Nemaean games.
sister-in-law;
—ք, period or cycle of six hundred years, or months;
in, into;
within;
ի — անձինդ, in thyself;
— արհեստին, skilled in art.
Արդ՝ են ներձայնոջքն՝ ներանձիցն ախտից նշանակ, եւ գրեցեալքն՝ ներձայնոջացն. (այսինքն որ ինչ ենն ի ձայնի՝ նշանք են որոց ի յոգւոջ կրից. եւ գրեալքն նշա՛ն են որոց ենն ի ձայնս)։ Եւ են ներձայնոջքն ստորասութիւնքն եւ բացասութիւնքն՝ նշանակք ներանձիցն։ Ներ ձայնոջքն հետեւին ներխորհրդոջն. (Պերիարմ.։)
introduction.
Զբացադրութիւն հին զատկին, զներածութիւն նորոյ զատկիս. (Կամրջ.։)
internal, interior, inward;
innate, natural.
իսկոյն առեալ ի բաց զերծանելով համանման իւրոյինն ներգոյից (փետրոց). (Պիտ.։)
active;
— բայ, active verb;
— քուէ, active voice;
— շնորհք, effective grace.
cf. Ներումն.
Հեշտութեանցն առանց բանին ներութիւնս առնիցէ (այսինքն շնորհիցէ) ... որոյ ներութիւն ունելով՝ ամենայն ոք ի բաց փախչելոյ ոչ եւ մի ունիցի հնար. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
interior, internal, innermost.
Քան զպետրոս ներքսագոյն էանց։ Գնալ ի բաց հրամայիմք, եւ ելանել աստի. եւ դու ի ներքսագոյննլ ընթանաս։ Մի՛ մտցէ յամենայն ժամ ի սրբութիւնն ներքսագոյն վարագուրին (այսինքն քան զվարագոյրն)։ Տեսիլն ներքսագոյն վարագուրին էր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։ եւ Ոսկ. ՟ա. կոր.։ եւ Ոսկ. ի ծն. քրիստոսի.։)
intercalation.
to anathematize, to excommunicate;
to curse, to condemn;
to execrate, to imprecate.
Նզովելով նզովեսջիք զնա։ Նզովեցին զնա, եւ սատակեցին զնա։ Եղիցի նզովեալ (ինքն), եւ ամենայն ստացուածք նորա. եւ ինքն ի բաց եղիցի յեկեղեցւոյ ժողովրդոցն իսրայէլի։ Սկսաւ նզովել (զանձն), եւ երդնուլ. իմա՛ ասելով, օ՛ն, եւ օ՛ն արասցէ ինձ աստուած, եւ այլն։
to throw down one's arms and desert, to abandon one's post, to flee.
ՆԻԶԱԿԸՆԿԷՑ ԼԻՆԵԼ. λειποτάκτη desertio. Ի բաց ընկենուլ զնիզակն առ ահի. լքանել զդաս, եւ փախչել ի պատերազմէ.
the first month of the Hebrews, Nisan (March).
Առաջին ամիս եբրծայեցւոց՝ սկսեալ ի գարնանային հասարակածէ. զոր ճոխագոյն բացատրէ (Փիլ. ել. ՟Ա. 1։)
material.
Առ նիւթականս նախանձաւորք եղեալ՝ յաստուածայնոցն տռփռմանէ ամենայն իրօք ի բաց են անկեալք։ Փափագմամբ աստուածայնոցն իրաց՝ ի բաց զատին ի նիւթականացս այցելութեանց (այսինքն յօժարութեանց). (Դիոն.։)
to see, to look at, to regard, to observe, to examine, to consider, to contemplate, to reflect, to ponder on;
to show or pay regard to.
σκέπτομαι, ὀράω, ἑφοράω, θεωρέω, ὅπτομαι specto, aspicio, aspecto, intueor, contueor, considero, cerno, video οἱκάζω conjicio στοχάζομαι conjecto ἁπείδω prospicio ἁκριβόω diligenter exploro ἑμβατέω, ἰστορέω exploro եւ այլն. Նայել. դիտել. տեսանել. աչօք բացօք կամ մտօք՝ դէմ յանդիման. յառել զաչս. ակնարկել. զննել. լրտեսել. քաջ նշմարել եւ որոշել. (նկատ. լծ. թ. նիյաթ, նիյէթ, դիտումն մտաց. իսկ նկատել աչօք, նազար էթմէք ... պ. նիկեահ քէրտէն .... cf. ԴԻՏԵՄ. պ. տիտեն)
cf. Նկատումն.
