adviser, counsellor;
confident.
· Calfa
Քահանայից, որք ծնյրնգոյն խորհրդոյն են պաշտօնեայք, եւ աստուծոյ՝ սակս փրկութեան մարդկան խորհրդակիցք. (Լմբ. պտրգ.։)
to consult, to confer, to hold a parley or conference.
· Calfa
Պա՛րտ է զայնպիսիսն յամրագոյն բանտս արգելուլ, եւ զորս ընդ նոսա խորհրդակցեցան. (Մխ. դտ.։)
to roast, to toast, to brown;
to grill, to broil, to fry.
· Calfa
Պարիսպն բաբելոնի ասի ամրագոյն գոլ. քանզիխորովեալ աղիւսով ւ հալեալ կպրով եղեւ շինեալ. (Նոննոս.։)
depth, profoundity.
· Calfa
Մահահանգոյնս նիրհման ի խորութեան գիշերիս. (Նար. երգ. եւ Նար. ՟Ծ՟Բ։)
ragged, rough, uneven;
—ք, rough, craggy places, asperity, roughness, unevenness, ruggedness.
· Calfa
Յանդգնագոյնս արշաւել ընդ խորտաբորտս. (Խոր. ՟Գ. 55։)
to bruise, to crack, to break, to crush, to dash to pieces;
— զթշնամին, to crush, to bear down, to defeat, to rout, to put the enemy to flight;
— զգունդս, to disband the troops;
— զդուռն, to force open the door;
— զգլուխ, to break the head;
— զմարմինն, զանձն, to mortify one's flesh, to do penance.
· Calfa
Զի՞նչ վատթարագոյն քան զմաքսաւոր. Այլ զի խորտկեաց զիւր անձն, գերազանցեաց քան զփարիսեցին։ Խորտակեսցու՛ք սուգ առցուք ի վերայ մեղացն մրոց. (Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 5։)
incense;
aromatic substances;
incense, flattery.
· Calfa
ՀՈՌՄԻ ԽՈՒՆԿ, կամ ՍՊԻՏԱԿ ԽՈՒՆԿ, կամ Սեւ եւ Կանաչագոյն խունկ. լատան. լատէն։ (Գաղիան, եւ Բժշկարան.։ եւ Հին բռ.։)
confusion, tumult, trouble, disorder, sedition, insurrection;
confused, confounded, troubled;
— կալ ընդ ումեք, to have quarrelled with, to fall out, to be at variance, to disagree with.
· Calfa
Ա՛յլ դառնագոյն տեսիլ՝ զոր տեսանեն յերազի, վասն խռո՛վ ննջելոյն լինի, եւ անհաշտ մնալոյն առ ընկերն. (Կիր. ՟ը. խհ.։)
to dry up, to fade, to wither;
to grow old, to become extenuated;
խռուացեաւ հերք, bristling hair;
dishevelled hair.
· Calfa
Բոյսքն ծիրանագոյն ներկանէին, եւ խռուացեալն դալարանայր. (Երզն. լս.։)
cf. Թեւակոխեմ.
· Calfa
Յետ այսոցիկ ի մեծագոյնս կամեցեալ թեւաբերիլ ի յիմաստս կատարեալս. (Հ. կիրակ.։)
to flap, flutter or beat the wings, to soar up, to wing one's flight, to spread the wings for flight;
to try, to endeavour, to compel one's self to, to apply one's self to, to do without help;
to occupy one's self with;
to undertake, to follow;
— ի, to be bordering on;
յապստամբութիւն —, to insurge, to revolt;
յուսմունս —, to give one's self up to study;
— զմիմեամբք, to help mutually or one another, to assist each other;
ի տուրեւառս —, to devote one's self to commerce.
· Calfa
Հասեալ առաջադրութեան՝ յոր թեւակոխեաց։ Ի փառասիրութենէ թեւակոխեն յանփառութիւն։ Ի վնասակարագոյնն թեւակոխեսցէ անուսումնութիւն։ Փոյթ առաքինին՝ բնութեամբ, եւ որ թեւակոխելովն. (Փիլ.։)
fig-tree;
—ք, orchard of fig-trees.
