flowing rapidly;
impetuous, rapid;
furious, noisy, clamorous;
whirlpool;
syrtis, quick-sand, moving sands.
· Calfa
Եղիսէ զյորձանուտն բաժանէ ընդհարմամբ. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
as Judas, like a traitor, treacherously, traitorously.
· Calfa
Մարմնապէս, զի մի՛ ասացից յուդայապէս, եւ ոչ հոգեպէս աղօթէին. (Կլիմաք.։)
jujube-tree.
· Calfa
ՅՈՒՆԱՊ ՅՈՒՆԱՊԻ գրի եւ իբր ռմկ. ՅՈՒՆՆԱՊ. թ. ուննապ, իւնապ աղաճի . Պտուղ կարմիր ի չափ պտղոյ փշատի այսինքն իկտէի. որոյ մէջն է իբր ալիւր անոյշ, իսկ յունապն մսոտ. եւ ծառն երկոցունց՝ փշուտ այլ եւ այլ օրինակաւ. փշատին է ծառ ուղղաբերձ եւ ուղիղ շառաւիղօք, իսկ յունապին թուփ կարճ եւ խորտաբորտ ոստովք. ռմկ. ծինծիֆա. լտ. զիզի՛ֆում, զիզի՛ֆուս. իտ. ճի՛ւճճիօլա, ճի՛ւճճիօլօ. ըստ Մենինսքեայ՝ ուննապ. եւս եւ իկտէ, զիզէֆուն.
slowly, softly, easily, leisurely;
softly, gently, mildly;
— գնալ, to go fair and softly;
to walk gravely along.
· Calfa
Զայս ամէնս աղա՛ եւ մաղէ՛, եւ ընդ մարմինն շփէ յուշիկ յուշիկ. (Մխ. բժիշկ.։)
onocentaur;
centaur, hippocentaur;
siren, mermaid.
· Calfa
Երեւեալ ի Կարմիր ծովէ՝ զնոյնօրինակ մարդկան ե՛ւ ձկան կերպարանս ունել՝ չորից յուշկապարիկ գազանաց։ Որ զձիացլուց յուշկապարիկ կերպարանս ունիցին։ Եւ ձկունս յուշկապարիկս (որպէս թէ վիշապակ պարիկ. վիշապ ձուկն)։ Արգիական նաւելաստացիցն, եւ յուշկապարկացն, ուր Հերակղէս զնահատակութիւնսն գործէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
abundant;
watered, irriguous;
fecund, fertile, fruitful, productive.
· Calfa
Երկիր յուռթի, եւ բուրաստան ծաղկաւէտ Քրիստոս ըստ մարմնոյ. (Քեր. քերթ.։)
inspiring hope, inspiriting, reviving hope or courage, encouraging, animating;
consoling.
· Calfa
Անյարմարագիր՝ անձին յուսադիր։ Քաջաժիր մշակք՝ յուսադիրք մեղուցելոց. (Նար. ՟Ծ՟Գ։ Ճ. ՟Ա.։)
articulation, joint, juncture;
bond, tie, link, connexion;
article.
· Calfa
ՅՕԴ որ եւ ԶՕԴ. ἅρθρον articulus σύνδεσμος colligatio, ligamen, conjunctio, connexio, nexus, junctio, junctura ἀρμός, ἀρμονία compages, commissura, harmonia. Կապ, շաղկապ ո՛ր եւ է մասանց. յօդուած անդամոց. յարումն. կցումն. յարմարութիւն.
Ամենայն մարմինն յօդիւք եւ խաղալեօք տարաբերեալ. (Կող. ՟Բ. 19։)
Զգալի մարմնոյ յօդիւն պատեաց. (Նար. կուս.։)
Յօդ յօդ զմարմինն կոտորէին. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ի՟Գ.։)
Քակտեալ ցրուեցաւ մարմինն յօդ յօդ. (Պիտառ.։)
dislocation.
· Calfa
Տայր զմարմին իւր ի կիզումն, եւ յօդաթափումն ծնգաց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
tie, bond, union, knot;
articulated, composed of articulations;
— մտերմութեան, ընկերութեան, bonds of friendship, ties of society.
· Calfa
Ոչ կարէին ոտքն յօդակապք հանդուրժել ժոյժ առնել բազմակոյտ յաղթանդամ մարմնոցն թանձրութեան. (Վեցօր. ՟Թ։)
to be articulate, jointed, attached;
organized, formed;
to associate, to take part in, to admit as member.