Կատարեա՛ զնկատումնս իմ, յաջողեա՛ զյօժարութիւնս իմ։ Որ եբաց զաչս իմ ի նկատումն սքանչելեաց իւրոց. (Ճ. ՟Բ. եւ Ճ. ՟Գ.։)
observation, contemplation;
regard, consideration.
Կատարեա՛ զնկատումնս իմ, յաջողեա՛ զյօժարութիւնս իմ։ Որ եբաց զաչս իմ ի նկատումն սքանչելեաց իւրոց. (Ճ. ՟Բ. եւ Ճ. ՟Գ.։)
painted, diversified with colours, variegated, checkered;
embroidered;
painting, image.
Նկարակթերպքն քսերքսի, որ ընդ ձեղունն բացեալ անկաւ. (Պտմ. աղեքս.։)
image, portrait, effigy.
Նկարեալ պատկեր. Զնկարապատկերսն հօր իմոյ ի բաց քակեալ ընկեցէք. (Պտմ. աղեքս.։)
likewise, in like manner, in the same manner, conformably, equally, analogically.
Նմանապէս ստորոգիլ, կամ ասել, գրել, նշանակել, բացատրել, լինել. (Պորփ.։ Աթ. ՟Ա։ Արիստ. ստորոգ. եւ Արիստ. պերիարմ.։)
cf. Նմանեցուցանեմ;
cf. Նմանիմ.
Զուարակին զենումն յայտնեալ նմանեաց ի բաց զլինելն ի մեղաց. (Մեկն. ղեւտ.) (իբրու օրինակեաց)։ cf. ՆՄԱՆԵՄ. ն։
to sleep, to slumber, to lie down, to go to bed;
to repose, to rest;
to die, to expire, to depart this life;
— ընդ կնոջ, to lie with a woman;
— արտաքոյ, to lie abroad, out of doors;
— բացօթեայ, ընդ աստեղօք, to sleep in the open air, to lie under the canopy of heaven;
— աչօք բացօք, to sleep like a hare;
— ի տէր, to go to sleep in Jesus, to rest in God;
— ի հող մահու, to sleep the sleep that knows no waking;
— ընդ հարս իւր, to sleep with one's fathers.
sign, mark;
signal, indication, character, expression, proof;
symbol;
emblem;
label, ticket;
sign, miracle, prodigy;
scepter;
sign-post;
flag, colours, ensign;
— հրոյ, smoke;
flame;
փողք —աց, signal trumpet, bugle;
— դատապարտութեան, judgment, sentence, condemnation;
սուրբ —ք, Sacred Elements;
— հաւատոյ, symbol or formula of faith, Creed;
—ք ախտից, symptoms;
կանգնել յաղթութեան —, to raise a trophy, a monument of victory.
Այս կնիք կայցէ ի վերայ բերանոյ ձերոյ. մի՛ առնուցուս զնշանակն ի բաց. (Ոսկ. եփես.։)
symbolically, allegorically, mystically.
Զորս շուրջ զքեւ նշանակաբար զարդարմունք օրինակացդ՝ ի բաց բացեալ, երեւեցո՛ մեզ բացափայլութեամբ. (Դիոն. եկեղ.։)
to put a sign or mark upon, to sign, to mark, to brand;
to make a sign;
to promise in marriage, to affiance, to betroth.
Ի նշանացեալ տեղին բացեալ՝ գտանէին զզէնն Քրիստոսի. ուր իմնա՛, կամ ընթերցի՛ր, նշանեալ։
to rise, to rise against, to revolt, to rebel, to mutiny, to rise in insurrection;
to reject, to despise;
— զոք, — ի ներքուստ ձեռին ուրուք, to shake off the yoke, to free or rid oneself from another's domination.
Նշկահեալ եւ ի բաց ընկեցեալ զազգն. (Խոր. ՟Բ. 7։)
mark, trace, sign, vestige, indication;
— գեղոյ, some remains of beauty.
Իբրեւ զ՝ի բաց բարձեալ նշմարան ճրագի չերեւեալ. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
to catch a glimpse of, to see imperfectly, to perceive, to discover, to examine, to observe, to regard;
զերկիր —, to cast the eyes down, to look on the ground.
ὀράω aspicio, perspicio καταμανθάνω, κατανοέω cerno, considero γινώσκω nosco. Նկատել. դիտել. նայել՝ տեսանել ի բացուստ. ակնարկել ընդ աղօտ. զննել աչօք կամ մտօք.
himself, herself, itself;
he, she, it;
even, equal, identical;
ditto, do, idem or id;
the same, of the same kind, after the same manner, equally, conformably, identically;
մի եւ —, the same;
ի —, ի նմին, together, all at once;
ի —, — ընդ —, ընդ —ս իսկ, ի մի եւ ի —, ի նմին ժամանակի, -ժամայն, —հետայն, soon, very soon, quickly, in the same moment, immediately, directly;
— գործել, to identify.
