Entries' title containing աղ : 1847 results

Յապաղեցուցիչ

NBHL (2)

Որ յապաղեցուցանէ. խափանիչ.

Եղիցին քարոզք փոխանակ խաչահանուացն, եւ աւետարանիչք փոխանակ յապաղեցուցչաց. (Եփր. հռ.։)


Յափսիթերս երթալ՝ խաղալ


Պտղաքաղ՞՞՞առնեմ

NBHL (5)

Եթէ կթեսցես ձէթ, մի դարձիս անդրէն պտղաքաղ առնել զկնի քո. (Օրին. ՟Ի՟Դ. 21։)

Չառնել հասկաքաղ, ոչ ճռաքաղ, եւ ոչ պտղաքաղ. (Նախ. օրին.։)

Պտղաքաղ այգւոյն մի՛ լինիցիս, Ղեւտ. (՟Ժ՟Թ. 10։)

Ընդ խայծել խաղողոյն՝ պտղաքաղ եղեալ գտաք, թէ եւ այլն. (Հին լծ. եւագր.։)

ՊՏՂԱՔԱՂ ԱՌՆԵՄ, կամ ԼԻՆԵՄ. ἑπανατρυγάω revindemio, racemo. Վերստին դարձ առնել ի կթել զմնացորդս պտղոց։ Ճռաքաղ առնել.


Վաղորդեան

NBHL (1)

Ի վաղորդեան աւուրն մեկնէ զանձն յամբոխիցն։ Ի վաղորդեան աւուրն դարձեալ գայ յերուսաղէմ. (Իգն.։)


Վաղու եւս

NBHL (11)

Նախ քան զնա ես վաղուց հետէ մեռեալ եմ յաշխարհէ. (Վրք. հց. ՟Է։)

Վաղու եւս արդեօք խորդով եւ մոխրով ապաշխարեալ էր. (Մտթ. ՟Ժ՟Ա. 21։)

Ի վաղուստ առ նոսա ընտանուի. (Բրս. պհ. ՟Բ։)

Պատմեալ եղեն վաղ ուրեմն ի մէջ իմաստնոցն յունաց։ Վաղ ուրեմն յինէն փախուցեալ իմաստութիւն։ Վաղ ուրեմն կամ անագան կամիմք հատուցանել. (Խոր. ՟Ա. 5։ Մագ. ՟Լ՟Ա. ՟Հ՟Ը։)

Վաղուց եւս արդեօք ապաշխարեալ էր. (Ղկ. ՟Ժ. 23։)

Վաղուց մեռեալ ծերունիքն. (Տէր Իսրայէլ. յունիս. ՟Բ.։)

Զնոյն մեղս՝ զոր այլոց վաղուց գործեալ իցէ, գործիցեմք։ Նա եւս վաղուց եկեալ էին, եթէ ոչ աստուծոյ երկայնամտութեան էր խափանեալ. (Ոսկ. ես.։)

Ընդ վաղուց ընդ նոցին արդարոցն վայելէին. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 13։)

Երէկ եւ ի վաղուց (կամ, եւ վաղուց) հետէ. Եւ ոչ ի վաղուց հետէ յաւուրցն առաջնոց։ Յառաջագոյն գիտեն ի վաղուց հետէ. (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 15։ Ես. ՟Խ՟Ը. 7։ Գծ. ՟Ի՟Զ. 5։)

Ի վաղու հետէ փոյթ լիցի ձեզ շինել. իմա՛, զկնի վաղուի եւ անդր. վաղուընէ ետեւ. (Ագաթ.։)

ՎԱՂՈՒ ԵՒՍ. Ի ՎԱՂՈՒՍՏ. ՎԱՂ ՈՒՐԵՄՆ. ՎԱՂՈՒՑ. կամ Ի ՎԱՂՈՒՑ. ԸՆԴ ՎԱՂՈՒՑ. ՎԱՂՈՒՑ ՀԵՏԷ. Ի ՎԱՂՈՒՑ ՀԵՏԷ. πάλαι, ἑκ παλαίου, ἥδη, ὄδη olim, ab antiquo, jam, jamimde. Վաղ. ի վաղնջուց. արդէն. շատոնց. չօգտան, պալատէ.


