kettle, boiler, caldron, saucepan, stewpanchem. still, cucurbite;
— պապենի, Papin's digestor, athanor, digesting-furnace.
· Calfa
Սան յաւազանէն լեալ սրբոյն գայիանեայ, սնւցանէ առ ինքեան զհռիփսիմէ. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)
godfather.
· Calfa
ՍԱՆԱՀԱՅՐ ՍԱՆԱՄԱՅՐ. ռմկ. սանահար, սանամար. Հայր եւ մայր զաւակին, որ լեալ է սան այլոց՝ որք կոչին կնքահայր.
godmother.
· Calfa
ՍԱՆԱՀԱՅՐ ՍԱՆԱՄԱՅՐ. ռմկ. սանահար, սանամար. Հայր եւ մայր զաւակին, որ լեալ է սան այլոց՝ որք կոչին կնքահայր.
staircase, stairs, ladder;
երկբացիկ —, double ladder, trestles;
ծալածոյ —, folding ladder;
— չուանեայ, rope-ladder, foot-rope;
— հրդեհի, fire-ladder, fire-escape;
— պաշարման, scaling-ladder;
— շրջանակաւ, winding staircase;
ելանել ընդ —ղս, to go up stairs;
իջանել ի սանդղոց, to come down stairs;
ելանել ի վեր սանդղովք, to scale, to climb over, to escalade;
ելանել սանդղովք ի պարիսպս, to scale the walls.
· Calfa
Բարի հնազանդութիւն. եւ նա է սանդուղք արքայութեան երկնից։ Եդեալ սանդուխ՝ ելեալ բնակեցաւ անդ, եւ զսանդուխն առին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)
to reprimand angrily, to rebuke, to scold, to speak authoritatively, in a threatening tone, to threaten, to apostrophize, to bid or order imperiously;
to hush, to still, to quiet.
· Calfa
Սաստէ ի դժոխս սոսկալի զօրութեամբ՝ արձակեալ զարգելեալսն. որպէս երբեմն սաստէր փարաւոնի արձակել զիսրայէլ. (Նար. յովէդ.։)
help, succour, assistance, cooperation;
fellowship, admission;
woollen-trade.
· Calfa
Բազում ազգս ի սատարութիւն կալեալ (պատերազմի)։ Զազգս բարբարոսաց բազումս ի սատարութիւն կալեալ՝ յարձակեցաւ։ Ոչ զոք յօտար ազգաց գտեալ ի սատարութիւն. (Խոր. ՟Բ. 77։ ՟Գ. 12. 50։)
rose-bush, rose-tree;
վայրի —, dog-rose, hip-rose;
—ք, rosery, ground planted with rose-bushes.
· Calfa
Խլեալ զդժնիկն, եւ տնկեալ զվարդենին ի տեղւոջն։ Ի ժամանակի գարնանն ո՛չ խլեալ զդժնիկն բուսուցանէ երկիրն, այլ զտնկեալ վարդենիսն. (Տօնակ.։)
exercised, practised, versed, erudite, skilful, accustomed, inured, trained;
exercise, instruction, study, science;
— երիվար, a broken or trained horse;
—ք չափականք, study of mathematics;
— լինել, to be practised or well versed in;
լինել ի —ս ուսման, to be studying, learning;
to be at school or at college;
ի — կացուցանեմ, cf. Վարժեմ;
անցուցանէր —իւք զբազում գիտնովք, his erudition surpassed that of very many learned men;
կատարեցի զ—ս իմաստասիրականին, I have passed in philosophy.
· Calfa
Իբր իշխան ի վարժի կացեալ է զիշխանութիւն ունել (բանն). այլ զգնալն նաեւ առաւելեալ եւս ի քէն ունի. (Անյաղթ հց. իմ.։)
bringing pay or a reward.
· Calfa
Զայսոսիկ ընկալեալ կուսին զաստուածային պարգեւս յերջանկաց վարձաբերացն. (Նիւս. երգ.։)
reptile;
creeping;
— ցաւ, gangrene.
