to grapple, to clutch strongly with the hand, to lock one's arms round, to hug, to hold fast on, to cling to.
Զսուտ կարծեաց վակժուժեալ կախին։ Խառնեսցի անբացաբաժանելի, վակժուժեսցի. (Փիլ. ել. ՟Բ. 107։ Ոսկիփոր.։)
protected by a buckler;
trench fortified with shields;
— առնել, to cover, protect or defend with a buckler.
Վահանափակ շերտաւորացն պատէին զթագաւորն Տիրան։ Եւ նոցա զվահանափակսն բացեալ՝ զնոսա իբրեւ ի քաղաքորմ պարսպաւոր ամրացեալ ընդունէին. (Բուզ. ՟Գ. 20։ ՟Ե. 5։)
dagger, poniard;
sword, sabre, hanger, cutlass, scimitar;
sworded, armed with a sword or dagger.
Եհար վաղակաւորաւն զճակատ երանելւոյն, եւ ի բաց եհան զսկաւառակն ի գլխոյ անտի. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Վաղամեռուկ.
Տարաժամ սգով թախծեալ հայր՝ վաղամեռիկ լինելոյ որդւոյ իւրոյ արար պատկեր. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 15. յն. արագ ի բաց բարձելոյ։)
cf. Վաղամեռուկ.
Տարաժամ սգով թախծեալ հայր՝ վաղամեռիկ լինելոյ որդւոյ իւրոյ արար պատկեր. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 15. յն. արագ ի բաց բարձելոյ։)
steel.
Կանոնական գրով իբր պողովատ սրով հոգւոյն սրբոյ ի բաց հատին. (Տօնակ.։)
steely;
steel, sword.
Իբրեւ պողովատիկ (կամ պողովատ, կամ պողպատիկ) սրով՝ ի բաց հատին. (Տօնակ.։)
cf. Պոյտն.
Զսպասն դարձեալ պուտովն ի բաց հանցեն. (Կանոն.։)
to push, to repulse, to remove, to disperse, to scatter about.
Զբարձակիցն ի բազմականացն ի բաց պուղեաց։ Սուսերաւ զերամակս փղացն պուղէր. (Խոր. ՟Բ. 60. եւ 79։)
cf. Պտղաբերութիւն.
Ի ձեռն անձրեւաց եւ կարկտից ի բաց հատցէ զբուսոցն պտղածնութիւն. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
թէ ի բաց հանցես յաստուծոյ զգոլն հայր, ի բաց բառնաս յաստուծայնոյն բնութէան զպտղածնութիւնն ... Արդ ճանաչումն կատարելութեան նորա է պտղածնութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
button, bud, eye;
nipple;
cf. Պուտուկ;
պտկունք կովու, ոչխարի, udder, dug, teat.
Զչորն, որ զբողբոջ պտկոյն չեւ իցէ բացեալ. (Եփր. համաբ.։)
Պտուկք ծայրից ծառոց բացեալ փթթիցին. (Շիր.։)
like a vortex, whirling, eddying.
Ըստ նմանութեան փոշւոյ պտուտաբար ցնդեալ՝ ի բաց զմեզ տարադրեաց ի մեր բնակութէան. (Յհ. կթ.։)
to escape, to evade, to break, slip or get away or off;
— յուշոյ, to escape the memory, to be forgotten;
— ի ձեռաց, to escape from, to slip from between the fingers, to be lost.
ՊՐԾԱՆԻԼ. Ի բաց փարատիլ. թօթափիլ.
to bind, to strain, to tighten, to tie tight, to pinion;
to stretch, to lengthen out;
cf. Յօն.
Ոչ յայլմէ ումեքէ ի բաց ձգեցեալք առ ի պրկիլ եւ ձգտիլ։ Զօդն ձեւացոյց եւ պրկեաց սաստկութեամբ. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
the twenty seventh letter of the alphabet & the twenty first of the consonants;
nine hundred, nine hundredth;
It is sometimes confounded with the letters չ & ճ, as : խնջոյք — խնճոյք, ջղջիկան — չղջիկան.
Ջ. Երբեմն լծորդ գտանի ընդ չ. որպէս. Հաջել կամ հաչել. կարկաձել, կարկաչել. յօրանջել, յօրանչել. չղջիկան, ջղջիկան։ Եւ շատ եւս ընդ ճ. Գէջ կամ գէճ. բջիջ, բճիճ. խնջոյք, խնճոյք. կնջիթ, կնճիթ. ճանճ, ճանջ։ Որպէս եւ որ ինչ ըստ պրս. եւ թ. հնչի իբր չ կամ ջ, արաբացիք հնչեն ճ, ք, խ, շ. եւ այլն։
cf. Ջերմընկալ.
