duster, ruhbing-cloth, rubber;
expiator, atoner, reparer;
— խոհակերոցի, dish-clout.
· Calfa
Մին արտասուք լինի ջնջան աղտեղութեան, թէ եւ բազում է կարմրացեալ ի գոյն արեան (կամ որդան). (Տաղ.։)
hydraulics.
· Calfa
Զինքեամբ իսկ խոնաւագոյնն (զերկիր), եւ զկարօտ ջրաբաշխութեան։ Զուգաբար բաժանել ընդ ինքն զջրաբաշխութեանն ծաւալումն. (Պիտ.։)
vn. va. to tell the truth;
to verify, to explain;
to trace the etymology or derivation of a word.
· Calfa
Են բազում անուանք առ մեզ ընտանեգոյն յայլոց լեզուաց եւ ի մերձակայից, որք ոչ ստուգաբանին. եւ եթէ կամեսցի ոք, ոչ ուղիղ թեւակոխեսցէ, այլ՝ խորթս ստեղծանէ. եւ ո՛չ է բազմաց զսա գիտել, բայց իմաստնոց։ Եւ ի պարսկաց բազում ինչ հասարակորդ է լեզուիս մերոյ, սոյնպէս եւ մեր առ նոսա. զոր եթէ ստուգաբանէ ոք, մեծապէս սխալէ. քանզի բազում անգամ մեր իսկ տեսեալ է ստուգաբանել մերոցս զայսպիսիս, որք այլոց լեզուաց են, որք իմաստունք կարծեցեալ էին, եւ այն յանհմտութենէ լեզուաց։
to sketch, to rough-draw, to delineate, to trace;
to draw, to represent, to figure.
· Calfa
Զայս երկուս փրկութեան խորհուրդս եւ յառաջագոյն ստուերագրեաց աստուած յիսրայէլ։ Զնոյն խորհուրդ ստուերագրեն (կամ ստուերադրեն)։ Մովսէս ստուերագրէ յինքեան զքրիստոսի փրկութեանն խորհուրդ գործով։ Լեառն սինեայ ստուերագրէր օրինակօքն եւ կարգօքն՝ որ ի նմա եդան, զլեառն սիովն՝ ուր փրկիչն կատարեաց զճշմարտութիւնն. (Արշ.։)
Ոչ կամեցայ զբարձրագոյն պատգամս հոգւոյն ի չնչին եւ յապականացու նիւթս ստուերագրել. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Ա։)
to cover with shadow, to shadow, to shade, to darken, to obscure;
to hide, to veil, to overshadow;
to give shade.
· Calfa
(Զպատկերն կամ զնկարն) ըստ խառնուածոյն զնստագոյն ձեւոցն ստուերացուցանելով։ Ծարրօքն ստուերացուցանեն զնստագոյնս աչացն. (Նիւս. կազմ.։ Լծ. ածաբ.։)
holiness;
— ձեր, Your Holiness.
· Calfa
ἰερωσύνη sacerdotium, sanctitas ἰερολογία sacra eloquia. իսկ πανιέρως sacrosancte. Սրբազանութիւն. սրբութիւն. քահանայութիւն. հայրապետութիւն. գերագոյն պատիւ, կարգ, եւ Սուրբ գիրք. եւ Պատուականութիւն հոգեւոր.
very pure, holy.
· Calfa
Զականակիտն սրբամաքուր շափիղայի ի գոյն վճիտ սառնատես. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
shining in holiness, pure, clean, holy.
· Calfa
Պետն քրովբէից սրբափայլ զգեստաւորեալ, ի գոյն արփւոյն պճնեալ ի պատիւ սուրբ յարութեանն. (Տաղ յակոբայ.։)
to grind, to sharpen, to whet, to point, to set, to give an edge, to acuminate;
to spur, goad or urge on, to stimulate, to rouse up, to excite, to stir.
· Calfa
Սրելն (եղջերաց) աստ՝ տկարագոյնսն առնելն է. քանզի որ ինչ սրի, անօսրանայ. (Նախ. զքր.։)
guarded by seraphim.