· Calfa
Տերեւ թզենւոյն կարմրագոյն է (շառագունեալ յօդոց). (Զքր. կթ.։)
even if, although, though;
whether;
-..., -..., whether ... or ...;
either ..., or ...;
թէպէտեւ իցէ, however, whatever.
· Calfa
Թէպէտ ե՛կ ասա դու ցիս. զի՞նչ լուսաւորագոյն է քան զՊօղոս. իբր, այլ արդ եւ այլն։
cf. Թխատեսակ.
· Calfa
Թխակերպ. թխատեսակ. սեւագոյն. ծխամած. եւ Աղտեղի, կամ տխուր. մթնագոյն, մթնշաղ, սեւսեւուկ, սեւումուր.
cf. Դիւթ.
· Calfa
Թովիչ՝ քաղցրագոյն բանիւք հանէ զօձն ի դարանէ իւրմէ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ե։)
numeral, numerical;
date;
epoch;
era;
դնել զ—, to put the date, to date;
—աւ, dated;
ան-, undated;
—ն, arithmetic.
· Calfa
Եթէ մինչեւ ի կատարումն թուականին հասցես, անթիւն քան զթուականն բազմագոյն մնայ. (Եղիշ. խչ.։)
mulberry;
սպիտակ կամ սեաւ —, white or black -;
թթոյ օշարակ, a drink made from mulberies;
ծառ թթոյ, cf. ԹԹենի;
—ք, piles, hemorrhoides.
· Calfa
μόρος morum. թութ ասի եւ ար. պրս. թ. Պտուղ թթենւոյ. սպիտակն քաղցր յոյժ, եւ սեւագոյնն՝ թթուաշ համեղ. իբրու խոշոր պտուղ մորենւոյ. (որպէս եւ թութն ըստ յն. է մօ՛ռօն, մօ՛ռ գունով)։ (Գաղիան.։)
bank, mole;
causeway, pier, dam;
— նաւի, gunwale breast-works.
· Calfa
Գնացք ջուրց հզօրագոյն գետոց սովոր են մաշել եւ փլուցանել զթումբս շրթանց ջուրցն։ Որ է գողոց սովորութիւն՝ ի վեր ընդ թումբս վազել, եւ ընդ ցանկս արկանիլ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։ ՟Բ. 12։)
tuft of shrubs, bush, bramble;
thicket, copse, underwood.
· Calfa
Ի թփոյ ի մարգն զոգիսն տարեալ հանեն։ Պատուականագոյն քան զայն որ ի թփին կեանքն են. (Նիւս. կազմ.։)
bird, fowl;
— բնութիւն, the winged tribe;
flying, volatile;
—ք, the feathered songsters, the singing birds;
— օձ, winged serpent or dragon;
— բան, word or expression slipped by chance;
— արագութեամբ հասանել, to arrive like lightning;
to fly as swift as a bird.
· Calfa
Թեթեւագոյն եւ թռչուն բանիցն ծանրագոյն են տուգանքն. (Պղատ. օրին. ՟Դ. ռմկ. բերնէ թռած խօսք մը։)
vibration;
quake, tremour.
· Calfa
Նշոյլս իմն արեգակնայինս յորմս փայլակեալ ... եւ ապա արգելեալ ընդդիմարահաւն՝ թրթըռումն եղեւ հրաշափառագոյն. (Առ որս. ՟Զ։)
possible;
— է, it is -;
չէ —, it is impossible, it cannot be.
· Calfa
δυνατός, -όν possibilis, -le. ... Որ ինչ կարէ լինել. հնարաւոր. զորմէ ճոխագոյն ի Պերիարմ. ՟Ի՟Դ. եւ ՟Ի՟Ե։
compassionately, with compassion, mercifully, piteously;
tenderly, affectionately;
— հայել, to regarde with a compassionate eye.
· Calfa
Կարեկցաբար մատուցեալ՝ զծայրագոյն ցուցեր զխնամս. (Նար. ՟Ժ՟Դ։)
compassion, pity;
շարժել ի —, to move one's compassion, to excite pity.
