to agitate, to stir, to dabble, to paddle.
· Calfa
Զօդոյն՝ որ ցայգ առնու ի խոնաւութենէ ջուրց, հասեալ ջերմութեան ճառագայթից արեգականն՝ շքթեցուցանէ ի բաց զտամկութիւնն. ուստի ընդ արեւածայրս ցօղ անկանի. (Անդ։)
to starve, to die with hunger.
· Calfa
Գտանէին զնա հովիւք յայրի միոջ շքողեալ ճնշեալ ի ճգնողական վարուցն. (Տէր իէլ. փետր. ԻԷ։)
to feel, to touch, to handle;
to graze.
· Calfa
Գուցէ շօշափիցէ զիս հայր իմ։ Մօտ եկ, եւ շօշափեցից զիս հայր իմ։ Մօտ եկ, եւ շօշափեցից զքեզ որդեակ. եւ շօշափեաց զնա։ Շօշափեցէք զիս, եւ տեսէք։ Ձեռք մեր շօշափեցին ի վերայ բանին կենաց. եւ այլն։
cf. Շօշափումն.
· Calfa
Ամենայն մարմին՝ շօշափման է զգայարան. մանաւանդ՝ ձեռաց ներքինն կոյս, եւ սոցա է յաւէտ ծայրք մտտանցն. (Նիւս. բն։)
touch, feeling, taction, handling, contact, grazing;
կէտ շօշափման, point of contact.
· Calfa
Ամենայն մարմին՝ շօշափման է զգայարան. մանաւանդ՝ ձեռաց ներքինն կոյս, եւ սոցա է յաւէտ ծայրք մտտանցն. Նիւս. բն։
the twenty fourth letter of the alphabet and the sixth of the vowels;
six hundred, six hundredth.
· Calfa
Ո՞ լիւղայր ի խորս կայծականցն, եթէ ոչ հրեղէնն. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
Ո՞ ոք երանելի քան զյուդա կայր, այլ եղեւ մատնիչ. ո՞ ոք եղուկ քան զպօղոս, այլ եղեւ առաքեալ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 14։)
Ո՛ ոք եւ երթայր առ նոսա, ուսուցանէին կամակար. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ցո՞ ոք ի ձէնջ հայր խնդրիցէ որդի իւր ձուկն. (Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 11։)
Գնասցեն յո՛վ եւ կամեսցին։ Ցրուեցան, յո՛վ եւ կարաց աճապարել փախչել այր իւրաքանչիւր։ Ցրուեցան՝ յո՛վ եւ աճապարեաց ոք. (Արծր. ՟Ա. 9. 13։ ՟Գ. 16։)
o ! oh ! ah !
ո՜ ո՜ փախերուք, hollo there! run away! save yourselves! out of the way!
ո՜ մեծի մարդասիրութեանն աստուծոյ, oh the great mercy of God !
ո՜ զարմանալի իրս, what wandrous thing is this !
ո՛ այրն այն յիմարեալ է, look, that man has gone mad;
ո՜ ստութեանդ, ah ! what a surprising falsehood, imposture is yours !
· Calfa
cf. Հոգեկորոյս.
· Calfa
Մի ոք մօտիցի առ ոգէկորոյս մանիքեցիքն։ Ոմանք զսատանայ իսկ իշխեցին առնել հայր՝ զոգեկորոյսն զապականիչն. (Կոչ. ՟Զ. ՟Ե։)
to utter, to pronounce, to say;
to sing.
