the sound of a tabour;
uproar, noise, rumour.
· Calfa
ԴԱՓԻՒՆ ԴԱՓՈՒՄՆ. χορός strepitus Շչիւն շառաչիւն իբրեւ զձայն թմբաց. եւ Դոփիւն. դրնդիւն. ձայն ամբոխի. եւ Մեծաբանութիւն.
cf. Դափիւն.
· Calfa
ԴԱՓԻՒՆ ԴԱՓՈՒՄՆ. χορός strepitus Շչիւն շառաչիւն իբրեւ զձայն թմբաց. եւ Դոփիւն. դրնդիւն. ձայն ամբոխի. եւ Մեծաբանութիւն.
s. pl. frequenting company;
evagation, distraction, dissipation.
· Calfa
Զյապաղանացն ի բաց լքցես զդեգերանս. (Արծր. ՟Դ. 10։)
pharmacy;
art of preparing tinctures or physic;
painting.
· Calfa
Դեղագործութիւն ... ի դեղոց խառնեալ պատկեր բացակատարեաց. (Արիստ. աշխ.։)
yellow;
fallow;
wan, pale, palid.
· Calfa
ὡχρός pallidus, ζακθός, χλωρός flavus, fulvus, fuscus Իբր Լեմոնի, եւ բացագոյն սալորի, եւ ծիրանի. բաց քան զկարմիր, որ խառնեալ ընդ կապոյտ՝ առնէ կանաչ. լաւն է յոսկին, եւ յոռին ի մեռեալն եւ ի դալուկն. շէկ.
recent, new;
recently, newly.
· Calfa
Այն ինչ դեռադեռ ոգւոյն ի բաց մեկնեալ ի մարմնոյն. (Նիւս. կազմ.։)
atrocity, enormity;
cruelty, inhumanity, inclemency;
bittorness;
harshness;
intemperateness.
· Calfa
Լուծիչ ամենայն դժնդակութեանց ի վերայ եկելոց։ Զդժնդակութիւնսն ամենայն ատել եւ ի բաց ընկենուլ. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա. եւ ՟Ը։)
to hinder, to stop, to impede, to obstruct, to embarrass, to cross, to delay, to interrupt;
to intercept;
to interdict, to prohibit;
to abolish, to abrogate, to annul, to revoke;
to take away;
to sippress;
— զճանապարհն, զանցս ուրուք, to stop the way or passage, to stop up, to obstruct, to encumber;
— զերկիր, to encumber the earth.
· Calfa
Խափանելզգործս, զերկիր. կամ զմարդիկ ի գործոյ, զհրէայսն ի շինելոյ. կամ զհաւատս. Զօրէնս, զաւետիս, զամենայն իշխանութիւնս. զայն՝ որ զիշխանութիւն մահուն ունէր։ Խափանեսցի մարմին մեղաց, կամ մարգարէութիւն, գիտութիւն, մահ։ Քրիստոսիւ խափանելոց է։ Որ խափանելոցն էր։ Ի վախճան խափանելոցն։ Խափանեալ էք ի քրիստոսէ։ Զիշխանաց աշխարհիս այսորիկզխափանելեացս։ Յորժամ եղէ այր, զտղայութեանն ի բաց խափանեցի։ Խափանեցաւ շինուած տաճարին։ Մի՛ խափանեցէք զիս, զի տէր յաջողեաց զճանապարհս իմ։ Ընդէ՞ր խափանէք զժողովուրդն ի գործոյ իւեանց։ Խափանեցան գործք նորա։ Խափանեսցուք զգործս նոցա։ Խափանեցից ի տերւոջէդ յայդմանէ զձայն զնծութեան։ Ոչ խափանեսցինգնացք քո։ Խափանեցին զօրէնս քո. եւ այլն։
to hinder;
to shut;
to extinguish;
to blind;
— զճրագ, to put out the candle, to blow out the light;
— զհուր, to quench the fire, to extinguish the conflagration.
