Definitions containing the research ալ : 10000 results

Արձանացուցանեմ, ուցի

va.

to convert into a statue;
to raise, to erect;
to establish;
to exhibit, to represent;
to inscribe, to write;
to register, to record.

· Calfa

NBHL (3)

Առաջի արթուն մտացն արձանացուցեալ. (Լմբ. պտրգ.։)

Մարտնչիս ընդ եղբարս եօթն՝ անձամբ միով կապեալս, որք եօթն յաղթութեամբ զքեզ արձանացուցանեն. (Ածաբ. ի մակաբ.։)

Քրիստոս՝ որ վասն մեր ի քեզ բարձրացաւ, զբարձրացեալն օձն պղնձի արձանացոյց. (Եպիփ. խչ.։)


Արձանութիւն, ութեան

s.

stability;
representation;
establishment.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ կնքեալ էին արձանուեւիւնք վիմին, ել նա ի գերեզմանէ անտի. (Արզն. մտթ։)


Արձանումն, ման

s.

cf. Արձանութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ կնքեալ էին արձանուեւիւնք վիմին, ել նա ի գերեզմանէ անտի. (Արզն. մտթ։)


Արձանունակ

cf. Վիմածին.

· Calfa

NBHL (1)

Լեառն արձանունակ երկրալիր վիմին. (Նար. կուս.։)


Արմանամ, ացայ

vn.

to be benumbed;
to be stunned;
to be astonished.

· Calfa

NBHL (1)

Արմանայր՝ ընդարմանայր, ստրջացեալ ի միտ առնոյր զիրսն. (Բուզ. ՟Դ 15։)


Արմատ, ոց

s.

root;
stump;
trunk, stem;
source, origin, cause;
—ս առնուլ, արձակել, to take root.

· Calfa

NBHL (6)

Արձակեսէ արմատս ի խոնարհ, եւ պտուղս ի վեր։ արմատ ընդարձակեալ ի վերայ ջրոց։ արմատ նոցա իբրեւ զմղեղ եղիցի։ Եթէ ծերասցի յերկրի արմատ նորա։ Խլել զնա յարմատոց իւրոց։ Ոչ եթէ դու զարմատն ի վեր ունիս, այլ արմատն զքեզ.եւ այլն։

Ձիաւորեալ ոչ միայն ի վերայ բուսաբեր արմատոյն (այսինքն փայտի խաչին). (Շար ։)

Արմատ քո եւ ծնունդ քո յերկրէ քանանացւոց։ Յարմատոյն յեսսեայ։ Յարմատոյն դաւթի։ Ես արմատ եւ սեռ ի դաւթայ։ Արմատք արդարոց։ Մի՛ ոք իցէ ի ձէնջ արմատ ի վեր բուսեալ դառնութեան.եւ այլն։

Ի ձեւ սանդղոյ, որոյ արմատն յերկիր հաստատեալ էր, եւ գլուխն յերկիր հասանէր. (Աթ. խչ.։)

Թագաւորութիւն յանձն հարուածեալ՝ արմատովք իւրովք խլեսցի. (Նար. խչ.։)

Զի այլ ոչ բնաւ եկեալ է աստ կին արմատ. (Վրք. հց. ՟Զ։) ուր յառաջն կոչի լոկ՝ կին, եւ կին մարդ։


Արմատախիլ առնեմ

sv.

cf. Արմատախլեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Յարմատոց խլեալ, եւ խլելով.


Արմատակեր

adj.

that eats roots or herbs.

· Calfa

NBHL (1)

Ամրացեալք յայրս, զգաստացեալք, արմատակերք. (Բուզ. ՟Ե 15։)


Արմատանամ, ացայ

vn.

to take root, to take hold, to grow.

· Calfa

NBHL (4)

Տնկեցեր զնոսա, եւ արմատացան։ Սիրով արմատացեալք, եւ հաստատեալք։ Արմատացեալք, եւ շինեալք ի նա. (Երեմ. ՟Ժ՟Բ 2։ Եփես. ՟Գ 18։ Կող. ՟Բ 7։ Արմատացայ ի փառաւոր ժողովրդեան. Սիր. ՟Ի՟Դ 16։)

Զարմատսն, որ արմատացեալ են ի ձեզ. (Ագաթ.։)

Քան զարմատանալն՝ բեւեռիլն առաւելագոյն է. (Ոսկ. յհ. ՟Բ 8։)

ῤιζόομαι, ἑκρίζομαι radices ago, radicor Արմատս արձակել կամ ձկտել, կամ տարածանել, կամ առնել. հաստատիլ արմատովք. զօրանալ. ուռճանալ. (իրօք, կամ նմանութեամբ). արմատ կապել՝ բռնել.