Վաղուց

NBHL (16)

Վաղու եւս արդեօք խորդով եւ մոխրով ապաշխարեալ էր. (Մտթ. ՟Ժ՟Ա. 21։)

Ի վաղուստ առ նոսա ընտանուի. (Բրս. պհ. ՟Բ։)

Պատմեալ եղեն վաղ ուրեմն ի մէջ իմաստնոցն յունաց։ Վաղ ուրեմն յինէն փախուցեալ իմաստութիւն։ Վաղ ուրեմն կամ անագան կամիմք հատուցանել. (Խոր. ՟Ա. 5։ Մագ. ՟Լ՟Ա. ՟Հ՟Ը։)

Վաղուց եւս արդեօք ապաշխարեալ էր. (Ղկ. ՟Ժ. 23։)

Վաղուց մեռեալ ծերունիքն. (Տէր Իսրայէլ. յունիս. ՟Բ.։)

Զնոյն մեղս՝ զոր այլոց վաղուց գործեալ իցէ, գործիցեմք։ Նա եւս վաղուց եկեալ էին, եթէ ոչ աստուծոյ երկայնամտութեան էր խափանեալ. (Ոսկ. ես.։)

Ընդ վաղուց ընդ նոցին արդարոցն վայելէին. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 13։)

Նախ քան զնա ես վաղուց հետէ մեռեալ եմ յաշխարհէ. (Վրք. հց. ՟Է։)

Երէկ եւ ի վաղուց (կամ, եւ վաղուց) հետէ. (Եւ ոչ ի վաղուց հետէ յաւուրցն առաջնոց։ Յառաջագոյն գիտեն ի վաղուց հետէ. Իմ. ՟Ժ՟Ա. 15։ Ես. ՟Խ՟Ը. 7։ Գծ. ՟Ի՟Զ. 5։)

Ի վաղու հետէ փոյթ լիցի ձեզ շինել. իմա՛, զկնի վաղուի եւ անդր. վաղուընէ ետեւ. (Ագաթ.։)

ՎԱՂՈՒՑ ա. Վաղնջուց. վաղեմի.

Յայսմ հետէ եւ ի վաղուց ժամանակաց (ա՛յլ ձ. ի վաղնջուց). (Ժղ. ՟Ը. 12։)

Յիշեցուցանէ նոցա զվաղուց գործոցն նշանսն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 28։)

Զկարի վաղուց նոցա իրս պատմամ. (Խոր. ՟Ա. 33։)

Զհին եւ զվաղուց գործն պատմէր. (Տէր Իսրայէլ. օգոստ. ՟Ե.։)

ՎԱՂՈՒ ԵՒՍ. Ի ՎԱՂՈՒՍՏ. ՎԱՂ ՈՒՐԵՄՆ. ՎԱՂՈՒՑ. կամ Ի ՎԱՂՈՒՑ. ԸՆԴ ՎԱՂՈՒՑ. ՎԱՂՈՒՑ ՀԵՏԷ. Ի ՎԱՂՈՒՑ ՀԵՏԷ. πάλαι, ἑκ παλαίου, ἥδη, ὄδη olim, ab antiquo, jam, jamimde. Վաղ. ի վաղնջուց. արդէն. շատոնց. չօգտան, պալատէ.


Վերակենցաղեմ, եցի

NBHL (2)

Աւարտեալ զանօրինականացն զտնտեսութիւն՝ աստուածապէս վերակենցաղեաց. (Նար. ՟Լ՟Դ։)

Յերիր աւուր նախասացութեամբ պատմեաց վերակենցաղիլ. (Թէոդոր. մայրագ.։)


Քաղահեղձոյց լինիմ

NBHL (3)

ՔԱՂԱՀԵՂՁՈՅՑ ԼԻՆԵԼ. Հեղձնուլ քաղիւք, այսինքն դաղձիւք, վնասակար խոտովք թ փշովք.

Փուշ իբրեւ ի խոպանի ... իւրաքանչիւր ոգւոյ քաղահեղձոյց լինել ի չարիս. (Գէ. ես.։)

Զիւրաքանչիւր հոգւոց քաղաքահեղծոյցն լինելոյ ի չարիս։


Քաղաքկնեար, ներոյ

NBHL (2)

յոքնականն վերնոյն. Քաղաքիկք. քաղաքկունք. քաղաքիկներ.

Որք միանգամ ի քաղքակնեարդ են մարդիկ, գան առ քեզ։ Եւ ոմանք եկեալ ի քաղաքկներոյն՝ ասէին. (Պտմ. աղեքս.։)


Քաղթնատութիւն, ութեան

NBHL (2)

Քաղթնատն գոլ. թլուատութիւն.