· Calfa
Սրովբէապահակ դրախտին՝ բացումն ամրացեալ ցանգոյն. (Սիւն. տաղ խչ.։)
cabinet, lady's private room, boudoir;
nuptial bed, thalamus;
bed-curtain.
· Calfa
Որպէս թէ ի ներքսագոյն սրսկապանի խորանին. (Խոր. ՟Բ. 71։) (Սրսկապանի ասի, թերեւս որպէս վրան պահօղ ի սրսկմանէ անձրեւաց. ռմկ. թէնդէ։)
cf. Սփիւռ.
· Calfa
Ի կղզեացն նուազագոյնքն յոմանց սփիւռ են կոչեցեալ, եւ յոմանց՝ բոլոր կղզիք. (Արիստ. աշխ.։)
to run swiftly, impetuously;
to leap, to bound, to spring or dart forward, to clear at a single bound;
to overstep, to surpass, to transgress, to trespass;
— սրտի, to flutter, to throb, to palpitate;
— զոմամբ, to revolt against;
to despise;
ի բաց —, to pass away, to fly away;
յօրէնսն —, to inveigh against the law;
վազեալ անցանել, to overpass, to cross, to leap over, to outleap;
յազատութեանն փառս, to lift up the horns against, to rebel, to rise in rebellion;
to get proud, to become presumptuous.
· Calfa
Բնութեանն ամենայն համբակաց ջերմագոյն գոլով՝ բարբառի միշտ, եւ վազէ անկարգաբար. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
to pass from life to death, to expire, to breathe one's last, to die;
to be finished, consumed, to be drawing to a close, to terminate, to end;
— լցեալ աւուրբք, to die full of years, to die very old;
—նեալ, dead, deceased, departed, defunct.
· Calfa
Արջք օրհասականք ընդ վախճանել շնչոցն հզօրագոյնք կռուին. (Եղիշ. ՟Ա։)
sticking.
· Calfa
Քրքու՛մ (իբր քրքմագոյն) վակասիր պտուղ սնանէր խուռն տերեւովն. (Գանձ.։)
arriving early, quick, prompt;
early, precocious, premature, untimely.
· Calfa
Խորհուրդն անօրէնութեան անդէն իսկ կանխեաց վաղահաս եղեւ յառաջագոյն։ Կարճն՝ զվաղահասն յայտնէ. (Ոսկ. ՟բ. թես.։ Գէ. ես.։)
Խորհուրդն անօրէնութեան ահա աւասիկ կանխեաց. վաղահաս եղեւ յառաջագոյն. (Եփր. ՟բ. թես.։)
quickly rotting, corruptible.
· Calfa
(Որթն) միջագար եւ վաղափուտ եւ յոյժ տկարագոյն. (Պիտ.։)
dragon-breathed.
· Calfa
Հանգոյն վիշապի շնչօղ՝ շչօղ. օձաշունչ. վիշապաձայն.
cf. Վիրաւոր.
· Calfa
Վիրածն յորժամ տեսանիցէ զբժիշկն, զի կտրել զվէրսն կամիցի, ահագին համարի։ Մի՛տ դիր այնոցիկ՝ որք անձանց մեղացն զգայցեն, զիա՛րդ քան զվիրածսն դառնագոյնս պաղատին. (Սեբեր. ՟Թ։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 14։)
cf. Վիրաւորեմ.
· Calfa
Ծանրագոյն վիրեաց, եւ կոտորեաց չար զամենայն զօրս հռոմայեցոցն։ Զիրեարս վիրէին, այսինքն թրատէլին. (Մարթին.։)
clear, pure, clean;
— ջուր, limpid, crystal, pellucid water.
· Calfa
Լուսինն վճիտ երեւեսցի։ Ջահաւորէ վճիտ եւ մաքուր լուսով։ Վճիտ իմն միտս։ Մաքրագոյնս եւ վճիտս խոկան յարմարել. (Շիր.։ Խոր. վրդվռ.։ Յհ. կթ.։ Մագ. ՟Ա։)
to hurt, to iujure, to prejudice, to damage, to bring loss or harm, to offend, to wrong, to shock, to wound;
— միմեանց, to injure one another.
