performing miracles, doing wonders;
prodigious, marvelous;
thaumaturgus, wonderworker, miracle-monger.
Տաճար մաքուր եղեալ նշանագործին աստուծոյ։ Կալ ընդ նշանագործ հարանցն համարեսցի յարքայութեան երկնից. (Վրք. հց. ՟Ե։)
character, letter.
Սա պսակ շնորհաց՝ արքունական նշանադրոշմ. (Սիւն. տաղ խչ.։)
sign, mark;
signal, indication, character, expression, proof;
symbol;
emblem;
label, ticket;
sign, miracle, prodigy;
scepter;
sign-post;
flag, colours, ensign;
— հրոյ, smoke;
flame;
փողք —աց, signal trumpet, bugle;
— դատապարտութեան, judgment, sentence, condemnation;
սուրբ —ք, Sacred Elements;
— հաւատոյ, symbol or formula of faith, Creed;
—ք ախտից, symptoms;
կանգնել յաղթութեան —, to raise a trophy, a monument of victory.
Օրհնութիւն դրօշացն, այսինքն է նշանակն, կամ վառն մեծ արքայական. (Մաշտ. ջահկ.։)
to rise, to rise against, to revolt, to rebel, to mutiny, to rise in insurrection;
to reject, to despise;
— զոք, — ի ներքուստ ձեռին ուրուք, to shake off the yoke, to free or rid oneself from another's domination.
Նշխահեաց մովաբ զԻսրայէլ։ Նշկահեաց արքայն Մովաբու զարքայն Իսրայէլի։ Արքայ Մովաբու նշկահեաց զիս։ Նշկահեաց եդոմ ի ներքուստ ձեռին Յուդայ։ Նշկահեաց զարքայն Ասորենստանի, եւ ոչ ծառայեաց նմա։ Յո՞ յուսացեալ նշկահեցեր զիս։ Նշկահեաց Սեդեկիա զարքայն բաբելացւոց. (՟Դ. Թագ.։)
cf. Նոճի.
Նոճին ասէ, վա՛յ մեզ ե՛ղբարք. (Ոսկիփոր.։)
Դարաւանդք մեր նոճք։ Բերին փայտս նոճս. եւ արար արքայ զփայտն նոճ՝ աստիճանս տանն տեառն։ Արար երկուս քերովբէս ի փայտից նոճից։ Ի նաւս նոճիս. եւ այլն։
cypress;
cyprus.
Նոճին ասէ, վա՛յ մեզ ե՛ղբարք. (Ոսկիփոր.։)
Դարաւանդք մեր նոճք։ Բերին փայտս նոճս. եւ արար արքայ զփայտն նոճ՝ աստիճանս տանն տեառն։ Արար երկուս քերովբէս ի փայտից նոճից։ Ի նաւս նոճիս. եւ այլն։
made of cypress-wood.
Նոճին ասէ, վա՛յ մեզ ե՛ղբարք. (Ոսկիփոր.։)
Դարաւանդք մեր նոճք։ Բերին փայտս նոճս. եւ արար արքայ զփայտն նոճ՝ աստիճանս տանն տեառն։ Արար երկուս քերովբէս ի փայտից նոճից։ Ի նաւս նոճիս. եւ այլն։
himself, herself, itself;
he, she, it;
even, equal, identical;
ditto, do, idem or id;
the same, of the same kind, after the same manner, equally, conformably, identically;
մի եւ —, the same;
ի —, ի նմին, together, all at once;
ի —, — ընդ —, ընդ —ս իսկ, ի մի եւ ի —, ի նմին ժամանակի, -ժամայն, —հետայն, soon, very soon, quickly, in the same moment, immediately, directly;
— գործել, to identify.
Հայրն անուբ եւ հայրն պիմէն եւ այլ եղբարքն նոցա՝ միոյ մօր ծնունդք էին, եւ ի նմին (այսինքն ի միասին) եղեն կրօնաւորք ի սկիտէ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
short-hand writer, secretary;
notarial.
Եւ գրէին զայս սեմիարք նոտարացի արքային. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
new-born;
regenerate;
springing up afresh, budding anew;
—ծնեալ յաւազանէ, just christened;
կին —ծին, recently delivered woman.
Նորածին մանուկ, կամ արքայ, կամ թագաւոր. (Ոսկ. մտթ.։ Եւս. պտմ.։ Զքր. կթ.։ Շար.։ Գանձ.։ Տաղ.։)
of tender age, young.
Դաւիթ գեղեցկածաղիկ մանուկն, եւ նորատիք արքայն. (Ասող. ՟Գ. 30։)
renewing, re-creating;
newly done.
Կամ Նոր արարեալ ինչ. նորաստեղծ. եւ կամ նոր արարք.
mend, to do up, to repair, to restore to the first condition or state, to put in good or better condition;
to regenerate, to reform;
to renew, to renovate, to revive, to re-establish;
— զնկար, to restore a picture.