Որ առ քաղթնատեան թոթովէին, ստէպ կրթութիւն զկաղ լեզու նոցա էած յուղղութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)


Քաղիրդ

NBHL (9)

Առցես զամենայն ճարպ թաղանթոյ քաղրգին ... զճարպ թաղանթոյ քաղրթին։ Հանդերձ քաղրթաւն եւ ապաւառաւն։ Եւ զճարպն՝ որ ի վերայ քաղրթին։ Լուաց զքաղիրթ եւ զոտսն ջրով. (Ել. ՟Ի՟Թ։ Ղեւտ. ՟Դ։)

Քաղերթ աղբով լցեալ. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ե։)

Վասն տրտմութեանբնաւորեալ է մաղձկաթել ի բերան քաղրթին. (Երզն. մտթ.։)

Նմանութիւն երկուց քաղրդաց. (Վեցօր. ՟Թ։)

Կալ զբերանքն սեկով կամ քաղրգով. (Վստկ.։)

ՔԱՂԻՐԹ կամ ՔԱՂԻՐԴ կամ ՔԱՂԸՐԹ, քաղրթան. Է եւ որպէս յատուկ անուն. յորմէ եւ Քաղրթականք եւ քաղթալեզուք.

Ի սարկինոսացն՝ որք առ ժամանակ մի քաղրդականք կոչեցան, զոր ասէ իսկ աստուածային գիրք, եթէ քաղրթալեզուքն սրբեսին յարենէ անմեղաց. քանզի սկիզբն զօրանալոյ ազգին քազրթն եղեւ, որ էր իշխան սակաւ իսմայէլականաց շրջաբնակաց. (Պտմ. վր.։)

Աստանօր նստի գլուխ ազգին իսմայէլի նախ քաղրթան անուն, զոր եւ գիրն աստուծային պատմէ, թէ քաղրթաշուրթն ժողովուրդն յագեցուսցեն զսուրս իւրեանց յարիւն (կամ յարենէ). (Սամ. երէց.) (ուր գրի եւ ՔՂԵՐԹ, կամ ՔՂԵՐԴ)։

ՔԱՂԻՐԴ ՔԱՂԻՐԹ. κοιλία intestinum. Գրի եւ ՔԱՂԵՐԹ. Մեծ պարկ ի փոր կենդանւոյն՝ ճարպով պատեալ՝ կից ընդ աղիս՝ ընդունարան ապաւառի. թափան.


Քաղցուալից

NBHL (2)

Եւ կիսոցն ընդ խաղ արկեալ՝ ասէին, եթէ քաղցուալից իցեն. (Գծ. ՟Բ. 13։)

γλεύκους μεμεστώμενος musto plenus. Քաղցուով լցեալ. արբեալ իբրու նոր գինեաւ. շիրա կամ նոր գինի շատ խմած.


Քաղցրաբուղխ

NBHL (5)

ՔԱՂՑՐԱԲՈՒՂԽ ՔԱՂՑՐԱԲՈՒԽ. որ բղխէ զքաղցր կամ զքաղցրութիւն. եւ Բղխեալ որպէս քաղցր.

Ես եմ աղբիւրն կենաց, որ քաղցրաբուխ է եւ անուշաճաշակ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Կաթեամբ դիեցուցի զքեզ հաճելի եւ քաղցրաբուխ ստեամբ. (Ճ. ՟Ժ.։)

զքաղցրաբուխ ստեամբ. (Ճ. ՟Ժ.։)

Զքաղցրաբուղխ բերանն փակեալ։ Ի վտակաց քաղցրաբուխ շնորհաց։ Ի յորդառատ եւ ի քաղցրաբուխ վարդապետութենէ սրբոյն Յովհաննու։ Ականակիտ աղբերացն քաղցրաբուղխ ծաւալմամբ. (Ոսկ. ի մելիտ.։ Ճ. ՟Ա.։ Վրք. ոսկ.։ Խոր. վրդվռ.։)


Definitions containing the research աղ : 10000 results

Արտաքուստ

adv.

out, outwardly, externally;
սուգն — միայն է, mourning is merely outward shown.

· Calfa

NBHL (2)

Աշտարակքն արտաքուստ կուսէ են շուրջ զքաղաքաւն. (Լմբ. սղ.։)

Մի՛ խնդրեր դու զզօրութիւն բանից՝ որ կաղադոյն իցեն ճառք արտաքուստ արտաքս. (Եփր. համաբ.։)


Արտաքս

adv.

out, outwardly.

