Զուարթագեղ. սաղարթազուարճ. քաջածաղիկ. ուռճացեալ. յուռթի. առոյգ, դալար. ծաղկեալ. զուարճալի. վայելչացեալ.