to affirm, to say yes, to consent, to confirm.
· Calfa
Զոր ստորասեացն ոք, ապասոցել. եւ զոր ապուսեացն ոք, ստորասել (կամ ստորասոցել)։ Կամ որ ստորասեացն՝ ճշմարտէ, եւ կամ որ ապուսեացն։ Այսպէս ունի իրքն, թէպէտ եւ ոմն ոչ ստորասիցէ, ի ոմն ոչ բաց ասիցէ. քանզի ոչ՛ վասն ստորասելոյն կամ բացասելոյն, եղիցի կամ ոչ եղիցի. (Պերիարմ.)
affirmation.
· Calfa
Ամենայն թուի ստորասութիւն եւ բացասութիւն՝ կա՛մ ճշմարիտ՝ կամ սուտ գոլ։ Հակակայիլ որպէս ստորասութիւն եւ բացասութիւն. հի՛պէս, նստի, ոչ նստի։ Ստորասութիւն է բացերեւութիւն (այսինքն յայտարարութիւն) ուրումն զումեմնէ. (Արիստ. ստորոգ. եւ Արիստ. պերիարմ.։)
Ստորասութիւնք ասին դրութիւնքն, եւ բացասութիւնք՝ ի բաց բարձումն ըստ զրկման. որ են՝ ճառելիք, եւ անճառելիք. (Մաքս. ի դիոն.։)
inferior;
earthly, terrestrial.
· Calfa
Վերնական զօրքն ողբացեալ, եւ ստորնայինքն (դժոխային դեւք) բերկրեցել. (Նար. ՟Դ։)
business, trade, commerce, dealings, merchandise, goods, wares, commodities;
market, sale, purchase;
market-place, hall, mart, fair;
—ք, provisions;
cf. Մեծաքանակ;
փոքրաքանակ —, retail trade;
ի — արկանել, to sell, to put up or offer for sale;
— լինել, to be sold, to be on sale;
cf. Հատանիմ.
· Calfa
Գին եւ ծախ, որպէս եւ կերպն է վաճառոյն եւ գործն։ Ամի ամի առնուին վաճառու։ Վաճառս բացցուք, շահս շահեսցուք։ Ի վաճառէ ստացեալ է։ Անցանէին ընդ այն ճանապարհ իբրեւ ի վաճառի աւուր։ Խաղացեալ գնային ի վաճառէ անտի. (Մխ. դտ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 19։ Իսիւք.։ Եփր. թագ.։)
to sell, to debit, to sell off;
— այսքանոյ, to sell at;
քանո՞յ —ռես, how much ? what is the price ? cf. Մեծագնի;
— զոք ի ձեռս ուրուք, to give up, to deliver, to betray.
· Calfa
πιπράσκω, πωλέω, ἁποδίδωμι vendo, reddo, trado ἁλλάσσω muto. որ եւ ասի ԾԱԽԵԼ իբր ռմկ։ Ի վաճառ հանել. փոխանակել՝ տալ այլոց գնով զիրս արժօղս. լայնաբար՝ Ի բաց տալ, մատնել.
saleable, marketable, venal;
— լինել, to be sold, disposed of.
· Calfa
Ծառայիցն ազատութիւն, եւ վաճառիկ ստացուածոցն ի բաց գնացումն։ Յոբեղինին, յորում վաճառիկ ստացուածոցն, եւ արծաթագին ծառայիցն ազատութիւն լինէր։ Ազատութիւն ամենայն հարկաւոր ծառայութեան անդոց եւ հայրենեաց ի վաճառիկ ստացողաց. (Ածաբ. պենտեկ.։ Խոսրովիկ.։ Տօմար.։)
to enjoy, to taste of, to possess, to have the enjoyment of;
to relish, to taste with pleasure;
to become, to fit, to sit well on;
to be proper, suitable, meet, to beseem;
— յարգասիս քրտանց, to enjoy the fruit of one's labours;
հանդերձս այս վայելէ քեզ, this coat fits you well.
· Calfa
cf. Վայրապար.
