blood, kin;
— խաղողոյ, unpressed wine, must, wine;
արեամբ ներկել՝ շաղախել, to imbrue with blood, to spot with blood;
— հեղուլ, to shed blood, to kill, to wound;
— հանել, to bleed;
հոսումն արեան, hemorrhage;
կցորդ արեան, who sheds blood with another, consanguineous, of the same blood, related;
cf. Ապաժոյժ.
· Calfa
αἶμα sanguis, cruor Հիւթ կենդանական կարմրորակ՝ սփռեալ երակօք յամենայն մասունս մարմնոյ կենդանւոյն. արուն.
Շունչ ամենայն մարմնոյ արիւն իւր է։ Զմիս արեամբ շնչոյ մի՛ ուտիցէք։ Ձագք նորա թաթաւին արեամբք.եւ այլն։
Փոխարկին կերակուրք յարիւն, եւ արիւն ի մարմին, եւ յայլ մասունս մարմնոյն. (Նիւս. բն.։)
Արիւն եւ հարազատութիւն արտաշիսի։ Արիւն վաղարշակայ են, այսինքն զարմ արշակայ մեծի։ Որպէս մտերմաց եւ արեանց կցորդաց. (Խոր. ՟Բ 26. 27. 35. 39։)
Հարազատութեան արեան զարմին եսաւայ։ ի յարենէ արքայից։ Ընտանի արեանն երջանկի. (Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։)
of a blood colour, red, sanguine.
· Calfa
որ եւ ԱՐԻՒՆԵՐԱՆԳ. ունակ կարմրութեան արեան. կարմրորակ. արունի գունով, կաս կարմիր.
Արիւնագոյն իբրեւ զորդան կարմիր. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Արիւնագոյն երեւէր երկնայնոցն Քրիստոսի, զի յայտ արասցէ թէ ի պատերազմէ եկն ... զոր տեսեալ երկնայինքն արիւնագոյն մարմնով. (Վահր. յար.։)
bloody
· Calfa
Որ դիմեալ գայ յեդոմայ արիւնազանկ կարմրութեամբն ի բոսորայ. (Լմբ. հանգ.։)
bloody, dyed, stained with blood.
· Calfa
Մերկ յարմրութենէ, եւ արիւնաթաթաւ խայտառակեալ. (Լմբ. ովս.։)
bloody, mixed with blood.
· Calfa
Արիւնախառա միս, կամ ջուր, կամ մարմինն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի՟Զ։ ՃՃ.։)
responsible for blood shed.
· Calfa
Արիւնալից արիւնապարտ մարմինն. (Արծր. ՟Դ 8։)
that loves blood, sanguinary.
· Calfa
ներկաւ մարմին նորա ի գոյն արեան, արիւնասէր գոլով. (Վրդն. դան.։)
colour of blood, red, bloody.
· Calfa
Արիւներանգ ներկուած։ Զարիւներանգն կարմիր. (Նար. ՟Ժ՟Դ. եւ Նար. խչ.։)
Արիւներանգ մարմնով ունի զգեցեալ պատմուճան գղեցիկ. (Վահր. յար.։)
cf. Արիւնահեղութիւն.
· Calfa
Արիւնհեղութիւն արդարեւ ոչ մարմնոյ արեան, այլ հոգւոյ. (Լմբ. սղ.։)
bloody, full of blood;
sanguinary, bloodthirsty.
· Calfa
Զոմանց աչս (տեսանէր) արիւնռուշտս եւ կարմիրս։ Ոմանց սեւ լեալ դէմք, ոմանց արիւնռուշտ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
silver;
coin, money, species;
—ոյ տալ, վաճառել, to sell for ready money;
քերել զ—, to take or wear the silver off;
անօթ —ոյ, a silver vase.
· Calfa
Օրինակ քաջապէս հնազանդութեանն կենդանի արծաթն մեզ լինիցի, որ ի ներքոյ ամենեցուն գլորի, եւ յամենայն աղտոյ մարմնոյ անկցորդ. (Կլիմաք.։)
abundance of mercy or clemency.
· Calfa
Երկիր եւ օդ (ի դարմանելն զմեզ՝) ծնողաց նմանեալ բազմագթութեան. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Բազմագլխեան.