· Calfa
ἁρθρόομαι articulor, fingor, formor. Յօդաւորիլ. յարմարիլ. կազմիլ. ձեւանալ. տարրանալ.
articulate, surrounded with articulations, corporeal;
well, tersely, elegantly composed or written.
· Calfa
Յօդիւք պատեալ. որպէս զօդեալ անդամօք. մարմնեղէն. տարրեղէն. բաղկացեալ.
Աստուած ի յօդապատ մարմնոց ի վեր է։ Հայր ո՛չ յօդապատ բնութիւն պարունակեալ։ Տայ զոյժ զօրութեան ամենայն յօդապատ անդամոցն. (Եզնիկ.։ Ճ. ՟Գ.։ Մծբ. ՟Ժ՟Գ. (ուր տպ. վրիպակաւ, օդապատ. ուստի լտ. օդով պատեալ)։)
Յումմէ ամենայն մարմին յօդապատ հաստատեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
ՅՕԴԱՊԱՏ. Շաղկապեալ բարեյարմար բառիւք. կարգաւոր շարագրեալ. սեթեւեթեալ. եւ Յօդաւոր ձայնիւ բարբառեալ.
Յարմարեալ է թուղթս այս (եբրայեցւոց) յօդապատ զարդագիր բանիւք (յն. շարադրութեամբ եւ բառիւք) իւրովք ըստ յոյն լեզուի առաւել քան զայլ թուղթս առաքելոյ. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 25։)
rheumatism, gout, arthritic disease, arthritis.
· Calfa
ἁρθρίτις arthritis, morbus articularis. Ցաւ յօդից մարմնոյ. յորս գլխաւորն կոչի ոտնառութիւն. նիգրիս, նըգրըս։ (Գաղիան.։)
to articulate, to utter, to pronounce, to form;
to fit, to suit, to organize;
to associate, to elect or to return as member.
· Calfa
Զիմանալեացն բնութիւն եւ բնակութիւն թանձր օրինակօք յօդացուցանէ. (Իգն. (ռմկ. մարմնացնել)։)
ἁρθρόω, διάρθρω articulo, formo, fingo. որ եւ ՅՕԴԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Յօդել. ձեւացուցանել զբարբառ կամ զբան. յարմարել եւ զայլ իրս.
articulated, articular;
articulated, uttered;
well expressed, well turned, harmonious.
· Calfa
Զվիշապն յօդաւոր ընդ պարզականին (այսինքն մարմնաւոր ընդ անմարմնոյ)։ Խաչս փրկական՝ անմահն իսկութեան՝ յօդաւոր մարմնոյն խառնմամբ՝ եղեալ օթարան։ Յօդաւոր մարմնով ի քէն ծնաւ։ Զյօդաւոր մարմինն միակ՝ խառնեաց ընդ աստուածական բնութեանն իւր անքակ. (Նար. մծբ. եւ Նար. խչ. եւ Նար. կուս.։)
ἁρθρώδης, ἑνάρθρος articulosus, compositus. Ունօղ զյօդս. յօդական. յօդեալ. բաղյօդեալ. բաղադրեալ. բաղկացեալ. տարրեղէն. մարմնեղէն. նիւթական.
ՅՕԴԱՒՈՐ. ἑναρμόνιος harmoniae aptus, consonus, congruus, appositus. Բարեյօդ. բարեյարմար. պատկանեալ. պատշաճեալ. համեմատական.
ՅՕԴԱՒՈՐ. ἑνάρθρος articulatus. Բարբառեալ ձեւաւոր հնչմամբ. յարմարաւոր յօդմամբ ձայնաւոր եւ բաղաձայն տառից արտաբերեալ ընդ բերանն. նշանական. որոշեալ.
connexion, conformity, accordance, harmony.
· Calfa
ῤυθμός rhythmus ἀρμονία, ἑφαρμογή harmonia, consonantia. Բարեյօդ կազմութիւն. չափակցութիւն եւ կապակցութիւն. համաձայնութիւն. համեմատութիւն. յարմարութիւն.
to join, to unite, to tie, to bind, to annex;
to articulate, to pronounce, to utter;
to feign, to contrive, to invent;
to compose, to form.
· Calfa
συναρμολογέω, συναρμόζω, συμπλάττω , συντίθημι concinno, compingo, coapto, compono ἁρθρόω articulo, formo, figuro եւ այլն. Յօդիւ կապել. զօդել. շաղկապել. բաղադրել. յարմարել. յերիւրել. պատկանել. յանգել.