Բժիշկք վնասակարք, որ զհիւանդութիւնս անդրէն նորոգէք. (Իսիւք.։)
daughter-in-law;
sister-in-law, brother's wife.
Զտիկինն հանդերձ նուովն իւրով։ Տիկնաւն եւ նուաւն արքայի. (Յհ. կթ.։)
musical composer;
song-writer;
lyric poet.
Սիմոնիդէս նուագայարդր ճանաչէր։ Անակրէոն նուագայարդար։ Պինդարոս եւ Սիմոնիդէս նուագայարդարք. (Եւս. քր. ՟Բ։)
musical, harmonious, cadencer, melodious.
Զի նուագաւորք եւ քաջայարմարք զանձինս դիւրաւ ունին ի վերին գնացսն. (Բրս. սղ. ՟Ա։)
rare.
Այր ոմն էր. նուազագիւտ է ասէ. քանզի բազումք ասին արք, բայց ոչ են ճշմարտիւ. (Իսիւք.։)
dittander, lepidium, cock's-foot;
fumaria, fumiter, fumitory;
gold-finch.
Շահթառաճ, նուարտակն. որ է արթուխտն, որ է անձխոտն։ Նուարտակ՝ յեղնկան արթուղտ ասեն. շետարաճ. աշապ. սարքուշա. լէպիտիոն։
police captain, sheriff.
Զիկ նուիրակապետն զիւր արձակեաց Շապուհ արքայ։ Վասակ Զիկ նուիրակապետն սպանանէր. (Բուզ. ՟Դ. 35։)
money.
Բառ. յն. նօ՛միսմա, յոք. նօմի՛սմադա. կամ նուազական, նօմիսմատդիօն. Դրամ օրինաւոր կամ արքունի.
seat, residence;
— փեթակի, the bottom of a bee-hive.
Նստարան. նիստ. կայք. բնակարան. արքյանիստ քաղաք. եւ Յատակ փեթակի կամ մեղուանոցի, եւ այլն.
notary.
ՆՕՏԱՐ կամ ՆՈՏԱՐ. Բառ լտ. նօդա՛ռիուս. յորմէ եւ յն. նոդա՛ռիօս . νοτάριος կամ γραμματεύς, ὐπογραφεύς . (որպէս եւ σημαίνων signator. նշանակիչ գրով) Նշանագիր. գրիչ. դպիր արքունի կամ եկեղեցական. գրագիր.
notary's functions or profession.
Պաշտօն նօտարի՝ գրչի, դպրի. դպրութիւն կամ դպրապետութիւն ի դուռն արքունի.
south wind, bleak wind, sirocco.
Նօտոսք, որ ի միջօրեայէ (շնչեն)։ Ի նօտոսացն՝ այն որ յաներեւան բոլորէն (բեւեռէն) լինի բերեալ, համամարտ է ապարքտիոյ (հակարջայնոյ). եւ նօտոս անուանեալ. եւ լիւանօտոս լինի կոչեցեալ, որ ելանէ ի մէջ լիփսի եւ նօտոսի. (Արիստ. աշխ.։ (Գրի Նաւտաւս, կամ Նաւտոս)։)
to keep, to observe sabbath;
to cease from work, to repose, to rest;
to be out of work.
Եօթամբք շրջապատեալ շաբաթանայ միշտ կենացս մերոց ընթացք. (Արիստակ. մկրտ.) (զի ըստ աւուրց շաբաթու եօթն դար թուեն հարք զլրումն աշխարհիս)։
cf. Շահապետ.
արաբ. սահըպ, սահապ. οἱκονόμος procurator, dispensator ὀ ἑπι τῆς πατριῆς qui est super familiam, parentelam ἑθνάρχης praepositus gentis. որ եւ ՇԱՀԱՊԵՏ. Տէր. իշխան. պետ. ստացօղ. նախարար. նահապետ. վերակացու. հազարապետ. ոստիկան. փոխարքայ. ազգապետ.
Ի դամասկոս շահապն արետ արքայի. (Եփր. ՟բ. կոր.։)
seat of Government, capital, metropolis.
ՇԱՀԱՍՏԱՆ կամ ՇԱՀՍՏԱՆ. Քաղաք երեւելի կամ ոստանիկ, թագաւորական. իբր արքայանիստ կամ արքայավայել. ամրոց արքունի. (պ. շահիսթան ). որպէս առ յոյնս աթէնք կոչիւր ἅστυ , եւ թ. ասիթանէ ՝ կոստանդինուպօլիս. եւ լտ. urbs Հռովմ.
profitable, advantageous, useful, fruitful, lucrative, interesting.