Չեն ի միմեանց ըստ բնութեան բաժանեալ ծնողն եւ ծնունդն, այլ ամենայնիւ նոյնք եւ նմանք՝ բաց յառանձնաւորութեանցն. (Սանահն.։)
cf. Համագոյ.
Զի նոյնագոյ եւ ազգակից զիւրն առաջնոյն բացայայտեսցէ երկրորդն ադամ. (Խոսրովիկ.։)
identity, sameness.
Ի նոյնութեան ամբողջ պահելով՝ զելդ փայտ ոչ ի բաց եդեր. (Անյաղթ բարձր.։)
like, the same;
—, զ—, cf. Նոյնպէս.
Զնոյն օրինակ ծառայք հանդերձ տերամբք տանջեալ։ Զբացական տեսիլն՝ զնոյնօրինակ քանդակեցին եւ դրօշեցին. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 11. եւ ՟Ժ՟Դ. 17։)
new-married couple;
cf. Նու.
Նովանս ի տունս ի մովաբացւոցն եւ յամովնացւոց աշխարհէն ածէին. (Ոսկ. ես.։)
new, fresh, young;
novel, recent, modern;
strange, extraordinary, curious;
inexperienced, unpracticed, new, raw;
newly, lately, freshly, recently;
— ինչ, curiosity;
— ոմն ղեւոնդիոս, like a second Leontius;
— նորոգող բնութեան մերոյ, the renewer of our nature;
ամիս —ոց, the month of first fruits;
—, cf. Նորանոր;
ի —ումն or —ումս, at present;
under the new dispensation, according to the christian law;
now, in the present age.
Մատուցանիցէք զոհ նոր տեառն։ Զհինն յերեսաց նորոյն հանիջի՛ք ի բաց։ Տուն նոր. տիկ նոր. կուժ մի նոր. սայլ մի նոր։ Կարովք նորովք։ Ի մռայլ լերինն զիփայի նորում։ Նստէր Դաւիթ ի նորումն։ Նորոյ ուխտի։ Նորոց կտակարանաց։ Գինի նոր։ Ի նոր հանդերձէ։ Ի նոր գերեզմանի։
young, tender.
Յամենեցունց ի բաց կացեալ ի նորահասակ սովորութեանց. յն. յորս նորն հասակաւ բերի. (Նիւս. ի սքանչ.։)
new-budded, new-blossomed, freshblown;
— ծաղիկ, a tender or new-budding flower;
— գեղ գարնայնոյ, budding graces of spring;
— ստինք, budding breasts.
Այն ինչ փթթեալ կամ բացեալ.
money.
Ընծայեմ քեզ նպաստ՝ ոչ զնումիզմադայն արաբացի (որպէս ոսկի ընտիր). (Մագ. ՟Լ։)
notary's functions or profession.
Քահանայ՝ որ առնէ նօտարութիւն, կամ որսորդութիւն, զժողովուրդսն (նորա) ի բաց առցեն. (Կիր. պտմ.։)
the twenty third letter of the alphabet, and the eighteenth of the consonants;
five hundred, five hundredth.
Գիր բաղաձայն, ի կարգէ կիսաձայնից եւ կրկնակաց, անուանեալ ի մեզ Շա, կամ Շայ. որ ըստ արաբ. եւ եբր. շին. իսկ յայլ լեզուս կա՛մ պակասի այս ձայն, եւ կամ բացատրի կրկին եւերեքկին տառիւք, ոս, ոչ, սչհ, սք, քհ. եւ ըստ յն. քսի՛, եւ ս, որք երբեմն տառադարձութեամբ փոխին ըստ հայումս ի շ. զոր օրինակ Արտաշատ, արտաշէս. ի յն. ասին արդաքսա՛դի, արդաքսէ՛րքսիս. որպէս եւ Շաբաթ, շամրին, շամրտացի, շամիրամ, շիղայ, շմաւոն, շուշան, շօշ, շապուհ. արշակ, վշտասպ, եւ այլն. ի յն. եւ յայլ բազում լեզուս ս տառիւ արտասանին։
Ի թարգմանութեան Թր. քեր. համեմատութիւն շ տառիս մերոյ ըստ յն. ς եւ ξ , այսպէս բացատրի.
keeping the sabbath;
sabbatarian;
priest whose week it is to officiate;
—ք, weekly fast or abstinence.