· Calfa
Զառող ջութի ի բաց մերժելով, եւ բազում եւ չար եւ վայրաբար ներգործել հիւանդութիւնս. ((ա՛յլ ձ. վայրապար նորոգագործել). Փիլ. լին. ՟Ա. 48։)
living in the open air;
wild, savage;
deserted, uncultivated;
լինել խորանաւ ի —ս, to dwell in tents.
· Calfa
Ի ՎԱՅՐԱԲՆԱԿՍ ԼԻՆԵԼ. Վրանաբնակ լինել. ի բացի բնակել ընդ հովանեաւ վրանի.
ἁγρικός rusticus եւ այլն. Բնակեալն ի վայրի ի բացի, ի ստորին եւ յանշուք տեղիս. գիւղաբնակ. հիւղաբնակ. անտուն. լեռնասուն. անապատասուն. շինական. վարագ.
ferocious, fierce, wild, savage, inhuman, cruel.
· Calfa
ἁγροικός, ἅγριος agrestis, rusticus եւ ferus, immanis, asperrimus. Որ ի վայրի ագանի. բացօթեագ. վայրաբնակ. վայրենի. եւ Վիրագ. գաղանամիտ. անմարգի. խիստ. դժնդակ. լեռնցի, կոպիտ, անգութ. եապանի.
vagrant, erratic, vagabond;
lewd, libidinous.
· Calfa
Ի վավաշ վայրագնացեալ վրդովչացն վազեալ ի բաց մղեսցի. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)
ՎԱՅՐԱԳՆԱՑ ՎԱՅՐԱԳՆԱՑԵԱԼ. μετέωρος vagus. Որ գնայ եւ շրջի ի բացի. մոլորական. ինքնագլուխ. անսանձ. վայրաբեր. հեշտասէր.
impracticable, desert;
wild.
· Calfa
Որ ինչ է ի վայրի՝ ի բացի՝ յամայի վայրս. եապանի.
in vain, uselessly, vainly, to no purpose;
vain, useless, futile, insignificant, common.
· Calfa
ՎԱՅՐԱՊԱՐ, ի, աց. ա. (յն. պէսպէս բացատրեալ). Նանիր. սնոտի, ունայն, չնչին. ումպէտ, հասարակ. անպատճառ. անխորհուրդ. անիմաստ. աննշան. ընդունայն եւ ընդվայրայածու. փուճ. պօշ, ավարա, պալպօշ.
Հանապազ ի վայրապարացն (յն. յանտեղեաց) զինքն վերստին կոչեսցէ։ Զբօսանք (բանից) վայրապար՝ ի բաց ընկեցեալ լիցի. (Բրս. հց. եւ Բրս. ճգն.։)
scattered about, dispersed, sporadical.
· Calfa
Ի վայրէ իւրմէ կամ ընդ վայրս վատնեալ, խախտեալ, քայքայեալ, ցնդեալ, ցրուեալ, յօշեալ. որ ինչ ի բաց անկեալ դնի. խարխլած, ցրուած, ցրցնքած.
wild;
barbarous.
· Calfa
Զվայրենական սովորութիւնս նման նոցա (մոգուց) ի բաց ընկեսցուք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։)
to become savage, to grow inhuman, brutal, ferocious, cruel.
· Calfa
Մեծագոյնն ցանկութիւն յաղթելով՝ ի բաց վայրենանալով, ընչից անյագ, եւ անեզր ստացուածոց տռփութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
network;
cage;
grate, gridiron;
grating;
window-blinds, persian;
lattice, trellis;
baluster, balustrade, railing;
balcony, terrace, belvedere;
cf. Զամբիղ.
· Calfa
Եբաց զխաղխամեայ դուռն վանդակին. (Պտմ. աղեքս.։)
to drive out, to expel, to thrust or push back or aside, to chase, to drive away, to pursue;
to repel, to beat off or back, to attack, to defeat, to rout, to conquer.
