Definitions containing the research յայտ : 2061 results

Ցորենավաճառ, աց

s.

corn-merchant, corn-chandler;
seedsman.

· Calfa

NBHL (1)

Ճշդեն առաւել քան զյայտնի ցորենավաճառ. (Համամ առակ.։)


Ցուղ ականջաց

sn.

auricular tube or cavity.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ անյայտ՝ որպէս Ցնցուղ կամ ցօղ.


Ցուցակ, աց

adj. s. math.

showing, indicating;
indicator, sign, mark, token;
catalogue, index, table, list;
repertory;
Ritual;
hand, index;
coefficient;
— վաճառուց, inventory;
— մեռելոց, table of mortality;
— կերակրոց, bill of fare;
— արգելեալ գրոց, index ex-purgatorius, list of prohibited books.

· Calfa

NBHL (2)

Զցուցակ եւ զյայտնիչ աշխարհի գանձուն մեծի (զխուժիկն)։ Ամենայն զգալւոյ բնութիւն սկիզբն ունի զիմանալին ի բնութեան ցուցակ։ Ըստ յայէլայ նախատիպ ցուցակին. (Փարպ.։ Փիլ. ել. ՟Բ. 52։ Միսայէլ խչ.։)

որպէս լտ. index եւ indicium. յն. δείξις եւ այլն. Ցուցիչ կամ ցուցանօղ (իմն կամ ոք). յայտարար. նշանակ. օրինակ տարացոյց, ցոյցք. տեսիլ. կերպարան.


Ցուցական, ի, աց

adj. gr.

demonstrative, indicative;
— առնել, to demonstrate, to evince, to evidence, to prove, to show;
cf. Մատն;
— դերանուն, demonstrative pronoun

· Calfa

NBHL (2)

Է անկարծելւոյ ուրումն (իրիք), եւ անյայտ իրի ցուցական. (Բրս. թղթ.։)

δεικτικός ostensivus, demonstrativus ἑνδεικτικόν indicium. Ցուցանօղ իւիք օրինակաւ. մանաւանդ որպէս տեսակ նախատիպ. (յն. εἱδικός specialis, formalis. կամ ἱδέα species ) յայտնիչ. երեւեցուցիչ. ցուցակ.


Ցուցակութիւն, ութեան

s.

demonstration, proof, reason;
ածել ի —, to show, to manifest;
յանէութենէ ի — ածել, to create, to give being, to cause to exist.

· Calfa

NBHL (2)

Ցոյց. երեւան. յայտարարութիւն. յայտնութիւն. ապցոյց. յարացոյց. նշանակ. եւ Առերեւոյթ նշան.

Այլեւ ո՛չ յայտնի ցուցակութեան ինչ որա (սուտ նշանաց Սիմոնի) չհաւատալ. (Ճ. ՟Բ.։)


Ցուցանակ

s.

index, token, sign.

· Calfa

NBHL (1)

Այսոքիւք անուամբ կոչի եկեղեցի, զորոյ զցուցանակ ունի յայտնապէս. (Ճ. ՟Գ.։)


Ցուցանեմ, ուցի

va.

to shew, to indicate, to designate, to point out;
to cause to be seen or known, to expose, to declare, to represent;
to demonstrate, to proof;
— զանձն թէ աստուած, to pretend to be a god.

· Calfa

NBHL (1)

δείκνυμι, δεικνύω, ἁποδείκνυμι , ἑπιδείκνυμι ostendo, indico, monstro, demonstro σημαίνω, ἑμφανίζω, διασαφέω, ἁναγγέλλω , ὐπογράφω designo, manifesto եւ այլն. Ցոյց առնել. երեւեցուցանել. տալ տեսանել եւ գիտել. յայտ առնել. յայտնել. նշանակել. ծանուցանել. զեկուցանել. ապացուցանել. եւ Արդեամբք ի լոյս ածել. ցըցնել.


Ցուցիչ, չի, չաց

s. adj.

indicator;
cf. Ցուցական.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ցուցանէ ցուցանօղ. ցուցօղ. յայտնիչ.


Ցուցումն, ման

s.

exposition;
indication;
demonstration, proof.

