candle, light, flambeau;
taper;
յարդարել, լուցանել, շիջուցանել զ—ն, to snuff;
to light;
to put out, extinguish or blow out a candle or light.
· Calfa
Ճրագ թագաւորի՝ աստուծոյ հրամանքն են, եւ հրաման թագաւորի՝ ճրագ է ժողովրդեանն. (Կիւրղ. թագ.։)
cf. Մագիստրոս.
· Calfa
Արձակեցին ընդ նմա մագիստրեան եւ զօրականս, պատուէր տուեալ ցմագիստրեանն եւ ցզօրականսն։ Մագիստրիանոսն դարձոյց զնոսա ի նմանէ։ Յարեաւ մագիստրեանն, եւ եկն։ Հրամայեաց նմա մագիստրիանոսն. (Ճ. ՟Բ.։)
made or woven of hair, siliceous, hairy;
hair-cloth.
· Calfa
Հրամայեաց մազեղինաւ շփել զվէրս նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
plane, plain, flat, level;
plane, level surface.
· Calfa
Մակարդակին մասնկունքն առ մի իմն սահման շարամօտին։ Մակարդակին մասունքն դիր իմն ունին. (Արիստ. քանակ.։)
vn. va. to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.
· Calfa
Որպէս զջուրն թանձրամած՝ հրաշիւք մակարդեալ։ Մաղձ մակարդեալ՝ ընդ կաթինն. (Նար. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի՟Բ։)
plain, level, even, equal.
· Calfa
Բարձրահասակդ, եւ մակաւասարդ քաջաց։ Որ ոչն մակաւասար ենթակային տրամախոհի, զիա՞րդ տնօրինաբար բաժանէ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Ը։)
mortiferous, death bringing, destructive, baleful, deleterious, deadly, fatal.
· Calfa
Մահաբեր կորուստ, կամ որոգայթ, կամ աղէտք, ախտ, ջերմն, երկիր, չարութիւն, վարք, հրամանք. (Ճ. ՟Գ.։ Պիտ.։ Մամբր.։ Վրք. հց. ՟Ը։ Փիլ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Թ։ Եղիշ. ՟Գ։)
large stick, club.
· Calfa
Հրամայեաց մահակօք հարկանել զնա։ Հարկանելով մահակօք զժողովուրդն՝ եղեւ ճանապարհ։ Մահակօք վայրենեօք հարին սաստիկ յոյժ. (Ճ. ՟Ա.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Հ. կիլիկ.։)
pernicious, exhaling death, malignant, deathly.
· Calfa
Այս չարամիտ եւ մահաշունչ այր։ Արբոյց փոխանակ կենսականի զմահաշունչն դեղ։ Մահաշունչ ատելութեամբ վարեն զօտարս եւ զթշնամիս. (Պիտ.։)
condemnation.
· Calfa
Ո՞յր հրամանաւ իշխեցէք գործել զայդպիսի մահապարտութեան գործ։ Ի վերայ թշուառացեալ անձանց ձերոց զայդչափ բազում մահապարտութիւնն դիզեալ կուտեցէք. (Փարպ.։)
monument, tomb;
tower, turret;
castle-keep, keep, donjon;
bulwark, bastion.
· Calfa
Յիշեալ՝ թէ խառնուած արշակունւոյ է, հրամայէ զդի նորա թաղել մահարձանք. (Խոր. ՟Բ. 43։)
entranced, lethargied.
· Calfa
Ո՛ կուրութիւն խաւարամիտ, ո՛ քնէութիւն մահաքուն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
mortal, subject to death;
mortiferous, deadly;
հէք —քս, we, poor mortals.
· Calfa
Այս հրաման կապեաց պնդեաց զբնութիւն մահկանացու, զի մի՛ լուծցի մահուամբ. (Իգն.։)
Այս հրաման կապեաց պնդեաց զբնութիւն մահկանացու, զի մի՛ լուծցի մահուամբ. (Իգն.։)
patine;
plate, dish.
· Calfa
Հրամայեաց ոսկեղէն մաղզմայս բերել, եւ անոյշ գինւով զնշխարսն (գրիգորիսի) հրամայէր լուանալ. (Ճ. ՟Գ.։)
s. adj. native or inhabitant of a metropolis;
metropolitan.
· Calfa
Հրամայեցաւ շաղատնեցեաց իբրեւ մայրաքաղաքացեաց յառաջանիստ լինել. (Ուռպ.։)
child-murdering.
· Calfa
Կոտորիչ մանկանց. մանկասպան, որ տայ սպանանել զմանկունս այլոց. որպէս եւ հրաման նորա, կամ սուր.