Ի բաց լիցի մարդ ի խտրելոյ ժամանակաց, եւ ի շաբաթապահ կրօնից, եւ յամսագլուխ տօնից. (Մծբ. ՟Ա։)
cf. Շահաւոր.
Զշահաւէտսն ժողովելով, եւ զխոտանսն ի բաց ընկենլով. (Ճ. ՟Ը.։)
to cement, to plaster;
to smear, to dirty, to soil, to contaminate;
— զձեռս արեամբ, to imbrue one's hands in blood.
Ի բերանոց մանկանց յոլով ի բաց թափեալ ործն զկերակուրն եւ զըմպելին շաղախէ. (Բրսղ. մրկ.։)
great talker, babbler, chatterer, tattler;
talebearer, scold;
—ք, immodest dance, tarantella.
supplication, humble prayer, instance;
softness, kind things, soft words, blarney;
attraction, insinuation, persuasion;
fondling, caress, cajoling, coaxing, fulsome flattery, adulation.
Ընդ ողոքանսն խնդան մարդիկ։ Ի բաց դառնան ի բարրելի ողոքանացն։ Որ առ ի յողոքանս ինչ է (իբր ի գրգանս). (Փիլ.։)
to supplicate, to persuade mildly;
to soften, to calm, to appease;
to touch, to move to pity;
to fawn upon, to toady, to flatter.
Ուխտեաց ի բաց կալ ի չարէն. եւ ստեաց ուխտին, եւ դարձեալ զնոյն ողոքեաց (զախտ իւր). (Անյաղթ հց. իմ.։)
cf. Առոյգանամ.
Ողջախոհութիւնն ի բաց խլեալ էր, եւ անարգելութիւն ոռոգանայր. (Ոսկ. պետր. եւ Ոսկ. եղ.։)
made of gold;
— զգեստ, brocade.
Ի բաց ընկեցեր զոսկիակուռ թագ թագաւորին. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
cf. Ոսոխիմ.
Զմիմեամբք ելանիցեն, զմիմեամբք ոսոխիցեն։ Ձուկնն հարթնու. բազում անգամ եւ ոսոխի, ի բաց իսկ ելանէ (յուռկանէ). (Սեբեր. ՟Է. եւ ՟Գ. (որ եւ ասի անդ, վազել զգործեաւ)։)
to be at law with, to accuse;
to rival, to strive, to compete;
զմիմեամբ —, to surpass each other.
Զմիմեամբք ելանիցեն, զմիմեամբք ոսոխիցեն։ Ձուկնն հարթնու. բազում անգամ եւ ոսոխի, ի բաց իսկ ելանէ (յուռկանէ). (Սեբեր. ՟Է. եւ ՟Գ. (որ եւ ասի անդ, վազել զգործեաւ)։)
to burst forth, to fly or escape from, to go out of;
ոստեան սանձք ի ձեռացն, the reins escaped from his hands.
Դիպեսցի կացնոյն ի մեղեխէն ի բաց ոստանել. (Ածաբ. ժղ.։)
Ի բաց ոստանելոյ ուշ առնիցես։ Թէպէտեւ ոստանիմք, եւ ի փախուստ դառնամք, նա ոչ թողու զմեզ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)
to leap, to jump, to take a leap, to bound, to gambol, to skip, to caper;
to spring on or at, to rush or fall upon;
to rush forward, to fly at.
ἄλλομαι, πηδάω, σκαίρω , σκιρτάω salio, salto, exsilio եւ այլն. որ եւ ՈՍՏՉԻՄ, ՈՍՏԱՆԻՄ. Որպէս ոստ ի դուրս ցցուիլ. ի վեր կամ ի դուրս կամ ի բաց վազել. սարտնուլ. օցտել. խրտչել. եւ Յանկարծ թռչիլ. ի բաց հեռանալ. ցաթկել.
Ոստեար ի բաց ի գրկացն հայրենեաց. (Սարկ. աղ.։)
Ի կռոցն ի բաց ոստուցեալք՝ դարձտն եւ պաշտէին զաստուած։ Ոչ վաղվաղակի ի բաց ոստեաւ, այլ գիտէր խորհրդաբար։ Ո՞ կարէ լսել դմա ... կամեցան ի բաց ոստնուլ։ Յորժամ ի տեսիլ այսց իրաց աստուածայնոց ածցէ ոք զքեզ, ի բաց ոստնուս. (Ոսկ. յհ.։)
cf. Ոստնում.
Յուրաստ կայ, ի բաց ոստչի, եւ ասէ, մի՛ զայդ առներ։ Ի բաց ոստչի ծառայն, մի՛ ասէ խափանէք զիս. (Վրդն. ծն.։)