Արմատաքի

adv.

rootedly, radically;
— խլել, to pull up by the roots, to eradicate, to displant, to grub up;
— խլումն, eradication.

· Calfa

NBHL (2)

Արմատաքի ի վեր ձգեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 17։)

Արմատաքին տակակտոր խլէ զծառն։ Արմատաքին խլեալ զամբարտաւանութիւնս ի մտաց լսողացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա 1. 15։)


Արմաւենի, ենեաց

s.

palm-tree, date-tree;
palm;
branch of a palm-tree, palm;
իւղ արմաւենւոյ, palm-oil.

· Calfa

NBHL (3)

Բնակեալ էր ընդ արմաւենեաւն։ նմանեցաւ մեծութիւն քո արմաւենւոյ. (Դտ. ՟Դ 5։ Երգ. ՟Է 7։)

Քանցեալ ծառս արմաւենւոյ. (Նար. ՟Կ՟Է։ Տե՛ս եւ Պիտ. ՟Է. բարդատութիւն ընդ ձիթենի եւ ընդ արմաւենի։ Ասի եւ իբր ա.)

Թրջէր զարմաւենին։ Ահա ես հիւսեմ զարմաւենիս զայս։ Զգեցեալ արմաւենեօք. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Է. ՟Ծ՟Ա։)


Արմնիմ, եցայ

vn.

cf. Արմատանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Արմատանալ. հաստատիլ յերկրի.


Արմուկ

s.

cf. Արմուկն.

· Calfa

NBHL (2)

Գեանաստորս ի գաւառին պրտուոյն՝ սակաւ մի վերամբարձեալ ընդ արմկամբքն, զի յայն յեցցին. (Փիլ. տեսական.։)

Հազար ուռ բուսեալ, յւռն արմունկ ծընկեալ. հազար շիտակեալ, եւ ողկոյզ կախեալ. (Գանձ հոգ.։)


Արմտիք, տեաց

s.

corn, corn-crops;
production, fruit, product.

· Calfa

NBHL (3)

Ոչ վաստակեցի ի հունձս արմտեացն։ Բազմացեալ է արմտովք (իբր արմտեօք) գործոց բարեաց. (Նար. ՟Կ՟Ը եւ Նար. երգ.։)

Մշակն լինի սերմ, եւ ստացողը՝ արմտի։ Որթն իբրեւ տնկի, ոչ եթէ յարմտիս նորա երթան բրել տեսանել եթէ գուցէ կռուեալ կցեալ իցէ. այլ առ ամին ցուցանէ վկայութիւն տերեւոյն ի ծայրս իւր. (Եփր. ասիտար։)

γέννημα productum, fructus Բերք ի գոյզն արմատոց ծնեալք. արդիւնք երկրի կամ բուսոց հանձելեաց, կամ հատից սերմանելեաց. որպէս ցորեան, գարի, ոսպն, եւ այլն. ունդք. ընդեղէնք.


Արշաւան, աց

s.

course;
erruption, invasion, incursion, excursion, descent;
expedition;
—ք ձիոյ, league (four kilometres, two and a half English miles), cf. Ասպարէս.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՐՇԱՒԱՆՍ ԴՆԵԼ. իբր Արշաւեալ. դիմել. փութալ.

Ապրեալ ի ծփանաց՝ արշաւանբ դնեն յիւրաքանչիւր գաւառս. (Ագաթ.։)


Արշաւասոյր

adj.

that runs rapidly.

· Calfa

NBHL (2)

Որ արշաւէ սուրալով. քաջարշաւ. քաջընթաց. արագագոյն.

արշաւասոյր շարժմունք, կամ ալիք, կամ շլացութիւնք. (Արծր. յռջբ։ Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)


Արշաւեմ, եցի

vn.

to run;
to go quick and with impetuosity, to run as fast as possible;
to gallop;
to make an incursion or excursion, to pursue;
cf. Արշաւեմ.

· Calfa

NBHL (3)

Արշաւել ի կողմանս հրէաստանի, կամ յերկիր նորա։ Արշաւեալս՝ յարձակեալս. (՟Ա. Մակ. ՟Դ 35։ ՟Թ 69։ ՟Բ. Մակ. ՟Ե 2։)

Ընդ հռւվմայեցւոց լեզուն խրոխտալով արշաւէ (այսինքն համարձակ խօսի)։ արտաքոյ արշաւել խորհրդոյս զօրութեան (արսինքն ի դուրս ելանել). (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. ատ.։)

τρέχω, ἑπιτίθεμαι, διώκω curro, invado, persaequor Ընթանալ. յարշաւս գնալ. արշաւանս դնել. խաղալ ի վերայ. յարձակիլ. դիմել. ասպատակել (որ է ձիով ընթանալ) պնդիլ զկնի. գրոհ տալ. վազել, վրայ վազել.