· Calfa
Զի թէ զնա խափուցանիցեմք՝ որով եւ այլ անդամքն լուսաւորին, ի՞ւ տեսանիցեմք զլոյս։ Սոքա աչօք խափուցելովք ... նոքա աչօք բացօք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 7։)
to push, to thrust, to drive forward.
· Calfa
Ոչ եթէ խեթեաց զնա, այլ զի ոչ եղեւ նա արժանի ողորմութեանց. (անդ։) (մերժել, ի բաց վարել. ռմկ. հրել, որպէս թէ հեռացնել)։
way ward, stubborn, refractory.
· Calfa
Օրինակաւ խեղախեռ երիվարի զսանձս ի բաց պատառեաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)
very barbarous, unpolished, very corrupt, very rude, very harsh.
· Calfa
Զխեցբեկագոյն զբարս հեթանոսութեան։ Ի բաց ճնշեալ զխեցեբեկագոյն բարս նոցա. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
to cut, to cut off, to break off, to tear off or away;
to burst open;
— զհերս, to tear out the hair;
— ներքինիս, to castrate.
· Calfa
Զկրօնից ուղղութիւն ի բաց խզեալ. (Յհ. կթ.։)
Խզել զչար։ Ի բաց խզել զսէր։ Տանջանօք խզեալ բառնալ ի կանդանութենէ. (Պիտ.։)
Խզեաց իբրեւ զայգի զխորանս նորա. (Ողբ. ՟Բ. 6. որպէս թէ խլել եւ ի բաց ձգել։)
ԽԶԵԼ. κόπτω caedo, succido, amputo. Ի բաց հատանել որ եւ է օրինակաւ.
knock, blow;
obstacle, hinderance, impediment;
fraud, cheat;
hate, ill will, aversion;
jealousy;
remorse, scruple;
pain, affliction, grief;
doubt, distrust, apprehension;
gripes, colic;
— եւ խութ ընդ ոտն անկանել, to trip up, to oppose, to obstruct, to embarrass;
խեթիւ հայել՝ տեսանել, to look daggers, to look grim, to scowl;
խեթիւ հայել արեգական, to sunburn, to tan, to freckle, to brown.
· Calfa
Բազում խէթք եւ խութք են ճանապարհին։ Յառաջ զխեթն ՛ն բաց խլել. (Ոսկ. փիլիպ. եւ Ոսկ. բ. կոր.։)
Զխէթս ի բաց ընկենլի մի՛ նիւթ դժնդակ խորամանկութեան բանսարկուին. (Նար. ԿՂ. ՀԳ. ՂԲ։)
Զամենայն խիղճ եւ զխէթ յիւրաքանչիւրմտաց ի բաց մերժեալ իցէ. (Ոսկ. յհ. Ա։)
gripes, colic;
twinge, twitch, shooting pain;
blister, sore, swelling;
rock, reef, sand-bank;
crocodile;
— սրբանին, tenesmus;
—ք ոտից, gout.
· Calfa
Եբաց զխխայթեալ եւ զչարաւալի խիթս նոցա բժշկաբար. (ՃՃ.։)
closing or shutting;
cork, stopper, bung, plug;
valve;
— արկանել, to cork, to bung, to dam, to stop;
to hinder, to oppose.
· Calfa
Արկանել խից ի վերայդրանց նորա։ Խից արկի ջրուց բացմաց. (Եզնիկ. ՟Ի՟Ա. 32։ ՟Լ՟Ա. 15։)
robe of honour.
· Calfa
Ի բաց զերծեալ լինի հարսինն խլայն։ Ի բաց բարձաւ անլուսութեանն խիլայ. (Նիւս. երգ.։)
to become deaf, to be made deaf;
to stop one's ears, to turn a deaf ear to.
· Calfa
to pluck up, to root out, to extirpate;
to unclasp;
to sweep away;
to force, to take by force, to extort, to take away;
to demolish, to destroy, to pull down, to ruin;
— զատամն, to draw, to pull out, to extract a tooth;
— զաչս, to put, to tear the eyes out.