· Calfa

NBHL (1)

Ի յայտնի ցուցումն աստուածութեան իւրոյ. (Նախ. ՟ժ՟բ. մարգ.։)


Ւ (ioune)

s.

the thirty fourth letter of the alphabet and the seventh of the vowels;
seven thousand;
seven thousandth;
It is used both as a vowel & as a consonant. As a vowel for example in the words իւրաքանչիւր, ուխտ, etc., and as a consonant in the words հաւատ, սեաւ, հիւանդ, etc.;
It is only used as a medial final letter, sometimes serves for the consonant վ, for instance : օթեւան — օթեվան, երիւար — երիվար, վաւաշ — վավաշ, etc, or for the diphthong u, as, հւսւտ instead of հիւսիւս;
There is no proper word beginning with this letter, but on account of its affinity with the letter հ, it is sometimes substituted for it;
Joined with ի (իւ), it is generally pronounced like the French u as : դիւր, հիւր, դիւթ, & preceding the ո (ու) is pronounced like the English ou. Preceded also by ա (աւ), was anciently pronounced o as : աւրհնեմ — օրհնեմ, աւր — օր;
It is sometimes used instead of the suffixes ի & յ as : ւայդմանէ — յայդմանէ, ւիւրաքանչիւր — յիւրաքանչիւր;
In poetry, it is sometimes used instead of the conjunction եւ or ու.

· Calfa

NBHL (2)

Իբրու ձայնաւոր յայտնի տեսանի առ նախնիս յանխտիր գրութեան բառիցդ Եգիւպտոս, եգիպտոս, եգւպտոս։ Եթէովպացի, եթիովպացի, եթւովպացի։ Կիւպրոս, կիպրոս, կւպրոս. կիւրակէ, կւրակէ։ Սոյնպէս գրի, կւպարիս, կւրոս, կրիւսոս. իբր կիպարիս, կիւրոս, կրեսոս կամ կրոյիսոս։ Վասն որոյ մի եւ նոյն բառ են Կիվոս, կիբիկոն, կիւբիկոն, քուեայ. այն է ըստ յն. գի՛վօս կամ գի՛ւվօս. լտ. գու՛բուս։ Թո՛ղ զի յոյնք զիփսիլոնի իբր ձայնաւորի զձայն այժմ կորուսեալ՝ հնչեն ի՛, ուր ուրոյն ունին եւ զտառդ ի։ Իսկ ի մեզ մի օրինակ հնչեն գրութիւնք նոր եւ հին, մեւս կամ միւս. հիւր կամ հեւր. աղբիւր կամ աղբեր. առիւծ կամ առեւծ, եւ այլն։

Առաջադիրք ասին, վասն զնախադասելով զինիւն եւ զհւնիւն (այսինքն զինի տառիւ, եւ զհիւն տառիւ), շաղաշար կատարեն. որպէս աւ, աի։ Եւ ստորադասք ն ի նոցանէ երկու, ի, ւ. եւ ինդ է՛ ուրեք, ուր վաղդասական է, քան զհեւնդ (այսինքն զհիւնդ). որպէս յիմաստութիւնդ եւ յարդիւն. ուր յայտ է թէ գործիականն բառիս յարդ, յարդիւն, ոչ է շփոթելի ընդ ձայնդ յարդիւնս, յարդւնս։ Իսկ յարդիւք յոքնակ՛՛. ո՛չ է հնչելի յարդիվք, այլ՝ այլ՝ յարդեուք։


Փ (piour)

s.

the thirty fifth letter of the alphabet, and the twenty ninth of the consonants;
eight thousand, eight thousandth.

