to bring up or educate children, to instruct, to form by precept, to model.
· Calfa
Պահօք օծանել եւ մանկավարժել առ ի փորձութեանցն նահատակութիւնսն. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
cf. Հռչակեցուցանեմ.
· Calfa
Ասացեալ զոր հռչակելոց էր զնահատակութիւնն. (Փարպ.։)
paleograph;
ancient historian;
writer of ancient history;
— մատեան, ancient manuscript.
· Calfa
Տեղեկացեալ էր ի հնագրոցն, կամ ի հնագրացն), եթէ ի վատնեան դաշտի առեալ էր զնահատակութիւն սուրբ գրիգորիս. (Կաղանկտ.։)
means, way, expedient;
way, egress;
resource;
solicitude, utmost diligence;
industry, invention, ingenuity;
deceit, artifice, insidiousness, fraud, trick, intrigue;
style, method;
—ք պատերազմի, stratagem;
—ք հայթայթանաց, remedy, means, way;
—ք բժշկութեան, remedy, cure, medicament, medicine, physic;
չարարուեստ, չարիմաց, ճարտարիմաց or խորամանկ —ք, artfulness, craft, shuffling, artifice, cunning, dodge, intrigue, wiles and shifts;
—ս հնարել, խորհել, իմանալ, ի —ս հայթայթանաց մտանել, to bethink oneself of a device or expedient, to tax one's ingenuity, to contrive, to adopt or employ means to;
հնարել ումեք —ս, to deceive, to cheat, to dwindle, to defraud;
to plot, to machinate;
իմանալ զամենայն —ս, to be fertile in expedients;
յանհնար —ս մտանել, to be wavering, irresolute, to vacillate, to hesitate;
to know not which way to turn oneself;
զամենայն —ս հնարել, ի զանազան —ս մտանել, to bend all one's mind to, to task all one's powers of ingenuity and application, to do one's utmost, to use one's utmost endeavours, to do all or any thing one can, to strive with might and main, to try every art, to leave nothing untried, to leave no stone unturned, to move heaven and earth;
որպէսի —ս եւ իմանայցէ ոք, whatever artifice one may employ;
բիւր ազգի ազգի —ս հնարէր, he used a thousand stratagems;
—իւք իմն ուղղեցի, I found means to rectify;
enthymeme;
v. imp. — է, — ինչ իցէ, it is possible, it can be done, it may be;
չէ —, չիք —, չիք ինչ —, it is impossible, it can't be;
it is done;
եթէ գոյր —, if it were possible;
որքան — է, as much as possible, as much as one can;
— էր նմա, he could have done it;
որ —դ ես անհնարից, Thou, to whom nothing is impossible.
· Calfa
Ի հնարս մտեալ ի գրաւել առ ի յինքն զյիշատակս աստուածգիտութեան։ Որքան ջանք եւ հնարք եղեն սրբոցն զմարդիկ ածել յուղղութիւն։ Ի միտս գանձին հնարք արուեստից։ Հնարիւք իւրովք զսպառազինութիւն նորա յափշտակեաց, զի տացէ հնարս նահատակաց առաքինանալ. (Յճխ.։)
cf. Հաւասարեցուցանեմ;
cf. Հաւասարիմ.
· Calfa
Հաւասարեսցի մահս մեր ընդ մահ քաջ նահատակացն։ Հաւասարեսցեն առ միմեանս զուգութեամբ. (Եղիշ. ՟Զ. եւ ՟Ը։)
left, left side;
ի —, to the left;
ննջեսցես ի — քո, you will sleep on your left side.
· Calfa
Թշնամանել զնահատակն յիշատակաւ զձախակողմանց. այսինքն յիշելով զթերութիւնս. (Ածաբ. կիպր.։)
cf. Մտանեմ.
· Calfa
Մտաւ ի սրբութիւն սրբութեանցն։ Մտաւ լուացաւ։ Երաշխաւոր մտաւ առաջնորդս։ Ի միասին մտայք յասպարիզին, ի միասին յաղթեցիք թշնամւոյն, եւ այժմ ի միասին մատերուք առաջի նահատակադրին. (Մագ. ՟Ա.։ Լաստ. ՟Թ։ Լմբ. պտրգ.։ Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
wrestling.