· Calfa

NBHL (6)

Այլուր՝ ըստ յն. յագարակի, ի մեզ՝ ի բացի, ի վայրի։ Կամ Արտաքս՝ ծագէ ի հյ. մասնկանէս արտ, որ ի բաղադրութիւնս ըստ յն. է էք, էքս. եւ յանգն հյ. աքս, (յորմէ եւ աքսոր) նոյնանայ ընդ յն. էքսօ, այսինքն արտաքս. ի դուրս. արտաքոյ. տրական եւ ներգոյական նշանակութեամբ. թո՛ղ զի գրիչք՝ ուր տեսանեն առ հինս դրոշմեալ ԱՐՏԱՔՈ, այսինքն արտաքոյ, ստէպ երեւին ընթերցեալ եւ գրեալ՝ ԱՐՏԱՔՍ. դո՛ւրս, դո՛ւրսը.

Ամենեւին արտաքս սահմանեալ զինքն ի բարձրութենէ։ Յաղագս չարութեանն արտաքս սահմանեալ լինի. այսինքն արտասահմանեալ, տարագրեալ. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Ածաբ. ծն.։)

Ի կենցաղոյս իրաց զանձինս մեր արտաքս կացուսցուք. (Երզն. մտթ.։)

Ելանել տայք արտաքս քան զերուսաղէս։ Թողուլ արտաքս քան զդուռն. (Փարպ.։)

Եւ այս ոչ արտաքս քան զնախախնամութիւն հոգւոյն սրբոյ լինէր. (Եղիշ. թաղմ.։)

Խարտեաշն մաղձ առ ի յամոքումն կատարէ, եւ շարժէ զարտաքս ելանելն։ Փայծաղն զարտաքս ելանելն յակելուածոյն տոկացուցանէ. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Է։)


Արտաքսեմ, եցի

va.

to put out, to drive out, to exclude.

· Calfa

NBHL (2)

Զքաղդէացին ամբարձեալ գոռոզ ի ճարակաւորացն արտաքսեաց. (խումբս։ Զնա դատապարտեալ արտաքսէր ի տարտարոսացէնն խաւար. Խոր. հռիփս.։)

Արտաքսել զսա օրինօքն առանց թաղման. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)


Արտօսր

s.

tear;
cf. Արտասուք.

· Calfa

NBHL (3)

Սակաւ մի արտօսր զարթուածոց աչաց։ Յստակ արտօսր աղբերց երգողին. (Նար. ՟Է. ՟Կ՟Ա։)

Ո՞րքան ի ներքս բերցուք տրտօսր, զի հաւասարեսցէ աղբերն մկրտութեան. (Ածաբ. մկրտ.։)

(Տունկք օգտակարք են) ոմանք յարմատսն, եւ ի ծաղիկսն, եւ ի տերեւսն, եւ ի պտուղսն, եւ ի կաթն՝ որ կոչի արտօսր, եւ կամ ի կեղեւսն. (Բրս. հց.։)


Արփաթեւեմ

vn.

to fly in the air.

· Calfa

NBHL (1)

ներգործական բայ չէզոքական բայ ԱՐՓԱԹԵՒԵԼ. Թեւապարել ընդ արփի. խաղալ ընդ եթերս թեւարկել զերկնաւ.


Արփեան, փենից

adj.

solar;
luminous, bright, celestial.

· Calfa

NBHL (3)

Ղամպար արփենից վառեալ, արեգակն ի քէն ծագեալ. (Տաղ.։)

Տարփմամբ արփենոյն բոցակիզեալք եւ տապացեալք ի նոյն. (Տաղ.։)

Մարգարիտ լուսոյ արփենւոյն, արփենւոյ տարփմամբ սրտի սէր. (Շ. տաղ.։)


Արփենի

cf. Արփեան.

· Calfa

NBHL (1)

Մարգարիտ լուսոյ արփենւոյն, արփենւոյ տարփմամբ սրտի սէր. (Շ. տաղ.։)


Արքայաբար

adv.

royally.

· Calfa

NBHL (1)

Արքայաբար որդեգրեալ՝ ընդ քեզ ի ժառանգութիւն հօրդ մատուսցես. (Նար. ՟Ղ՟Գ։) Եւ այնպէս արքայաբար մտանէ ի կայսերականն մարզարան ... Արեւելեայց ամենեցուն արքայաբար առնել տեսչութիւն. (Կաղանկտ.։)


Արքայական, ի, աց

adj.

royal.

