univocal;
synonymous;
s. pl. synonyma.
· Calfa
συνώνυμος, -ον synonymus, -um, nomen commune habens, idem significans . Բաղանուն. համանուն. անուանակից։ Ըստ փիլիսոփայից՝ Ունօղ զնոյն անուն նովին նշանկութեամբ. ձայն՝ միօրինակ նշանակիչ բազմաց ընդ նովին բանիւ.
to form syllables, to spell.
· Calfa
Երկար փաղառութիւն լինի՝ բնութեամբ, եւ դրութեամբ. յորժամ երկար ձայնաւորքդ փաղառին (զոր օրինակ էով), կոչի բնութեամբ։ Դարձեալ բնութեամբ, յորժամ երկբարբառովն փառիցէ, որպէս՝ հաւուկ. (Երզն. քեր.։)
to shine, to glitter, to gleam.
· Calfa
Յանմատոյց գեղեցկութենէն պաճոյճ փաղփաղեալ։ Եւ փաղփաղէր մարմինն (համազասպուհեայ վկայուհւոյն) ի բարձութենէն, զո՛ր օրինակ ձիւն սպիտակութեամբ. (Նար. կուս.։ Բուզ. ՟Դ. 59։)
bladder, vesicle;
— ապակեղէն, balloon;
— հրետի, gun cartridge;
— հրաձիգ, fusee;
cf. Հրատիկք;
— լողական, air-bladder.
· Calfa
Mercury.
· Calfa
Στιλβών, Ἐρμής Stibon, Mercurius. Անուն մոլորակի, որ մօտագոյն է արեգական, վասն որոյ եւ դժուարաւ երեւի, եւ ըստ ստէպ արծարծման՝ ի սնդիկ օրինակի. եւ ի գիրս որպէս դպիր եւ պատգամաւոր այլոց էր համարեալ. այն է Հերմէս.
to cover with glory, to load with honours, to render glorious.
· Calfa
Փառօք կամ փառացի օրինակաւ զարդարել. շքեղ եւ պանծալի յօրինել.
with much honour, gloriously, magnificently, pompously.
· Calfa
ա. ἑνδόξως, ἑπιδόξως gloriose, honorifice. Փառաւոր օրինակաւ, շքով, փառօք. հանդիսապէս. եւ Հանդիսական.
ransoming, redemption.
· Calfa
Աւարտեալ զտնօրինականացն զփրկաւորն զտնտեսութիւն։ Փրկանաւորդ արգասիք շնորհաց։ Դարձո՛ ի ներհակն փրկանաւոր՝ ի սէր տռփանաց անկապուտ գոյին. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Լ՟Զ։ Սկեւռ. աղ.։)
the thirty sixth letter of the alphabet, and the thirtieth of the consonants;
nine thousand, nine thousandth.
· Calfa
Ք. Լծորդ է ի մեզ ընդ գ, կ, խ. զոր օրինակ Հէգ, հէք. թագչել, թաքչել. չոքայ, չոգայ. պատրիարգ՝ իբր պատրիարք (ըստ յն) սիգ՝ որպէս սիք (ըստ յն. փսիխի՛ ). ծասքել. ծասկել. պասկիլ. աքաաբ, ախաաբ. հռախաբ, հռեքեբ։
Ք. Ի տառադարձութեան դնի ի տեղի χ տառի տառի յունաց. զոր օրինակ, Քրիստոս. քորեպիսկոպոս. արքեպիսկոպոս. աքազ. եւ այն։
civil, political, civic;
citizen, cf. Քաղաքավար;
politics.
· Calfa
Ի քաղաքական շարագութեանց մն դիտաւորութիւն ունին արիստոտէլ եւ պտղատոն Քաղաքական իմաստասէրն կամի նմանիլ Աստուծոյ։ Զգործնականն (մկացութիւն) արիստոտէլականք յերիս բաժանեն. ի քաղաքականն ի տնտեսականն, ի բարոյականն։ Բարոյականն ի տնօրինականումն տեսանի, եւ տնօրինականն ի քաղաքականումն։ Համակար գոյ քաղաքականն գործականին, եւ տնօրինականն քաղաքականին. (Սահմ. ՟Բ. ՟Ի՟Ա։)
towns.