· Calfa
ԽԼԵԼ Ի ՄԻՋՈՅ. Ի բաց հանել. եւ Կորզել.
Ի բաց խլել զյարութիւնն, որք ոչ կամին տալ համարս գործոց իւրեանց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 20։)
ἑκριζόω eradico ἑκτίλλω, ἑκσπάω, ἑξολεθρεύω ev ello, extraho, extermino. (արմատն է Խիլ. որ եւ արաբ. քէլ, քէր) Ի բաց կորզել արմատաքի զբոյսս եւ զտունկս. եւ Քարշել հանել ի բնիկ տեղւոջէն զոր ինչ եւ է՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
censure, criticism;
discussion, examination, research.
· Calfa
Զամենայն երկբայութիւն ի բաց եհաս, եւ զխծբիծ հակառակութեան վասն աւուրն յարութեան. (Լծ. ածաբ.։)
Ի բաց բառնայ զամենայն խծբիծ երկբայական. (Լմբ. հանգ.։)
leaven, ferment;
sect.
· Calfa
Նման է արքայութիւն երկնից խմորոյ։ Զգոյշ լերուք ի խմորոյ, սադուկեցւոցն եւ փարիսեցւոց։ Ոչ ասաց զգուշանալ ի խմորոյ, այլ յաղանդոյ։ Սրբեցէք ի բաց զհին խմորն։ Մի՛ խմորն չարութենէ եւ անզգամութեան.եւ այլն։
affinity, alliance, relationship;
հոգեւոր —, sponsorship;
արկանել —, — առնել ընդ, cf. Խնամենամ.
· Calfa
Զայնպիսի սատանայական խնամութիւնսն ի բաց ընկեսցուք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
gaiety, good hu mour, wantonness.
· Calfa
Մի՛ ի խնդամտութիւնս ի բաց ընկեսցուք զերկիւղն, եւ մի՛ ի տրտմականսն զքաջայուսութիւնն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ա։)
hinge;
pivot;
— տփոց, hinges.
· Calfa
Մի մի դուռն, եւ ծղխնիք (կամ ծխնիք) նոցա երկբացիկք. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 33։)
child-birth, birth;
generation.
· Calfa
ԾՆԵԼՈՒԹԻՒՆ. որպէս կր. Ծնանիլն. Ծնեալ գոլն. լինելն ծնունդ կամ որդի. որդիութիւն. ... Վարի իբրեւ յատկութիւն միածնին, որ է երկրորդ անձն աստուածային. որպէս ծնողութիւնն եւ զծնելութիւնն բնութիւն աստուծոյ դնեն (եւնոմեանք)։ Ամենայն ինչ՝ որ որդւոյ է, եւ հոգւոյ, բաց ի ծնելութենէ. (Ածաբ. յայտն. եւ պենտեկ։)
lying-in, parturient, bringing forth a child;
possessing the faculty of reproduction, generative, fruitful, prolific;
fertile;
— մասունք or ծննդականդ, genital organs, the privy parts;
— կին, woman in childbirth.
· Calfa
Մալեալս, եւ ի բաց հատեալսզծննդականսն՝ հալածէ. (Փիլ. բագն.։)
twin-born, twin;
coeval, of the same age;
innate, inborn.
· Calfa
ի բաց գնասցէ ի ծննդակցէն (յակոբ յեսաւայ). (Փիլ. լին.։)
jaw;
cheek;
edge;
frieze;
brim;
cornice;
parapet, breastwork;
ապտակ ածել ի —սն, հարկանել զ—ս ուրուք, to slap the face, to box the ear;
cf. Իջանեմ.
· Calfa
Տեսեալ ի բացուստ զերուսաղէմ՝ ապտակէք զծնօղս ձեր, եւ պատառէք զհանդերձս (դուք հրէայք. (Պիտառ.։)
running, flowing, liquid, fluid;
flow, flowing, running out
· Calfa
Քեցեալք ի բաց յստակ ծորանէ խաղցրութեան զմրուր դառնութեան արբին. (Յհ. կթ.։)
cf. Ծորիմ;
to mow.