Արշաւեցուցանեմ, ուցի

va.

to gallop, to cause to gallop;
to make run;
to force one to make an excursion, invasion.

· Calfa

NBHL (1)

Կէսք զերիվարս զայրացուցեալս արշաւեն յասպարիզի. (Վեցօր. ՟Դ։)


Արու, ուաց

adj.

male.

· Calfa

NBHL (2)

Արու եւ էգ արար զնոսա։ Զամենայ արու մանուկ (ռմկ. մանչ։) Ոչխար կատարեալ արու. եւ այլն։

Արու արմաւենեացն հովան արարեալ իգիցն՝ պտղաբեր առնեն զնոսա. (Եփր. ի մարգարիտն.։)


Արուագէտ, գիտաց

adj. s. sodomite.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ իգացեալք, ոչ արուադէտք։ Պոռնկաց, արուագիտաց. (՟Ա. Կոր. ՟Զ 10։ ՟Ա 10։)


Արուագիտութիւն, ութեան

s.

sodomy.

· Calfa

NBHL (1)

Արբեալն մտօք, որ զշնութիւնս գովէ, եւ զարուագի տութիւնն. (Առ որս. ՟Ա։)


Արուամոլ

cf. Արուագէտ.

· Calfa

NBHL (1)

Արուամոլ եւ իգացեալ։ Արուամոլ գիջութիւն. (Մանդ. ՟Ժ՟Թ։)


Արուարձական, ի, աց

adj.

bordering, frontier, neighbouring.

· Calfa

NBHL (2)

Զի մի՛ կարծիցեն, թէ յարուարձական ինչ գիւզիցն իցէ հացն բերեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ 28։)

πλησόχωρος, πλησίος confinis, finitimus, accola որ եւ ԱՐՈՒԱՐՁԱՆԵԱՑ. Սահմանակից, մերձաւոր բնակութեամբ կամ գաւառաւ, եւ որոշեալ արձանօք յորոշումն սահմանաց.


Արուարձային

cf. Արուարձական.

· Calfa

NBHL (2)

cf. ԱՐՈՒԱՐՁԱԿԱՆ. կամ Բնակեալն յարուարձանս արտաքոյ քան զբուն քաղաքն.

Յարաբացւոցն՝ որ նոցին արուարձայինք էին, այսինքն խորանաբնակք. որպէս սովոր են կալ արապիկդ ի բացի. (Ոսկ. ես.։)


Արուարձան, աց

s.

suburb.

· Calfa


Արուեստաբար

adv.

artistically.

· Calfa

NBHL (1)

Զխառնեալ ընդ ցորենոյ զյարդն արուեստաբար զատուցանեն. (Նիւս. կուս.։)


Արուեստագէտ, գիտաց

adj. s. artisan, artist, master, author.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ Զակատեալ զհետ իրաց ինչ. մէկ բանին խենդը. ... յն. առփեալ ἑραστής amator, amasius


Արուեստագիտութիւն, ութեան

s.

knowledge of arts;
state of one skilled in the arts;
qualification to become rmyster, skil-fulness.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն արուեստագիտութեան քաղդէացւոց ասաց։ Ոչ են կատարելապէս ուսեալ զարուեստագիտութիւն նորա. (Եփր. համաբ.։)


Արուեստագիր

s. adj. calligrapher;
that is skilfully written.

· Calfa

NBHL (1)

Արուեստիւ գրօղ, կամ գրեալ։ (Երզն. քեր.։)


Արուեստագիւտ, աց

adj. s. inventor, author, master.

· Calfa

NBHL (1)

Գտակ արուեստի. եւ արուեստիւ գտեալ՝ հանճնրեալ.


Արուեստախառն

adj.

artificial.

· Calfa

NBHL (2)

Ճարտար. հիանալի.

Տեսէ՛ք զսքանչելիս արուեստախառն զարմանալեօք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Արուեստախօս

adj.

cf. Ճարտարախօս

· Calfa

NBHL (1)

Նախդիրն բաղադրական առ ի զարդ գեղեցկութեան յօրինեալ յարուեստախօսից. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Արուեստախօսեմ, եցի

va.

cf. Ճարտարախօսեմ.