· Calfa
Քաղաքանին ապաստանի բերեն զօրինակ եկեղեցւոյ. քաղաքանին ՟Խ եւ ՟Ը՝ քառասուն եւ ութօրեայ պահքն են ... զի մի՛ հրեղէն սուրն գտցէ զմեզ արտաքոյ քաղաքանոյս. (Եփր. քրզ.։)
cancer, gangrene, mortification, impetigo, moist tetter.
· Calfa
Եւ λειχήν impetigo, scabries saniosa. Որքինոտ կամ երքոյնոտ. կեղ եռացեալ՝ պէսպէս օրինակաւ.
to dissolve, to undo, to destroy, to take to pieces;
to disperse, to break up;
— զմիտս, to dissipate, to distract;
— զխաւար, to chase the darkness.
· Calfa
διασκεδάζω, ἁνασκεδάζω, σκεδάζω , σκορπίζω discerpo, dissipo եւ այլն. գրի եւ ՔԱՔԱՅԵԼ. (հակառակն Կա՛յկայելոյ. եւ սաստկականն Խախտելոյ եւ քակտելոյ) Խախտել իսպառ. քակելով քակել. քակտել. բաժանել զմիութիւն զօդելոց ո՛ր եւ է օրինակաւ. ցնդել. խախտել, զատել, բաժնել.
in how many ways ?.
· Calfa
ՔԱՆԱԲԱ՛Ր. ποσαχῶς, ποσαπλῶς;
quot modis? Քանակի. քանի՞ կերպիւ. քանիպատի՛կ օրինակաւ. քանի՛ կերպով
in how many ways?.
· Calfa
ՔԱՆԱԿԻ՞. Քանի՞ օրինակաւ. քանաբա՞ր. եւ Ի քանի՛ տեղիս. որպէս ποσαχῆ;
quot locis?
to sculpture, to carve, to chisel;
to notch, to cut.
· Calfa
Գիտիցէ քանդակել զքանդակս։ Քանդակեաց ի նմա արմաւենիս։ Քանդակ կնքոյ քանդակեսցես զերկոսին ականսն։ Քանդակեաց քրոբէս յորմս։ Քանդակեալ էր ամենայն տաճարն շուրջանակի։ Գրչաւ երկաթեաւ ի կապարի կամ ի վէմս քանդակեալ։ Զնոյն օրինակ քանդակեցին եւ դրօշեցին։ Կուռս քանդակեալս.եւ այլն։
cf. Կանովն.
· Calfa
Քանոն արդարութեան։ Վարդապետ քանոն հաւատոյ. Քանոն զուղիղ եւ զճշմարիտ համռօտելն կոչէ վարդապետութեամբ։ Ամենայն արուեստականաց անվրէպ քանոն։ Քանուն կարգաց եւ կրօնից գտանէր։ Մովսէս եղեւ քանոն եւ օրինակ ամենայն պահողացն. (Ոսկ. լս.։ Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Արծր. ՟Ե. 11։ Ճ. ՟Ա.։ Լծ. կոչ.։)
ՔԱՆՈՆ ՔԱՆՈՎՆ. գրի եւ ՔԱՆՈՒՆ. Բառ յն. քանօն. որ ըստ մեզ Կանոն կամ կանովն. κανών canon, regula, norma. Ուղղագիծ եւ մակարդակ տախտակ. օրինակ ուղղութեան. տիպ. սահման. կարգ. չափ.
ornament for the hair, riband, frontlet, diadem.
· Calfa
Զհետ գլխոյն գեղեցիկ իմն օրինակաւ յարմարեալ հիւսուն, եւ վարսակալաւ յօրինեալ շպտին. (Փիլ. տեսական.) ուր յն. σφηκούμενος contractus, cinctus.
cf. Վաւաշիմ.