Տարերք առանձինն ապականիչք են միմեանց, եւ խառնեալ ընդ ընկերի՝ օգտակարք եւ շահաւորք. (Եզնիկ.։)
yellow-legged hawk, aesalon, merlin, sparrow-hawk.
պ. շահին. ἰέραξ falco, hierifalco, aesalon. Ազգ բազէի՝ իբր արքունի, ընտիր եւ կիրթ.
to prate, to chat, to babble, to tattle, to prattle.
Շաղակրատէ շրթամբքն, որում ոչ համաձայնի միտքն։ Ախմարք են, եւ անկարգ եւ յիմար բանից շաղակրատօղք։ Չեմ ես յիմարեալ, որ լռեմս, այլ նոքա՝ որ շաղակրատեն զոր ոչն գիտեն. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. թղթ. առ լեւոն։)
cf. Շաղփաղփիմ.
Մերթ հայհոյեմք. մերթ շաղփաղփեմք. եւ եւ՛ս չարքան զսլառաւունս զառանցելոց բանս խօսիմք։ (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
to talk nonsense, to tell idle stories, to babble, to gossip, to cackle, to tittle-tattle;
to dote, to rave.
Մերթ հայհոյեմք. մերթ շաղփաղփեմք. եւ եւ՛ս չարքան զսլառաւունս զառանցելոց բանս խօսիմք։ (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
cf. Ողորմ.
Մռնչեաց ողորմագին։ Ողորմագինս կականին կողկողելով զկնի ձեր (մարք ձեր)։ Տե՛ս զիա՛րդ առաջի փրկչին արկանէր ողորմագինս զիւրոյ անձինն զթշուառութիւն. (Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ի՟Բ.։ Ճ. ՟Բ.։ Նանայ.։)
pity, mercy;
alms, charity;
— առնել, տալ, to give alms.
Մի անուն է իւղոյ եւ ողորմութեան (ի յն. եւ հյ). (Ոսկ. փիլիպ.։) (առեալ յառակէ տասն կուսանաց՝ զողորմութիւնն օրինակաւ իւղոյ ստէպ նշանակեն ամենայն հարք։)
cf. Ողոք.
Զօրավարք ողոքական բանիւք նախ քան զհանդէսն վարին. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
to supplicate, to persuade mildly;
to soften, to calm, to appease;
to touch, to move to pity;
to fawn upon, to toady, to flatter.
Զառիւծս ողոքես։ Ոչ ողոքէին զոք, այլ կսկծեցուցանէին եւս իբրեւ զաղ։ Հարք զիւրեանց որդիսն ոչ այնչափ ողոքեն, որչափ թշնամանեն։ Մի՛ այսուհետեւ եւ մեք ողոքիցեմք ամենայն ուրեք զայնոսիկ՝ որ ընդ ձեռամբ մերով իցեն, եւ մի մեք յիշխանաց ողոքիլ եւեթ փութայցեմք. (Ոսկ. մտթ.։)
alive, living;
sound, safe;
complete, entire, integral;
wholesome;
uninterrupted;
— —, alive, all alive, altogether, cf. Կենդանւոյն;
— բովանդակ, wholly, entirely;
— եկիր, welcome ! you are welcome;
— լեր or եր, keep yourself hearty;
God speed you, good bye !
— լեր վարդապետ, hail Master !
— լեր թագուհի, Salve Regina! hail Mary!
— երթ, go in peace, adieu, farewell;
— մնասցեն, let them go to the devil;
— մնա, adieu, take care of yourself, my kind wishes.
Զարքունի հարկ ողջ արասցեն. (Կանոն.։)
Ողջ մարմնով (նշխարքն) եդեալ կայ ընդ այլ առաքեալսն ի կոստանդինուպօլիս. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ժ՟Ը.։)
to receive lovingly, to embrace, to kiss.
salute, salutation, greeting, compliments, kind regards;
health, state of salubrity;
all, entire, whole;
entirely, wholly, completely;
— հրաժարական, leave-taking, adieu, farewell;
— տալ, to salute;
to compliment;
հարցանել զողջունէ, տեսանել զ— ուրուք, to salute affectionately, with kind expressions;
հարցանել զողջունէ ուրուք, to ask news of;
տալ — հրաժարական, to take leave;
to say good bye, farewell;
—, — քեզ, — ընդ քեզ, good morning ! good day !
— իցէ քեզ, how do you do ? how are you ?
— է, very well;
— է քեզ, is all well with you ?
— է, do you bring good news ?
— է, health, peace, prosperity;
— քեզ տունդ իմ սիրելի, — քեզ երկիր ծննդեան, fare well sweet home ! adieu my native land ! adieu !.