· Calfa
Եղբայր երէց գոլ յարգանդէ, իմ ներսէսի՝ որ զայս ոգէ. (Շ. յիշ. սողոմ.։)
"spirit;
spirit, soul, ghost;
breath, respiration;
spirit, meaning, sense;
genius;
manes, shades, ghost, hobgoblin;
life;
heart;
soul, energy, courage;
puff, air, wind;
— գինւոյ, spirit of wine, alcohol;
cf. Հոգի;
— բանական, intelligence, reason;
—ք խաւարի, the spirits of darkness;
— կենդանութեան, spirit of life;
կենդանական —ք, animal spirits;
— նախանձու, the spirit of jealousy;
ոգւով չափ, with all one's soul, heartily, willingly;
— առնուլ, կլանել, to breathe, to take breath, to breathe freely, to respire, to rest, to take repose, to revive, to acquire new strength or vigor, cf. Հանգչիմ, cf. Շունչ կլանել;
յ—ս ապաստան լինել, to be extremely downcast, depressed, prostrated, to be tormented;
cf. Ապաստան;
յ—ս ապաստան առնել, to reduce to the last extremity;
to exhaust, to harass, to vex;
յոգւոցն (պարզել) ապաստան լինել, to be at the last extremity, near the last breath, to be dying, cf. Հատկլիմ;
թափել զ— ուրուք, to keep in suspense;
հարկանել զոք յ—, to sting, to gall to the quick;
to deprive of life, to kill;
դնել զ— ի ձեռն or ի բռին, զ— ի բռին ունել, to endanger oneself, to risk, brave or face death, to risk, expose or hazard one's life, to lavish or to be prodigal of life;
յոգւոց ելանել, to sigh, to heave sighs;
to groan, cf. Հեծեմ, cf. Հեծեծեմ, cf. Հառաչեմ;
ոգւով չափ սիրել, to love to distraction;
խռովիլ յ— իւր, to be disconcerted, perturbed or disturbed;
գիտել յ— իւր, to know within oneself;
արձակել, հանել, փչել զ—, to yield or give up the ghost, to breathe one's last, to expire;
յոգւոցն ցամաքել, to die;
տալ — կամ շունչ ի վէմս կճեայս, to give spirit or life to marble;
ոգւով երգել, to sing with great expression;
եւ դարձաւ — իւր առ ինքն, his spirits returned, his strength revived;
հաստատեցաւ — նորա, he regained strength or vigor;
քաղէին —ք նորա, he fainted or swooned;
գուն գործեալ ոգւովք չափ, risking his life;
—ն էր դաւոյն, he was the soul of the conspiracy;
յ— խաղալ, to play at dice."
· Calfa
Իբրեւ սպան անակ զխոսրով, եւ դեռ յոգոջ էր, հրաման տայր. (Զենոբ.։)
Թալանայր, հանէր զոգին, ոգի զոգւով ածէր, եւ ոչ կարէր բանիցն տալ պատասխանի մինչեւ յերեկոյ. (Բուզ. ՟Դ. 10։)
pea;
chick peas;
grain;
globule;
wood-worm, beetle;
— —, drop by drop;
պատիճ կամ կեղեւ ոլեռան, peascod, peashel;
նմանք են միմեանց իբր հատք ոլոռանց, they are as like as two peas.
· Calfa
Ի չափողէ զերծեալ ի ձեռանէ ոլեռն՝ գնդատեսակ գոլով ցնդի. եւ նորա զայրացեալ՝ ասէ. ե՛րթ կերակո՛ւր լեր թռչնոց. (Մխ. առակ. ՟Խ՟Գ։)
Վայրենի ցորեան եւ գարի, եւ ոսպն, եւ ոլոռն, եւ կնճիթ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Հոսէին ի նմանէ քրտունք իբրեւ զկայլակս արեան՝ ոլոռն ոլոռն հեղեալ յերկիր». յն. լոկ՝ վայրիջեալ. (Ղկ. ՟Ի՟Բ. 44։)
ՈԼՈՌՆ կամ ՈԼԵՌՆ. ռմկ. ոլոռ, ոլեռ, ուլեռ. ὅχρος, ὡχρός ervilia, phaselus, cicera λαθύρος cicercula, genus leguminis πίσον, ὅσπρος pisum. իտ. pisello. θερμός lupinus. ըստ այլեւայլ հին գրոց թարգմանելոց. կամ ի սուրբ գիրս κύαμος faba. (իսկ յն. օլիրա է հանճար եւ լտ. օ՛լուս, օ՛լէրիս, է բանջար. ի ձայնէս ոլոր, բոլոր. յն. օլօս։ Հանրական անուն բոլորշի կամ գնդատեսիլ ընդոց, որք ի մի պարկ կամ պատեան մատնաձեւ՝ եւ եւս բարակ՝ կարգաւ շարին ի բնէ. զորօրինակ է մաշ ընտանի եւ վայրի, եւ որ ինչ նման է նմա. պուրչախ. եւ լովիաս, լուբիաս. ֆասուլ, ֆասուլիա.
cf. Ոլոր;
torsion.