· Calfa
Զամենայն պտուղն յառաջ քան զհասանել՝ ծորել եւ ի բաց թօթափել. (Փիլ. լին. ՟Գ. 10։)
to set running, to cause to flow;
զմտաւ իսկ ածելն —նէ զբերանս, the mere thought of it makes my mouth water.
· Calfa
Զամենայն պտուղն յառաջ քան զհասանել՝ ծորել եւ ի բաց թօթափել. (Փիլ. լին. ՟Գ. 10։)
to mute, to guano, to dung as burds;
— ձկանց, to spawn.
· Calfa
Եւ Ձու ածել ձկանց՝ ոչինչ ընդհատ ի ծրտելոյ կամ ի բաց թքանելոյ.
cf. Կաթ;
— առ —, drop by drop.
· Calfa
Վերստին յիշելութիւն կաթիլ է խոհեմութեան ի բաց պակասելոյ. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
entrails, guts, bowels, intestine, tripe;
caecum, blind-gut;
զսուրս նոցա —բաց իւրեանց մատուցանել, to slay others with their own swords.
· Calfa
interval, space;
discontinued, intermittent;
loose;
different, separate;
less, lesser;
intermittent;
differently, otherwise;
nor more nor less;
ամք սակաւ ինչ — իբիւրուց, a little less than 10 000 years;
ի՞ւ իցեմք — ի նոցանէ, in what do we differ from them ? ոչ ինչ — է ի նմանէ, he differs not from him;
նուազ ինչ — ի փչմանէ լինել շնչոյն, to be almost at the last extremity, or last gasp;
չեն — յերազոց, they resemble dreams.
· Calfa
իբր նխ. ἦττων, -ον. ἦσσων, -ον minor, minus. կամ բացասաբար, οὑδέν ἦττον nihilominus Տարբեր. ունօղ զխտիր կամ զհատումն. աննման. հեռի. կամ նուազ. պակաս. ի վայր. խոնարհագոյն. պակաս, քիչ, վար.
to knock, to clash, to strike, to heat;
— զերկաթ, to strike fire.
· Calfa
Շարժէ զիմաստ մեր՝ քո ընդհարկանելդ զերկաթ սիրոյ։ Ընդհարկանէ Քրիստոսիւ զմեղսն։ Արեգական ընդհարկանել զաչսն՝ առնէ նիւթոցն բացատրիչ եւ որոշիչ. (Լմբ. առ ոսկան. եւ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. իմ.։)
to fight, to smite, to knock, to strike, to thump at;
— ընդ միմեանս, to knock against each other;
to encounter each other;
— գլխոյն ընդ որմն, to knock one's head against a wall;
— ընդ ճանապարհ, to be on the way to ...;
— ի խղճէ մտաց, to have remorse.
· Calfa
Շարժէ զիմաստ մեր՝ քո ընդհարկանելդ զերկաթ սիրոյ։ Ընդհարկանէ Քրիստոսիւ զմեղսն։ Արեգական ընդհարկանել զաչսն՝ առնէ նիւթոցն բացատրիչ եւ որոշիչ. (Լմբ. առ ոսկան. եւ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. իմ.։)
that leaps, that bounds;
jumping, starting;
by stealth, stealthily;
rebounding, by fits and starts;
by skips and jumps;
palpitating, bounding;
— ի քնոյ լինել, to awake suddenly, to start from sleep;
— ի քնոյն զարթուցանել, to rouse suddenly, hurriedly;
— կալ, to leap, to hop, to rebound;
to start back with fear, to be startled, to retire, to frighten;
— խաղալ, to leap, to jump up, to rouse one's self;
— երթալ, to go with fear and trembling;
to go by leaps;
— խաղացումն ուսոց, շարժումն թիկանց, աչաց, shrugging of the shoulders;
nervous twitching of the eyes;
— անցանել, to leap, to leap over.