· Calfa
Զոր ոմանք բազմագլուխ գազան կարգեցին զպարարումն մարմնոյն, տե՛ս զի նոքա նախ զնա սպանին. (Եղիշ. երէց.)
very mild, merciful, full of fondness, compassionate.
· Calfa
Բազմագութ խնամով սնուցանէին (տարերք բանիւ տեառն) զիմաստիցն զարմն. (Պիտ.։)
much hoarded up.
· Calfa
Ոտք փղաց ... իբրեւ զսիւնս հաստատունս ... բառնալ զմեծաբեռն ծանրութիւն բազմադէզն մարմնոյ. (Վեցօր. ՟Թ։)
polyedrical;
equivocal;
multiform, diverse, manifold, multifarious;
of many different manners.
· Calfa
Բազմադէմ բարբառով նկարագրէին նմա զպատկերս. (Եփր. արմաւ. (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ)։)
very numerous.
· Calfa
Բազմաթիւ պաշտօնէիւք։ Բազմաթիւ բնութիւն, կամ զարմ, կամ բարիք. (Նար.։)
cf. Բազմաժամանակ.
· Calfa
Քանզի զայնս՝ որոց բազում յաւիտեան վարեցեալս հանդերձ մարմնովն կեանս առանց քաջալաւութեան, բազմաժամանակեայ մանկունս ասելի է. (Փիլ. իմաստն.։)
Բազմաժամանակեայ սովորութիւն, կամ մտածութիւն, խորհուրդ, ամուսնութիւն. (Վրք. հց.։ Սկհ. կթ. արմաւ։ Պիտ.։)
that deceives or that is much or often deceived.
· Calfa
Հրաժարեալք նայապէս ի մարմնական բազմախաբ զբօսանաց։ Շնչաւոր իմաստութիւն, որ խարդախն է եւ բազմախաբ։ Տեսութիւն բազմախաբ է, ի վերին երեսն հայցելով՝ զգունաւորութիւնն տեսանէ։ Բազմախաբ մեքենայիւքն ծառայեցոյց զմարդիկ. (Սարգ.։)
adj. s. of a great assembly, where there are many people;
in great quantity, many;
crowd;
assembly.
· Calfa
Բազմակոյտ յաղթանդամ մարմնոյն թանձրութեան. (Վեցօր. ՟Թ։)
Զբազմակոյտ ոսկերաց նորա ընդարմացոյց. (Յոբ. ՟Լ՟Գ. 13։)
Գձձին արմատք ծաղկանցն, եւ կամ բազմակոյտք իմն դատաստանացն. (Ագաթ.։)
to grind;
to pound, to reduce to powder.
· Calfa
Աղացեալ աղ ցանեցին ի վերայ վիրաւորեալ մարմնոյն. (Հ. կիլիկ.։)
to destroy, to throw down, to overthrow, to ruin.
· Calfa
ԱՂԱՄԱՍՈՒԿ ԱԾԵԼ. Աղամող առնել. այլայլել. խառնակել. շփոթել. յեղաշրջել. տակնուվրայ ընել, խառնափնդորել. գարմագրըշ՝ աշթիւսթ էթմէք.
to seduce, to deceive, to lead into error, to teach a false doctrine.
· Calfa
Ախտք մարմնոց աղանդեն զհոգին. (Վրք. հց. ՟Զ։)
to supplicate, to pray, to conjure.
· Calfa
Աղերսել. պաղատիլ. մաղթել. աղօթել. աղաչանս մատուցանել. եալվարմագ. նիյազ՝ տուա էթմէք. δέομαι, ἰκετεύω, παρακαλέω, ἁξιόω, εὕχομαι rogo, peto, deprecor, oro
spoiled, vitiated, corrupted, adulterated, tainted, impaired;
disordered, discomposed.
· Calfa
Առաջնոցն (զգայութիւնք) սրեալ էին ամենայն իրօք. մեք աղաւաղաց հասաք, որպէս եւ մարմնոյս կազմածի փանաքւոյ. (Փիլ. լին. ՟Ա. 32։)
deterioration, destruction.
· Calfa
Աղաւաղութիւն մարմնոյս մերոյ եւ դժուարաշարժութիւն զձին ի պէտս ածեալ մատոյց. (Նիւս. կազմ. ՟Ը։)
s. pl. excrement, dung;
muck, manure;
filth;
place for the reception of all filth.