· Calfa
θραύω frango, confringo τροπάω in fugam verto ἁμύνω ulciscor πιέζω premo. Ի բաց հանել, վարել, հալածել. բեկանել խորտակել զզօրութիւն թշնամւոյն. յաղթել. վատթարել. նկուն առնել. հարկանել. սատակել. վրէժ խնդրել. ճնշել. նուաճել. քշել, վռնտել, փախցընել, զարնել.
cf. Վատասրտիմ.
· Calfa
Ոչինչ վատասրտեալ դողային։ Վատասրտեալ՝ ի բաց եկին։ Ոչ եմ վատասրտեալ։ Քաջալերէ ոչ վատասրտել. (Եղիշ. ՟Գ։ Խոր. ՟Գ. 17։ Ճ. ՟Բ.։ Լմբ. պտրգ.։)
to render worse, to cause to degenerate, to debase, to corrupt, to deteriorate, to alter;
to weaken, to abase, to undo, to defeat, to rout;
to insult, to defame, to dishonour;
to despise.
· Calfa
κακίζω vitupero. կր. ἤττων γίνομαι minor fio, ignavus fio, superor ὁνειδίζω exprobro τροπάω in fugam verto. Վատթար կացուցանել, եւ որպէս զվատթար թշնամանել. նկուն առնել. տկարացուցանել. յանպիտանութիւն դարձուցանել. յամօթ առնել. կորանօք ի բաց վանել. անարգել. ընդ վայր հարկանել. նախատել. խաղք ընել. սըմքեցնել. կր. նկուն լինել. խաղք ըլլալ. սըմքել.
beam-feathers.
· Calfa
Զմինն (ի ձագուց՝ արծիւն) մերժեալ ընկենու վարազաթեւոքն։ Եւ թէ ոք զվարազաթեւսն նորա յապաւիցէ ի բաց, անպիտան զնա առ թռիչսն առնիցէ։ Տէր աղքատացուցանէ զհզօր վարազաթեւսդ քո. (Վեցօր. ՟Ը։ Սարգ. յկ. է։ Եփր. թագ.։)
staircase, stairs, ladder;
երկբացիկ —, double ladder, trestles;
ծալածոյ —, folding ladder;
— չուանեայ, rope-ladder, foot-rope;
— հրդեհի, fire-ladder, fire-escape;
— պաշարման, scaling-ladder;
— շրջանակաւ, winding staircase;
ելանել ընդ —ղս, to go up stairs;
իջանել ի սանդղոց, to come down stairs;
ելանել ի վեր սանդղովք, to scale, to climb over, to escalade;
ելանել սանդղովք ի պարիսպս, to scale the walls.
· Calfa
peddler, hawker, huckster, petty dealer.
· Calfa
Կրպակաւոր կամ սապատաւոր վաճառականքն։ Լինջի՛ր դու ընտիր սապատաւոր վաճառական՝ ընդունել զբարին, եւ յամենայն իրաց չարաց հեռանալ ի բաց. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։ Կոչ. ՟Ղ։)
frost-bitten.
· Calfa
Զբտղանիսն մերձ կացուցեալ, որ էր կարի ախորժելի սառնահար անդամոց։ Մի յոստոցն ցամաքեալ՝ սառնահար օդիւք չորացեալ ի բաց հատաւ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
cf. Սասանեցուցանեմ.
· Calfa
Ի բաց սասանեցուցեալ զլուծ ծառայութեանն քրիստոսի. (Բրս. արբեց.։)
Որք զսիրոյն աստուծոյ լուծ յուսոց ի բաց սասանեցուցին. (Ներս. աբեղ.։)
to shake, to jog, to jolt, to stagger;
to move, to astonish;
to frighten, to terrify;
— զոտն ուրուք յերկրէ իւրմէ, to cause a person to emigrate.
· Calfa
Ի բաց սասանեցուցանել. Թօթափել. թօթվել.
Ի բաց սասանեցուցեալ զլուծ ծառայութեանն քրիստոսի. (Բրս. արբեց.։)
Որք զսիրոյն աստուծոյ լուծ յուսոց ի բաց սասանեցուցին. (Ներս. աբեղ.։)
cf. Վարատեցուցանեմ.