Մովսէս ի մանկակատոր հրամանէն փարաւովնի զերծանի. (Նչ. եզեկ.։)
cf. Մանկամոլութիւն.
· Calfa
Յաղագս արամազդայ ասի, թէ արծուի լեալ՝ յափշտակէ զգանիւմեդէս մանկատռփութեամբ. (Նոննոս.։)
cf. Մանկածնութիւն.
· Calfa
Հրամայեալ բնութեանն զմանկարարութեան ազդումն՝ լուծանել զամլութիւն. (Ոսկ. յաւետիս.։)
having children;
childish.
· Calfa
ՄԱՆԿԱՒՈՐ Է, կամ ՄԱՆԿԱՒՈՐԷ. Խորամանկ է, կամ խորամանկէ. մենքենայէ.
to machinate, to plot, to devise.
· Calfa
ՄԱՆԿԱՒՈՐ Է, կամ ՄԱՆԿԱՒՈՐԷ. Խորամանկ է, կամ խորամանկէ. մենքենայէ.
infancy, childhood;
youth;
minority;
cf. Մանկ;
քաջառոյգ, գեղածիծաղ, զբօսասէր, խայտալից —, lively, sprightly, playful, sportive or cheerful youth;
անդստին ի մանկութէնէդ, from your earliest years, from your youth;
ի գեղածաղիկ մանկութեան, in the bloom of youth;
in the prime of life;
անցանել զառաջին մանկութեամբ or ըստ տիս մանկութեան, to be past youth;
եւ — անցանէ, youth must have its time;
cf. Զուարթածաղիկ.
· Calfa
ՄԱՆԿՈՒԹԻՒՆ. գ. Որպէս Մանկ գոլն. այսինքն խորամանկութիւն. մենքենայագործութիւն. եւ Մանկական ստահակութիւն.
spinning;
twisting;
weaving;
turn, bend, winding;
winding, complication, intricacy, intrigue, entanglement;
— բանից, ambages, circumlocution, circuit, roundabout way;
beating about the bush, circumlocutory speech;
— մտածութեանց, caprice, whim, fancy, freak;
— ականջաց, helix, the outer margin of the ear.
· Calfa
Գերակայ գագաթան ընդելուզին մանուածովք շարամանեալք արքայիցն (քարինք պատուականք). (Մագ. լ։)
Տե՛ս, թէ ո՛րպէս ոլորէ զբանն մանուածով՝ ի նահապետացն, ի մարգարէիցն, ի զաւակէն՝ որ ըստ աւետեացն, շարամանելով զհինն եւ զնորս. (Ոսկ. գծ.։)
πλοκή, σκολιότης nexus, plicatura, tortuositas ἔλιγμα volutatio, involutio. Մանելն, իլն, եւ մանեալն. ոլորք. հիւսուած. շարամանութիւն.
spun;
twisted;
winding, tortuous, zigzag;
full of circuits, complicate, intricate, knotty.
· Calfa
πεπληγμένος plicatus ἐλικοειδής tortilis. իսկ Ծոպ մանուածոյ, στρεπτόν flexus, fasia, torques. Մանեալ. շարամանեալ. հիւսեալ. ոլորեալ. ճախարակեալ. բոլորշի. պատ ի պատ. կամ որպէս սեռ բառիս Մանուած.
searching or examining accurately;
accurate, exact, punctilious;
prying, inquisitive;
— լինել or —խուզիւ քննել, to examine minutely, to scan, to sift;
— լինել, to refine, to be critical, to subtilize;
to be inquisitive;
—խուզիւ հարցանել, to interrogate inquisitively.
· Calfa
ՄԱՆՐԱԽՈՒԶԻՒ մ. Մանր խուզութեամբ. մանրամասնաբար.
strict, formal, punctilious;
strictly, diligently.
· Calfa
Մանր կրկտօղ, կրկտեալ, կրկտելով. մանրամասնաբար.
related in detail, told minutely;
in detail, minutely;
— առնել, to enter into details, to describe, relate or recount circumstantially, to give a full and particular account.
· Calfa
λεπτός minutus, accuratus λεπτῶς minute, accurate. Մանրամասնաբար պատմեալ, ճառեալ. եւ պատմելով, զննելով.
examined minutely, thoroughly;
— առնեւ, to examine accurately, strictly, to the bottom.
· Calfa
Որ ինչ լինի մանր քննութեամբ, կամ մանրամասն զննութեամբ.
flowing out, outpouring, effusion, discharge;
leakage.
· Calfa
Հող թանձրամարմին, ջուր ի հոսութիւն. (Գանձ.։)
to overshadow, to shade, to shadow;
to seat or repose oneself in the shade;
to take under one's protection, to protect, to defend, to shelter.