· Calfa
Վաւաշանալ անչափ պակշոտութեամբ։ Շամշեալ վաւաշէր ըստ օրինակի երիտասարդի անարգել տարփաւորի։ Քրիստոնեայք միշտամեղք՝ որք ընդ անօրէնս վաւաշին. (Փիլ. իմաստն.։ Խոր. ՟Բ. 60։ Մանդ. ՟Ի. կամ Պիտառ.։)
cf. Վաւաշիմ.
· Calfa
Վաւաշանալ անչափ պակշոտութեամբ։ Շամշեալ վաւաշէր ըստ օրինակի երիտասարդի անարգել տարփաւորի։ Քրիստոնեայք միշտամեղք՝ որք ընդ անօրէնս վաւաշին. (Փիլ. իմաստն.։ Խոր. ՟Բ. 60։ Մանդ. ՟Ի. կամ Պիտառ.։)
profligately, licentiously, lasciviously, dissolutely.
· Calfa
ἁκολάστως intemperanter. Իբրեւ զվաւաշոտ. անարգել. անխուզ. անսանձ օրինակաւ. անզուսպ կերպով. զապտսըզ.
cf. Վերնագիր.
· Calfa
Զոր օրինակ զթղթոյ վերագիր ոք դրոշմէ, եւ առաջին գիրն բովանդակեալ արտայայտէ զբաղախորհուրդ թղթոյ բանիցն ի ներքս շարագրեալ. (Զքր. կթ.։)
cf. Կանխագուշակ.
· Calfa
Եւ այլ բազում օրինակօք եւ ցուցմունք, որ քրիստոսի գալստեանն վերագուշակիչք եւ քարոզք էին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 32. յն. վերաքարոզօղք։)
return.
· Calfa
Որ ի կեանս վերադարձի բնութեանս՝ դարձմամբ յորդանանու օրինակեցեր. (Շար.։)
to revive, to be reanimated, to come to life again;
to outlive, to survive.
· Calfa
Աւարտեալ զանօրինականացն զտնտեսութիւն՝ աստուածապէս վերակենցաղեաց. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
on, upon;
over, above;
for, in behalf of, on account of;
յայնր —, upon that;
about that;
ի — ամենայնի, above all, before all else;
յորոց — աշտարակն անկաւ, on whom the tower fell;
ի ճշմարտութեան — չեւ է հասեալ, he has not yet heard the truth;
յաւելին ցաւս ի ցաւոց —, they increased my sorrows, they added to my grief;
հարուածս ի — նոցա հասուցանէին, they charged them with the massacres;
առած ի — արաբացւոց, threatening announcement for Arabia;
փակեմ զդուռն ի —ս, I shut the door behind me;
կործանումն նմա ի — կայր, he was on the brink of ruin, on the point of ruining himself cf. Կամ;
cf. Հասանեմ.
· Calfa
նխ. Ի ՎԵՐԱՅ. նխ. տե՛ս ի կարգի տառիդ Ի դնեմք եւ աստ քանի մի օրինակս ոճով.
Ի ՎԵՐԱՅ. մ. Ունիս տեսնել առընթեր բազում բայից. զոր օրինակ, Ի վերայ ածել, բերել, դնել, եւ այլն։
to breathe.
· Calfa
Իսկ կանանց՝ զոր օրինակ վերաշնչելն, այնպէս եւ պահելն ընտանի է, եւ ըստ բնութեան. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
to transport, to convey, to bear or carry on high, to transform.
· Calfa
Յօրինակէն ի ճշմարտութիւն վերափոխեա՛. ((այսինքն փոխուէ՛ անցի՛ր). Լմբ. պտրգ.։)
epigraph, inscription, title;
— նամակի, superscription or direction of a letter.