· Calfa

NBHL (1)

Փ. Թաւոսութիւն տառիս այնչափ հեռանայ ի բենէ, մինչեւ մերձենալ ի փհ, վհ, ւհ. այսինքն ի ֆ. ուստի առ եբրայեցիս անխտիր հնչի ֆէ, եւ փե. որ առ քաղդէացիս է միշտ փէ, եւ առ ասորիս եւ առ պարսիկս միշտ ֆէ. բայց պարսիկք ստէպ խառնեն զայլ տառս նմանաձեւս ընդ ֆէի. այսինքն են փէ կամ բէ, պէ, եւ վաւ։ Լատինք զսեպհական եւ զսեպհականեալ բառս իւրեանց գրեն ֆ տառիւ. իսկ զբնիկ կամ զյայտնի յունականս եւ զայլազգականս՝ գրեն բհ կամ փհ, բայց ֆ հնչմամբ։ Իսկ մեք չունիմք զձայնդ ֆ, վասն որոյ զայնու գրեալս յայլոց՝ փոխեմք ի փ. զոր օրինակ փաղեկ, փարաւոն, փող, փիղ, փիլիսոփոս եւ այլն. որ ըստ այլոց՝ է ֆալթգ կամ ֆէլէկ. ֆսրաօն կամ ֆառաօ. ֆուլ, ֆիլ, ֆիլօսօֆօս եւ այլն.


Փակդուրակ

cf. Փանդուրակ.

· Calfa

NBHL (2)

Բառ անյայտ. որպէս Հիւսն.

փակդուրակ, այ. գ. Բառ անյայտ. որպէս Հիւսն. տիւկէր.


Փաղառութիւն, ութեան

s.

syllable.

· Calfa

NBHL (1)

Փաղառդ՝ ձայն է ըստ պարսից։ Բայց յայտ է՝ թէ կազմի ի ձայնիցս փաղ, եւ առնուլ.


Փաղաքշական, ի, աց

adj. gr.

flattering, caressing, coaxing;
diminutive;
— բառ, term of endearment.

· Calfa

NBHL (2)

Տեսակք են ածանցացն, հայրանունական, փաղաքշական, եւ այլն։ Փաղաքշական է, որ զնուազութիւն նախագաղափարին անբաղդատականի յայտնէ. ո՛րդոն, այրիկ, քարուկ, խոճկորակ, քաղակ. (Թր. քեր.։)

Է եւ փաղաքշականն՝ մօր առ որդի գորովով գթոյ կոչումն, ձագիկ, գառնիկ, լուսիկ։ Այլեւ զնուազութիւն գաղափարին առանց բաղդատելոյ եւ համեմատելոյ յայտնէ. ո՛րգոն, այրիկ, քարիկ, ծովիկ. զի ի բառիցն յայտ լինիցի նուազութիւն իրին. (Մովս. քերթ. եւ այլն. առ Երզն.։)


Փայլատակումն, ման

s.

lightning, flashing;
coruscation, scintillation, fulguration;
sparkling;
thunderbolt;
—կմամբ սատակել, to thunderstrike;
—կունս տեղալ, to rain lightnings and thunderbolts.

· Calfa


Փայլիւն

s.

brightness, lustre, refulgence, brilliancy, splendour.

· Calfa

NBHL (1)

Զոսկւոյն, զականցն փայլիւն։ Ի փայլիւն հրոյ։ Ետես զփայլիւն լուսոյն ծագեալ ի նմանէ ի ջուրսն։ Փայլիւն լուսոյն՝ որ յայտնեաց զփառս աստուածութեանն. (Ոսկ. յհ.։ ՃՃ.։ Շ. մտթ.։ Իգն.։)


Փառակից, կցի, կցաց

adj.

equally glorious, having the same glory as another, sharing another's glory.

· Calfa

NBHL (1)

Ապա ուրեմն էութեան նորա ես որդի, յայտ է թէ եւ փառակից նորուն։ Նոյն տէրութեան փառակից եւ պատուակից է. (Յհ. իմ. երեւ.։ Խոսր.։)


Փառակցութիւն, ութեան

s.

identity of glory.

· Calfa


Փառաւորեմ, եցի

va.

cf. Փառաւորեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Փառաւորեա՛ զիս. փոխանակ ասելոյ, թէ յայտնեա՛ զիս. (Կիւրղ. գանձ.։)

δοξάζω, ἑνδοξάζω, ἑκδοξάζω glorifico, honoro, laudibus celebro. որ եւ ՓԱՌԱՒՈՐ ԱՌՆԵԼ. Փառօք մեծացուցանել. տալ պարծանս. պանծափ առնել. մեծարել. պատուել. պատուասիրել. եւ Փառաբանել. գովել. հռչակել. յայտնել զանուն եւ զգովեստ այլոյ.