· Calfa
Ոչինչ վնասեաց նմա։ Վնասեցէ ինչ ընկերի իւրում։ Զվնասն՝ զոր վնասեաց (ումեք)։ Անմտաց անցեալ առ նոքօք՝ վնասեցան։ Վնասեցան առ ի չճանաչելոյ զբարիս։ Եւ զի ոչ վնասէին յառաջագոյն զրկեալքն՝ գոհանային։ Իբրեւ գաւով ինչ ի նմանէ կամ ի հրէից անտի զայրն վնասեալ։ Մի՛ վնասէ՛ք երկրի, մի՛ ծովու, մի՛ ծառոց.եւ այլն։
Որքան սաստկագոյն եւ հաւաստի տեսանել ոք կամիցի (զարեգակն), այնքան զզգայութիւնսն վնասէ. (Առ որս. ՟Բ։)
sympathy, compassion, commiseration, condolence.
· Calfa
Ողորմելիք հիւանդութեամբ, վշտակցութեամբ ողորմագոյնք։ Որ առ մարդկային բնութիւնս վշտակցութիւն օրինագրեաց. (Ածաբ. աղք.։)
sufferance, patience;
maceration, mortification.
· Calfa
Անդստին ի տղայութենէ խոկան կրթին ի վշտամբերութիւն. Զառ ի նմանէ ի վայր մնացեալսն ի մերումս լնլով մարմնի վշտամբերութիւնս։ Ի դառնագոյն վշտամբերութենէն նեխէին վէրքն. (Եղիշ. միանձն.։ Յհ. իմ. ատ.։ Խոսր.։)
to suffer, to endure, to bear;
to be sad, afflicted, to sorrow, to mourn, to be deeply grieved, to have one's heart full of affliction, to fret for;
to be offended, vexed, irritated.
· Calfa
Եւ եղեւ ի վշտանալն նորա ի ծննդեանն։ Վշտանայցէ ոք ի ձէնջ, յաղօթս կայցէ։ Ի սասակագոյն վշտանալոյն մերոյ. (Ծն. ՟Լ՟Ե. 17. Յկ. ՟Ե. 13։ Գծ. ՟Ի՟Է. 18։)
to cause displeasure, to sadden, to offend, to afflict, to grief, to plague, to discompose, to vex, to torment.
· Calfa
Զի եւ միոյ աւուր հոգքն կարեն վշտացուցանել (զ)մեզ։ Դիւրագոյն է ոչն անկանիլ, քան թէ անկեալ՝ վշտացուցանիցէ զինքն յառնել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 25։)
sublime in thought, sublime genius;
high-hearted.
· Calfa
Տեառն իմոյ գերահռչակելոյ եւ վսեմախոհ դատաւորի բազմասցի ողջոյն։ Վստահանալով ի քո վսեմախոհ գիտութիւնիդ, տալով պատճառս՝ իմաստնոյդ, զի իմաստնագոյն եւս լիցիս. (Ճ. ՟Ա.։ Արշ.։)
cf. Վսեմ.
· Calfa
Քով վսամական եւ վեհագոյն զօրութեամբդ։ Անան. (եկեղ։)
ՎՍԵՄԱԿԱՆ կամ ՎՍԱՄԱԿԱՆ. ἰερός sacer, sacerdotalis ἰερότατος augustissimus. Վսեմ. վեհ. վեհական. բարձրապատիւ. գերագոյն. ծայրացեալ. երկնային. սրբազան, քահանայական.
sublimely, eminently, excellently.
· Calfa
Վսեմ օրինակաւ. եւ Վսեմական. ծայրագոյն.
revenge, vengeance;
ի —, in return, in requital;
առնուլ, խնդրել, հանել զ—ն, —ս պահանջել, հանել զքէն վրիժուն, to avenge, to revenge, to avenge oneself, to take vengeance, to be revenged, to have revenge;
—ս լուծանիլ, պահանջիլ, տալ, to suffer vengeance, to bear punishment, to pay dear for, to smart for;
ի — նախատանաց դստեր իւրոյ, to avenge his daughter;
առից ի նմանէ զ— իմ, I will revenge myself or him, he shall pay me dearly;
խնդրեաց զ— զրկելոյն, he avenged the wrongs of him who suffered;
հատուցից —ս թշնամեաց իմոց եւ ատելեաց իմոց հատուցից, I will be avenged of my enemies and I will requite them who hate me;
եօթն —ս լուծցէ, he shall be avenged seven fold.