· Calfa
ἁπάγω abduco διασκορπίζω dispergo, dissipo καταλύω dissolvo. (լծ. փարատել). Ի բաց վարել. վայրավատնել. ցրել. ցրուել. ցնդել. օցտել. որոշել. հեռացուցանել. վտարել. օտարացուցանել. քայքայել. քշել, ցրուել, բաժնել. պ. վարանտէն.
to be instructed, teached, to learn, to study.
· Calfa
Այնպիսիքն ի բաց սասանեցուցանել զհեծեալն վարդապետին։ Վարդապետեցի՛ր զաւետարանական քաղաքականութիւնս. (Բրս. յուդիտ. եւ Բրս. մկրտ.։)
blooming as a rose.
· Calfa
Փթթեալ որպէս զվարդ. բացեալ կամ սկսեալ բանալ զկոկոնն.
to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.
· Calfa
Վարեսցին ի մարդկանէ ընդ խրում. յն. ի բաց բարձցին.
goad, spur, whip;
conductor;
rector, director;
governor;
leading into captivity, driving out;
fulfilling, carrying into effect.
· Calfa
ՎԱՐԻՉ. Որ ի բաց վարէ.
to pronounce, to manifest, to deliberate, to decide.
· Calfa
Տալ զվարկ եւ զվճիռ իւր, բացորոշել.
cantatrice, singer, songstress, ballad-singer;
dancer;
strumpet, whore.
· Calfa
Վարձակ ոք (յն. պոռնիկ կամ բոզ) ի բաց հանիցէ յանձնէ զոսկին։ Գուսան եւ հացակատակ, վարձակ, բոզ՝ եւ երգեցիկ. (յն. մի բառ եւեթ, միմոս՝ որ է հասարակօրէն արական)։ Վարձակացն (յն. միմոսացն), եւ կաքաւաչացն են այնպիսի կերպարանաք։ Ըստ նմանութեան վարձակացն՝ որ ի կաքաւսն կազմիցին (յն. խաղալկացն ի թատրոնս). (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։ Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է։ Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)
simple;
common, ordinary;
depraved, devoid;
sharp, acute;
simply, solely;
terror, horror;
horrible.
· Calfa
Բանս սոսկս ասաց (մաքսաւորն), եւ զամենայն ի բաց եդ զյանցանսն. (Ոսկ. անոմ. ՟Է։)
simple, pure;
vulgar, ordinary;
private;
cf. Սոսկալի;
footsoldier;
—, — ոք or մարդ, a private person, an individual, person of retired or secluded habits;
— կեանք, private life;
—ք ոմանք, some private persons.
· Calfa
entering, hiding in holes and secret places;
lonely, solitary;
— լինել, to enter, to nestle, to creep into, to hide in, to kennel, to live retired, to lead a retired life, to withdraw into solitude.
· Calfa
Վիմասոյզ սորամուտ երամս կաքաւացն եւ սալամբացն. (Փարպ.։)
little;
brief, short, succinct, concise;
*dear, high-priced;
short;
s. mus. "an Armenian note;
— ինչ, իմն or մի, a little, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի, cf. Սակաւ մի;
— ինչ յառաջ, some time before;
— ինչ կանխագոյն, a little before;
— ինչ զկնի, some time after;
յաւելից այլ եւս — ինչ, one word more;
ի — բանս, — բանիւ, in few words;
— իշխանութիւն, իշխանք, cf. Սակաւապետութիւն."
· Calfa
Անցեալքն յասացելոցս ցուցան՝ բաց ի սղից. (Պղատ. տիմ.։)
full of grace, most graceful;
gracious, handsome, fine, beautiful, charming, genteel, fair.
· Calfa
Եւ այսպիսի շնորհալից բանս բարբառեալ՝ եբաց նմա զմուտն։ Յառատաբուղխ եւ ի շնորհալից վարդապետութենէ առնն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Փարպ.։)
s. pl. Arabs;
Turks.