Փառք, ռաց

s.

glory;
honour, praise, fame, renown, celebrity;
majesty, splendour, magnificence.

· Calfa

NBHL (1)

Օրհնեսցո՛ւք զտէր, զի փառօք է փառաւորեալ։ Զխորհուրդ թագաւորի բարւոք է ծածկել, այլ զգործս Աստուծոյ յայտնել՝ փառօք։ Թաղեաց փառօք եւ պատուով։ Ընկալաւ զայրն, կամ ընդունել զարսն՝ մեծաւ փառօք.եւ այլն։


Փոփոգեմ, եցի

va.

to palliate, to relieve, to lighten.

· Calfa

NBHL (1)

Կամի տէր ի ձեռն նորա փոփոգել ի ցաւոց անձինն նորա։ Փոխոգել ի ցաւոց անձինն իւրոյ. զի բազմացն հաւատք՝ փոփոգանք լինիցին ցաւոց նորա։ Զցաւասն փոփոգել՝ զյարոթիւնն յայտ առնէ. (Ոսկ. ես.։)


Փոփոխական, ի, աց

adj.

changeable, variable, changing, mutable, varying, inconstant;
restless, unsettled, unsteady;
transmutable, alterable.

· Calfa

NBHL (1)

Բարձրութեանն ծառոց փոփոխական յորջորջմամբ զզօրութիւնն նոցա յայտ առնէ. (անդ։)


Փոփոխեմ, եցի

va.

to change, to alter, to turn, to convert, to vary, to modify, to permute, to transform, to transmute.

· Calfa

NBHL (1)

Իւրաքանչիւր փոփոխմամբք յայտ առնեն, եթէ է ոմն որ փոփոխէ զնոսա. զի որ շարժին եւ փոփոխի՝ չէ էական. եւ որ էն եւ շարժէ զամենայն, ինքն ոչ շարժի եւ ոչ փոփոխի. (Եզնիկ.)


Փոքրաբան

adj.

low-speaking.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛վ փոքրաբանդ ի մեծամեծս։ Զարիստոտէլի զփոքրաբան նախախնամութիւնն եւ զարուեստաւորն. (Ածաբ. յայտն.։ Առ որս. ՟Ա։)


Փչեմ, եցի

vn. va. to blow, to breathe;
to swell, to inflate;
to expire;
to die;
cf. Հոգի, cf. Ոգի;
հողմն փչէ, the wind blows.

· Calfa

NBHL (1)

Պատրաստեալ հուրն մինչչեւ ուրուք ի նա փչեալ, վառումն նորա յայտնի իմացաւ. (Եղիշ. ՟Բ։)


Փռեմ, եցի

va.

cf. Սփռեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զաղօթըս հեղցուք, զդաղանիս փըռեսցուք, յայտնեաց զգուշասցուք. (Գանձ.։)


Փռենիտ, աց

s.

frenzy, madness, distraction.

· Calfa


Փսխեմ, եցի

vn. va. to vomit, to cast or throw up, to puke, to spew.

· Calfa


Փրկական, ի, աց

adj.

redeeming, salutary;
wholesome.

· Calfa

NBHL (1)

Շահեսցուք զհպելն առ Աստուած, եւ զմիաւորութիւն զփրկական։ Յաղագս փրկական յայտնութեանն տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի։ Զխաչն փրկական։ Փրկական շնորհօք։ Անմերձ ի փրկական խորհուրդի։ Որ զփրկական տնօրէնութիւն։ Որ զփրկական տնօրէնութիւն։ Որ զփրկական աւետարանի գուշակելով զխորհուրդ։ Որ ի խորհուրդս փրկականս։ զարիւնդ քո փրկական։ Նշան կոչէ զփրկական զխաչս։ Ի փրկական հաւատն։ Ի փրկական խորհրդոյն։ Փրկական լուսնաւորութեանն։ Բան փրկական։ Ըմպել զարիւնն փրկական։ Աթ. (՟Գ. ՟Դ։ Ագաթ.։ Յճխ.։ Շար.։ Շ. բարձր.։ Ճ. ՟Ա.։ Խոսր.։ Պիտ.։ Նար.։ Սարգ.։)