· Calfa
(լծ. թ. սօղուլ. ճան ). ἔρπετον reptile. Զեռուն՝ որ սողի ի վերայ երկրի. ճճի անոտն կամ կարճոտն կամ բազմոտանի. տես (Ծն. ՟Ա. 24։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 29. 41. եւ այլն։) Դադարք սողաց լեալ էին ամենայն անդամք ճգնողին. Իսիւք.։
simple, pure;
vulgar, ordinary;
private;
cf. Սոսկալի;
footsoldier;
—, — ոք or մարդ, a private person, an individual, person of retired or secluded habits;
— կեանք, private life;
—ք ոմանք, some private persons.
· Calfa
Այն որ բազմի յաթոռ սոսկական։ Ասէ մեծ արքայն ձայնիւ սոսկական։ Բացափայլեալ գեղով սոսկական։ Զարիւնն ըմպել տաս սոսկական. (Գանձ.։ Տաղ.։)
accustomed, used to, inured, trained;
customary, usual, habitual, wont;
familiar;
— լինել, to be accustomed or used to;
որպէս — էր, as he was wont to, as he was in the habit of.
· Calfa
εἱωθώς, ἑθάς, συνήθης suetus, adsuetus, consuetus, familiaris եւ solitus. Ընդելեալ ոք իմիք ստէպ յաճախութեամբ. սովորած. ծանօթ. սովրած, սորված.
usual, common, ordinary, customary, habitual, familiar.
· Calfa
ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ. Սովոր. սովորեալ ոք. ընտելեալ. եւ Ծանօթ.
the being usual;
the becoming habitual.
· Calfa
Յայլայլեալ զգայութեանն ի ջերմութեանցն (որպէս գինւոյ՝) զայսպիսի սովորականութիւն ի մեզ օրինադրէ գործ ինչ լինել. (Եղիշ. հոգ.։)
to make a show or parade of, to vaunt in, to boast or brag of, to plume oneself.
· Calfa
Աղջկանն թաքչել պարտէր. նա շկթեալ շռայլեալ (յն. մի բառ) մտեալ կաքաւէր՝ քան զամենայն պոռնիկ եւ՛սյայրատագոյն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
produced by divine grace.
· Calfa
Սամոստացին (զքրիստոս) շնորհագործ որդի անուանէր, եւ ոչ զբանն աստուած մարդ լեալ դաւանէր. (Թէոդոր. մայրագ.։)
grateful, obliged, beholden.
· Calfa
Շնորհակալ ոք մերոցս գտանիցի լեալ աշխատութեանց։ Շնորհակալ եւ մերոյս տքնութեանց եւ ջանից լինիցիս ո՛վ ուսումնասէր դու. (Խոր. ՟Ա. 2. 5։)
cf. Շնորհակալութիւն.
· Calfa
Զշնորհակալիսն, եւ զտրից տուրսն կաթողիկոսին հատուցին։ Չմարդու գտաք առ շնորհակալիսն։ Զոր առեալ եւ ընկալեալ ի շնորհակալիս, եւ մեծաւ պատուով արձակեաց։ Մեծապէս պարգեւօք շնորհակալիս հասուցին նմա. (Լաստ.։)
prostrate, fallen down;
cf. Թաւալագլոր;
— յերկիր կործանել, to fall down;
to be struck dead on the spot.
· Calfa
լծ. Թաւալ. թաւալեալ. թաւալմամբ. թաւալագլոր.
to accuse, to denounce;
to oppose.
· Calfa
Դատախազ լեալ էին զնմանէ արքայի. (Եղիշ. ՟Է։)
cf. Դարահոս՞՞՞առնեմ.
· Calfa
Ի գերգեսականն յայն լեալ դարահոս. (Անան. եկեղ։)
cupboard;
watch, ambush, ambuscade;
trap, caltrop, gin, snare;
subterraneous passage;
plot, cheat, deceit, intrigue;
— գործել՝ դնել, ի — մտանել, to lay an ambush, to lie in ambuscade, to be on the watch;
to dupe, to cheat, to plot;
— մատենից, book-case.