· Calfa
ՏԱՃԿԱՍՏԱՆԵԱՅՔ կամ ՏԱՃԿԱՍՏԱՆՔ. Բնակիչք երկրին փիւնիկեցւոց կամ քանանացւոց. արաբացւոց եւ ասորւոց.
Փախստեայք էին արարեալք զտաճկաստանեայսն (կամ զտաճկաստանսն)։ Ամենայն թագաւորացն արաբացւոց՝ զտաճկաստանաց ասէ. (Մամիկ.։ Մխ. երեմ.։ Իսկ ՟Բ. եւ ՟Գ. Մակ. ուր ի մեզ Տաճկաստան ասի, ըստ յն. դնի Փիւնիկէ։ Եւ ըստ այսմ քանանուհին կոչի տաճիկ ասորի, այսինքն փիւնիկ ասորի. Մծբ. ՟Բ։)
to convert to Muhammedanism.
· Calfa
ՏԱՃԿԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Դարձուցանել ի դենն տաճկաց արաբացւոց.
humidity, moisture, dampness.
· Calfa
Հասեալ ջերմութեան ճառագայթից արեգական՝ շքթեցուցանէ ի բաց զտամկութիւն։ Զցամաքն եւ զանմասն ի տամկութենէ. (Եզնիկ.։ Գէ. ես.։)
to carry, to carry away or off, to bear off, to take or convey away, to lead, to bring, to fetch away, to transport;
to drive at, to tend or lead to;
to hold, to contain, to comprise, to include, to comprehend;
to bear, to suffer, to endure;
to carry to an end, to accomplish, to crown;
to be brought, conducted, led;
յինքն —, to appropriate to oneself, to assume wrongfully, to arrogate, to lay claim to;
ընդ միտ —, to take exception or offence at, to find fault with;
— եւ ածել ինչ, to publish, to celebrate, to make public.
· Calfa
Ի բա՛ց տար։ Ի բաց ա՛նդր տար. այսինքն քաւ լիցի. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ այլն։)
cf. Տաշիղ.
· Calfa
ՏԱՇԵՂ կամ ՏԱՇԻՂ. ἁπόβλημα rejiculum, quod abjicitur. Մասն նիւթոյ փայտի եւ քարի՝ արտաքսեալ եւ ի բաց անկեալ ի տաշելն. կոտորակ տախտակի. տաշուք.
cf. Դատափետ առնեմ.
· Calfa
Ի բաց զերծաւ ի դատափետ առնելոյն. (Ոսկ. գծ.։)
completion of a century.
· Calfa
Ընտրեն մինչեւ ցկէս, եթէ դարք լինիցին. ապա եթէ կոճատք իցեն, զմինն ի բաց բառնալ. (անդ. ԺԲ։)
to lie in ambuscade, to be on the watch, to suborn, to circumvent;
to hide one's self.
· Calfa
Դարանելն ստուգաբանի՝ առընթեր մերձակայ եղելոյն թաքչել, եւ ի բացուստ զնոյնն դիտել. (Լմբ. իմ.։)
height, eminence, precipice;
eyebrow.
· Calfa
Գետն բերանաբացեալ դարաւանդօք ափանցն։ Յափն գետոյն ի դարաւանդ մի մեծ։ Յօնից դարեւանդաց համեմատ. (Խոր. ՟Բ. 39. 47։)
circuit, return;
reward, retribution;
answer, report, signification;
— բանից, phrase, sentence, style.
· Calfa
ἁποστροφή conversio, aversio, reversio Դարձ. շրջումն. խոտորումն, ի բաց դարձումն. կամ Հատուցումն. զի յայլ եւ այլ միտս մեկնի ասելն.
to return, to turn;
to avert;
to restore;
to bring or carry back, to reinstate;
to bring back, to recall;
to return, to send back;
to make over again;
to reduce;
to distract;
to abate;
to resolve;
to convert;
— յետս or ի բաց —, to revoke;
to reject;
to reflect;
— անդրէն, to cede, to resign, to yield;
— զերախտիս, to remunerate;
— զմաղձ, to vomit.
· Calfa