· Calfa

NBHL (4)

ԱՐՔԱՅԱԿԱՆ ԿԱՂԻՆ. որ եւ ԱՐՔԱՅԱԿԱՂԻՆ. κάρυον βασιλικόν nux juglans, omnis fructus durioris corticis Ազնիւ եւ արքայավայել կաղին. այսինքն պտուղ եւ արքայավայել կաղին. այսինքն պտուղ փեճեկաւոր եւ իւրղային անոյշ. որպիսի են ընկոյզն, եւ նուշն. հանգէտ պրս. ձայնիս շահպէլուտ, շահպալուտ

Գաւազանն ահարոնի պտուղ եբեր վաղվաղակի արքայական կաղին. (ուր ի մեզ դնի ընկոյզ. այլք իմանան նուշ) (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)

Դալարաբերեաց ոչ կաղին արքայական, այլ զամենեցունց թագաւորն. (Անյաղթ բարձր.։)

Ասի եւ բարդութեամբ ԱՐՔԱՅԱԿԱՂԻՆ, կամ ԱՐՔԱԿԱՂԻՆ, ի բառս Գաղիան. եւ այլն։ cf. ԱՐՔԱՅԱԿԱՂՆԻ։


Արքայարան

s.

palace or city of the king.

· Calfa

NBHL (1)

βασιλέον regia, palatium Բնակարան արքայի. պալատն. եւ Արքայանիստ քաղաք.


Արքայորդի, որդւոց

s.

son of the king, prince

· Calfa

NBHL (1)

Յաղթէ արքայորդին. (Խոր. ՟Բ. 48։)


Արքայութիւն, ութեան

s.

royalty, reign, kingdom;
heaven, paradise.

· Calfa

NBHL (2)

Հաւատարիմ լիցի անուն նորա եւ արքայութիւն նորա։ նստաւյաթոռ արքայութեան։ Փառաւորեցայց յարքայութեան իմում։ Ի մերձաւորս արքայութեան մերոյ։ Իշխան մեծ եւ հաւատարիմ յարքայութեան իւրում։ Խնդրէր նա ունել զարքայութիւնն աղեքսանդրեայ, եւ յաւելուլ յիւր արքայութինն։ Բաժանեաց եւ ետ նոցա զարքայութիւնն իւր.եւ այլն։

Օծ արքայութիւնս, օժանդակեաց թագաւորս։ Արձանացուսցես ընդ հովանեաւ թեւոց սուրբ խաչիդ զարքայութիւնն՝ յաղթող. (Նար. ՟Լ՟Դ. եւ Նար. գանձ խչ.։)


Արքեպիսկոպոս, աց

s.

archbishop, metropolitan.

· Calfa

NBHL (1)

Զգլխաւորս արքեպիսկոսացն վրաց եւ աղուանից՝ արքեպիսկոպոս ընդ ձեռամբ նորա կարգեալ։ Յարքեպիսկոպոսէ կոստանդնուպօլսի. (Յհ. կթ.։)


Արքունական, ի, աց

adj.

royal;
— ճանապարհ, great thourougkfare, high-road.

· Calfa

NBHL (1)

Արքունական հարսանիք, կառք, տուն, դիւան, սենեակ, ծիրանիք։ Ի վերայ որսոց արքունականաց։ Տանն արքունականի։ Արքունական կերպարան, պէտք, զգեստ, քաղաք, ապարանք, դուռն, պատկեր. եւ այն. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Խոր.։ Պիտ.։ Յհ. կթ. ստէպ։ Նար. ՟Լ՟Գ։)


Արքունիք, նեաց

s.

palace, royal residence;
court, courtier;
յարքունիս առնուլ, գրաւել, to confiscate.

· Calfa

NBHL (3)

Նեքտանեբոս անդ էր յարքունիսն. (Պտմ. աղեքս.։)

Քաղաք եւ արքունիս շինել։ Քան զթագաւորաբնակ արքունեօքն. (Եղիշ.։)

Պաղատն ասեն, որ թարգմանի արքունի. (Փարպ.։)


Արքունուստ

adv.

from the Porte of Grand-Seigniors court;
from the public treasure.

· Calfa

NBHL (2)

Տացեն նմա յարքոնուստ յամի քսան տաղանդ։ Յարքունուստ լիցի։ Յարքունուստ վճարեսցի։ Տուեալ էր նաժիշտ յարքունուստ։ Վասն կերակրելոյ երկրին նոցա յարքունուստ. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 51։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 41. 44. 45։ Եսթ. ՟Բ. 8։ Գծ. ՟Ժ՟Բ. 20։)

Յարքունուստ խաղաղութիւն գտից. (Յհ. կթ.։)


Արօսի

s.

sorb-tree, beam-tree;
sorb, sorb-apple.

· Calfa

NBHL (1)

ὁή sorbus, τὰ ὅα sorbum Ծառ, եւ պտուղ. ... (Գաղիան.։)


Արօտ, ից

s.

pasturage, pasture, pasture-ground, herbage.

