Definitions containing the research յայտ : 2061 results

Կրուկ, կրկան, կրկունք

s.

heel;
back, hind part;
ընդ — դառնալ, դարձ ընդ — առնել, to fall or go retreat back, to recede, to go backwards, to retreat;
յետս ընդ — դառնալ, to turn back, to retrace one's steps;
cf. Կորանամ.

· Calfa

NBHL (1)

յայտնեցաւ յետուստ քո՝ խայտառակեալ զկրկունս քո. (Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 22։)


Հագագասփիւռ

adj.

pronounced, uttered from the throat.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԱԳԱԳԱՍՓԻՒՌ կամ ՀԱԳԱԳԱՍՓԻՌ. προσφορικός prolativus Ընդ հագագ ի դուրս սփռեալ. եւ յայտնի կենդանի բարբառով կամ խոշոր ձանյիւ արտաբերեալ. արտաբերական, յօդաւոր. եւ կոկորդաձայն.


Հալածեմ, եցի

va.

cf. Հալածական առնեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Հալածելն զյոյժ հեռանալն յայտ առնէ. (Ոսկ. ես.։)


Կեղծ

adj.

feigned, dissembled, false, counterfeit, sham, fictitious, artificial, factitious;
affected, prim, finical;

· Calfa

NBHL (1)

անդ դեւ բնակիցին, եւ կեղծս ի կեղծս յայտնեցին։ Վիշտք ասեն եւ նհանգք կեղծս ի կեղծս լինին. (Եզնիկ.։)


Կենարար, աց

adj. s. bot.

vivifying, vivifical;
Saviour, Redeemer;
chamœdrys

· Calfa

NBHL (1)

Որ եւ կենարարն եկեալ յայտ առնէր։ Ի մէջ մեր եկեալ կայ կենարարն. (Ագաթ.։)


Կենսաբուղխ

cf. Կենսաբեր.

· Calfa

NBHL (1)

Քար յասպիս սառնատեսակ եւ կենդանի, որպէս մշտասաղարթ՝ կենսաբուխ եւ մաքուր. (Լմբ. յայտն.։)


Կենցաղ, ոյ

s.

life;
conduct, behaviour, custom, manners;
present life;
world;
սոսկական —, private life;
վարել անփառունակ —, to pass life in obscurity;
վճարել ի կենցաղոյս, to depart this life, to die;
cf. Կեանք.

· Calfa

NBHL (1)

Կենցաղ պայծառագոյն կամ ուղիղցուցանել։ Զքաջանուաստ կենցաղոյ նորա յայտ առնելով։ Ի գիրս զբաղեսցուք ուղիղ աւանդութեամբ, եւ ստոյգ կենցաղաւ. (Ոսկ. յհ.։)


Կենցաղական, ի, աց

adj. s.

earthly, terrestrial, mundane, worldly, temporal, transitory;
biography, life;
cf. Կենցաղօգուտ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ զամենայն կենցաղականս նորա յայտնեաց. այսինքն զվարս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33։)


Հանրական, ի, աց

adj.

general, universal.

· Calfa

NBHL (1)

Ասացեալ հանրական տռփումն, յայտնէ եւ մասնականս, ասելով զաստուած գոլ հանրական եւ մասնական որպէս պատճառ, եւ ամենեցունց բաշխող. (Մաքս. ի դիոն.։)


Պատ, ի

s. adj.

wall;
turn, round;
— ի —, — ի —է, — ի —ու, complicate, intricate, knotty, ambiguous, dark, obscure;
— ի — բանք, ambages, compass of words, circuit, roundabout way, shifts;
— առնուլ, — գալ, to surround, to environ, to encompass, to hem in, to beset, to encircle, to gird, to inclose;
— ի — բանիւք խօսել, to make use of circumlocutions, to periphrase, to speak periphrastically, to beat about the bush;
— ի — խաղան գետք, the rivers seem to delight in a thousand windings.