· Calfa
Ասեն արամազդայ հովանանալ ընդ կաղնեաւն դոդանայ. (Նչ. եզեկ.։)
valley, vale, dale;
plain.
· Calfa
Հովիտն ի մէջ նոցա (երկուց լերանց)։ Արօտականաց՝ որք էին ի հովիտսն։ Բնակիչք հովտաց։ Ծործոր հովտի։ Իջանել ի հովիտսն։ Գնաց ի հովիտս աղտիցն։ Զհովիտս նորա՝ որ առ լերամբն։ Հովիտք բազում արասցեն ցորեան.եւ այլն։
cf. Հպատակիմ.
· Calfa
Ի վերուստ (զուարթունք) հպատակէին հրամանաց տղային. (Շ. տաղ.։)
proud, arrogant, haughty, lofty, lordly, overbearing, imperious, supercilious, vain.
· Calfa
ὐπερήφανος, ὐβριστής, ἁλαζών superbus, arrogans, jactabundus. (լծ. հյ. Պարծօղ. յն. էբէ՛րթիս կամ իբէ՛րդադօս. ամբարձեալ, եւ վերագոյն. ուստի լտ. սուբէրպուս ). Ամբարտաւան. բարձրամիտ. բարձրայօն. փքացեալ. փառասէր. արմարհոտ. սոնք եւ սէք.
to be proud, to swell with pride, to be puffed up;
— ընդ տոհմ իւր, to boast of one's descent or birth.
· Calfa
ἑπαίρομαι, ὐπεριφανέω, ἑξυβρίζω , ἁλαλαζονεύομαι, μετεωρίζομαι, ὐψηλοφρονέω, γαυριάω , φυσίομαι superbio, effero me, extollor, jacto me, glorior, inflor եւ այլն. Կամիլ վերագոյն երեւիլ քան զայլս. փքանալ. ամբարտաւանիլ. բարձրամտիլ. պարծիլ. պանծանալ. ամբարհաւաճիլ. մեծաբանել. յանձնապաստան լինել. ... խօրօզ չանմաք (լծ. գոռոզանալ)
pride, arrogance, haughtiness, vain-glory, superciliousness;
cf. Իջանեմ.
· Calfa
ἕπαρσις, ὐπερηφανία, ὐπερηφάνεια , ὔβρις, ἁλαζωνία, φισιώσις, ὅγκος elatio, suberbia, arrogantia, jactantia, tumor, fastus. որ եւ ՀՊԱՐՏԱՆՔ. (լծ. յն. է՛բարսիս եւն). Հպարտն գոլ. հպարտանալն. ամբարտաւանութիւն, բարձրամտութիւն. պարծենալութիւն. փքացումն. խրոխտումն. յանձնապաստանութիւն. յանդգնութիւն. ամբարհաւաճութիւն. անկարգ սէր գերազանցութեան. փառասիրութիւն. ինքնահաւանութիւն, եւ արհամարհութիւն այլոց.
to approach.
· Calfa
Թէ բանտապետին հրամայէր չհպեցուցանել զոք ի դուռն բանտին. (Պիտառ.։)
Երկաթ ոչ հրամայեաց ի շինուած տաճարին հպեցուցանել. (Երզն. մտթ.։)
renouncing, abdicating, resigning, taking leave of;
resignation;
leave of absence;
տալ — ողջոյն, to take one's leave, to say good-bye, to bid farewell to;
— կեանք, retired or solitary life.
· Calfa
Յօրինացն ոմանք հրամայական (կամ հրամանական) էին, եւ ոմանք հրաժարական. (Երզն. մտթ.։)
cf. Հրաժարեմ.
· Calfa
Հրաման տալով, կամ հրաժարեցուցանելով։ Զմկրտեալսն հրաժարեցուցանեն ի սատանայէ։ Հրաժարեցուցանել ի մսոյ, կամ ի ծառոյ, ի մարմնական իմաստից. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Յճխ.։ Եզնիկ.։ Մագ. ՟Ե։)
renunciation, renouncing, relinquishment;
abdication;
resigning, resignation;
denial, refusal;
leave of absence;
dismission, discharge;
permission;
parting, leave;
farewell, adieu, good-bye;
— առնել, տալ, cf. Տալ հրաժարական ողջոյն;
to renounce, to give over, to relinquish, to resign;
to retire from, to leave off;
to bid adieu or farewell;
ի —ի կացուցանել, to dismiss, to discharge, to send or turn away;
առնուլ — անդարձ, to bid an eternal farewell, to bid adieu for ever.
· Calfa
ՀՐԱԺԵՇՏ. Հրաման մեկնելոյ.
metallic.