· Calfa

NBHL (2)

νομή, βόσκημα pascuum, pastus (ի բայէս Արածել. որպէս յամաչելոյ՝ ամօթ, յաղաչելոյ՝ աղօթք) Ճարակ. բուտ. նիւթ եւ դաշտ արածելի յանասնոց. եւ Արածումն. ճարակումն.

Զարօտս մեղու եւ կոգւոյ. (Յոբ. ՟Ի. 17.) իմա՛, կամ ճարակ, ուտեստ քաղցր եւ պարարտ, եւ կամ բաշխումն, հոսումն, ըբտ երկդիմի առման։


Արօրադրեմ, եցի

va.

cf. Արօրադիր առնել.

· Calfa

NBHL (1)

Արօրադրեալ լիցի հաւատացելոց ի Քրիստոս քաղաքավարութիւն. (Նիւս. ի թէոդոր.։)


Աւագափող, ոյ

s.

trombone.

· Calfa

NBHL (1)

Տէրն ինքնին քարոզէր հանդարտ եւ քաղցր աղաղակաւ, որ եւ աւագափողն, ասելով, ապաշխարեցէ՛ք եւ այլն. (Սարկ. քհ.։)


Աւագուհի, հւոյ, հեաց

s.

lady;
— վանաց, prioress, abbess.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ Իշխանուհի. տիկին քաղաքին.

Կալան եւ զաւագուհի քաղաքին. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ի.։)


Աւադիկ

adv.

there is, here is.

· Calfa

NBHL (1)

Ահա. ահաւադիկ. որ եւ ասի, ՍԱ ԱՒԱՍԻԿ, ԴԱ ԱՒԱԴԻԿ. եւ այն հասարակօրէն որպէս շաղապ, իսկ. արդ. յն. տէ. որպէս թէ գրեալ էր. ի՛տի (արդէն). իտու՛ (ահա). իղդէ, տէ հա, տէ՛, նա.


Աւազականոց, աց

s.

receptacle for thieves.

· Calfa

NBHL (2)

Ի հին մատեանս գրի որպէս յն. օ միգրօն ο . Որ՛ մեզ փոխադարձի ի ո, եւ այժմ դրոշմի օ. իմա՛ ի մէջ բաղաձայնից, կամ յառաջ քան զբաղաձայն ինչ ի սկզբն բառից. իսկ ի յանգս եւ յառաջ քան զձայնաւորս հնչի որպէս ավ։ cf. Ւ, եւ cf. Օ։ Սորին վասն անխտիր գրի ի ձեռագիրս, ասաւղ կամ ասող. ասաւղք կամ ասողք. պաւլիս, կամ պոլիս, եւ այլն. զոր օրինակ եւ առ եբրայեցիս, արաբացիս եւ այլն, որպէս եւ առ գաղղիացիս, օտառն՝ գրի ա եւ նշանադրօք։

Աւաղականոց զինքն կազմելոյ՝ հասեալ կալաւ զլեառն. (զոր լինի իմանալ եւ Բո՛ւն աւազակ. որպէս ասի եւ Այր բոզանոց։) Ամայի յինքենէ զաւազականոցն թողլով տեղիս. (Պիտ.։)


Աւազակապետ, աց

s.

captain of robbers.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ ապստամբ եւ աւազակապետ խաչեսցիս։ Ոչ իբրեւ աշխարհակալի, այլ իբրեւ աւազակապետի. (Պրմ. աղեքս։)


Աւազահիմն

adj.

built on the sand.

· Calfa

NBHL (1)

Աւազահիմն տուն, եւ խրատ (կամ խաղ տղայոց). (Յհ. կթ.։ Նիւս. բն. ՟Բ։)


Աւազաշէն

adj.

cf. Աւազահիմն.

· Calfa

NBHL (1)

Շինեալ ի վերայ աւազոյ. աւազահիմն. դիւրաւ փլանելի. վաղափուլ. դիւրակործան.


Աւազեղէն, ղինի, նաց

adj.

sanded, sandy, sandish.

· Calfa

NBHL (1)

ψαμμώδης, ψάμμινος arenosus Բաղկացեալ կամ խառն յաւազոյ. աւազուտ.


Աւազեմ, եցի

va.

to sand, to gravel.

· Calfa

NBHL (1)

Աւազով շփել. շաղախել. աւազոտել.


Աւանանամ, ացայ

vn.

to become a borough.

· Calfa

NBHL (3)

Իբրեւ աւան լինել. փոխիլ յաւան. մեծանալ շինին եւ գտանիլ իբր քաղաքագիւղ.