· Calfa

NBHL (3)

Թեթեւագոյն ըստ աշխարհակիր կարգացն արուեստախօսեալ։ Ոչ օտարաձայն ի միմեանց արուեստախօսեալս. (Ագաթ.։)

Ոչ ի մէնջ արուեստախօսեալ մերոյն կարծեօք վիճաբանելով. (Կորիւն.։)

Պատճուճազարդ բանիւ արուեստախօսեալ. (Խոր. հռիփս.։)


Արուեստական, ի, աց

adj. s. technical, artificial;
artful;
factitious;
skilful;
musical;
musician, composer;
music, symphony.

· Calfa

NBHL (2)

Հանգոյն արուեստականացն (յն. նոխնզերգուաց) զթեզանիսն ընդ ձեռսն կարեալ պնդիցէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)

τεχνικός. artificialis, artificiosus, τεχνίδριον, inventiuncula որ եւ ԱՐՀԵՍՏԱԿԱՆ. Սեպհական արուեստի, արուեստաւոմրի. որ ինչ է ըստ արուեստի. ճարտար. ճարտարուեստ. պաճուճեալ կամ նորագիւտ. սենատթլը.


Արուեստակեմ, եցի

va.

to make with art or cunning;
to invent, to affect, to pry into.

· Calfa

NBHL (4)

Որ են արուեստակեալ յԱստուծոյ ամենայն էակքս սեռիւք եւ տեսակօք. (Երզն. քեր.։)

Այլ իմն արուեստակելով դարձեալ իբրու մեծ հմտութեամբ։ Նկարագրութեանցն՝ զոր տեսի ճշմարտագոյնս արուեստակեալս։ Շինողացն բազմութիւն, որք արուեստակելով երագապէս. (Պիտ.։)

Եւ Ճարտարել. հայթայթել. հնարել. ջանալ. պատճառել. կցկցել. յօդել նենգաւ. մեքենայել.

Առ խաբէութիւն պատրանւ լսելեաց գեղեցիկ արուեստակեալ ստեղծուածս ի միասին անկեալ։ Զարական բնութիւնն հնարիւք իմն արուեստակեն յիգութիւն փոխել։ Այլ զայն առ դաւանացն պատրումն արուեստակէ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ սամփս։)


Արուեստակիտուած

s. adj.

manufacture;
—ս յօրինել, to manufacture;
embroidered with art;
delicately painted in miniature.

· Calfa

NBHL (1)

Արհեստիւ կիտեալ ուր իցեն ճարտար կիտուածք.


Արուեստակից, կցի, կցաց

s.

companion, associate in the same art.

· Calfa

NBHL (2)

Զի կարասցեն զարուեստակիցսն ի տագնապէն ապրեցուցանել։ Եթէ արուեստագէտք առ արուեստակիցսն այնչափ խնամակալութիւն ցոցանեն։ Ժողովէին մաքսաւորքն առ արուեստակիցն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 5։)

Ներկող ոմն մեռաւ, եւ եկեալ արուեստակիցքն նորա բացին զտապանն. (Լմբ. ի գր. պապ.։)


Արուեստահիւսակ

adj.

woven or made with art.

· Calfa

NBHL (1)

Արուեստիւ հիւսեալ. Ճարտարահիւս.


Արուեստայարմար

adj.

well made, well fitted.

· Calfa

NBHL (1)

Յարմարեալ արուեստիւ ճարտարութեան. գեղեցկայարմար.


Արուեստանոց, աց

s.

workshop, work-room.

· Calfa

NBHL (1)

Զարուեստանոցն, եւ զարուեստս թողեալ, կազմես զայնպիսի արուեստանոցս դիւաց (զթատրոնս)։ Այս արուեստք քան զամենայն արուեսն լաւագոյն է. սորա արուեստանոցն յերկինս շինեալ է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։ ՟Բ. 24։)


Արուեստասէր

adj.

industrious, who works diligently, skilful, ingenious, artful.

· Calfa

NBHL (1)

Բաղձալի արհեստասէր համբակաց. (Պիտ.։)


Արուեստաւոր, աց

s. adj.

artisan, artist, work-man, manifacturer, maker;
artificial, ingenious;
artful.

· Calfa

NBHL (3)

Ամենայն արուեստաւոր զիւր արուեստն ինքն գիտէ, եւ օգտեալ է յարուեստէն. (Փարպ.։)

Եւ Արուեստական. ճարտարական. ճարտարարուեստ (ինչ). եւ Հրաշալի.

Ի նոյն բնութիւն դարձեալ խառնին՝ սա արուեստաւոր քոյոյ բանին. (Յիսուս որդի.։)


Արուեստաւորեմ, եցի

va.

to make with art;
to invent, to find.