Բժիշկք յորժամ զերծուցանեն զջերմնակալս ի բորբոքեալ բացոյն. (սոկ. ՟Բ. Տիմ. ՟Ա։)
lukewarm, temperate.
Երկն հասին աւուրք ջերոտ հարաւակողմն գարուն գրանցն բանալոյ։ Դրունք գարնայնոյ բացան, եւ աւուրք ջերոտք զտեղի փոխաբերեցին. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
nervous, vigorous, sinewy, robust, strong;
— առնել, to give strength to, to fortify the nerves, to render robust.
Կրթութիւն վարժից եւ ստէպ ստէպ որսք ջլապինդ առնեն՝ կարի քաջ զմարմինս։ Պրկել՝ ջլապինդ արարեալ առ որ եղեւն, յայն՝ որ անկն է՝ կատարելութիւն։ (Ի քուն) միտք ի բաց կան ի զգայութեանցն, ոչ ջլապինդ առնելով, եւ ոչ շարժումն տալով. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին. ՟Ա. 24։)
to clean, to dust, to purge, to wipe;
to efface, to scratch out, to erase, to cancel, to expunge;
to abolish, to annul;
to destroy, to undo, to suppress;
to extirpate, to exterminate;
— զգաչինս, to cancel, to annul, to make void a contract.
ἁλείφω, ἁπαλείφω, ἑξαλείφω deleo, abstergo ἑξαίρω aufero, tollo ἁπαλλάττω dimoveo, dimitto ἑξιλάσκομαι expio եւ այլն. Ջինջ առնել. մաքրել. ի բաց սրբել զաղտ, կամ զնիշ ինչ . անհետ առնել զչարիս եւ զչարս. քաւել.
abstersion, cleaning;
effacing, erasure;
abolition, abrogation, cassation;
suppression;
extinction, extirpation, extermination;
— դտշանց, cancelling, annulling of contracts.
Արդ է ժուժկալութի՝ մեղաց ի բաց ջնջումն. (Բրս. հց.։)
back, backward;
behind;
after, then, since, afterwards, subsequently, posterior to, after that;
— կողմանէ, backward;
behind, from behind;
— հուսկ, — յետուստ or ուրեմն, at last, finally, at length, in fine, in conclusion;
— եւ առաջոյ, behind and before;
— ապա, after;
— ձերմէ, behind or after you;
— գտանիլ, to be deprived of.
Որք զյետոյսն մոռացեալ են, եւ ի հայրենի տանէն ի բաց գնացեալ ըստ աստուածային սիրոյն ցանկութեան. (Լմբ. յայտն.։)
behind, backward;
walking backwards;
— — չոգան, they fell back;
— ընդդէմ, backward;
in an opposite sense, in the contrary directions, against the grain, in a wrong sense or way, contrariwise;
contrary, against, opposite, inverse;
ձախողակի — ընդէմքն պատահեաց նմա, every thing went wrong with him;
fortune was against him;
— or — ընդդէմ դառնալ, to turn back, to retrace one's steps, to return, to go or come back;
կապել զձեռս —, to tie the hands behind one;
cf. Ձեռն;
— կալ, կասել, to cease, to stop;
to abandon, to leave;
— կացուցանել, to hinder, to deter, to divert from;
— հարկանել, to reject, to refuse, to confute, to disprove;
— ընկենուլ, to reject, to contemn, to despise;
— տանել, to abandon, to leave;
— ունել, to hinder, to impede, to divert from;
ձեռս —, with the hands tied behind.
ὁπίσω, εἱς τὰ ὅπισθεν, ὁπισθίως post, retro, inposteriora, retrorsum. եւ բայիւ ἁποστρέφω, ἑπιστρέφομαι averto, reverto, -or ἁποκροῦμαι propello. Յետկոյս. ի թիկունս կոյս. ընդ կրունկն. եւ Ի բաց. ե՛տ, դէպ ի էտեւ, էտեւորանց.
memory, remembrance.
Վերստին յիշելութիւն՝ կաթիլ է խոհեմութեան ի բաց պակասելոյ. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
memory;
cf. Յիշումն;
սուր յիշողութիւն, a good or happy memory;
տկար յիշողութիւն, unhappy memory.