Տեղին աւանանայր, քաղաքանայր. (Բուզ. ՟Դ. 12։)

Ագարակաց աւանացեալ, եւ աւանաց քաղաքացեալ բազմամարդութեամբ եւ շինութեամբ. (Ասող. ՟Գ. 3)


Աւանդապահ, աց

cf. Աւանդակիր.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս ղազարու աւանդապահի. (Մամբր.։)


Աւանդութիւն, ութեան

s.

consignment, deposit;
tradition.

· Calfa

NBHL (1)

Որ եւ լինելով աւանդութիւն քաղաքի՝ իբրու հասարակաց օրէնք մականուանեցաւ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)


Աւաչ, ոյ, ի

adj.

voice, sound;
melody, harmony;
— ասեմ, to sing.

· Calfa

NBHL (4)

ԱՒԱՉ կամ ԱՒԱՋ. Ձայն, հնչիւն, մանաւանդ եղանակաւ որպէս երգ, քաղցրաձայնութիւն. մրմունջ. (նոյն բառ է տճկ. ավազ, ավազի, հավա, եւ լտ. վոօքս, իտ. վոչէ. սանս. վաչա։) ձան.

Ի բառիցն երկակի լինի անհաւաստութիւն. կա՛մ երկայնութեամբ աւաչոյն, եւ այլն. (Անյաղթ պորփ.։)

Մեղմ մրմունջս եւ աւաջս նուագեն քաղցր եւ մեղկ յոյժ. (Մարթին.։)

Աւաջ, յիշոցք, եւ այլ աղտեղի զրոյց (մի՛ լիցին ի բերանս մանկանց). (Բրսղ. մրկ.։)


Աւար, աց

s.

booty;
pillage, sack, capture, recapture, prey;
plunder, marauding;
devastation, depredation, disorder;
— ածել՝ առնուլ հարկանել, յ— մատնել, յաւարի առնուլ՝ տանել, to spoil, to make booty, to pillage, to sack, to plunder, to ravage;
լիաձեռն աւարաւ, charged with plunder;
յ— մատնիլ, to be a prey, to be given to pillage.

· Calfa

NBHL (3)

Աւար հարկանել զհաւատացեալս կամ զեկեղեցին, (Գծ. ՟Թ. 21։ եւ Գաղ. ՟Ա. 13.) իմա՛ որպէս յն. πορθέω. diruo, vasto, depopulor. վեր ի վայր առնել. քակել քակտել, աւերել։ պասմագ. վուրմագ.

Ածին աւար։ Զկապուտ քաղաքացն ածաք մեզ յաւար։ Զոր ածին յաւարի։ Զաւար նորա եւ զանասուն նորա ածցես յաւարի։ Բազում գանձս յաւարի տանէին։ Առցէ աւար զամենայն որդիս սեթայ։ Աւար առին զամենայն քաղաքս նոցա։ Զամենայն ստացուածս նոցա առին յաւարի։ Զամենայն կապուտ նորա եւ զանասուն առին յաւարի։ Զտղայս իմ աւար հարկանել։ Ո՞վ իցէ՝ որ ոչ հար աւար զկապուտ նորա։ Վաղվաղակի աւա՛ր հարկանիջիր։ եւ այլն։

Բազումք ի նոցանէ յաւար երթեալ էին ի քաղաքս բոսորոյ. (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 26. յն. ըմբռնեալ էին։)


Աւարաբար

adv.

with plunder.

· Calfa

NBHL (1)

Եկն եհաս նա ի քաղաքն յայն, եւ խնդրէր առնուլ աւարաբար. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 3։)


Աւարեմ, եցի

va.

to make booty;
to sack, to pillage, to ravage.

· Calfa

NBHL (1)

Աւարեա՛ միշտ յաղթօղ՝ զխաբողին հաճութիւնս. (Նար. ՟Ժ՟Բ։)


Աւարումն, ման

s.

pillage, sack;
devastation.

· Calfa

NBHL (2)

Ստուգապէս աւարումն գերելոցն արար. (Անյաղթ բարձր.։)

Աւարումն քաղաքաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.) աւարումն.


Աւարտահասակ

adj.

having a finest shape.

· Calfa

NBHL (1)

Զաւարտահասակ գիտակն իւր եււս առաւել փայլուն եւ պաղպաջուն զգեստիւք պճնաւորեալ. (Յհ. կթ.։)


Աւարտեմ, եցի

va.

to terminate, to finish, to end, to complete, to consummate, to close, to conclude, to make an end.