· Calfa
Ի յարգահատանս գթոյ կարեկցութիւն։ Բնութեան կարեկցութիւն։ Բռնագոյն կարեկցութեան գրաւականք (ազգակցութիւնք). (Պիտ.։)
necessary;
urgent, pressing, important, serious;
grave, considerable;
essential, expedient;
devoted, attached;
intimate;
much;
—ք, the needful or essential, necessaries, what is necessary;
—ք or — անգամք, the private parts;
— հարկ, great, absolute necessity, urgency;
— սիրելի, a very amiable person;
— բարեկամ, intimate friend;
— եւ —, of great importance, very necessary;
— պէտք, the real wants;
—ք բնութեան, կենաց, the wants of nature;
the necessities of life;
զրկիլ ի —աց, to want the needful;
— համարել, դատել, to deem necessary;
— զանձն ընծայեցուցանեմ, to make oneself necessary;
— լինել, to be necessary, wanting, needfuul;
— է զի, it is important that;
— է մեզ յոյժ զի, it is of the highest importance to us all that;
առցուք սուղ ինչ —, let us take a little food, let us eat a little.
· Calfa
ἁναγκαῖος, ἑπάναγκης necessarius. Կարի պիտանի. որում կարիս ունիմք. հարկաւոր. հարկեցուցիչ. եւ որոյ կարն է զօրաւոր. բուռն. սաստիկ. ծայրագոյն. չարաչար. սերտ. որպէս թէ անխտիր ածանցեալ ի բառիցս՝ կարիք կարի, կար. (լծ. եւ թ. կէրէքլի, կէրէք ).
—իմն, յոյժ, քաջ, enough, sufficient;
a great deal, too much, to excess, to distraction, to the utmost, beyond all measure, excessively, unboundedly, supremely;
եւ — քաջ, եւ — իսկ քաջ, certainly, surely, to be sure, assuredly, undoubtedly;
— յոյժ ձանձբացուցիչ, excessively annoying, tiresome beyond description;
— քաջ սիրել, to love to distraction.
· Calfa
Կարի յաճախել, կամ ծանրանալ, ճմլել, տագնապել, ամպարշտել։ Կարի իսկ ծերանալ։ Կարի շատ ստիպել։ Կարի զօրաւորոգոյն քան զմեզ եղեր։ Կարի զօրաւորք են յոյժ։ Կարի բարւոք իմաստութեամբ։ Կարի չար առնէ։ Մի՛ կարի արդար լինիր։ Էր տեղին կարի բացարձակ ի նոցանէ։ Բազում էր կարի յոյժ։ Եւ էր հեխելազօրն կարի յոյժ։ Կարի իսկ տագնապ է ինձ. եւ այլն։ Կարի իմն զարհուրեալ եմ։ Թէեւ կարի շատ կէի։ Կարի յոյժ սաստկանան։ Կարի յոյժ ուրախ եղէ. (Եղիշ. թղմ.։ Փարպ.։ Իգն.։ Մագ.։)
Եթէ կարի յանարգաց ոք իցէ։ ոչ միայն ի կարի չարսն։ Կարի իմն նմանագոյնս։ Կարի իմն նմանագոյնս։ Կարի հմտագոյն գրոց։ Ի կարի կարեւորացն։ Իկարի մեծագունից. (Ագաթ.։ Փիլ.։ Խոր. ՟Ա. 30։ Ճ. ՟Ա.։ Խոսր.։)
to cause to believe, to persuade.
· Calfa
Կարծեցուցանելով լաւագոյն զլութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to bend, to curve, to bow, to twist, to contract.
· Calfa
Ի յայլոց ձեռն յուսալ առատագոյն լինել յինչս իւր, եւ զիւրն կարկամեցուցանել. (Շ. ընդհ.։)
cf. Կարկամեմ.
· Calfa
Ի յայլոց ձեռն յուսալ առատագոյն լինել յինչս իւր, եւ զիւրն կարկամեցուցանել. (Շ. ընդհ.։)
to make a noise;
to cackle, to prattle, to chatter, to babble;
to burst out laughing, to roar with laughter;
to roar with laughter;
— ջուրց, to murmur, to purl, to gurgle, to babble;
— թռչնոց, to warble, to twitter, to chirrup, to pip, to chirp;
— հաւուց, to cackle, to cluck;
to crow;
to gobble;
— ագռաւուց, to caw;
— գորտոց, to croak.