· Calfa

NBHL (2)

Վերինն Երուսաղէմ՝ երկոտասան պարսպօք պատօք, եւ երկոտասան դրամբք յօրինեալ. (Մխ. այրիվ.) (որ կա՜մ է բացայայտիչ պարսպաց, եւ կամ ա. որպէս պատօղք)։

Պղերգութիւն յայտ առնէ՝ եթէ պատեմք. իմա՛ կամ ընթերցի՜ր՝ վատ։


Պատահ, ից

s. adv.

adventure, accident, contingency, casualty, occurrence, incident, chance, hazard, fortuitous or unforeseen event;
— ըստ —ի or —իցն, accidentally, by chance.

· Calfa


Պատահութիւն, ութեան

s.

meeting, interview, talk, colloquy.

· Calfa

NBHL (1)

Սակաւք ոմանք են՝ որք աստուածային պատահութեանն յայտ յանդիման՝ արժանի եղեն. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ե։ 1)


Պատասխանի, նւոյ, նեաց

s.

answer, response, reply;
return, repartee, rejoinder;
account, reason, defence, apology, excuse, justification;
հրաման —նւոյ, oracle;
համարձակ, յանդուգն, խուսափական, նպաստամատոյց, հաւաստի, դրական, ժխտական, լակոնական, աննշան, չոր, անմիտ, կարճ —, haughty or imperious, impertinent, evasive, favourable, certain, positive, negative, laconic, insignificant, dry, foolish, curt or short reply;
— առնել, to answer, to reply, to make answer to;
— տալ, to answer for;
to defend, excuse or justify oneself;
տալ վասն անձին —, to plead one's own cause;
ընդունել զ—, to receive the reply;
ի — նամակիդ, in reply to your letter;
չընդունել զ—, to receive no reply;
սպասել —նւոյ, to await a reply;
չիք —, there is no reply, no answer;
cf. Ընդդէմ.

· Calfa

NBHL (1)

Առանց հարցման լռեալ է պատասխանի, եւ առանց քննողի ոչ յայտնեսցի մեկնութիւն. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)


Պատժաւոր

adj.

condemned, punished, chastised;
guilty, culpable, delinquent, villainous;
cf. Պատժական.

· Calfa

NBHL (1)

Յայնժամ եցոյց զպատժաւոր զօրութիւնն։ Զպատժաւորական զօրութիւնն յայտ առնէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 14։)


Պատինճան, ի

cf. Պատնջան.

· Calfa

NBHL (1)

որ եւ ՊԱՏԸՆՋԱՆ, ՊԱՏԸՆՃԱՆ. melongena. իտ. melenzana. Պտուղ յայտնի բուսոյ, որ եւ թ. պատլիճան, պատինճան. որոյ լաւն ազգի ազգի լինի ի բերիա։ Նոյնպէս կոչի եւ պտուղ ինչ ծառոյ ի հնդիկս, որ ըստ այլոց Անպ, անապ, ամպաճ.


Պատկառեցուցանեմ, ուցի

va.

cf. Պատկառեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Որք անձեւ խայտառակութեամբ կեան, յայտնապէս պատկառեցուցանել։ Ո՞չ Յեսու անուանակից Տեառն պատկառեցուցանէ զքեզ։ Լռութեամբն պատկառեցուցանէ զընթերակայսն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Սեբեր. ՟Դ։ Լմբ. իմ.։)


Պատկերագործ, աց

s.

painter;
sculptor.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսիլք պատկերի, եւ նկարք ամենայն զպատկերագործն յայտ արարեալ յինքեան ցուցանեն. (Եպիփ. սղ.։)


Պատճառաբանութիւն, ութեան

s.

etiology, reasoning.

· Calfa

NBHL (1)

Զի յայտնի լիցին ... ասեն ոմանք՝ եթէ այդ ոչ է պատճառաբանութիւն։ Զի գիրն լցցի, եւ այլն. Առանձին է այս օրինակ գրոց, իբրեւ զպատճառաբանութիւն դնելով զպատահմունս, որ յարտաքս ելմանէն (այսինքն յելից իրացն). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10. եւ 35։)


Պատճառանք, նաց

s.

cause, motive;
pretext, excuse, cloak, colour;
—նօք, under pretence of;
վասն որո՞յ, վասն որո՞ց or յի՞նչ —նաց, why ? for what cause ?
ամբարտաւանութեան —նօք, on account of pride;
զբօսանաց —նաւ, for walking;
պէսպէս —նօք, under different pretexts;
բառնալ զ—նս, to take away the pretext.