Ք (ké)

s.

the thirty sixth letter of the alphabet, and the thirtieth of the consonants;
nine thousand, nine thousandth.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ նմին դրեաց եւ մեծն Խոսրով. ինքն է սկիզբն եւ կատարած. որպէս ասէ ի յայտնութեան Յովհաննէս, Ես եմ այբ, եւ ես եմ քէ։ Եւ Մարաթացին վարդան. Աստուած իմ Յիսուս Քրիստոս, որ ես այբ եւ քէ, այսինքն սկիզբն եւ կատարած։


Քահանայ, ից

s.

priest, clergyman.

· Calfa

NBHL (1)

Մելքիսեդեկ արքայ շաղեմայ եհան հաց եւ գինի, քանզի քահանայ էր Աստուծոյ բարձրելոյ։ Քահանայքն՝ որ մերձենան առ Աստուած՝ սրբեսցին։ Ահարոնի քահանայի (որ եւ քահանայպետ, յազգէ զեւտացւոց)։ Յազգէ յուդայ ծագեաց տէր մեր, յորմէ ազգէ վասն քահանայից Մովսէ՛ս ինչ ոչ ճառեաց. եւ ե՛ւս առաւել յայտ է, թէ ըստ նմանութեան մելքիսեդեկին յառնելոց է այլ քահանայ. քանզի վկայեցաւ, թէ դու ես քահանայ յաւիտեան ըստ կարգին մելքիսեդեկի։ Արար զմեզ թագաւորս, եւ քահանայս Աստուծոյ եւ հօր իւրոյ. եւ այլն։


Քահանայագործութիւն, ութեան

s.

consecration.

· Calfa

NBHL (1)

Սա յայտնեաց զեգիպտական քահանայագործութիւն ելլենացւոցն. (այսինքն է քրմութիւն եւ պաշտամունք նորա). (Նոննոս.։)


Քաղաքականութիւն, ութեան

s.

polity;
cf. Քաղաքավարութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Զաստուածն օրհնել եւ փառաւորել՝ այնոցիկ քաղաքականութեանցն արժանաւոր եղելոց. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։ Մանդ. ՟Ժ՟Ը։ Մաշկ.։ Ածաբ. յայտն.։)


Քաղոց, ի

s.

the fifth month of the ancient Armenian calendar.

· Calfa

NBHL (1)

Զողջոյն ամիսն քաղոց պահօք եւ աղօթիւք առնել մեծապէս խնդրուածս առ Աստուած, եւ զտօն պատերազմացն յաջողութեան խառնել ի սուրբ տօն յայտնութեանն Քրիստոսի։ Յամսեանն քաղոցի՝ որ օր չորս էր. (Եղիշ. ՟Գ։ Մամիկ.։)


Քաղցրաճաշակ

cf. Քաղցրահամ.

· Calfa

NBHL (1)

Քաղցրաճաշակ պտուղ յայտնեցար։ Քաղցրաճաշկ որթոյն բարունակք. (Նար. կուս. եւ Նար. առաք.։)


Քայքայանք

s.

cf. Քայքայումն;
anxiety, mental trouble.

· Calfa

NBHL (1)

Խնդութիւնն չէ՛ր սուղ չար քան զտրտմութիւնն յայտ յոգւոցն քայքայանացն է։ (Ոսկ.մ. ՟Բ. 15։)


Քանակի

adv.

in how many ways?.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ է ասել, որպէս վարկանիմ, թէ քանակի. յաստուածաբանութենէն ի վերայ հօր եւ որդւոյ յայտնագոյն ասի տէր. այլ՝ տէր է եւ հոգին սուրբ. (Դիոն. ածայ.։)


Քանասարեան

cf. Քանասարիկ.

· Calfa

NBHL (1)

ՔԱՆԱՍԱՐ ՔԱՆԱՍԱՐԵԱՆ ՔԱՆԱՍԱՐԻԿ. գրի եւ ՔԱՆՆԱՍԱՐ, եւ այլն. (մարթի համեմատիլ այլեւայլ բառից եւ երբ. բայց ստոյգն է անյայտ) Մակչիր արաբացի գայլոյ՝ որպէս անյագ բերանաբաց, երագոտն եւ յափշտակիչ, չար յոյժ.