· Calfa

NBHL (1)

Զամենայն ի լրումն ածեալ աւարտեաց։ Հրաման սոսկալի կամացն հօր յորդին աւարտեալ։ Շաղկապեալ աւարտեցաւ ի մի բոլոր լրութիւն։ Ո՜վ որքան մեծ է ի քեզդ աւարտեալ խորհուրդ սը՛րբուհի. (Նար. խչ. եւ կուս։)


Աւարտուն

adj.

ended, finished.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞ր աւարտուն, եւ ո՞ր անաւարտ։ Աւարանոց եւ անաւարտից. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Աւել, ի, աց

s.

broom;
hair or feather broom;
brush;
coat-brush;
— ածել, to sweep;
to brush;
to dust.

· Calfa

NBHL (1)

σάρος scopae, verriculum Խուրձ Ճիւղից բուսոց ի մաքրել զփոշի զաւելորդս եւ զաղտեղութիւնս գետնոյ, կամ յատակի բնակութեանց.


Աւելաստաց, ից

adj.

avaricious, greedy.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ կռապարիշտսն զաւելաստացուն դատապարտեաց. (Սկեւռ. աղ.։)


Աւելի, լւոյ, լեաց

s.

adj. adv. exceeding, superfluous;
more, ahove, beyond;
աւելեաց բանք, exaggeration;
աւելեաց, the five epagomene days of the Armenian calendar.

· Calfa

NBHL (4)

Մի՛ պարծիք, թէ աւելի ինչ քաջւոթեամբ յաղթեցէք մեզ. (Եւ ի՞ւ երեւիմ քան զոքն աւելի. Փարպ.։)

Յաղագս անչափին եւ աւելւոյ։ Ոչ դուզնաքոյ, եւ ոչ աւելւոյ նիւթոյ պէտք էին աշխարհի առ կազմութիւն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Հարիւր դահեկանի, եւ թերեւս եւ՛ս աւելոյ։ Նոցայն աւելիք էին, եւ սորայս կարեւորք։ Ի բազմութենէ աւելեաց եւ՛ս վաղնջուց (այսինքն ի յոլովից հնագունից). (Ոսկ. փիլիպ. եւ Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 25։)

Ըստ կարի աղաչանաց զանուն տեղւոյն փոխեցաք յիւր աւելի անունն (այսինքն կոչեցաք վանք գլակայ, որ էր մականուն զենոբայ). (Զենոբ.։)


Աւելորդ, աց

adj. s.

exceeding, redundant, superfluous, too much;
rest;
—ք որովայնի, excrement.

· Calfa

NBHL (1)

Առագաստք, վարագոյրք, եւ այլ եւս աւելորդ ամենայն գործոյ նորա։ Աւելորդ աւարին, կամ մանանային, փեղկին։ Աւելորդն գաղաադու։ Աւելորդ ոսկի նուիրացն։ Աւելորդքն զտեղի առին։ Զաւելորդս ժողովրդեանն զմնացեալս ի քաղաքին.եւ այլն։


Աւելորդութիւն, ութեան

s.

redundance, superfluity.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ զայլն եւս յաղբ մեկնեալ եւ յաւելորդութիւն՝ արտաքս հանէ. (Փիլ. լին. ՟Բ։)


Աւելուկ, լկի

s. bot. dock;
—ք, sweepings.

· Calfa

NBHL (1)

λάπαθον, -ος lapathum ռմկ. եւս՝ աւելուկ, էւէլիկ. Բանջար ինչ ուտելի. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)


Աւեղկեմ, եցի

va.

to regret, to be sorry for.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՒԵՂԿԵՄ կամ ԱՒԵՂԿԻՄ. Իբր Աւաղել. եղուկ կարդալ. կարեկից լինել.


Աւետաբան

adj.

that gives, firings good news.

· Calfa

NBHL (1)

Ցոլացաւ ի սուրբ այս խորան, եւ որոտաց ձայն աւետաբան. (Լմբ. տաղ ի յհ. աւետ.։)


Աւետաբանեմ, եցի

va.

to give, to announce good news.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր մարդարէն ի դէմս մեր աւետաբանեաց, արի՛ երուսաղէմ. (Անան. ի պետը։)


Աւետալուրք

s. pl. good news.

· Calfa

NBHL (1)

Քաղցրաձայնութեան նուագք՝ աւետալուր հնչեցուցանելեն զընդհանուրս. (Խոր. վրդվռ.։)


Աւետարանագիր, գրաց

s.

evangelist.

· Calfa

NBHL (1)

Անսուտ աւետարանգիրն գրով հաստատեաց։ Աւետարանագիրս պատմէ. (Եղիշ. խաչել. եւ Եղիշ. թաղ.։)