· Calfa
Հրամայեաց առիւծուն, եւ ելեալ գնաց ի դարանն իւր. (Հ=Յ. հոկտ. ԺԷ.։)
that lies on a litter, that is ill in bed.
· Calfa
Կալեալն եւ բարձեալն պատգարակաւ.
pattern, model.
· Calfa
Ոչ կռանաւ կոփելով ձեւացոյց զօձն, այլ հրով հալեալ՝ արկ ի դարիճակ, զի ձեւասցի անտի ի նմանութիւն օձին. (Սանահն.։)
cf. Դեղատութիւն.
· Calfa
Տեղի տալով, որպէս բժիշկ՝ հիւանդաց, զի դեղատութիւնս ընկալցի (այսինքն ընկալեալ լիցի), արուեստիւ դեղ տուեալ. (Առ. որս. ՟Զ։)
recently born or produced;
that has recently engendered.
· Calfa
Եւ իբր Արդ իսկ ծնօղ լեալ, կամ ծնեալ զզաւակ.
to go on an embassy.
· Calfa
Սա դեսպանագնաց լեալ էր առ վարազշապուհ. (Բուզ. ՟Գ. 20. (ա՛յլ ձ. դեսպանագնացեալ)։)
guard, guardian, inspector;
spy;
sentinel, sentry;
informer, emissary;
examiner;
object, design, end;
observatory;
— ունել, առնել, to look, to observe attentively.
· Calfa
Քոյդ փրկութեան դէտ եղեալ ակն ունելով սպասեմք. այսինքն դէտակն կալեալ. (Լմբ. սղ.։)
Ամպքն յոչինչն ուստի եկեալ էին դէտ արարեալ դառնային. այսինքն դէտակն կալեալ. (Եփր. թագ.։)
Իբրեւ ի վերայ բարձր դիտի ելեալ. (Ագաթ.։)
to regard, to look attentively;
to be on the watch, to lie in wait;
— ի վեր ունել, ամբառնալ, to look with attention, to raise the eyes.
· Calfa
Դէտակն ի վեր նոցին կալեալ, տեսին անդ խոտ յարաբարդեալ. (Շ. վիպ.։)
painful, troublesome, uneasy, tiresome, bitter, odious, cruel;
haughty, austere, grievous, vexatious, mortal, terrible.
· Calfa
δυσμενός, ἁργαλέος, δεινός , χαλεπός malevolus, dirus, molestus, difficilis Դժնեայ. դաժան. խիստ. սաստիկ. դառն. անբերելի. չար. չարասէր. անողորմ. ողորմ. չարաչար. դժուարին. թշուառ. ծանր. եւ Առաւելեալ յիւրում կարգի. դժար ու անտանելի. գէշ.
that dwells in hell.
· Calfa
Ընդ գերեցեալ դժոխաբնակաց վտարանդելոցն հոգւոց արգելեալ կան ի վտանգի. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
cf. Դժուարաբոյժ.
· Calfa
Վէրս ընկալեալ անբժշկելի եւ դժոխաբոյժ։ Դժոխաբոյժ (կամ դժոխաբոյծ) ամենեւին ելով բուժողացն. (Մագ. ՟Ի՟Ը. եւ ՟Ի՟Ե։)
darkening, offusca-tion;
tenebrse;
eclipse;
— արեգական՝ լուսնի, solar, lunar -;
— բոլորական, մասնական, մանեկաձեւ, total, partial, annular -.
· Calfa
Արգելեալ զլոյսն՝ խաւարումն գործէր երիս ժամուն. (Շ. բարձր.։)
cf. Խաւարուտ.
· Calfa
Որպէս ի խաւարչտի տեսանել խափանել՝ անձինն առնէ զչար։ Որպէս ակն ի խաւարչտի արգելեալ լինի ի տեսանելոյ. (Մաքս. ի դիոն.։)
to hinder, to stop, to impede, to obstruct, to embarrass, to cross, to delay, to interrupt;
to intercept;
to interdict, to prohibit;
to abolish, to abrogate, to annul, to revoke;
to take away;
to sippress;
— զճանապարհն, զանցս ուրուք, to stop the way or passage, to stop up, to obstruct, to encumber;
— զերկիր, to encumber the earth.