· Calfa
ἇθλος certamen. Մրցութիւն ասպարիզի իբր ի մարտի. գօտեմարտութիւն. հանդէս նահատակութեան.
premium, prize or reward;
fight, combat;
տանել զ—, to win, to carry the prize, to bear away the bell;
— առնուլ, to get, gain or obtain a prize.
· Calfa
ἇθλον certaminis praemium. Յաղթանակ. վարձ եւ պսակ մրցանաց. բրաբիոն յասպարիսի նահատակութեան. փոխարէն.
ՄՐՑԱՆԱԿ. որպէս Մրցութիւն. մրցումն. մրցամարտք. նահատակութիւն. ἇθλος, ἅθλησις.
lists, arena;
agonism.
· Calfa
Իբրեւ զքաջ նահատակ եկեալ ի մրցարանէ. (Ճ. ՟Ա.։)
ἁγών, στάδιον stadium, certamen, et locus in quo certamen editur. Տեղի մրցելոյ ըմբշաց կամ նահատակաց. ասպարէս հանդիսի, եւ նոյն իսկ հանդէս մրցանաց. ասի եւ յն. բառիւքն՝ ստադիոն, եւ ագոն.
onocentaur;
centaur, hippocentaur;
siren, mermaid.
· Calfa
Երեւեալ ի Կարմիր ծովէ՝ զնոյնօրինակ մարդկան ե՛ւ ձկան կերպարանս ունել՝ չորից յուշկապարիկ գազանաց։ Որ զձիացլուց յուշկապարիկ կերպարանս ունիցին։ Եւ ձկունս յուշկապարիկս (որպէս թէ վիշապակ պարիկ. վիշապ ձուկն)։ Արգիական նաւելաստացիցն, եւ յուշկապարկացն, ուր Հերակղէս զնահատակութիւնսն գործէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
eager, ready to, disposed to;
eagerly;
—ք հակառակութեամբ, contentious, litigious, quarrelsome.
· Calfa
Ոխապահք, յօժարափոյթք հակառակութեամբ, նենգալիցք։ Ամենայն նահատակք յօժարափոյթ անցանեն ընդ ձեր փորձ հանդիսից։ Յօժարափոյթ ընթանայ ի շինութիւն միաբանութեան. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
to provide, to be the providence of, to take care, to supply, to look, to preserve, to watch.
· Calfa
Երեքումբք այսոքիւք նախախնամիմք. կամ տանջանօք, կամ փրկութեան յուսով, եւ նահատակութեամբք առաքինութեանցն. (Առ որս. ՟Ե։)
fighting in the first rank;
coryphaeus, champion;
skirmisher, sharpshooter.
· Calfa
πρόμαχος, προαγωνιστής antesignanus, propugnator. Յառաջամարտիկ, ախոյեան. նահատակ. զօրավար.
zealous, full of zeal, desirous, ardent, fervent;
emulous;
zealot, emulator, rival, competitor;
envious, jealous;
— լինել, to be zealous;
to bear envy, to be envious of;
to vie with.
· Calfa
Նախանձաւորք ճգնութեան մեծ նահատակին յովբայ արդարոյ՝ հոյլք ճգնաւորաց. (Շար.։)
fore-runner, precursor;
preliminary, introduction.
· Calfa
Եղիազար՝ նախաշաւիղ նահատակութեան յաջողակ. (Ածաբ. մակաբ.։)
protomartyr, the first martyr, St. Stephen.
· Calfa
πρωτομάρτυρ protomartyr, primus testis Christi. Նախն ի վկայս յետ Քրիստոսի. առաջին Մարտիրոս, սուրբ Ստեփաննոս. լայնաբար՝ Նախկին մարտիրոսք. կանխաւ նահատակեալք. եւ Վկայ իրիք ճշմարտութեան.
skirmish, brush.
· Calfa
Պահանջեսցուք (ի) յառաջամարտկացն։ Յառաջամարտիկ մարտիրոսն, եւ քաջ նահատակն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Եղիշ. ՟Զ։ Հ. ապր. ՟Ժ՟Գ.։)
cf. Յառաջամարտիչ.
· Calfa
Պահանջեսցուք (ի) յառաջամարտկացն։ Յառաջամարտիկ մարտիրոսն, եւ քաջ նահատակն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Եղիշ. ՟Զ։ Հ. ապր. ՟Ժ՟Գ.։)
skirmisher;
champion;
— զօրք, the flower of the army.