· Calfa
Գտին վէմ մի ի հիմունս նորա, որ ունէր վերնագիր դրոշմեալ օրինակ զայս. (Ղեւոնդ.։)
reform, regeneration;
epigram;
inscription;
title.
· Calfa
Վերտառութիւն կոչէ զյարութիւն մեռելոց, զոր օրինակ տառք յարմարեալք ի ձայնականաց եւ ի բաղաձայնից՝ կերպարանեն զբանն, այսպէս եւ ի յարութեան յական թօթափել տարերք մարմնոյն ժողովին հրամանաւն աստուծոյ՝ առնուլ զբանական ոգին. (Շ. բարձր.։)
dispute, debate, contest, strife, controversy, question, discussion.
· Calfa
Առաւել ի վիճաբանութենէն՝ ամբարտաւանութեան երեւումն։ Վիճաբանութիւն տան (այսինքն ընտանեաց) աստուածային գործոցն շփոթումն բերէ։ Կամէի անհաւան վիճաբանութեամբն (այսինքն դիմախօսութեամբ) զհարազատ սիրոյն ցուցանել զօրինակ. (Բրս. հց.։ Շ. ՟ա. պետ. ՟Խ՟Է։ Պիտ.։)
lot, chance, destiny, fate, fortune;
ballot, suffrage, vote, voice;
lot, state, condition;
lot, portion, share;
lottery;
sorcery;
inheritage, possession;
fief, farm;
department, district, liberties, precinct, extent of jurisdiction, territory;
diocese;
clergy;
situation, condition, fortune, rank, quality, dignity, office, employment, profession;
—ս արկանել, to draw or cast lots, to ballot, to vote;
to practise witchcraft;
— արկանել ի վերայ իրիք, to cast lots or to draw for anything;
—աւ տալ, to give through lottery;
ետուն —ս նոցա, they drew their names by lot;
եւ ել վիճակն մատաթեայ, and the lot fell upon Matthias.
· Calfa
Մի՛ իբրեւ տիրելով վիճակացն, այլ լինել օրինակ հօտին. (՟Ա. Պետ. ՟Ե. 3։)
producing stones;
produced by stone.
· Calfa
Որպէս Ծնօղ վիմի լեառն՝ ըստ տեսլեանն դանիէլի յօրինակ սուրբ աստուածածնի.
crushed under fallen rocks or stones.
· Calfa
Զոր եւ մրրիկ ծխոյ նմանեցուցանելով, զվիմափուլ. առ ի շարժմանէ՝ թեթեւ առ ի խոնաւուտ ժամանակի փոշւոյ՝ ըստ օրինակի ծախոյ յամպս ծառացելոյ. (Անյաղթ բարձր.։)
embrace, hug, clasp, fond pressure.
· Calfa
Աստանօր փարումն հոգւոյն սրբոյն՝ օրինակաւ խնկոց. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
bride's man or maid, paranymph.
· Calfa
Ըստ օրինակի փեսայածուացն. (Ոսկիփոր.։)
feather;
նուրբ, մանր —ք, down, soft feathers;
խոշոր —ք, master or longest quills;
յարդարել զ—ս, to preen, cleanse or dress the feathers;
աւել ի փետրոց, featherbroom.
· Calfa
Ի լուանալն՝ ելանէր սեւ նորա փետուր, եւ դարձեալ նոյն գայր օրինակաւ։ Զթեւս նորա եւ զփետուրս քարշեալ՝ մերկացուցին. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Լ՟Ե. ՟Ճ՟Լ՟Զ։)
to pound, to crush, to crumble, to bruise, to grind;
to roast, to toast, to torrefy.