· Calfa
Յիրաւի նստաւ Յովբ ի վերայ աղբեւացն, զի աղբեւքն վաղվաղակի երթիցեն առ աղբեւսն, զի մարմինն աղբեւք իսկ էին. (Իսիւք.։)
cf. Աղբերանամ.
· Calfa
Աղբիւրացաւ ի մեզ ի սուրբ մարմնոյն զանազան վտակք Հոգւոյն շնորհաց. (Լմբ. սղ.։)
supplication, petition, deprecation, entreaty;
— արկանել, — մատուցանել, յ— մատչել, to supplicate, to implore, to pray, to request.
· Calfa
Աղաչանք, պաղատանք, մաղթանք, ողոք, զաղէտ սրտին յայտնելով, կամ զաղիս գթոյ թափելով. խեղճ թափելու խնդրուածք. րիճա, նիյազ. եալվարմագ.
ԱՂԵՐՍ. իբր Ուղերձ. ընծայ. տուրք. պարգեւ. ձիրք. շնորհք. փէշկեշ. արմազան. հէտիյէ.
ԱՂԵՐՍ. Ունելութիւն. յարաբերութիւն. մուվաֆագաթ, միւնասիպէթ. եւ Հաստատութիւն յուսոյ կամ յարմարութիւն. σχέσις, ὐπόστασις habitudo, relatio, substantia, subsistentia, certa persuasio
to supplicate, to implore, to entreat, to petition.
· Calfa
Աղերս մատուցանել. աղաչել. մաղթել. պաղատիլ. եալվարմագ. րիճա նիյազ էթմէք. ἰκετεύω, δέομαι supplico, rogo
distaff.
· Calfa
ԱՂԷԿԱՏ կամ ԱՂԵԿԱՏ. գրի եւ ԱՂԷԿԱՆԴ. ἅτρακτος, ἡλακάτη fusus, colus որ եւ Մարմնենի. մանելիք, ձողաձեւ գործի կամ մեքենայ մանելոյ՝ հանդերձ գլխով, յոր պատատի վուշն կամ այծեայն մանելի. րոք. եօրէքէ. (տե՛ս եւ ԻԼ, իլոյ. ԻԼԻԿ)
pitiable;
afflicted with grief.
· Calfa
Զի մի՛ աղէկէզ բժշկութեամբս վասն ի խոր հարմանս զդեզ բանիս՝ երեւեցայց թշնամի. (Լմբ. պտրգ.։)
little brick;
tablet;
draught-board;
arithmetical table, logarithm.
· Calfa
Քառասուն եւ հինգն ծննդական թիւ է՝ բաղկացեալ յաղիւսակէ երեքկնացն. եւ է աղիւսակն, ՟Զ. ՟Թ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Ը. շարադրութիւնն ՟Խ՟Ե։ Զամենայն երկին ընդ ոտիւք գոլ էին. քանզի եւ գոյնն՝ շափիղայի առաւել նմանեալ էր. եւ աղիւս՝ միահամուռ աստեղաց է աղիւսակ, դասիւ թուոց՝ բանից եւ համեմատութեանց յարմարեալ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 27։ Փիլ. ել. ՟Բ. 37։)
s. pl. bowels, guts;
tripe, garbage;
intestines, entrails;
strings, chords;
խռովին — իմ, I have pity, compassion;
որդի աղեաց, well loved son.
· Calfa
Առ ի լինել յարմարումն քնարի՝ պարտ է զամենայն աղիսն բարէյարմարս գոլ. (Սահմ. ՟Գ։)
to grow childish, to dote, to rave, to talk nonsense;
to stagger, to reel, to waver;
աղճատեալ ծեր, garrulous and decrepit old man.
· Calfa
Յիմարաց են այդպիսի կարծիք, որպէս եւ ոյք վասն լուսնոյ խաւարմանն աղճատին, ի տտնոյ վիշապին դատարկաբանելով։ Զի մի՛ անզուգութիւն ի զուգութեան երեւեցուցանել աղճատիցիմք. (Սարկ. շարժ.։)
alarm, noise, uproar, tumult, bustle;
squabble, fray, scuffle, broil, quarrel, contest;
disorder, confusion;
clamour, riot, rising, sedition, revolt, revolution;
plot, intrigue;
— առնել՝ յարուցանել, յարուցանել աղմուկս շփոթից, աղմուկս յուզել, to trouble, to disturb, to alarm, to embroil, to excite to mutiny or sedition;
զաղմկաւ լինել, to be troubled, in confusion, agitated, embroiled.