· Calfa
Պահանջեսցուք (ի) յառաջամարտկացն։ Յառաջամարտիկ մարտիրոսն, եւ քաջ նահատակն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Եղիշ. ՟Զ։ Հ. ապր. ՟Ժ՟Գ.։)
to insolate, to expose to the sun or to the open air;
to hang.
· Calfa
Յարագիլ ասէ զպատարագելոյն նոցա խորհուրդ, եւ կամ զփոյթ (զարագելն) նոցա նահատակութեանն. (Լծ. ածաբ.։)
to perpetuate, to eternize, to immortalize.
· Calfa
Իբրեւ զհանդիսադիրս քաջալերութեանն ունելով յաւէժացուցանէ համարձակել ի յանկքելի նահատակութիւնս. (Պիտ.։)
martyrdom.
· Calfa
ՄԱՐՏԻՐՈՍՈՒԹԻՒՆ կամ ՄԱՐՏԻՒՐՈՍՈՒԹԻՒՆ. μαρτύριον martyrium. Մարտիրոսն լինել. մարտիրոսանալն. խոստովանութիւն եւ վկայութիւն ճշմարտութեան. նահատակութիւն.
all powerful, omnipotent;
very strong, of a great force;
powerful, potent, mighty.
· Calfa
Շնորհալից մեծազօր նահատակին (գրիգորի). (Ագաթ.։)
famous, celebrated, glorious, illustrious;
solemn, pompous, triumphant;
փառօք, տօնիւ, solemnly, splendidly, pompously, triumphantly.
· Calfa
Որոյ մեծ է հանդէս արուծեան գործոց, կամ նահատակութեան. երեւելի. առաքինի.
Ի ձեռն մեծահանդէս նահատակին գրիգորի։ Մեծահանդէս ինքնակամ յօժարութիւն (նահատակաց)։ Մեծահանդէս ճգնութեամբ նոցին։ Պայծառանայր մեծահանդէս առաքինութեամբ. (Ոսկիփոր.։ Ճ. ՟Ա.։ Գանձ.։ Ուռպ.։)
boastful, bragging;
superb, eminent, excellent, glorious;
— յաղթութիւն, signal victory;
— լինել, to praise or vaunt oneself too much, to pretend to, to boast.
· Calfa
Զիւր նահատակն մեծապանծ պասկեսցէ։ Միաբանեցին մեծապանծ ցուցանել զքրիստոսի աստուածպաշտութեանն վարդապետութիւն. (Սարգ. յկ. ՟Գ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ. ՟Ե։)
meritorious, deserving, of great merit;
cf. Մեծաջան.
· Calfa
Մեծավաստակ նահատակին մերոյ սրբոյն գրիգորի լուսաւորչին. (Կիր. պտմ.։)
of a heathen temple or belonging to a heathen temple;
hieroglyphical.
· Calfa
Ի մեհենական մարտս նահատակութեան. այն է ագոնն ողոմպիական. (Փիլ. լիւս.։)
cf. Մերկամարտիկ.
· Calfa
Որք ի մերկամարտսն հանդէսս պարապեն։ Ի մերկամարտ նահատակութիւնսն, որք ի կռուարանսն սովոր են. (Բրս. սղ. եւ Բրս. գոհ.։)
to participate, to partake, to share in, to take part in, to be concerned, to interest oneself;
— ընդ հարկաւ, to contribute in some measure.
· Calfa
Մասնաւորիմք նահատակութեանցն (վկայից) ի ձեռն սիրոյն եւ աշխատութեան. (Սարկ. պատկ.։)
young, new, tender;
young plant, sucker, layer, shoot, sapling, off-set, slip;
neophyte, proselyte;
թուփ —, young shrub;
— նահատակ, child-martyr.
· Calfa
instructor, teacher, one who disciplines, inures or trains to war.
· Calfa
Ըմբշացն մարզիչքն պատուիրեն։ Առ նահատակական հանգիստն, զորս իմացան մարզիչքն հնարապէս։ Մարզիչս ի վարձու ունելով (վասն անասնոց). (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին. ՟Դ. 29. եւ Փիլ. լիւս.։)
war, battle, combat;
wrestling;
dispute, quarrel;
ի — պատերազմի պատրաստիլ, to prepare for war;
ելանել ի — պատարազմի ի վերայ ուրուք, to take up arms against;
— գնել, մղել ընդ ումեք, տալ — պատերազմի ընդդէմ ուրուք, to give battle, to make war on, to wage war;
— ընդ միմեանս հարկանել, —եդեալ կռուել, to fight, to combat, to attack;
միշտ —իւ լինել ընդ ումեք, to be in perpetual hot water with, to be continually at war with;
— ի վերայ ուրուք յարուցանել, ի — պատերազմի գրգռիլ, to incite to battle, to excite or create war against;
— պնտերազմի էր նոցա ընդ միմեանս վասն, they were at war for;
անագորոյն —իւ պատերազմաւ, by a bloody battle, by a sanguinary conflict;
—ն յերկոցունց կողմանց մնայր անպարտելի, the battle remained undecided;
cf. Պատերազմ.