Յորում ամենայն շինուածն յօդեալ եւ պատշաճեալ։ Ուստի ամենայն մարմինն յօդեալ եւ պատշաճեալ ամենայն խաղալեօք տարաբերութեան. (Եփես. ՟Բ. 21։ ՟Դ. 16։)
ՅՕԴԵԼ. Յարմարել զյօդաւոր բարբառ կամ զնշանակ իմաստիցն, կցկցել զբան. հայթհայթել, կարկատել. ձեւացուցանել, խոխոտել. հնարել պատճառանս.
articulation, joint, knot;
composition, construction;
article, paragraph.
· Calfa
Բեկմամբ բարձիցն եւ յօդուածին՝ զիմըս պնդեա՛ յողդողդ մարմին. (Յիսուս որդի.։)
contrived, fictitious, artificial, imaginary;
compound.
· Calfa
συγκείμενος compositus, fictus. Յօդմամբ կցկցեալ. բաղադրեալ. յարմարեալ.
connexion, harmony.
· Calfa
εἰρμός (յորմէ եռմոս). ἀρμονία (լծ. ընդ յարմարութիւն) nexus, series, harmonia. Զօդումն. շաղկապումն. եւ Բարեյօդ յարմարութիւն իրաց եւ ձայնից.
Դինարքոս յօդումն կոչեաց զանձն (այսինքն զհոգի)։ Յօդումն ասէր գոլ զանձն, ասելով՝ թէ նման է յօդման աղեաց, իսկ մարմին՝ քնարի։ Յօդմամբ իմն յառաջ գայ իրն. (Նիւս. բն.։)
goodwill, entire disposition, inclination, devotion, eagerness.
· Calfa
Զյօժարամտութիւնն (կամ զյօժարմտութիւնն) միայն ոչ բռնադատել, զի մի՛ ի հարկէ իցէ ձեր փրկութիւնն. (Եփր. գալստ.։)
to form, to fashion, to arrange, to set in order.
· Calfa
ՅՕՂԵԼ. Իբր օղ ընդ օղ յարել. Յարմարել կամ յօդել օրինօք. հաստել. յօրինել. յն. διαπλάσσω formo.
cf. Յօշեմ.
· Calfa
Ի փայտէ կախեալ, զմարմին յօշատեալ։ Սղոցիւք յօշատին։ Զի զյօշատեալ մարմին մեռելոյ՝ դու յարուցեր շնորհիւն Աստուծոյ. (Գանձ.։)
to cut to pieces, to cut up, to tear in pieces;
անդամ անդամ —, to dismember, to tear limb from limb, to pull to pieces, to dilaniate;
— ընդ մէջ, to divide in halves;
to cut or break asunder.
· Calfa
Ի տէգ նիզակի զմարմինս երկաքանչիւրոցս յօշելով. (Խոր. ՟Ա. 25։)
Ձեռք բազմագութ կանանց ո՛չ կերակուրս կարկառեցին մանկանց ի զօրանալ պաշարմանն, այլ ի կերակուր զնոսա յօշեցին, եւ սովոյ դեղ զիւրեանցն արարին սիրելիս. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
vine slips or cuttings, vine-branch.
· Calfa
(արմատ Յօտելոյ) Յօտեալ ուռ՝ այսինքն ճիւղ որթոյ. կամ յատեալ ոստ. որ եւ իբր ռմկ. գրի ՀՕՏ ի գիրս Վստկ. ՟Ը. ՟Ճ՟Ժ՟Ա։
to fatten, to grow fat;
to stuff on gorge oneself;
to live in effeminacy, idleness or debauchery, to wallow in voluptuousness, to pamper oneself;
to become haughty, to enact the stately personage, to play the swell;
— սիգաքայլ, to stalk, to walk proudly, to look big;
— ի խաղս, ի զբօսանս, to pass the whole day in pleasure or amusement.
· Calfa
ἑμπίμπλημαι impleor στρηνιάω luxuriose vivo, turgesco եւ ἑναβρύνομαι mihi valde placeo, jacto me χαυνόω laxor եւ այլն. (լծ. յօրան. յոյր. զօրանալ. յոռանալ. յուռթանալ. ուռճանալ) Պարարիլ. գիրանալ. առաւելուլ եւ զեղխիլ յորդութեամբ բարեաց մարմնոյ, եւս եւ հոգւոյ. յղփանալ. լիանալ. յագիլ. եւ Սոնքանալ. ճոխանալ. պանծանալ. տկռիլ.