· Calfa
Չկրեաց ինչ աղմուկ ի բքոյ կարեաց մարմնոյ. (Սեբեր. ՟Թ։)
soft hair, down;
hair.
· Calfa
ԱՂՈՒԱՄԱԶ ՄԱԶ. θρίξ capillus, pilus Բարակ մազ. որ յարմատս բուսոց մազմզուկ ասի. գըլ, թիւյ.
salt;
saltness;
ծով աղտից, salt-marsh.
· Calfa
Սաստկացեալ աղտով եներկ զիս։ Լուասցէ տէր զաղտն ուստերաց եւ դստերաց Սիոնի։ Ոչ զմարմնոյ աղտն ի բաց ընկենլով. (Յոբ. Թ. 31։ ԺԴ. 4։ Ես. Դ. 4։ Ա. Պետ. Գ. 21։)
cf. Աղտեղացուցանեմ.
· Calfa
Ոչ է իմ աղտեղեալ զանուն իմ եւ զանուն հօր իմոյ։ Եւ զպատմուճանն որ ի մարմնոյն իցէ աղտեղեալ. (Տոբ. ՟Գ. 17։ Յուդ. 23։)
greasiness, dirtiness, foulness, stain, impurity;
turpitude, excess;
sweepings;
excrement;
տուն աղտեղութեան, privy, necessary;
անօթ աղտեղութեան, chamber-pot or utensil.
· Calfa
ῤυπαρία, ῤύπος, ἁκαθαρσία sordes, immunditia, impuritas, ἁσχημοσύνη turpitudo աղտոտութիւն, մնտռութիւն. քիր. փիսլիք. մուրտարլըգ. Աղտ. աղտութիւն. արատ. եւ աղտեղի եւ ամօթալի իրք, որք պղծեն զմարմին կամ զհոգի. աղբ. աղբեւք. անսրբութիւն. պղծութիւն.
sumach-tree;
sumach.
· Calfa
ԱՂՏՈՐ գրի եւ իբր ռմկ. ԱԽՏՈՐ, եւ ԱՂՏՈՒՐ. Թուփ, եւ պտուղ նորա ողկուզաձեւ կարմրահատ՝ թթու եւ զովացուցիչ. սօմախ. սօմաք. սիւմմաք. թաթրի։ (Բժշկարան.։ Մխ. բժիշկ.։)
wretchedness, misery.
· Calfa
Խոնարհին ըստ յանցանացն Ադամայ ընդ մարմնոյ աղցաւորութեամբ եւ կրիւք։ Եցոյց իւր զբազմապատիկ չարչարանացն կիրս ի մարմնոյս աղցաւորութենէ. (Լմբ. սղ.։)
s. pl. evil, misery, grief, pain.
· Calfa
Յապականութիւն լուծեալ ի յաղցից հարկէ մարմնոյն։ Եւ ոչ մի ինչ աղցս ի վերայ ածելով. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. կուս.։)
to grow dim, to become obscure, to grow dark;
to grow tarnished, to lose its lustre or polish;
to grow feeble, to be diminished.
· Calfa
Ոգիքն ճնշին (ի գինւոյ), զգայութեանց աղօտացելոց, եւ մարմին ծանրանայ. (Փիլ. քհ.։)
mill;
the teeth called grinders;
— ձերաց, hand-mill.
· Calfa
μύλων molatrina, mola Մեքենայ եւ գործի աղալոյ զարմտիս. ջաղացք. տէյիրմէն, ասիյապ.
growth;
cf. Աճումն.
· Calfa
արմատ աճելոյ, որպէս աճումն. (որպէս եւ ի յն. լտ. աւգս. աւկ. կամ աւճ. վէճ)
cf. Աճելական.
· Calfa
Կենդանաբոյս ելով աճական մարմինն։ Աճականք եւ անաճք ... Զաճականս եւ զանաճս ... Աճականաց եւ անաճից. (Մագ. թղթ. եւ Մագ. քեր.։)