· Calfa
Ընդ այսքանեաց գործօղ նորագոյն լեալ վրիժուց երագագոյն եւ նորանշան ինչ օրէն է կարկառել պատուհաս. (Պիտ.։)
cf. Վրէժխնդիր;
defensive weapon;
means of defence;
—ք կնճի, razors;
—ք փղի, tusks of an elephant.
· Calfa
Զդիր եղջերագեղ վրիժակացն (արջառոյ)։ Հեռագոյն վրիժակօք նետաձգութեանն կարծիս տալ անարութեան։ Սրովն եւ այլովք պատերազմական գործւեօք ոչ կարէր համարձակութիւն բերել զվրիժակն. (Պիտ.։)
the thirty first letter of the alphabet, and the twenty fifth of the consonants;
four thousand, four thousandth.
· Calfa
Տ. Ի մէջ բառից տայ զսաստկիութիւն նշանակութեան հանգոյն մասնկանս, ոտ, ուտ. զոր օրինակ Բեկանել, բեկտել. փեռեկել. փեռեկտել. նողկալ. նողկտալ. քակել. քակտել. ոլորք. ոլորտք. եզերք. եզերտք։
Տիւն տայ ասել բան ծայրագոյն՝ վասն բանին իմանալոյն, Տեառն փառաց խոնարհելոյն, մինչեւ խաչի համբերելոյն։ Տիւնըն տերանց եւ իշխանաց՝ խրատ ընծայէ իմաստութեանց, թէ մի՛ սիրէք ժողովել գանձ, այլ ժողով բարի արանց. (Շ. այբուբ.։)
cogent, urgent, violent, acute, sharp.
· Calfa
Ցաւ՝ մարմնոյն պատերազմող է եւ տագնապիչ։ Հեշտութեանցն, որ կարի իմն սաստկագոյն տագնապիչ է բնութեանս. (Սարգ. յկ. ՟Գ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)
by little and little, by slow degrees, insensibly;
yet, still;
— little by little, slowly, by degrees.
· Calfa
Եւ յայնժամ տակաւ երկիւղ է ի խորշակէ։ Ոչ էր տակաւ անդ նշանս արարեալ։ Այլ նա թանձրագոյն եւս տակաւ կայր եւ մնայր։ Եւ տակաւ յերկբայս էր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17. 22. 24. 34։)
cf. Տաղտկալից.
· Calfa
Հրամանն յոյժ ծանրագոյն եւ տաղտկալից էր։ Զբարեկեցութեան կեանսն ... զծանր եւ զտաղտկալիցն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 28։)
displeasing, disgusting, tiresome, fastidious, loathsome.
· Calfa
Հրամանն յոյժ ծանրագոյն եւ տաղտկալից էր։ Զբարեկեցութեան կեանսն ... զծանր եւ զտաղտկալիցն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 28։)
temple, fane, church;
palace, court, hotel;
banqueting-hall;
banquet, feast;
— խորհրդոյ, council-hall, House of Parliament.
· Calfa
ναός, νεώς, νηός, ἰερόν templum, sacrarium. վր. տաձարի . պ. տայիր, տէյր. (ի տավէր, աստուած եւ դիք) որպէս Տուն եւ բնակարան աստուծոյ՝ շինեալն նախ ի սողոմոնէ, եւ ապա ի զօրաբաբելէ, եւ կանխագոյն տեղի խորանին կանգնելոյ ի դաւթէ. եւ յետ քրիստոսի՝ ամենայն եկեղեցի, կամ մատուռն. ժամ. քիլիսէ. եբր. հէյքէլ, տէպիր.
cf. Սեւաթորմի.