· Calfa

NBHL (1)

Անկեալ կիսամահ՝ վասն որոյ պատճառանաց (ա՜յլ ձ. վասն որոց պատճառաց) մեռանէր՝ յայտ առնէր։ Վասն այսր պատճառանաց աղաչեցի, եւ այլն. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 18։ Գծ. ՟Ի՟Ը. 20։)


Պատմեմ, եցի

va.

to narrate, to relate, to recount, to recite, to tell, to report, to expose, to debit an account, to say by retail;
to publish, to manifest, to announce;
երկինք պատմեն զփառս աստուծոյ, the heavens proclaim the glory of God.

· Calfa

NBHL (1)

ἰστορέω, ἑξηγέομαι, διηγέομαι narro, enarro, expono, recenseo ἁναγγέλλω, ἁπαγγέλλω, δηλόω nuncio, denuncio, manifesto. Ճառել՝ բանիւ եւ գրով. ազդել. յայտնել. ծանուցանել, հռչակել. նագլ՝ իֆատէ՝ պէյան էթմէք, խապէր վէրմէք.


Պատուականութիւն, ութեան

s.

high value, elevated price;
excellence, pre-eminence, rarity;
nobleness.

· Calfa


Պատրուակ, աց

s.

veil, cover;
mask, cloak, appearance;
fiction, pretext, excuse;
— թղթոյ, envelope;
address;
ընդ —աւ, under the appearance.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ ոք՝ որ շուք ունի եւ ստուերն զկոչումնն՝ ի բաց մերկացեալ զպատրուակն, մերկ զիրսն կամեսցի մաքրապէս տեսանէլ։ Իբրեւ յարեւու յայտնապէս զմիտսն լուսաւորէ, մերկանալով զպատրուակն՝ որով ըմբռնեալն է. (Փիլ. իմաստ. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Պատրուճակ, աց

s.

beast for sacrifice or food;
appanage, pension.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ մերում լեզուի՝ երիցս այսոցիկ, օդեաց, այծից, խողից՝ սեռաբար անուն է պատրուճակ. քանզի յորժամ ասենք, երթիցես բերցես պատրուճակ եւ զենցես, զերիս զայսոսիկ նշանակէ անյայտաբար. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Պարագայ, ից

adj. s.

circumjacent;
circumstance;
particular, detail;
turn, revolution;
—ց ամօք, for many or long years.

· Calfa

NBHL (1)

Չո եթէ զբնութիւն իրին յայտնեն (ստորագրական սահմանք), այլ զպարագայս բնութեանն։ Ծիծաղական՝ լայնեղունգն՝ զպարագայս բնութեանն յայտնեն, եւ ոչ զբնութիւնն, ՟Եւն. (Սահմ. ՟Գ։)


Պարապնդեմ, եցի

va.

to bind in every part, to pinion, to garrott.

· Calfa

NBHL (1)

Պսակն պարապնդեալ (յայտ առնէ) զզուգական պատիւ երրորդութեան. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Պարատեսեմ

va.

cf. Պարադիտեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Աւագ աչօք շուրջ հայել դիտել, եւ զկամս առհասարակ ամենայն գրոյն ճշգրիտ եւ ստուգաբար յայտնապէս պարատեսել. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)


Պարարտ, ից, աց

adj.

fattened, fat, obese, lusty, plump, oily, greasy, unctuous;
nutritious, succulent;
rich, fertile, fruitful.

· Calfa


Կամայ, ից

adj. adv.

voluntary, spontaneous, free;
— եւ ակամայ, willingly or unwillingly, nolens-volens, willing or unwilling.

· Calfa

NBHL (1)

Կամայքն յայտնի ամենեցուն են. (Կանոն.։)


Կայծ, ից

s.

spark;
cf. Կարկեհան.

· Calfa

NBHL (2)

Նոյն համարի ընդ Պղնձագոյն ակնէ ըստ (Լմբ. յայտն.)