Քանասարիկ

adj.

wolf-like, ferocious, fierce.

· Calfa

NBHL (1)

ՔԱՆԱՍԱՐ ՔԱՆԱՍԱՐԵԱՆ ՔԱՆԱՍԱՐԻԿ. գրի եւ ՔԱՆՆԱՍԱՐ, եւ այլն. (մարթի համեմատիլ այլեւայլ բառից եւ երբ. բայց ստոյգն է անյայտ) Մակչիր արաբացի գայլոյ՝ որպէս անյագ բերանաբաց, երագոտն եւ յափշտակիչ, չար յոյժ.


Քանիօնութիւն, ութեան

s.

quantity, number, measure.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վերայ քանիօնութեան ամսոյն՝ ուրանօր հանդիպեցաւն՝ հաստատեցաւ. (Շիր. յայտն.։)


Քաշկագործ

adj.

felt, made of felt.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ անյայտ. որպէս Ի կաճէ գործեալ քեչէէ գործած թաղեայ. կամ ծանրակշիռ.


Քաջ, աց

adj. s. adv.

brave, gallant, valiant, courageous, intrepid, valorous, manful, stout, bold, daring;
good, honest, worthy;
clever, excelling in, of good abilities, fit for;
noble, distinguished, eminent;
hero;
tutelar genius;
cf. Մղձաւանջ;
good, well, right, suitably, very, much, very much;
— արանց, emperor, Caesar, Augustus;
— ի բաց, very far;
very, much, much more;
կարի —, կարի իսկ —, very well, as well as can be;
— է, that will do, that is settled;
well, very well !
— լեր ! courage ! be of good cheer ! cf. Կարի;
cf. Վաղ.

· Calfa

NBHL (1)

Եւս առաւել քաջ ընդունելի լինէին։ Ո՞չ ապաքէն քաջ յայտնի է։ Քաջ կռուասէր. (Ոսկ.։)


Քաջազեկ

adj.

well warned, very clear, plain, evident;

· Calfa

NBHL (1)

Քաջ զեկուցեալ. քաջայայտ.


Վէստ

cf. Վեստ.

· Calfa

NBHL (1)

Անյայտ տեսանի իմաստ բանիս.


Վերաբացութիւն, ութեան

s.

explanation, exposition.

· Calfa


Վերաբերեմ, եցի, րի

va. med.

to elevate, to raise;
to appose, to subjoin, to superadd;
to manifest, to disclose;
to utter, to pronounce;
to translate;
to present, to offer;
to attribute, to ascribe, to refer;
to eructate, to retch, to vomit, to cast up, to reject.

· Calfa

NBHL (2)

Ծանրութիւն տապարին թեթեւութեամբ փայտին եղիսէիւ վերաբերեալ. (Վահր. յայտն.։)

ՎԵՐԱԲԵՐԵԼ. Ի վեր հանել, ըստ որում յայտնել. հասուցանել. բանալ.


Վերագալուստ

s.

return, coming back.

· Calfa


Վերագամ

vn.

cf. Վերագայիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Առաւօտին մռայլն եւ շաղն, ի տապոյ արեգական՝ յորժամ փոքր ինչ վերագայ, բոլորովին անյայտ լինին. (Բրսղ. մրկ.։)


Վերագայիմ

vn.

to supervene, to happen, to befall;
to descend, to come.

· Calfa

NBHL (1)

Առաւօտին մռայլն եւ շաղն, ի տապոյ արեգական՝ յորժամ փոքր ինչ վերագայ, բոլորովին անյայտ լինին. (Բրսղ. մրկ.։)


Վերագիր

cf. Վերնագիր.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր օրինակ զթղթոյ վերագիր ոք դրոշմէ, եւ առաջին գիրն բովանդակեալ արտայայտէ զբաղախորհուրդ թղթոյ բանիցն ի ներքս շարագրեալ. (Զքր. կթ.։)