cf. Յամեմ.
· Calfa
Եւ որք յառաջագոյն յամրանային ի քուն, նմանեալք վերնոցն՝ անքունք եղեն. (Փարպ.։)
term, end, finish;
rhyme, cadence, numbers, termination, ending, desinence, harmony;
— ելանել, հասանել, to be finished, accomplished;
to expire, to end, to bound, to terminate;
— հանել, տանել, to bring about, to succeed in;
to complete, to put an end to, to finish;
convenient, suitable, congruous, becoming, apt, tit, adapted;
quiet, good, kind, sweet, pleasing.
· Calfa
cf. Յանգ.
· Calfa
Որք գաւազանաւ են յանգաւորք. (ծայրագոյն վարդապետք) (Երզն. քեր.։)
to be ended, finished, bounded;
to drive at, to tend to, to come to, to be reduced, to dwindle, to result;
to discharge, to flow or to fall into, to empty itself.
cf. Յանգեցուցանեմ.
· Calfa
Մարդասիրագոյն եւս յանկիցէ ի ձեզ. (զիմոց բարուց զկնի հայեցեալ. ՟Բ. Մակ. ՟Թ. 27։)
relation, affinity, conformity, similarity;
fitness, suitableness.
· Calfa
Յանկութեամբ ընտանեգունի առ Աստուած մեծագոյնն սրբեցութեանց. (Մեկն. ղեւտ.։)
rash, foolhardy, audacious, adventurous, hardy, resolute, determined;
rashly, inconsiderately, audaciously, arrogantly, presumptuously, insolently, haughtily, petulantly;
hardily, resolutely, determinedly.
· Calfa
Քան զառիւծունս եղեն հզօրագոյնք եւ յանդգունք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)
all at once, suddenly, impetuously, precipitately, inconsiderately, rapidly.
· Calfa
Յանկարծագոյն թափով կամ յարձակմամբ. անխորհրդաբար.
acceptance, acceptation, consent, engagement, avowal, approbation.
· Calfa
Ի քէն տանջանք, եւ ի մէնջ յանձնառութիւնք։ Տեսին զչար յանձնառութիւնն։ Այսպիսի խնդրուածս աղջկանն լաւագոյն է քան զանձնառութիւն պատարագելոյն. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ. եւ Եղիշ. դատ.։)
last, furthest, ulterior, posterior;
lowest, meanest;
extreme, utmost, greatest, utter, uttermost;
—ք, posterity;
— օր, the day of judgment, doomsday;
— չքաւորութիւն, utter misery, extreme poverty;
— կարօտութիւն, extreme need;
— կողմն, cf. Յետակողմն.
· Calfa
ՅԵՏԻՆ. ἑλάχιστος minimus, parvus, infimus. Ստորնագոյն. անաւագ. տրուպ. կրտսեր. փոքր. փիւչիւք.
ՅԵՏԻՆ. իբր Ծայրագոյն. յեզր վերջին հասեալն.
back, backward;
behind;
after, then, since, afterwards, subsequently, posterior to, after that;
— կողմանէ, backward;
behind, from behind;
— հուսկ, — յետուստ or ուրեմն, at last, finally, at length, in fine, in conclusion;
— եւ առաջոյ, behind and before;
— ապա, after;
— ձերմէ, behind or after you;
— գտանիլ, to be deprived of.
· Calfa
Զկնի եկեալն. նորագոյն.
Յետոյ չուեսցեն։ Երթային յետոյ ընդ անքուսայ։ Առ ժամանակ մի պարարէ զքիմս քո, բայց յետոյ դառնագոյն եւս գտանի քան զլեղի։ Յետոյ ասիցէ, թէ զղջացայ։ Յետոյ զղջացաւ։ Յետոյ գան։ Յետոյ մատուցեալ երկու սուտ վկայք։ Նախ թագաւորն ասորեստանեայց, եւ յետոյ արքայն բաբելացւոց. եւ այլն։
out of one's senses, foolish, senseless, mad, crazy, silly;
ծայրագոյն —, an arch-fool, an out-fool and out fool.
· Calfa
memory, remembrance.
· Calfa
Խայտացին ի ներքս ի սրտի իմում խորհուրդք խոր յիշելութեան, եւ բարձրագոյն տեսութեան. (Եփր. ի կոյսն.։)
memory;
cf. Յիշումն;
սուր յիշողութիւն, a good or happy memory;
տկար յիշողութիւն, unhappy memory.
· Calfa
Համբակ ոմն ի յիշողութիւն սրագոյն, եւ դիւրին առ ուսմունս. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
very talented;
polymathic.