· Calfa
Իբրեւ զհաւահալածս մրգապահաց, որ մինչչեւ օգոյն ինչ շարժեալ՝ եւ նա սկսանի կարկաջել. (Մանդ. ՟Ժ՟Գ։)
to be stiff or rigid with cold.
· Calfa
Հա՛րկ է իմաստնոյ, օդ հիւսիսոյ թէ շնչիցէ ցրտագոյն, սարսռուլ, կարկտչել, կրկտել, եւ ցրտալ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
ornamented with red;
scarlet clothes.
· Calfa
Զարդարեալ ի գոյն կարմիր. եւ Զգեստ կարմիր.
cf. Կարմրազգեստ.
· Calfa
ԿԱՐՄՐԱԶԳԵԱՑ ԿԱՐՄՐԱԶԳԵՍՏ ԿԱՐՄՐԱԶԳԵՍՏԵԱԼ. Որ զգեցեալ է զկարմիր, կամ ունի զգոյն կարմիր.
clothed in red
· Calfa
ԿԱՐՄՐԱԶԳԵԱՑ ԿԱՐՄՐԱԶԳԵՍՏ ԿԱՐՄՐԱԶԳԵՍՏԵԱԼ. Որ զգեցեալ է զկարմիր, կամ ունի զգոյն կարմիր.
to redden, tr become or turn red;
cf. Կարմրագունիմ.
· Calfa
πυρρόομαι, πυρράζω, πυρρίζω ardeo, rubeo, rubesco, rutilo, rufeo, flaveo. Զգենուլ կամ ստանալ զգոյն կարմիր. շիկանալ. շառագունիլ. կարմրիլ, կարմրնալ.
red-looking;
reddish.
· Calfa
Վարդագոյն կարմրատեսիլ արիւնն. (Արծր. ՟Գ. 7։)
to redden, to make red;
to make blush, to to put to the blush.
· Calfa
Կարմրացոյց սնգուրաւ զգոյն նորա. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 14։)
blood-stone, hematite.
· Calfa
ԿԱՐՄՐԱՔԱՐ որ եւ ԱՐԻՒՆՔԱՐ ասի. αἰματιτής λίθος haematites. Քար կարմիր ի գոյն արեան, որպէս դեղ, կամ ներկ գծագրութեան.
nervous, muscular, vigorous, robust, strong, sturdy.
· Calfa
Զարեան առնելով յաճախութիւնս՝ բնաւորեցաւ զօրաւորս գործել եւ կարշնեղս։ Ուժեղագոյնս գործէ եւ կարշնողս։ Կարշնեղ զօրութիւնն կամակարաբար կտարի։ Զծանունս ինչ բեռինս ձգել զկնի իւր կարշնեղ կամակորութեամբ. (Պիտ.։)
robustness, sturdiness, strength, vigour.
· Calfa
Ի վերայ կորովութեանն եւս բանից զմարմնոյն տեսանէին գեղեցիկ հասակ զօրաւորագոյն կարշնեղութեամբ առ յընդդիմամարտիցն տալ պատերազմ. (Պիտ.։)
powerful;
able, capable, clever;
healthy;
rich, wealthy;
— լինել, cf. Կարողանամ.
· Calfa
Որք կարողք մանկագոյնք են հասակաւ, զգոյշ կացցեն ի միսոյ եւ ի գինւոյ. (Յճխ. ՟Թ։)
potential;
potentiality.
· Calfa
Դիւրագոյն լիցի ձեզ եւ կարողական՝ մարտնչել ընդ թշնամւոյն. (Ճ. ՟Զ.։)
cf. Կարողութիւն.
· Calfa
Զօրութիւն բազկի կարութեան. Ընտանեգոյն կարութիւն։ Ի կարութիւնդ եւ ի զօրութիւնդ. (Նար. ՟Ժ՟Թ։ Թէոդոր. խչ.։ Բենիկ.։)