Յիշողութիւն իրաց։ Զասացեալս յիշողութեամբ պարուրել։ Եթէ ոք ցանկասցի անօթոյն, եւ ոչ ունիցի զնա, ո՛չ իցէ նորա՝ բաց ի յիշողութենէն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 41։ Ճ. ՟Գ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
of fifty years;
fifty years old;
—մեայ ժամանակ, jubilee.
Մինչեւ ցյիսնամեանս։ Ի յիսնամենից՝ ի բաց կացցեն ի պաշտամանէ անտի. (Թուոց. ՟Դ. 23. 50։ ՟Ը. 25։)
to rough-hew, to roughen down, to smooth, to plane, to polish;
to burnish, to gloss;
to polish.
Ի բաց յղկեցար ի չար նիւթոյն, եւ զպատկերն ամբողջ առեր. (Ածաբ. մկրտ.։)
in the plural number;
often, many times;
cf. Յոգնական.
Եզակի ասէ, կե՛ր. յոգնակի ասէ, մի՛ ուտիցէ՛ք։ Իբրեւ զԱստուածսն՝ յոգնակի ասացեալ է։ Յոքնակի ասաց՝ մանկունս։ Բարւոք ասացեալ է յոքնակի (աչք). ոչ մի ակն բացեալ, այլ՝ զամենայն աչս, որ յոգւոջ են. (Փիլ.։)
current, stream, torrent;
eddy, whirlpool, vortex;
bubble, bubbling;
foaming;
eddy-water;
—ս առնուլ, to boil hard, violently or furiously.
Քանզի եւ Յովբայ իսկ ոչ վնասեցին յորձանք բանից նոցա։ Ընկալեալ զյորձանս նախատողացն՝ ի բաց մերժեաց համարձակութեամբ արդարութեանն. (Իսիւք.։)
articulated, articular;
articulated, uttered;
well expressed, well turned, harmonious.
Ձայն ինչ յօդաւոր բացակատարէր։ Յօդաւոր ձայնս լսել ասի. (Նոննոս.։)
cf. Յօշեմ.
Կա՛մ զորդիսն յօշատեն, կամ զծնողս ի բաց մղեն օտարս կարծելով. (Առ որս. ՟Ա։)
the twenty second letter of the alphabet, and the seventeenth of the consonants;
four hundred, four hundredth.
Ն. Ի յանգս բառից երբեմն ի բաց ձգի առ դիւրաւ հնչելոյ, որպէս զռամկական ձայնքս, բեռ, գառ, սառ, յիշում, լրում. եւ այլն.
Եւ երբեմն կազմէ զբացառական. որպէս ի. առ ի. յ. իբր յն. ἑκ, ἑξ լտ. ex, e.
first order or rank, preference, precedence, pre-eminence;
proposition, premises.
Սահման կոչեմ, յոր վերլուծանի նախադասութիւն, ի ստորոգեալ եւ ի ենթակայն. վասն զի ամենայն առաջարկութիւն ի հարկէ ենթակայ ունի եւ ստորոգումն։ Ի նախադասութեանց ոմանք են ստորասական, եւ ոմանք բացասկանա. եւ այլն. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
to provide, to be the providence of, to take care, to supply, to look, to preserve, to watch.
Օրինադրին պարտ է ջանալ՝ նախախնամել, եւ զանխոհեմութիւն ի բաց բառնալ. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
provident;
— խնամք, foresight;
— զգուշութիւն, precaution.
Նախահոդակն աստուած նախաճառեալ նշանակէր։ Ասացին այլ ոք նախահոգակ բաց ի տեառնէ։ Քանզի եւ արուեստ իսկ աստուծոյ բարերարութեան այս է, նախահոգակ լինել առ իւր արարածս. (լմբ. պտրգ։ Վանակ. յոբ.։ Խոսր.։)
cf. Նախանձորդ.
Ես եմ տէր աստուած քո, աստուած նախանձոտ, որ հատուցանեմ։ Աստուած նախանձոտ եւ վրէժխնդիր տէր. (Ել. ՟Ի. ՟Լ՟Դ։ Օր. ՟Դ. ՟Ե. ՟Զ։ Նաւ. ՟Ա. 2։ Տե՛ս եւ Եղիշ. ՟Բ. ուր բացատրի իմաստ գրոցն։)
cf. Նախասացիկ.
Եկեալ ի վախճան ժամանակի բացակատարեաց տէրն զնախասաց բարբառն աստուածազգեստից։ Եկեալ կատարեաց զնախասաց բարբառ մարգարէիցն. (Զքր. կթ.։)
predicted, foretold.