· Calfa
Զիւրն ի վերայ բերէ դեւն զնրբագոյնն եւ զյոքնահանճար իմացութիւնս. (Կիւրղ. ղկ.։)
polychromic.
· Calfa
Բազմագունի. յոգներանգ. եւ բազմօրինակ. (որպէս տժգոյնն՝ ռմկ. ասի, պաղշորթ. լծ. եւ թ. շուռութ. օրէն. օրինակ)
protean, of many forms or shapes, divers, varied, multiple.
· Calfa
Բժիշկք յամենայն դեղոց զօգտակարագոյնս՝ յոքնատեսակ խառնուածովք պատրաստեն. (Մագ. ՟Ա.։)
much, great, much of, a great deal of;
—ք, many, several;
—ք ի մարդկանէ, most men, most people, the generality of mankind;
— անգամ, many a time, often.
· Calfa
Վասն յոլով աստ չարչարանացն՝ առատագոյն են անդ բարութիւնքն. (Գէ. ես.։)
often, frequently, many times;
much, more.
· Calfa
Կամ իբր ա. Յոլով. յոլովագոյն.
Յոլովակի ձիր խոստացեալ, եւ գերագոյն գահ ասացեալ. (Շ. վիպ.։)
to cause to abound or increase, to augment, to multiply;
cf. Յոլովանամ.
· Calfa
Մեծագոյն յետ դարձին զյոլովիլն ի տունս քան զառաջինն ասէ լինել. եւ ոչ միայն յոլովիլ, այլ աճել յուղղութիւնս. (Մխ. երեմ.։)
hope, hopes, expectation, longing;
confidence, trust;
դեռածին, հաւաստի, կենդանի, եռանդուն, մխիթարիչ, մեծ, կոյր —, renewed or reviving, well-grounded, lively, ardent, solacing, great, blind hope;
ընդունայն, տկար, անստոյգ, պատիր or խաբէական, սուտ, խուսափու, անմիտ —, vain, weak, uncertain, delusive or deceitful, false, fleeting, foolish hope;
նշոյլք յուսոյ, the rays of hope;
բառնալ զ—, to take away or put out hope;
զհետ գնալ սնոտի յուսոյ, to abandon oneself to chimerical hopes, to hunt a shadow;
սնոտի յուսով պարարել, ի սնոտի — կապել, to nourish oneself with vain hopes;
քաղցր յուսով պարարիլ, to hug oneself with the delightful hope;
գեղեցիկ յուսով պարարել, թարթափեցուցանել զոք, to feed or entertain one with flattering hopes or chimeras, to keep one in suspense;
to ridicule, to deride;
վհատիլ ի յուսոյ, to lose hope;
հատանել զ— իւր, to despair, to give up all hope, to be in despair;
յուսով կեալ, to live in hopes;
դնել զ— իւր ի վերայ ուրուք, to build on one's hopes;
— տալ, to cause to conceive hopes, to give hope, to inspire with hopes;
ի դերեւ հանել զ— ուրուք, to deceive one's hopes or expectations;
լնուլ, կատարել զ— ուրուք, to fulfil a person's hopes;
ծփել ընդ մէջ յուսոյ եւ երկիւղի, to hover between hope and fear;
— է ինձ, I have some hopes;
— մի այսպիսի է ինձ զի, I hope that, I am in hopes that;
— իմ է, that is my only hope;
փակեալ յամենայն յուսոյ ակնկալութեան, hopeless;
— եւս շիջեալ էր յիս, hope died within me;
բարձաւ ամենայն — փրկութեան, all hope of safety was lost;
պակասեալ յամենայն յուսոյ փրկութեան, despairing of life;
հատաւ — նրան, he despaired;
հատաւ — մեր, our hope is vanished;
դու ես միակ — իմ, all my hopes are in you;
cf. Հատանիմ;
արծարծել զ—, to revive hope.
· Calfa
Յոյս իմ է առ Աստուած։ Յոյս իմ ի ստեանց մօր իմոյ։ Աստուած օգնական յուսոյ իմոյ։ Մի՛ զլասցիս զվարձս տնանկին, զի տնանկ է, եւ այն է յոյս նորա։ Բնակեալ նստէր յուսով։ Հանդարտելոցն յուսով։ Բայց արդ մնան հաւատք, յոյս, սէր եւ այլն։ Յոյս հանդերձելոցն քան զա՛չս եւս յայտնագոյն է. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 6։)
hoopoo, pewet, lapwing, plover.