· Calfa
Վէմ հատեալ ի լեռնէ՝ սաստիկ ոլորմամբ վայրաբերի. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
to be circumscribed, bounded, limited.
· Calfa
Ոլորտացեալ յանտեղի բացածութիւն (անբնակ վայրաց). (Տօնակ.։)
spiteful, rancorous, malevolent, outrageous, malicious, harbouring hate, revengeful;
— լինել, to nourish hate.
· Calfa
Միթէ իբրեւ զմարդիկ ոխակա՞լ իցեմ, եւ կամ իբրեւ զայր ոք աղքատ ի մարդասիրութենէ. (Ոսկ. ես.։)
to create, to excite rancour, to exasperate, to provoke to enmity.
· Calfa
ἑκμηνίω in furrem ago, furore impello. Տալ ոխանալ. գրգռել եւ զայրացուցանել.
plaintive, sad, mournful.
· Calfa
Եղիցի զղջասիրտ եւ ողբական։ Տեսի ես եղբայր ողբական եւ ճգնօղ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
singing plaintively;
singer of laments;
tragedian, tragic author.
· Calfa
Եւ յովելայ ողբերգակին, որ ի դէմս իմ վա՛յ տայր անձին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Ողկուզաբոյծ.
· Calfa
Այգի տաշտաւոր եւ ողկուզաբեր՝ գինէբուղխ։ Այգի տաշտաւոր՝ ողկուզաբեր որթոյն։ Յողկուզաբեր որթոյն հայրատունկ՝ ուռք պտղաբերք. (Թէոդոր. կուս.։ Ճ. ՟Գ.։ Գանձ.։)
headstrong, doggedly tenacious, pertinacious, obstinate.
· Calfa
Ըստ նոցին խստապարանոցութեան, եւ ողնդժնեայ բարուցն խառնէր տայր նոցա զբաժակն դառնութեան. (Ագաթ.։)
galling on a horse's back, scratch on the withers, excoriation;
wither-wrung, galled.
· Calfa
Վասն ձիոյ ողնտեռի (դեղ). ա՛ռ մրտի տակ, որ է վրացի կոճակ, այրէ՛ եւ լոսէ՛, եւ ի վերայ ցանէ՛. (Վստկ. ՟Յ՟Ի՟Ա։)
to inundate, to cover with water;
to immerse, to plunge, to dive;
to rinse, to wash.
· Calfa
Յորդեցին գետք հրեղէնք ողողեցին այրեցին զերկիր նորա։ Անձրեւ՝ որ կարի բազմանայ, ողողէ, եւ անյիշատակելի ջնջէ (զբոյսս). (Ագաթ.։)
inundating;
bathing, immersing.
· Calfa
Անիմաստիցն այրիչ վտակքն (հրեղէնք), եւ ողողիչք եւ հրդեհիչք։ Ընկեցեալ ի վտակն վայրկենական ողողիչ. (Ագաթ.։ Նար. ՟Ծ՟Դ։)
pity, compassion;
pity-stirring, piteous, pitiable, moving, touching, miserable, unhappy, unfortunate, sad, deplorable, dismal;
—, —ս, — —, touchingly, humbly, in a suppliant manner;
miserably, piteously, pitiably, deplorably, lamentably;
compassionately;
— խօսել, to speak pitifully or deplorably;
յաղերս եւ յ— խոնարհեցուցանել, to touch, to excite or move to compassion, to inspire pity;
անկցի — իմ առաջի քո, have compassion on me ! have mercy on me !.
· Calfa
Զհայրն աբրահամ ողորմ աղաչէր։ Կարի ողորմ խօսեսցի, եւ յեղուկս անկանիցի. (Գանձ.։ Ոսկ. եբր.։)
cf. Ողորմ.
· Calfa
Ողորմաբար ածէր զաչսն, զի տեսցէ զհայրն. (Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ի՟Դ.։)
to take pity or compassion on, to commiserate, to be affected, moved to pity, to feel for, to sympathize with;
to do good to, to benefit;
ողորմիմ քեզ, I pity you.