· Calfa
Մի՛ լռեսցուք ի խնդրելն, թէպէտեւ յոլովիւք խափանողօք արգելեալ լիցուք. (Խոսր. պտրգ.։)
adj. s. negro, blackamoor.
· Calfa
Խափշիկ աւազակն։ Ելեալ չորք խափշիկք ի գետոյն նման ինքեան. (Վրք. հց. ՟Դ։)
to strangle, to suffocate, to stifle;
to wring, to twist (the neck);
to vex, to torment, to doviolence to.
· Calfa
Կալեալ զնա խեղդէր, եւ ասէր. հատո՛ ինձ զոր պարտիսդ. (Մտթ. ՟Ժ՟Ը. 28։)
crippled state of a limb, privation of the use of a limb, lameness, palsy, paralysis.
· Calfa
Մերս բնութիւն բազում խեղութիւնս ընկալեալ ի չարէն՝ ընդ զանազան կրիւք գրաւեցաւ. (Լծ. եւագր.։)
lobster;
cancer, crab.
· Calfa
Խեցգետի մի ելեալ (ի ծովէ). (Արծր. ՟Ա. 3։)
to pluck up, to root out, to extirpate;
to unclasp;
to sweep away;
to force, to take by force, to extort, to take away;
to demolish, to destroy, to pull down, to ruin;
— զատամն, to draw, to pull out, to extract a tooth;
— զաչս, to put, to tear the eyes out.
· Calfa
Որմն ելեալ խոտ տանէր երիվարին իւրոյ. իսկ ոմն ի վրաց մատուցանել խլեաց զայն. (Ասող. ՟Գ. 43։)
to pull or haul about;
to tease, to plague;
to neglect, to omit;
to counterfeit, to feign, to pretend;
to pretend not to understand.
· Calfa
Իբրեւ հասանէր թագաւորն իրանց հաստատութեան ի վերայ, եւճշգրտէր զիրսն, խլխլեալ անսայր բանին առ ժամանակ մի. (իբր ռմկ. քաշքշելով լուռ կենալ ). (Բուզ. ՟Դ. 15։)
tow, hards of flax or hemp;
լնուլ խծծով, to stop with tow;
to calk.
· Calfa
Ամենայն մարմինն ծակոտեալ, եւ խծուծ լեալ. (Վրդն. լս.։ եւս եւ Վստկ.։)
cf. Խնդամոլ.
· Calfa
ԽՆԴԱՄՈԼԻ. ա. Մոլեալ կամ մոլելի խնդութեամբ. խնդաացօղ կամ խնդալի յոյժ.
to exhaust, to tire out;
to depress, to overdo;
tomortify, to emaciate, to weaken, to make lean.
· Calfa
Յազգի ազգի հոգս զառածեալ ծնգիցին։ Չարաց ի արմատականսն ծնգել։ Որ յայնպիսի ցաւս ծնգիցին։ Ո՞ ծնգի. որ խանտայցէ. ընդ այլոց բարիսն, թէ որ ուրախակից լեալ խնդասցէ։ Եւ մեք ի նմին ջերման ծնկիմք։ Զի՞ այնչափ ծնգիցիմք ընդ չկայսս եւ չմնալիս։ Հալեալ ծնկեալ. եւ այլն. (Ոսկ. մտթ.։ Ոսկ. եփես. եւ այլն։)
lying-in, parturient, bringing forth a child;
possessing the faculty of reproduction, generative, fruitful, prolific;
fertile;
— մասունք or ծննդականդ, genital organs, the privy parts;
— կին, woman in childbirth.
· Calfa
Մալեալս, եւ ի բաց հատեալսզծննդականսն՝ հալածէ. (Փիլ. բագն.։)
idle, lazy, slothful, sluggish, cowardly, dastardly.
· Calfa
Մոլորիցն եւ ծուլիցն։ Զայս կորուստ ի ծուլիցն լեալ խնամողաց. (Անյաղթ բարձր.։ Պիտ.։)