Եկեալ ի վախճան ժամանակի բացակատարեաց տէրն զնախասաց բարբառն աստուածազգեստից։ Եկեալ կատարեաց զնախասաց բարբառ մարգարէիցն. (Զքր. կթ.։)
presanctified.
προγιασμένος praesanctificatus, anteconsecratus. Կանխաւ քահանայագործեալ. առաջուց սրբացուցած.
prescience, foreknowledge;
presentiment.
Ըստ ասացելոյ սրբոյն աստուծոյ նախիմացութեամբ, ի վաղիւ անդր բացաւ յանկարծակի աչք կուրին. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Նաւագնացիկ.
Զնաւագնացն (տանջէ) նաւական մեծութիւն ի բաց գնացեալ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
port, haven, harbour, sea-port;
the port of salvation;
cf. Նաւակայք;
ընդարձակ, անքոյթ, գեղեցիկ —, a spacious, safe, fine harbour or port;
— գետոյ, wharf, quay;
հրամանատար — գստից, harbour-master;
դիւրամերձենալի —, port accessible at any time of the tide;
դժուարամուտ —, harbour with a bar;
մտանել, հասանել, իջանել ի —, to harbour;
(նաւ) to sail into or enter harbour;
(շոգենաւ) to steam into harbour;
հասանել ողջամբ ի —, to get safe into port;
to arrive safe;
նաւաբեկ լինել ի —գստեան, to be wrecked in port.
Ի նաւահանգստէն ի բաց գնացեալք։ Իբր ի նաւահանգստաց համբարձեալք. (Փիլ.։)
cf. Նաւատորմիլ.
Զուղտն՝ մալուխ կոչէ արաբացին (այսինքն կամալ, ճամալ, կիմմէլ). եւ այլք զնաւատորմիլ նաւու ասեն մալուխ. (Երզն. մտթ.։)
cf. Նաւատորմիլ.
Զուղտն՝ մալուխ կոչէ արաբացին (այսինքն կամալ, ճամալ, կիմմէլ). եւ այլք զնաւատորմիլ նաւու ասեն մալուխ (Երզն. մտթ.։)
naphtha.
Յոլով աղբիւրք բացան ջրոյ, եւ կպրոյ եւ նաւթոյ. (Սամ. երէց.։)
sure, safe, secure, out of danger, assured;
security, safety;
place of safety, shelter;
—ս լինել, to be in security, safe, sheltered;
— or —ս առնել, to assure, to secure.
Ելից ի վերայ յապահով (կամ ապահով) երկրին. յն. ի բաց ընկեցիկ։
to be sure, certain, assured, tranquillized.
որ եւ ԱՊԱՀՈՎԱՆԱԼ, ԱՊԱՀՈՎԻԼ. Յապահով եւ անքոյթ լինել. ազատ եւ անհոգ մնալ, եւ դադարել. հանդարտիլ. կասիլ. ի բաց փարատիլ.
Դադարեալ յապահովասցի։ Որով ամենայն յապահովանայ։ Յետ յապահովանալոյ չարին (այսինքն ի բաց փարատելոյ ջրհեղեղին). (Փիլ.։)
delay, hinderance, retardation;
adjournment, putting off, procrastination;
առանց —նաց, without delay, forthwith, immediately, instantly, at once.
Զյապաղանաց ի բաց թողցես զդեգերանս. (Արծր. ՟Դ. 10։)
to retrench, to curtail, to diminish, to cut;
to mutilate, to castrate;
to cut off, to abridge;
to suppress;
— զաւելորդ ուղէշս, to prune, to lop, to trim, to cut;
— զծառս, to detruncate;
— զթեւս, to clip a bird's wings;
— զհերս, to shear, to clip;
to shave;
— զականջս, to crop ears.
περικαθαίρω, περικείρω, κείρω , ἁπωθέω, κόπτω, ἁκροτηριάζω circumquaque purgo, circumcido, circumtondo, amputo, succido, incido, decacumino, miutrilo, trunco. Յատանել. հատանել զմասն. շուրջ կտրել. թլփատել. ի բաց մաքրել. հարթել. սրբել. փոքրել. սափրել. խուզել. յօտել, կտրել, խուզել.
hastily, in a hurry, suddenly, quickly, at once.
Որ յանկարծակի յապուրակի զայնպիսի փափկութիւնսն ի բաց թօթափեցին, եւ միջամուխ եղեն պատերազմաց. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ։)
prosperously, happily, commodiously.
Յորժամ զփուշսն ի բաց խլեաց, յայնժամ յարմարութեամբ եւ յաջողապէս արկանէր զսերմն բանին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։)