· Calfa
(լծ. յն. է՛բօփս) ἕποψ լտ. ո՛ւբուբա. upupa. պ. պուհէ. իտ. upuga, bubbula. Թռչուն ի չափ տատրակի՝ մոխրագոյն թուխ, խայտ ի թեւս եւ ի տուտն, եւ կատարքն փետրալից խայտաճամուկ, յուզակ աղբեւաց եւ ճճեաց. բուբուլ, հիւտհիւտ, բուպէշ, իպիպիկ. եբր. հուքիփաթ, խաւիդա.
iota;
jot, tittle.
· Calfa
Փոքրագոյնն ի նշանագիրս եբր. քաղդ. ասոր. կոչեցեալ իօ՛տ կամ եօտ կամ եուտ. յորմէ եւ յունականն իօ՛դա ι . իբր ի, յ.
cf. Յորդաբուղխ.
· Calfa
ՅՈՐԴԱՀՈՍ եւ ՅՈՐԴԱՀՈՍԱԿ ՅՈՐԴԱՀՈՍԱՆ. Առատահոս. յորդաբուղխ. յորդախաղաց. որ յորդագոյն հոսէ կամ հոսանս ունի. արագ վազօղ. կիւռ, հուռ հուռ.
cf. Յորդաբուղխ;
—հոսանք or —հոսք, flood or overflow of waters, torrent.
· Calfa
ՅՈՐԴԱՀՈՍ եւ ՅՈՐԴԱՀՈՍԱԿ ՅՈՐԴԱՀՈՍԱՆ. Առատահոս. յորդաբուղխ. յորդախաղաց. որ յորդագոյն հոսէ կամ հոսանս ունի. արագ վազօղ. կիւռ, հուռ հուռ.
blowing strong, impetuous, violent.
· Calfa
Որ յորդագոյն շնչէ՝ փչէ. մակդիր հողմոյ.
superabundant, very copious;
abundantly, in large quantities, much, in torrents.
· Calfa
ՅՈՐԴԱՌԱՏ, մ. Յորդագոյնս. յորդութեամբ.
full of ardour, eager, desirous, ardent, prompt, ready;
— առնել, to exhort, to persuade;
— լինել, to be eager, desirous.
· Calfa
πρόθυμος promptus, alacer, sedulus. Մտօք կամ ոգւով եւ սրտիւ յօժար. յորդոր կամ յորդորագոյն, յօժարամիտ եւ փութաջան.
to seek, search or inquire after, to make search for, to ferret out, to hunt after;
to examine, to discuss;
to agitate, to move, to trouble;
to excite, to incite, to provoke, to stir up, to move sedition;
— զծով եւ զցամաք, to seek everywhere for, to ransack;
— խնդիրս, to breed disputes, to excite quarrels.
· Calfa
Երկայնագոյն ճառս յուզել. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
to accompany, to attend on, to escort;
to lead, to conduct, to guide;
to send, to expedite, to despatch, to forward;
to perform the funeral obsequies.
· Calfa
Լաւագոյն է քան զյղելն՝ յուղարկելն. հասարակագոյն եւ միաբանութեան բարս ցուցանէ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 20։)
despair, hopelessness;
despondency, faint-heartedness;
առ յուսահատութեան, through despair;
յուսահատութեամբ, desperately, past recovery, without hope;
ի — մատնել, to deprive of all hope, to deliver or abandon to despair.
· Calfa
Յուսահատութեամբն վատթարագոյնք լեալք. (Ածաբ. մկրտ.։)
cf. Յստակեցուցանեմ.
· Calfa
Զտատասկաբերն պարտուպատշաճ է մաքրել եւ յստակել, եւ պատրաստագոյն յօրինել. (Ոսկ. եսայ.։)
clearness, pureness, cleanness;
limpidity;
purity, candour, sincerity, ingenuousness.
· Calfa
Հանգոյն արեգական ի խորս ուրեք ընդ յստակութիւն ջուրցն առաքելով զիւր ճառագայթսն. (Յհ. իմ. ատ.։)
articulated, articular;
articulated, uttered;
well expressed, well turned, harmonious.
· Calfa
Կիսաձայնքն բարբառս գործեն կայս եւ անկատարս. ապա եթէ ինչ ի ձայնաւորացն շարադասեսցի, լի ձայն յօդաւոր առցէ։ Թէպէտեւ զանազանագոյն բարբառեսցին (կենդանիք), յօդաւոր ոչ երբէք. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)
connexion, conformity, accordance, harmony.
· Calfa
Յօդաւորութեամբ Աստուածայնով եւ համեմատութեամբ։ Ամենեցուն գերագոյն յօդաւորութիւնն։ Ի յերկնայնոյն եւ անխառնելոյն յօդաւորութենէ Աստուածայնոյն նմանութեանց ի վայր անկաւ։ Յօդաւորութիւնք եւ սէրք եւ կապակցութիւնք։ Պահէ զմիմեամբք յօդաւորութիւն տարերցս եւ խառնումն՝ անշփոթելի. (Դիոն.։)
spontaneous, willing.