· Calfa

NBHL (4)

Տեսօղ եւ իմումս լինել աչաց՝ ըստ նկարագրութեանն արուեստաւորեալ յարմարութեանց. (Պիտ.։)

Օդ ոտիցն կօշկաձեւ արուեստաւորեալ. (Արծր. ՟Գ. 2։)

Քար ի տեռանէ արհեստաւորեալ (պետրոս վէմն). (Ճ. ՟Ա.։)

Յանակնկալն ժամու արուեստաւորեսցես փրկութիւն։ Որք զմահացուցանելն միշտ արուեստաւորեն. (Նար. ՟Հ՟Դ. եւ ՟Ծ՟Ա։)


Արուեստգիտութիւն, ութեան

s.

cf. Արուեստագիտութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ կեղծաւորութեամբ, եւ մարդկեղէն արուեստգիութեամբ։ Արուեստգիտութիւն բժշկութեան դիպեցաւ ամօթղեած տանջանացն (տեռատեսին) ... Երեւեցաւ թէ ո՛րչափ առաւել են հաւատք քան զարուեստգիտութիւն։ Զի ամաչիցեն կախարդքն այնոքիկ՝ որ կարծեցին կալ ընդդէմ մովսիսի արուեստգիտութեամբն իւրեանց. (Եփր. ՟բ. կոր. եւ Եփր. համաբ. եւ Եփր. ծն.։)

Ի հնարս արուեստգիտութեան իւրեանց, զոր ի պէտս օժնդակութեան ձմերայնոյն հնարաւորեալ էին. (Արծր. ՟Բ. 7։)


Արուեստեմ, եցի

va.

cf. Արուեստակեմ.

· Calfa

NBHL (3)

Չափ տաղի առեալ եղեւ (ի բանից պառաւոյ առ երիտասարդն), եւ այնպէս արհեստեցաւ ընտրութիւն տաղից. (Նոննոս.։)

Դահեկան յերկուց արհեստեալ (պետր. եւ պօղ) (Ճ. ՟Ա.։)

Զերկաթ եւ զպատուական քարինոս, զոր ընկալեալ արուեստեալ ձեռաց՝ զարդարեն զթագաւորս. (Փարպ.։)


Արութիւն, ութեան

s.

virility, manhood;
courage, valour;
fortitude, virtue;
male sex;
seed of man.

· Calfa

NBHL (6)

Խորհականութիւն եւ ողջախորհութիւն, արութիւն եւ արդարութիւն։ Եզերացեալ է խոհականութիւն առնելեօքն, իսկ արութիւնն համբերելեօքն. (Փիլ. այլաբ.։)

Բազում գործս արւութեան ցուցեալ. (Ագաթ.։)

Զբարիսն անկեալս ի մեզ հոգւոյ արութիւս. (Նար. ՟Ի՟Թ։ որպէս եւ ի հին ձեռ. կամ թարգ. հարանց վարուց ստէպ դնի Արութիւն, իբրու Առաքինութիւն, ըստ հոմաձայնութեան յունին։)

Ի զարգանալ արութեան հասակին ի հնգետասանին ամաց լրումն. (Շ. ընդհանր.։ Եւ զի՞նչ է արութիւնն այն՝ յոր ել ի տղայութենէն. Լմբ. սղ.։)

Յանդամս ծածուկս եւ յարւութիւնս նորա տանջանս անողորմս հասուցանէին։ Զծածուկ տրւութիւնս կապեալ սամտեօք. (Յհ. կթ.։)

Խաղտեալ զամանցանկութեանն՝ տայ հեղուլ ի բաց զարութիւնսն. (Եզնիկ.։)


Արւութիւն, ութեան

s.

cf. Արութիւն.

· Calfa


Արջառամահ

s.

mortahty of cattle.

· Calfa

NBHL (1)

Կոտորած մահու անկեալ յարջառս.


Արջառամորթ, ոյ

s.

skin or hide of an ox.

· Calfa

NBHL (1)

Արկին զսուրբն յարջառամորթս դալարս, եւ ընկեցին ի լիճն. (Հ=Յ. նոյ. ՟Բ.։)


Արջառաջիլ, ջլաց

s.

pizzle;
whip.

· Calfa

NBHL (3)

νεῦρον nervus ջիլ արջառոյ. անդամ ցլու՝ չորացեալ խստապինդ, որ է գործի սաստիկ գանից.

Հարուածեսցին մտրակօք արջառաջալաց. (Յհ. կթ.։)

Եւ ա. իբր Արջառաջալային.