· Calfa
Մանկունք իմ են, որովք ողորմեցաւ աստուած ծառայի քում։ Աստուած ողորմեսցի քեզ ո՛րդեակ։ Ողորմեա՛, կամ ողորմեաց ինձ աստուած։ Որբոց նոցա եւ այրեաց մի՛ ողորմեսցի։ Ողորմելով ողորմեցայց նմա, ասէ տէր։ Ողորմեցարուք ինձ, ողորմեցարուք ինձ ո՛ բարեկամք.եւ այլն։
to receive lovingly, to embrace, to kiss.
· Calfa
Ծնողական գթովն ողջագուրել կամեցաւ զմիածինն։ Այսօր նախամայրն եւայ ողջագուրէ զդուստր իւր. (Լմբ. վերափոխ.։)
Կուտեալ ի վերայ՝ ողջագուրէին զայրն աստուծոյ։ Զմիմեամբք փարեալ ողջագուրէին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի՟Զ։)
soundly;
honestly, modestly, chastely.
· Calfa
Ողջախոհաբար ընկալեալ զսուրբ այրն. (Յհ. կթ.։)
sound judgment, wisdom, sagacity, good sense;
chastity, pudicity, temperance, continence, modesty, sobriety, honesty.
· Calfa
Զծայրագոյն ողջախոհութեանց զկատարելութիւնսն յարաբարդեալ ի տրամախոհական միտս քո. (Ճ. ՟Ա.։)
burnt offering, holocaust, sacrifice.
· Calfa
ὀλόκαυτος totus crematus, combustus ὀλοκαύτωμα, ὀλόκαυστον , ὀλοκάρπωμα, ὀλοκάρπωσις holocaustum, totum oblatum, vel adolens. Ողջոյն կիզեալ եւ ծախեալ՝ պատարագ աստուծոյ. կենդանի յօշեալ եւ բոլորն բոլորովին այրեալ եւ ծախեալ ի պատիւ աստուծոյ. բոլորապտուղ բոլորանուէր պատարագ.
to offer a burnt offering, to sacrifice.
· Calfa
ὀλοκαυτέω, ὀλοκαυτίζω totum comburo, totam victimam cremo ὀλοκαρπόω totum adoleo, in holocaustum offero. Ողջոյն կիզուլ. ողջակէզ մատուցանել. զբոլորն այրել ծախել ի նուէր աստուծոյ. բոլորանուէր պատարագել՝ ըստ մարմնոյ եւ ըստ հոգւոյ.
to recover one's health, to heal, to get cured of, to get well again.
· Calfa
Ողջացաւ այրն։ ահաւագիկ ողջացար։ Հիւանդացեալ՝ եւ մի՛ ակնկալցի ողջանալոյ։ Լինիցի ի մորթ մարմնոյ նորա կեղ, եւ ողջասցի։ Նստան ի բանակին, մինչեւ ողջացան (ի վիրաց)։ Դիցեն ի վերայ վիրիդ, եւ ողջասցիս։ Վէր մահուան նորա ողջանայր։ Մինչեւ ողջասցի վէր մահու նորա.եւ այլն։
perfect in body, sound in wind and limb;
safe and sound;
entirely, wholly.
· Calfa
Այլք ամենայն ողջանդամք ապրեալ՝ երթային զհետ փախստականացն։ Եւ ինքն ողջանդամ անդրէն յերկիր իւր դառնայր. (Եղիշ. ՟Է. ՟Ը։)
health, good health, soundness of body;
ողջութեամբ, safe and sound, peacefully.
· Calfa
Գնացին ի նմանէ ողջութեամբ։ Դարձուսցէ զիս ողջութեամբ ի տուն հօր իմոյ։ Եւ դուք ելէ՛ք ողջութեամբ առ հայրն ձեր։ Եթէ ողջութեամբ դառնայցէք այսրէն։ Ողջութեամբ եկեսցէ. (Ծն. ՟Ի՟Զ. 31։ ՟Ի՟Ը. 21։ ՟Խ՟Դ. 17։ Տոբ. ՟Ե. 21. 26։)
to salute, to compliment;
— ի հանգիստ սրբոց առաքելոցն, to visit the sepulchres of the holy Apostles.