· Calfa
Է՛ որ բնական, եւ է՛ որ յօժարական։ Յօժարական կենդանութիւն է, յորժամ յոռեգոյնն յաղթէ լաւագունին. իսկ յօժարական մահն է ըստ առաքինութեան կենցաղավարութիւն. (Սահմ. ՟Ը։)
voluntary, well disposed, ready to, eager, ardent.
· Calfa
ՅՕԺԱՐԱՄԻՏ ԿԱՄՕՔ. իբր մ. Յօժարագոյնս. ամենայն յօժարութեամբ մտաց եւ կամաց.
fitting up, adjustment;
formation, fashion;
composition, organization, structure;
construction;
furniture;
embellishment, ornament, decoration;
disposition;
harmony.
· Calfa
Այսպիսի յօրինուածաւ դարմանեալ զհոգիս նոցա յառաջագոյն քան զմարմինս. (Արշ. ՟Ի՟Ը։)
the twenty second letter of the alphabet, and the seventeenth of the consonants;
four hundred, four hundredth.
· Calfa
Ն. Երբեմն լծորդ է ընդ մ. զոր օրինակ անբիծ, ամբիծ. հանգոյն, իբր համգոյն, նոյնգունակ. հանդէպ, իբր համդէպ, եւ այլն։
Կէտ աւարտեալ հոգին սուրբ. ն՝երումն (այսինքն յորում, որով, կամ ըստ որում) աւարտէ զեկեղեցի սուրբ՝ հրաշափառագոյն կոչմամբ եւ եօթնարփետն շնորհօք. (Քեր. քերթ.։ (Այսոքիկ եդան առ իմանալոյ, եւ ոչ հետեւօղ լինելոյ)։)
to exalt, to extol, to eulogize, to load with praises.
· Calfa
Հռչակելի գովութեամբ նազաբանել զմեծ եւ զդիւցազնականն աղեքսանդրոս թագաւոր։ Մեծագոյն պատուով նազաբանել զհռչակելին սոկրատէս. (Պիտ.։)
eulogy, praise.
· Calfa
Հռչակելումն եսիոդեայ զհրաշափառագոյն նազաբանութիւն նմա հատուցանել վարկ։ Պատմեն զհոյակապ նազաբանութիւն պանծանաց. (Պիտ.։)
show, train;
magnificence, glory;
mincing airs or manners, smirking, simpering.
· Calfa
Նորագոյնս առնէ զձայն իւր գորովալիր նազանօք. (Համամ առակ.։)
reverence, respect, homage.
· Calfa
Եգիպտացիք ի ձկանց կա՛մ զամենայն մարմինս, եւ կա՛մ մասունս ի նոցանէ աստուածացուցին. իսկ որք յուղիղ խրատուէ ճաշակեցին, ընդ պանծալի իրսն նազարարութիւն հիանալով՝ գթան, ողորմելով այնոցիկ որք այնու վարին, թշուառագոյնս կարծեցեալք ել նոցա քան զպատուեալսն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
excellent, praiseworthy, egregious, honourable, respectable;
honest, brave, gallant, reserved, grave, serious;
delicate, nice, pretty, genteel, charming, gracious;
գնացք —ք, majestic port or bearing;
ճեմք —ք, languishing or languid air.
· Calfa
Առ ամենասին նազելի եւ հռչակաւոր (առաքինի գործն)։ Զպարկեշտ եւ զնազելի վարուց զխորհուրդսն կատարեն։ Նազելի քահանայութիւն։ Նազելի պարկեշտութիւն։ Նազելի պարկեշտ կամ պարկեշտագոյն. (Փիլ.։)
Զի պարկեշտագոյն եւ նազելի բա երեւեցուցեալ էր ասեն զաշակերտսն քրիստոսի։ Զնազելին նոցա զպարծանս քակեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28. 32։)
cf. Յառաջաբանեմ.
· Calfa
Եւ արդ առեալ նախաբանեսցուք։ Որպէս եւ նախաբանեալ յառաջագոյն ասացաք. (Կորիւն.։ Նար. յովէդ.։)
presidency;
precedency, primacy, primateship.
· Calfa
Վերաժամանեալ յաստիճան ի բարձր, եւ ի ծայրագոյն նախագահութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Վերաժամանեալ յաստիճան ի բարձր, եւ ի ծայրագոյն նախագահութիւն. (Փոտ. առ զքր. կթ.։)