· Calfa
Որ եւ ջերմագոյն տապացուցանէին ճառագայթք արեգականն, եւ զքարինս եւս փխրել կարէին։ Մոմ է ի պնակիտսն, որ (չորացեալ ) դիւրաւ փխրի։ Քան զնոյն կաւ՝ անարգ եւ փխրելի եւ անցաւոր կեանք նորա։ Հանդերձքն ցեցակեր, փխրեալ, եղծեալ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Թ։ Փիլ. ել. ՟Բ. 41։ Լմբ. իմ.։ Ագաթ.։ Յայս միտս հայի արդեօք ըստ հյ. եւ ըստ օրինակաց ինչ յն. եւ բանն Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 10. որ եդաւ ի ՟Ա նշ։)
to puff, to blow;
to sneeze;
cf. Մռնչեմ.
· Calfa
Նոյնպէս եւ փնչելն, եւ լեզուին կծել, եւ ունկանն հարկանել։ Շնչելն (սատանայի ) ուժգին, փնչելն աժխոյժ, օրինակաւ ցոլման աստեղաց. (Եզնիկ.։ Նար. մծբ.։)
taking a copy, copying.
· Calfa
μεταποίησις commutatio, refectio. Գործելն զնման՝ օրինակելով. նմանօրէն նոր յօրինուած. յար եւ նման՝ նոյնպէս առնելն.
to transcribe, to copy.
· Calfa
μεταγράφω transcribo. Զփոխանակն համանման գրել. Ընդօրինակել.
to transpose, to transfer, to transport, to displace;
to remove;
to copy;
to translate;
to depart from this world, to die.
· Calfa
ՓՈԽԱԴՐԵԼ. Փոխագրել, օրինակել՝ եւ Յեղուլ. թարգմանել.
Զի զվարդագոյն արիւնս իւրեանց փոխադրեցին փրկչին արետն։ Զայս ամենայն մասունս բարեաց ընկալեալ ի քէն՝ փոխադրեցի վնասակարս պարտեաց՝ անթիւս եւ բազմօրինակ անօրէնութիւնս. (Շար.։ Նար. ՟Ե։)
transport, transposition, transmission, translation;
removal.
· Calfa
μετάθεσις, μεταγωγή, μεταβολή , μεταποίησις, μεταφορά translatio, transmutatio, commutatio, traductio, restauratio, metaphora եւ այլն. Փոխադրելն, իլն, ըստ ամենայն առման. զոր օրինակ ըստ տեղւոյ եւ վիճակի.
instead of, in the place of, for;
cf. Փոխանորդ.
· Calfa
Փոխան գառինն ինքն գոլով։ Փոխան սիրոյ զնա մատնելով։ Փոխան գառանցն օրինակին։ Սրբափայլ պճնեալ զարդուն՝ զոր զգեցուցեր ահարովնի, փոխան՝ պսակ ի փշոց եդին։ Ընկալ փոխան յոբայ ջանին. (Շար.։ եւ Յիսուս որդի.։)
to change, to convert, to transform, to modify;
to remove, to displace, to transfer, to transport;
to succeed;
to translate;
— զհրամանս or զիրաւունս տեառն, to transgress God's commandments;
— զհանդերձս, to change one's clothes;
— զշապիկ, to shift one's shirt or shift;
— զբնակութիւն, to shift one's quarters, to remove;
— զկարծիս, to alter or change one's mind;
— զպատիժ (ամոքել), to commute a punishment;
— զաչս յերկինս, to raise the eyes to heaven;
— ի հայ լեզու, to translate into Armenian;
cf. Լեզու.
· Calfa
Ոչ ուրեք գտանէր, զի փոխեաց զնա Աստուած։ Փոխեաց զնա յերկիրն եմաթայ։ Սելեւկոս փոխեցաւ յաշխարհէ։ Զայս օրինակ յաշխարհէ փոխեցաւ։ Մեզ լաւ է՝ զի փոխիմք աստի ի մարդկանէ։ Ի դիցն պաշտօն փոխեցաւ։ Փոխեցաւ ի ճանապարհէն։ Փոխեցաւ ի գալիլէէ, եւ եկն ի սահմանս հրէաստանի։ Փոխեցաւ անտի ՞ եւ այլն։ Ի բա՛ց փոխեցիր. (Փիլ. իմաստն.։)