Տրդատիոս հայոց մեծաց արքայ՝ առ ամենեսին ողջոյն։ Շապուհ արքայից արքայ՝ նախարարաց հայոց՝ ողջոյն շատ շնորհեմ ձեզ։ Բազմասցի ձեզ ողջոյն մարդասիրութեան մերոյ. (Ագաթ.։ Խոր.։ Եղիշ. եւ այլն։)
Իջաք յողջոյն որդւոց արքայի։ Եկին ի կեսարիա յողջոյն փեստոսի. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ. 13։ Գծ. ՟Ի՟Ե. 13։)
force, strength, power, vigour, energy, virtue, valour;
effort;
weight;
յուժոյ, strongly, vigorously;
— տալ, to force, to make efforts;
to give power, to authorize, to favour;
— առնուլ, to gather strength;
նոր — առնուլ, to gain new strength, to recover one's strength;
յուժի լինել, to be in full vigour, in the prime of strength;
անկանել յուժոյ, to feel one's strength failing, to lose strength, to become weakened or enervated;
cf. Թափեմ.
not any thing, nought, void, nothing;
none, no one, no, not any;
no, in no wise, not at all;
— ամենեւին, nothing at all;
գրեթէ —, almost nothing, scarcely any thing;
— հեռի ի քէն, not very far from you;
վասն ոչնչից, for nothing;
— իւիք, no how, in nowise, by no means;
ստեղծել յոչընչէ, to create out of nothing;
առնել յոչընչէ, to produce from void;
յ— դարձուցանել, to reduce or bring to nothing, to annihilate;
to nullify;
յ— or առ — գրել, համարիլ, to hold or esteem as nothing, to care nothing for, to make no account of, to despise, to contemn;
յոչընչէ յինչ գալ, to be raised or taken from nothing;
ես — ասեմ, I say nothing;
— պատճառ ունիս, you are wrong;
ոյր չիք առողջութիւն՝ չիք եւ —, who has not health has nothing;
— գիտեմ, I know nothing, I don't know.
Համբարք ոչնչից, եւ պահեստք հողմոց. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)
Առ ոչինչ համարեցան զհրամանս արքունի։ Ոչինչ երեւին ձեր արքունիքդ առ նոքօք. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ը։)
Ոչ ինչ այնպէս ուրախ առնէ զաստուած, որպէս եւ վարք առաքինիք. (Ոսկ. եբր.։)
sheep, ewe;
mutton;
միս —ի, mutton;
ոտն —ի, sheep's trotters;
— մոլորեալ, wandering, lost sheep;
վաճառանոց —ի, sheep-market;
փարախ, գաւիթ —աց, sheep-cot, sheep-fold, sheep-pen;
մայեն, բառաչեն —ք, sheep bleat;
cf. Կտուրք.
Արջառ եւ ոչխար եւ անասուն։ Արջառս եւ ոչխարս։ Եօթն որոջ ոչխարաց։ Ու՞ր է ոչխար յողջակէզ։ Ոչխարք իմ ձայնի իմում լսեն.եւ այլն։
girdled with gold.
Ծառայք հազարք ոսկէգօտիք եւ ոսկէհուռք. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
gold-digger;
— տեղի or —ք, gold mine;
gold-diggings.
Պօղոս դադարք քրիստոսի. որ մեծացաւ ոսկեհան բանիւն յանմոլար պողոտայն աւետարանին քրիստոսի. (Համամ առակ.։)
Ոսկեհանս գտեալ յամենայն սահմանս իշխանաց՝ արքունի լիցի. իսկ արծաթ՝ թագուհեաց. (Մխ. դտ.։)
embroidered with gold, covered with gold embroidery, spotted with gold, gold braided.
Ոսկեճամուկ զգեստուք։ Յոսկէճամուկ հանդերձանաց։ Զգեստս արքունականս ոսկէճամուկս. (Յհ. կթ.։)
golden-sheathed.
Զարքունական սուսերն զպողովատիկն զոսկէպատեանն. (Բուզ. ՟Դ. 3։)
fond of gold , loving riches, avaricious.
to gild.
Ոսկերեաց զաթոռ արքայի. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
golden-ceiled.
Զարքունիսն տեսանէր փայլակունս՝ ոսկիայարկ ձեղուամբք. (Պտմ. աղեքս.։)
branch, bough;
knot, joint;
—ք մատանց ձեռին, the fingers;
—ովք վարակեալ, knotty, nodous, knobby, gnarly;
hill, height, hillock.
Կալ ի ձախմէ ջուրցն ի վերայ ոստոյ միոյ իբրեւ ի դիտանոցի։ Շինէ իւր տուն բնակութեան ի վերայ ոստոյ միոյ առ եզերբ գետոյն։ Զարքունիսի փոխէ վերոյ անտառին յոստ մի. որ ըստ պարսկական լեզուին դուին կոչի, որ թարգմանի բլուր. (որ եւ Ոստան դըւնայ). (Խոր. ՟Ա. 10. 11։ ՟Գ. 8։)