· Calfa
Լուանայ զոտս աշակերտացն, ամենեւին զխոնարհութեան ողջունելով զծայր. (Բրսղ. մրկ.։)
villainy, abomination, misdeed, impiety, profligacy, flagitiousness, execrable conduct, horrible crime.
· Calfa
Աղտեղութեանն անուամբ՝ զարուացն ոճրագործութիւն եւ զիգացն ի մի վայր փակեաց։ Բիւրապատիկ ոճրագործութիւնս՝ որ ըստ բնութեանն, եւ որ արտաքոյ բնութեանն՝ գործէին։ Զոճրագործութիւն արուամոլիցն. (Կանոն.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։ Տօնակ.։)
cf. Եմիփորոն.
· Calfa
Ոմոփորոն քեզ եղբայր կաթողիկոս՝ առաքեցի. (Լուսիոս պապ. թարգ. լմբր.։)
oh ! what pain !.
· Calfa
Ա՛յ ո՛յ, ա՛յ ոյ (կամ ա՛յ վա՛յ) զքեզ ի խաչ տեսողիս. հազար եղո՛ւկ մօրս այրած սրտիս. (Տաղ.։)
sheepy;
sheepskin.
· Calfa
Եբեր նոցա մորթ մի վայրի մեծ ոչխարենի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Առոյգանամ.
· Calfa
Ողջախոհութիւնն ի բաց խլեալ էր, եւ անարգելութիւն ոռոգանայր. (Ոսկ. պետր. եւ Ոսկ. եղ.։)
Սարմանեաց զօտարսիրութիւն այրին, եւ վաղվաղակի զհասկ բարեպաշտութեանն զոռոգացեալն հնձեաց. (անդ։)
golden-mouthed.
· Calfa
ՈՍԿԵԲԵՐԱՆ կամ ՈՍԿԷԲԵՐԱՆ, կամ ՈՍԿԻԲԵՐԱՆ. χρυσόστομος chrysostomus, aureumos habens. Ոյր բերանն է իբրեւ ոսկի, այսինքն ոսկեղէն կամ ոսկեբուղխ. բերանն ոսկի, սուրբ յովհան հայրապետ՝ տիեզերալոյս վարդապետ։ (Վրք. ոսկ.։ Պրոկղ. յոսկ.։ ՃՃ.։ Խոր. ՟Գ. 57. եւ այլն։)
ornamented or embroidered with gold.
· Calfa
Մեծն այն եւ ոսկէզարդ լեզու՝ հայրն մեր (ոսկեբերանն). (Պրոկղ. յոսկեբ.։)
yellow flowered;
s. bot. chrysanthemum, cornmarygold.
· Calfa
որ եւ ոսկիծաղիկ. Բոյս՝ որոյ ծաղիկն է ոսկետեսիլ. եւ Անուն ծաղկի՝ որպէս մանեակ ոսկի. իբրու մանուշակ վայրի, եւ նարկիզ, եւ անթեմ. զէրին. χρυσάνθος.
with a gilded ceiling.
· Calfa
Յանարգ յայրի եւ ի մսուր բազմեցաւ, եւ ոչ յոսկէձեղուն տաճարի, եւ յականակապ գահոյս. (Պիտառ.։)
gold plated;
incrusted, embossed with gold;
chased in gold.
· Calfa
Տայր նմա երկու նիզակս ոսկի, եւ երկուս վահանս ոսկէքանդակս. (Կաղանկտ.։)
cf. Ոսկիկմբէ.
· Calfa
ՈՍԿԻԿՄԲԵԱՅ ՈՍԿԻԿՄԲԷ. որ եւ ՈՍԿԵԿՄԲԵԱՅ, կամ ՈՍԿԵԿՆԲԵԱՅ. Ունօղ ի միջավայրի զկումբ ոսկի. այն է պորան կամ միջին ուռուցիկն վահանի գմբեթաւորեալ.
having a golden boss.
· Calfa
ՈՍԿԻԿՄԲԵԱՅ ՈՍԿԻԿՄԲԷ. որ եւ ՈՍԿԵԿՄԲԵԱՅ, կամ ՈՍԿԵԿՆԲԵԱՅ. Ունօղ ի միջավայրի զկումբ ոսկի. այն է պորան կամ միջին ուռուցիկն վահանի գմբեթաւորեալ.