Ի փառս մարմնականս յօրանայք։ Յանձնապաստան եղեալ յօրանային. (Խոսր.։)
luxury, voluptuousness.
· Calfa
Ոչ դանդաչէր աղջամղջաւ հեշտախտութեանն ի մահիճս մարմնական յօրացման. (Տօնակ.։)
dressed, adorned.
· Calfa
Յօրինեալ. յօրինած. կարգաւոր. բարեյարմար. օրինած. տիւզկիւն.
to fashion, to adapt, to fit to, to adjust;
to arrange, to dispose, to organize;
to get ready, to prepare, to provide with, to furnish, to order;
to form, to trim, to adorn, to embellish;
to compose, to write;
to make, to construct, to build;
— պարս, to dance;
— երգս, նուագս, to sing, to modulate, to tune;
թատրոնական քերթուածս —, to write a dramatic composition.
· Calfa
ἀρμόζω, εὑαρμόζω concinno κατεργάζω conficio, elaboro κατορθόω erigo, dirigo ἑπιτίθημι, συντίθημι appono, compono οἱκονομέω dispenso διαγράφω describo διατάσσω, κατατάσσω dispono, ordino եւ այլն. Օրինօք՝ ըստ օրինի՝ բարւոք օրինակաւ կազմել, առնել. յարդարել. յերիւրել. յարմարել. յօդել. կարգաւորել. ուղղել. տնօրինել. կարգել. յարադրել. յեղանակել. շարագրել. շարադրել. օրինած կերպով շինել, շտկել, շտկտել, բանիլ.
fitting up, adjustment;
formation, fashion;
composition, organization, structure;
construction;
furniture;
embellishment, ornament, decoration;
disposition;
harmony.
· Calfa
Յօրինուած մարմնոյս։ Սքանչելի յօրինուածաւ. (Իսիւք.։)
Այսպիսի յօրինուածաւ դարմանեալ զհոգիս նոցա յառաջագոյն քան զմարմինս. (Արշ. ՟Ի՟Ը։)
the twenty second letter of the alphabet, and the seventeenth of the consonants;
four hundred, four hundredth.
· Calfa
Ն. Ստէպ դնի ի մեզ որպէս թարմատար. զի գրի Ադամանդ, եւ անդամանդ. ադրիանոս, անդրիանոս. կրուկ, կրունկ. ցականիլ, ցանկանիլ, եւ այլն։
Նենթակայում ոչ յումեք է։ Նենթակայում՝ որ ն՝ումեք։ Նենթակայոջքն. ի ն՝ ենթակայոջացն (այսինքն յայնցանէ՝ որ յենթակայում են)։ Յաղագս որոյ ն՝այլս ճառելի է։ Զն՝այսմ տեղւոջ ասիցեալ պակասութիւնս։ Ներկոսին ամանակս։ Ոչ միայն ն՝որակութեան, այլ եւ ն՝այլս գտանեմք ստորոգութիւնս։ Որպէս ն՝ամանոջ (այս ինքն յամանի)։ Ըն մարմնոջ կենդանեաց, ն՝ոգւոյն մարդոյն (այս ինքն ի մարմնի, յոգւոջ). (Արիստ. ստէպ։)
Բարդիցն զարմանազանութիւնք, են որ յերկուց աւարտելոց են, են որ ըմպակասեցելոց եւ նաւարտեցելոյ։ Մեծասարն ներկայանէ եւ նաղօտէ. մեծավերջն նաղօտէ եւ ներկայնէ. անգայտն ներկուց աղօպաց։ Վերջատանջն ներկուց նաղօտաց, եւ իեզէ ներկարէ. եւ այլն. (Թր. քեր.։)
reverence, respect, homage.
· Calfa
Եգիպտացիք ի ձկանց կա՛մ զամենայն մարմինս, եւ կա՛մ մասունս ի նոցանէ աստուածացուցին. իսկ որք յուղիղ խրատուէ ճաշակեցին, ընդ պանծալի իրսն նազարարութիւն հիանալով՝ գթան, ողորմելով այնոցիկ որք այնու վարին, թշուառագոյնս կարծեցեալք ել նոցա քան զպատուեալսն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
prototype, archetype, primitive model, original, idea, pattern;
primitive;
— շինուածոց, sketch, plan, model.
· Calfa
ՆԱԽԱԳԱՂԱՓԱՐ. Ըստ քերականաց է բառ արմատական եւ բնիկ՝ որ լինի հիմն ածանցից.
pre-existent;
— էն, the First Being.