· Calfa
Երթայր զհետ (Պետրոս բացագոյն) կեղակարծեօք ընդոստ ընդոստ սրտաթունդ. (Ճ. ՟Գ.։)
to cause to leap or recoil;
to shake, to move;
to impel, to push, to spur on, to thrust;
to awaken, to excite.
· Calfa
ἑπεγείρω, διανίστημι exsuscito, excito, stimulo եւ այլն. Տալ ընդոստնուլ. զարթուցանել. շարժել. շարժլել. հարթուցանել. ի բաց վարել.
romancing, prattling, chattering, prating;
chatterer, idle talker
· Calfa
Թողցուք ի բաց զընդունայնաբանս, եւ յաստուածաբան քարոզսն ընթասցուք. (Ճ. ՟Ժ.։)
prate, prattle, chitchat, nonsense, chattering
· Calfa
Զընդունայնաբանութիւնս ի բաց վարէր. (Սկեւռ. լմբ.։)
sacred;
dedication;
— գիր, թուղթ, dimissory letter, testimonials;
—գեսպանաց, credentials;
— բարեկամաց, letter of recommendation.
· Calfa
Խայտացեալք ընդ ընծայական շնորհադրուատ բացատրութիւն զուարթնոյն. (Թէոդոր. խչ.։)
to throw, to cast, to hurl, to repulse, to fling, to pour;
to destitute, to depose, to deprive;
— յերեսաց, to drive from his presence, to despise, to abandon;
— յերկիւղ, to frighten;
— յոք զհոգս իրիք, to confide the care of, to confide to;
— — զանձն իւր յառաջ, to present one's self, to throw one's self forward, to expose one's solf;
— զզէնս, to throw down one's arms, to surrender;
— ի կալանս, to thrust in prison;
— յերկիր, to throw down, to slay, to fell to the earth;
— արտաքս, to thrust out, to hunt or drive away;
to empty the stomach;
— քարինս, to throw stones;
կիցս —, cf. Կիցք;
to despise;
— զխարիսխ, to cast anchor;
զաստուածութեամբն —, to attribute to God;
ի վերայ միմեանց — զյանցանս, to lay the blame on one another;
to be thrown, or cast away;
— արտաքս, արտաքոյ դրան, to be thrown out, driven away;
— ի ճանապարհի, to be cast on the streets, to be thrown out on the common way.
· Calfa
ῤίπτω, ῤιπτέω, ἁπορρίπτω , ἑκρίπτω, ἑκβάλλω, καταβάλλω jacto, dejicio, projicio, abjicio եւ այլն. որ եւ գրի ԸՆԳԵՆՈՒԼ, նովին հնչմամբ. որպէս ներգործականն Անկանելոյ. Արկանել ի վայր, եւ ի բաց. ձգել՝ նետել՝ դուրս կամ երեսէն կամ զատ կամ մէկ դի.
company, society;
accompanying, assistance, partnership, match;
train, retinue;
fraternity, brotherhood, congregation, order, commonalty, body;
conversation;
knowledge;
sociability
· Calfa
Տեսանելով զսիրելին՝ ասասցես, վասն ընկերութեան՝ անիրա՛ւ գործեա։ Եթէ զայս լուիցէ, բազում խնդալ (այսինքն մնաս բարով) ասացեալ ընկերութեանն կարծեցելում, ի բաց վազեսցէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
familiarly, domestically, confidently.
· Calfa
Ընտանեբար բացարել. (Արիստ. եւ Պորփ.։)
very familiar;
proper.
· Calfa
Թերեւս ընտանեգոյն բացատրութիւնս եղիցի. (Արիստ. առինչ.։)
adj. s. familiar, domestic;
proper;
native;
tamed;
intimate, friend, relation;
domestic;
—ք, family;
հայր —նեաց, the father of a family;
— պատերազմ, intestine strife, domestic broils;
civil war;
— գաւաճան, թշնամի, traitor, intestine foe;
— հաւատոյ, faithful to the Truth;
— լինել գորց, to be familiar with, or versed in literature.
· Calfa
Ո՛չ ընդանի է բացատրութիւնն. (Արիստ.։)