· Calfa
Յարծաթոյ, ի կլայեկաց, եւ յայսպիսեաց հրահալելեաց։ Պատկերն՝ որ ի հրահալելիս գոյր, այսինքն է ի դրամն եւ ի փողն կայր. (Մարթին.։)
of a fine figure, of charming aspect, of wonderful grace, of singular beauty.
· Calfa
Իբրեւ զհրաշադիտակն սիրամարգ. (Պիտ.։)
made public, published, divulged every where, rumoured abroad;
— առնել, to publish, to make known far and wide, to divulge, to noise or rumour abroad;
— լինել, to become public, to take wind, to be published, divulged.
· Calfa
Աստուած գաղտ հրամայէ տալ, եւ դու ի հրապարակագոյժ արկանես. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
pronounced in public;
public speaker, haranguer, orator, speech-maker, declaimer;
publicly.
· Calfa
Չիշխէին հրապարակախօս առնել զբամբասանս։ Զնոցա խորամանկութիւն հրապարակախօս առնէին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 16։ Սոկր.։)
democracy.
· Calfa
Եւ այսոքիկ, մինչդեռ տակաւին քաղաքս ընդ հրապարակակալութեամբ էր. իսկ յորժամ եղեւ սուղիշխանութիւնն, հրամայեցի ածել եւ այլն. (Պղատ. սոկր.։)
to publish, to make public, to divulge, to promulgate;
to denounce, to declare;
to inform the public, to cry, to proclaim;
to pronounce, to intimate;
to spread a report;
to post up, to set up a bill or paper, to publish;
to edit.
· Calfa
Ձայն աւետաւոր հրատարակէր առ մետասան երամս օդապարիցն. (Պիտ.։)
throwing, casting or shooting fire;
gun, musket, fusil, piece, arquebuse, rifle, blunderbuss;
— բաղխիչ, գայլախազեայ, կախաղանաւոր, ասղնաւոր, կրկնահար, հողմահար, յետախցիկ, որսոյ, թռչնորսական —, percussion-gun, flint-gun, pendulum-gun, needle-gun, double-barrelled gun, air-gun, breech-loading, sporting-gun or shooting-gun, fowling or birding-gun, musket or rifle;
բաղխիւն —ի, musket-shot;
շռինդ —ի, report of a gun;
հարուած —ի, gun-shot wound;
— բարկութիւն, շանթք, thunder, thunder-bolt;
լնուլ զ—, to load a gun;
արձակել զ—, to shoot, to let off, to discharge, to fire;
չառնուլ հուր —ի, to miss fire, to flash in the pan;
—ք, hail of fire;
musketry.
· Calfa
Փայլատակունս եւ շանթս հրացանս արամազդայ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
in hebrew;
cf. Հրէական;
— ուսանել, խօսել, գիտել, to learn, to speak, to know hebrew, the hebrew language or tongue.
· Calfa
Ոչ հրէաբար դատարկանալ ի նմա (ի կիւրակէն) հրաման ընկալաք, մինչ զի եւ զկերակուրս անգամ հրէերէն ոչ պատրաստել ի սմա. (Ղեւոնդ.։)
burnt, kindled, on fire;
fire;
— առնել, to burn, to kindle, to consume by fire;
— լինել, to burn, to be burnt or consumed by fire.
· Calfa
Ոմանք հրկէզ լինէին։ Արամազդ հրկէզ գոլով ի կրետէս կղզւոջ անկեալ կայ. (Ճ. ՟Ա.։)
to contribute the fifth part of, to take up or give the fifth part of the fruits.
· Calfa
Հինգերորդել հրամայէ զամենայն երամակս ձիոց եւ զանգեայս արջառոց. (Յհ. կթ.։)
cf. Հիւպատոս.
· Calfa
ՀԻՒՊԱՏ կամ ՀԻՊԱՏ. ՀԻՒՊԱՏՈՍ ՀԻՊԱՏՈՍ. Բառ յն. ի՛բադօս. ὔπατος . որ ըստ լտ. գօնսուլ. consul. Բդեաշխ. իշխան հրամանատար. փոխարքայ. տարեւոր գործակալ կամ կուսակալ.
consul;
փոխան —ի, vice-consul;
ի —տոջն, during the consulate of.
· Calfa
ՀԻՒՊԱՏ կամ ՀԻՊԱՏ. ՀԻՒՊԱՏՈՍ ՀԻՊԱՏՈՍ. Բառ յն. ի՛բադօս. ὔπατος . որ ըստ լտ. գօնսուլ. consul. Բդեաշխ. իշխան հրամանատար. փոխարքայ. տարեւոր գործակալ կամ կուսակալ.