Երրորդն՝ պղնձագոյն. այս քարս (սովին անուամբ) ի քահանայական բանակն ո՛չ էր, այլ՝ կայծ, որ աստ (ի գիրս յայտնութեան) ոչ եդաւ, բայց կարծեմ թէ զայս անուանեցին սուրբքն կայծ։


Կայտառութիւն, ութեան

s.

health, vivacity, loveliness;
sprightliness, liveliness, gaiety, sportiveness.

· Calfa

NBHL (1)

զորոյ զտղայութեան զկայտառութիւնն յայտ արեալ. (Կորիւն.։)


Կանաչ

adj. s.

green, verdant;
verdure;
— բացագոյն, sea-green.

· Calfa

NBHL (1)

Յասպոյ որակութիւն գունոյ կանաչ է, որպէս զմրուխտ։ Զմրուխտ կանաչ է գունովն. (Լմբ. յայտն.։)


Կանխագիտութիւն, ութեան

s.

foreknowledge, prescience, gift of prophecy.

· Calfa

NBHL (1)

Կանխագիտութիւն ոչ այլ ինչ, բայց միայն ապագայից իրացն յայտնութիւն ի սիրտս նախատեսացն կերպարանեալ. (Շ. ՟ա. պ. ՟Բ։)


Կանխագուշակ

adj.

foreboding, foretelling;
foreboded or foretold.

· Calfa


Կանխածանօթ

adj.

foreknown, foreseen, predicted;
— գիտութիւն cf. Կանխագիտութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Կանխաւ ծանուցեալ արդէն յայտնի, եւ ծանօթական.


Կանխատեսութիւն, ութեան

s.

foresight, precaution;
prevision.

· Calfa

NBHL (1)

Զկանխատեսութիւն իւր յայտ առնէ. (Նանայ.։)


Կանոն, աց

s. arith.

rule, regulation;
order, method, law, ordinance, precept, statute, regimen;
model, example;
canon;
հանրական —, as a general rule;
ըստ —ի, according to rule;
strictly, regularly;
ըստ —աց, canonically;
— լինել, to serve as a rule or precept;
պահել, լուծանել զ—, to keep, to break the rules or regulations;
— երից, rule of three, proportion.

· Calfa

NBHL (2)

Կանովն աւետեաց։ Կանովն աստուածայայտնութեան. (եւ այլն. Շար.։)

ԿԱՆՈՆ որ եւ ԿԱՆՈՎՆ, ՔԱՆՈՆ, ՔԱՆՈՒՆ. Բառ յն. κανών canon, regula, forma Գանօն. Չափ ուղղութեան՝ իբրեւ զլծակ կամ զմէտ կշռոց. ուղիղ ձեւ ուղղիչ այլոց. գիծ ուղղաձիգ. եւ Փակեալն ի մեջ գծից. աղիւսակ. ցանկ. որոշեալ գլուխ բանից. սահման. կարգ. օրէնք, եւ օրինակ նախատիպ. ... եբր. մէսուքա որ եւ ցանկ, պատնէշ։ Զպէսպէս առմունս յայտ առնեն վկայութիւնք նախնեաց։


Կանուխ, նխոց

adj. adv.

premature, preco-cious, ripe before the season;
prior, anterior;
old, ancient;
before the time, prematurely, very early;
պտուղ — եւ անագան, early or first, late or backward fruits;
անձրեւ — եւ անագան, the former the latter rain, vernal autumnal rain.

· Calfa

NBHL (1)

Կանուխ պիտի ջանալ, զի անյայտ է երբն։ Զկանուխ եղելոց իրացն նշանակէ. (Նախ. ժող. եւ ՟Բ. Մակ.։)


Կառավար, աց

s.

coachman, driver;
drover;
governor, regent, chief, rector.

· Calfa


Կաստանայ

s.

chestnut.

· Calfa

NBHL (1)

ԿԱՍՏԱՆԱՅ որ եւ ռմկ. քէստանէ. Պտուղ յայտնի. եւ ծառ նորա. որ եւ ՇԱԳԱՆԱԿ. պ. ղիւլիգէ. nux, juglans. ըստ ոմանց՝ եւ Շահպալուտ (իբր արքայական կաղին)։ (Վստկ.։ Բժշկարան.։)


Կատակութիւն, ութեան

s.

cf. Կատակ.