· Calfa
Մարտն յերկոցունց կողմանց մնայր անպարտելի։ Արամայ բազում գործք քաջութեան պատմին մարտիւք նահատակութեան. (Խոր. ՟Ա. 10. 11։)
month of March.
· Calfa
Մարտն յերկոցունց կողմանց մնայր անպարտելի։ Արամայ բազում գործք քաջութեան պատմին մարտիւք նահատակութեան. (Խոր. ՟Ա. 10. 11։)
agonotheta, athlotheta.
· Calfa
ἁθληθέτης, ἁθληθετήρ arbiter, munerarius certaminis. Կարգագիր եւ վարձահատոյց հանդիսի մարտի, այսինքն մրցանաց ագոնի, կամ նահատակութեան. հանդիսադիր. նահատակադիր. ճգնադիր. մարտայարդար.
companion in arms, fellow-soldier, comrade;
adversary, antagonist, opponent;
confederate, leagued, allied;
— գունդք, auxiliary forces;
— լինել, to fight in company.
· Calfa
Նիզակակիցք եւ մարտակիցք քաջ նահատակաց. (Եղիշ. ՟Ը։)
σύμμαχος pugnae seu belli socius, commilito, opitulator, confoederatus. եւ բայիւ συμμαχέω, συμμάχομαι simul pugno. Պատերազմակից. նիզակակից. նահատակակից. ընկեր կամ ձեռնտու ի մարտի.
warrior, soldier, combatant;
ի —ս մտանել, to rush to the field of combat.
· Calfa
Որ ինչ իւղն մարտիկ նահատակին է, նոյնպէս եւ այլն. (Սեբեր. ՟Գ։)
Ո՞վ ոք նահատակ ի մարտիկս մտեալ՝ թողուցու զոգորելն, եւ զբանս կատակութեան խօսիցի. (Ոսկ. եփես.։)
cf. Ամբարտակ;
towering, puffing up.
· Calfa
Զոր առ համբարտակ (կարծեցեալ) բոլոր թշնամիսն ցուցին նահատակութիւն։ Որում համբարտակ փութացաւ (ընդդէմ) կանգնել զցանկութիւնս իւր։ Ընդ զրաւել համբարտակացն։ Զհամբարտակսն հերքեալ բարձցէ ի միջոյ։ (Պիտ.։)
cf. Համբերատար.
· Calfa
Վասն առաքինութեան համբերականն մեծաքօր նահատակին. (Ագաթ.։)
to compare, to confront, to confer;
to put in comparison with, to equal, to parallel;
to be in symmetry;
— զգիրս, to collate.
· Calfa
Ընդ քաջին հերակլեայ նահատակութեանցն զնա համեմատեալ. (Յհ. կթ.։)
Haig-hearted, courageous, dauntless, intrepid, valiant, bold, manly.
· Calfa
Պակչէին յահէ հայկասիրտ իշխանին, եւ յաղթող նահատակին մեր աշոտոյ. (Արծր. եւ այլն։)
resembling one's father.
· Calfa
Հայրանման որդիք նահատակին գրիգորի։ Հայրանման կամսարականն ներսէհ։ Հայրանման սեպուհն մամիկոնէից գրիգոր. (Փարպ.։)
to repose, to take repose, to be at ease;
to rest, to cease from work, to relax, to refresh oneself;
to end, to stop, to stand still, to halt, to be settled;
to lodge, to sojourn;
to cease, to end;
to die, to depart this life;
to be buried;
to rest in heaven;
— ի վաստակոց, to take rest from work, to pause from labour;
— ի խաղաղութեան, to rest in peace;
հանգիր ի սրտամտութէնէ, let your anger cease;
եմուտ անդ —, he went in to ease himself.