· Calfa
Որ ինչ է ի թոյրս սեւութեան, կամ սեւաւ գունով. սեւագոյն. թխագոյն. սեւաներկ. սեւորակ. սեւատեսակ.
Միաբանեաց ի սեւաթոյր գոյն ներկեալ մեղացն. (Եղիշ. ննջ.։)
blackness, black or brown colour, swarthiness.
· Calfa
Վասն միագոյն սեւութեան սնարի բարձիցն. (Եղիշ. ՟Ը։)
negro;
cf. Սեւորակ.
· Calfa
շուրջ զնովաւ բազմութիւնք սեւկնոց (դիւաց) այլ ինչ պատմէին նմա չարագոյնս բազումս. (Ճ. ՟Բ.։)
love;
affection, fondness, tenderness;
inclination, delight, liking, taste, fancy;
love, passion, flame, salacity, love-suit;
charity, supernatural love, christian charity;
agape, love-feasts;
kiss;
— կանանց, hymen, vulva;
the quiver of love;
— վաղանցուկ, amour, intrigue, love affair;
յօդակապք, ոլորք սիրոյ, ties, bonds of love;
հանգոյց, տոմսակ, գաղտնիք, երգ, վէպք, ընծայ սիրոյ, love-knot, love-letter, love-secret, love-song, love-tale, love-toy;
— առ աստուած, առ ընկերն, ազատութեան, հայրենեաց, արուեստից, փառաց, առաքինութեան, love of God;
of our neighbours or fellow-creatures;
of liberty;
of our country;
of arts;
of glory;
of virtue;
ամուսնական, մայրական or մայրենի, հայրական, որդիական —, connubial or conjugal, maternal, paternal, filial love or affection;
— անձնական, self-love, egoism, solipsism;
— աստուածային, երկնային, մաքուր or սուրբ, նորաբողբոջ, փոխադարձ, համեստ, օրինաւոր, եռանդուն, սաստիկ, բուռն, անչափ, հաստատուն, հաւատարիմ, յաւիտենական, divine, celestial, pure, rising, reciprocal or mutual, honest, lawful, ardent, lively, violent, extreme, constant, faithful, eternal love;
մոլենախանձ —, jealousy;
— երկրային, յողդողդ, անցաւոր, զգայական, մարմնական, անկարգ, պիղծ, յանցաւոր, եղեռնաւոր, earthly, inconstant, fleeting or transitory, sensual, carnal, illicit, lustful, culpable, criminal love;
վայելել սիրով, to make love to, to fall in love with, to court, to woo;
հալիլ մաշիլ սիրով, to burn, to languish with love, to be love-sick;
հատուցանել ընդ սիրոյ, to give love for love, to re-love;
— ազդել, to inspire with a passion;
դիւթել, բորբոքել զ—ն, to philter, to charm;
— ցուցանել, to show or demonstrate love for;
առնել —, to be courteous, amiable, friendly;
to do or confer favours;
ուտել զ—, to eat together, to make love-feasts;
դնել — ի բերան, to kiss, to embrace;
սիրով, lovingly, tenderly, affectionately, with pleasure, willingly;
ի — աստուծոյ, for God's sake;
ի — իմ, for me, for my sake;
արա ինձ —, do me the kindness or the pleasure to;
ամենայն սիրով, very willingly;
— իմ ! my love ! my dear ! cf. Խառնեմ;
cf. Հարկանիմ.
· Calfa
Չիք սէր բարձրագոյն քան զքրիստոսի սէրն զիւր հաւատացեալս։ Այլքան օրինակօք զսիրելոյն իւրոյ զնոսա յաճախաբար պատմեաց. (Նանայ.։)
awake, sprightly, lively, watchful, quick, prompt, speedy.
· Calfa
Առ կեանս փոյթ, առ ողորմութիւն սթափ։ Սթափ մտօք եւ սրտիւ։ Այնոքիկ՝ որ սթափն են եւ սակաւապէտք, իմաստնագոյնք են. (իսկ շու այտեալքն անիմաստ. Նար. ՟Խ՟Դ։ Վրք. հց. ձ։ Փիլ. նխ. ՟բ.։)