· Calfa
Ասի մահկանացու մարմինն ըստ նախագոյնկ իւրոյ բնութեան. (Խոսրովիկ.։)
set over, put above, promoted, preferred, superior;
— առնել, համարել, to prefer.
· Calfa
Նախադա՛ս է, եւ պատուական ամենայնիւ անձն բանական քան զմարմինն։ Զնախադասսն ինքեան՝ սիրոյն ջերմութեամբ առաւել զօրացուցանէ ի բնաւորսն ունականութիւնս. (Գր. հր.։)
first order or rank, preference, precedence, pre-eminence;
proposition, premises.
· Calfa
Բանականն որպէս գլուխ զվեհն եւ զառաջինն ընկալեալ նախադասութիւն յանդամս մարմնոյն՝ է իբրեւ զթագաւոր. (Գր. հր.։)
founder or institutor;
preposition.
· Calfa
Թռուցանէ զհոգիդ, եւ թեթեւացուցանէ՝ յերկնային ճանապարհն առաքելով. եւ մանաւանդ ի նախադիրս շինես զգործակից մարմինդ. (Մաշկ.։)
arriving before.
· Calfa
Նախաժաման էր հոգին ի կոյսն քան զյղացումն մարմնոյն. (Պիտառ.։)
Providence;
foresight, prevision, care.
· Calfa
Զի ոչ եթէ՝ քան զադամայ զարմանալի արարչութիւն կրտսերագոյն ինչ իցէ ի վերայ մեր իւրաքանչիւր արարչութեանս որ եղեն նախախնամութիւնքս. (Իսիւք.։)
perfect in itself;
finished or accomplished beforehand;
—ք, premises.
· Calfa
Գերագոյն լոյս, նախակատար ինքնակատար պետութիւն։ Նորին քան զամենայն բան եւ միտս ինքնակատար եւ նախակատար իմաստութեան։ Անկարօտն եւ նախակատարն։ Ի նախակատար կատարողագործութենէն համեմատաբար լցեալ կատարելագործի։ Իւրաքանչիւր ոք հաղորդ լինի՝ նախակատարին կատարմամբ. (Դիոն. երկն.։)
the primitive or first father, progenitor of the human race, Adam;
patriarch;
author, inventor.
· Calfa
ՆԱԽԱՀԱՅՐ. որպէս Նախահաւ. նախածնօղ մարմնաւոր կամ հոգեւոր.
cf. Նախախնամեմ.
· Calfa
Զայր ահա ի վաղնջուցն իսկ նախահոգացեալ ծնողքն՝ յարմարեցին ըստ աշխարհի. (Պիտ.։)
Իբրեւ զնախահոգացեալն իմն գործ՝ խնդրեաց զըղղձալին իւր (զմարմին յիսուսի). (Բրսղ. մրկ.։)
foretaste.
· Calfa
Սուրբ մեք լիցուք ի ձեռն դորին, այս է մարմնոյն քրիստոսի՝ նախաճաշակ մատուցողին. (Լմբ. պտրգ.։)
to predict, to foretell, to prophesy.
· Calfa
հոգեկիրքս զհանդերձեալ աստուածորդւոյն զսքանչելագործութիւնս նախաճառեալ աստուածաբանեցին. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
prediction, prophecy.
· Calfa
Ապառնեացն մարգարէականս նախաճառութիւնս։ Զնորայն նախաճառութեանց սորայս կատարելագործութիւնս զճշմարտութիւն հաւատարմացոյց. (Դիոն. եկեղ.։)
foreknown.
· Calfa
Ձեւոցն կատարմունք նախայայտնիք են, եւ մակացողացն ճանաչին. (Նիւս. բն.։)
zealous, full of zeal, desirous, ardent, fervent;
emulous;
zealot, emulator, rival, competitor;
envious, jealous;
— լինել, to be zealous;
to bear envy, to be envious of;
to vie with.
· Calfa
Այնպէս լաւութիւն է առաքինութեան, զի եւ ի նոցանէ իսկ՝ որ լինիցին նախանձաւորք նորա, զարմանալի երեւին. (Ոսկ. եբր.։)
foretelling, predicting.
· Calfa
Մարդկան սիրելի՝ յաղագս փրկագործութեան, հրեշտակաց նախապատմելի՝ յաղագս աստուածութեան. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
ancient history.
· Calfa
Իսկ զարմենոյ (հայոց) զազատատոհմ, եւ զնոցա նախապատմութիւն ոչ կարացաք գիտել (ասէր վաղարշակ). (Կաղանկտ.։)