· Calfa
Կատարեալ զընթացս նահատակութեան իւրոյ՝ հանգչէր. (Փարպ.։)
feast, public rejoicing;
procession, solemnity, religious ceremony;
pomp, show, display, gala, exhibition, parade, state;
scene, spectacle, show;
arena;
proof, argument, demonstration;
declaration, witness, testimony, evidence;
trial, experience, essay;
exercise, practice;
audit, examination, inspection, investigation;
deed, fact, act;
effects;
fight, assault, combat;
care, diligence;
bravery, great deeds;
account;
review (journal);
—դիսիւ, pompously, solemnly;
համաշխարհական —, exhibition;
— թաղման, burial, funeral obsequies;
— զօրաց, review, muster;
— յաղթանակի, triumphal rejoicings;
— թատրոնական, theatre, spectacle, play;
— առաքինութեան, brilliant action;
— լաւութեանց, shining qualities;
ի — մարտից, among combats;
— առնել, to pass in review, to make a diligent investigation, to examine;
to make a show or display of, to show off, to display, to expose to view, to put or set forth;
to turn to account, to improve;
to exercise, to practise;
— առնել զօրաց, ի —դիսի անցուցանել զզօրս, to review, to muster, to pass in review;
— համարոյ առնել, to examine, to register, to make a numbering or enumeration of;
— առնել քաջութեան, to prove, to signalize one's valour, to signalize oneself by prowess, gallantry, bravery;
— առնել զօրութեան, to use or exert one's power;
— առնել պերճութեան, գիտութեան, to make a show of one's science;
— առնել ի մաստութեան իւրոյ, to display one's wisdom;
— առնել հանճարոյ, to heighten, to set off, to enhance, to give zest to one's parts or talent, to show one's wit, to play the sprightly, ingenious or witty;
ի — ածել, to exhibit, to expose to view, to display, to show off;
to represent, to play, to act;
ի — անցանել, to compete, to rival, to vie with;
to appear;
ի — մտանել, to enter the lists;
to be ranked among;
ի — մատուցանել, to put to the trial, to the test, to prove;
զ— առնուլ, to examine, to prove, to know by experience.
· Calfa
Խոնարհեալ տեսանէր զհանդէս կուսանացն։ Որք զհանդէս նահատակութեան առ բռնաւորսն ցուցին. (Շար.։)
ՀԱՆԴԷՍ. ἁγών certamen, solemnes ludi ἇθλος labor certaminis. Մրցանք ի տեսարանի. ագոն. ճիգն. նահատակութիւն. փոյթ եւ ջան. տրութիւն քաջութեան. գործ երեւելի. մեծագործութիւն.
agonotheta, gymnasiarch, agonistarch;
president or chief of a ceremony, assembly, combat, show;
*expositor, exhibiter.
· Calfa
Լայնաբա, Գլխաւորն ի մէջ մրցողաց, եւ յորդորիչ կամ խրախուսիչ նահատակակցաց.
solemn, pompous;
spectator, assistant.
· Calfa
եւ ἁθλητής certator, pugilus. Մրցօղն ի հանդիսի. մրցական. նահատակ.
companion in an assembly or solemnity;
companion in arms, fellow-soldier, comrade.
· Calfa
σύναθλος certaminis socius et adjutor եւ այլն. Կցորդ ո՛ր եւ է հանդիսի։ մարտակից. նահատակակից. Ճգնակից. եւ Գործակից. եւ Պարակից. տօնակից.
to enter the lists, to fight, to wrestle, to vie with;
to labour hard, to strive, to endeavour, to try, to attempt;
to signalize or distinguish oneself, to render oneself illustrious, to be celebrated, renowned, to be made public with praise;
to show one's courage or mettle, to figure, to shine;
to assemble at a public festival or ceremony, to celebrate;
քաջայաղթ —, to make stupendous conquests, to do or work wonders;
յաղթող —, to remain victorious;
յաղթող — իրիք, to be victorious over, to be conqueror.
· Calfa
Նախ նահատակեցաւ հայրն, զկնի հանդիսանան եւ մանկունքն. (Ածաբ. մակաբ.։)
ἁθλέω, ἁθλεύω, ἁγωνίζομαι certo, certamen ineo եւ այլն. πειράζω enitor, studeo եւ այլն. Ի հանդէս մտանել մրցանաց. մրցիլ յասպարիսի. ճգնիլ. նահատակիլ.