· Calfa

NBHL (1)

Զի յայտնի արասցէ զծածուկ կատակութիւնս նոցա։ Աստուած յայտնեաց զծածուկ կատակութիւն նոցա։ Ցուցին նոքա զայպն կատակութեան իւրեանց. (Եփր. համաբ.։)


Կարապետութիւն, ութեան

s.

office of precursor;
fore-running.

· Calfa

NBHL (1)

Զմեծի պասեքին զճրագալոյցն կարապետութիւն ասէ զգալի պայծառութեամբ. եւ զաստուածայայտնութեան ճրագալոյցն նախատօնակ կարապետութիւն ոթօրեայ աւուրցն պաշտաման. (Կամրջ.։)


Չորք, րից

adj.

four;
— անգամ, four times;
ի չորս գնալ, to go upon all fours;
բարձեալ ի չորից, borne by four men;
որ օր — էին ամսոյն, on the fourth, on the fourth of the month.

· Calfa

NBHL (1)

Առաջնորդք նախանձու .. ի յայտնի եպիսկոպոսաց չորս. (ա՛յլ ձ. չորիս) (Վրք. ոսկ.։)


Չքանամ, ացայ

vn.

to come to nothing;
to be annihilated, to perish, to vanish, to disappear.

· Calfa

NBHL (1)

Պարք աստեղացն անյայտացեալ չքանային։ Ի չարչարանաց փրկչին չքացան լուսաւորքն. (Զքր. կթ.։ Տօնակ.։)


Չքիմ, եցայ

vn.

cf. Չքանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Վերակացուքն չարեաց իբրեւ զծուխ անյայտ եղեն եւ չքեցան. (Վրք. հց. ՟Դ։)


Չքնաղ, ից

adj.

rare, curious, admirable, charming, superb, excellent.

· Calfa

NBHL (1)

Զարմացուցանէ չքնաղ իրօքն։ Նոր իմն եւ չքնաղ իրս յայտ առնէ։ Յոյժ խռովելոց էին զնոսա իրքն նորք եւ չքնաղք։ Զչքնաղից, եւ արտաքոյ քան զյոյս եւ զակնկալութիւն՝ իրաց դիպելոց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3. 4։)


Պալատ, ի

cf. Պալատն.

· Calfa

NBHL (1)

Զպատուական թագն եւ զպաղատն առաքէ ի տուն հօր իւրոյ. թուի յայտ առնել զպալասական զարդս, կամ զվաղակաւոր, եւ այլն։


Պալատն, տան, տանք

s.

palace, hall;
court;
hotel.

· Calfa

NBHL (1)

Զպատուական թագն եւ զպաղատն առաքէ ի տուն հօր իւրոյ. թուի յայտ առնել զպալասական զարդս, կամ զվաղակաւոր, եւ այլն։


Պախիմ, եցայ

vn.

to be frightened at, struck with consternation.

· Calfa

NBHL (1)

Զոհս փողոտել հանել դնել տայր ի վերայ բագնի. հրամայեաց եւ ի պախիս կնդրուկ սաստիկ ծխել. անյայտ մնայ բանն, եթէ չիցէ պախ եփեալ զոհն։


Պահապան, աց

s.

guard, guardian, inspector, superintendent, overseer;
sentry, sentinel;
—ք, guard, guards, garrison;
cf. Հմայեակ;
— այգեստանի, vineyard-keeper;
cf. Հրեշտակ.

· Calfa

NBHL (2)

Անուանեցան շամրտացիք. զի եւ անունն իսկ պահապանս յայտ առնէ. (Եւս. քր. ՟Բ։)

Եհաս մինչեւ յերկինս որպէս զաղաղակ սոդոմայեցոց ի պահապան հրեշտակացն. (Լմբ. յայտն.։)


Պահացոյց

cf. Պահայոյզ.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ անյայտ, որ կարծի նոյն ընդ Պահայոյզ, կամ Պահախոյզ. որպէս պահապան տքնօղ՝ ցուցիչ ժամուց. այլ յայժմու յն. գրի ὁρεωκόμος , որ մեկնի դարմանիչ կամ պահապան ջորւոց. qui curat mulos.