composed of knots, of nodes at intervals.
Խառնեալք եւ միջատք անուանին. քանզի ըստ կերպարանաց միջախառն տեսլեան (յն. ներհատուածոյն), նոյնպէս եւ անուանին զնոսա. (Վեցօր. ՟Ը։)
centre, central point;
point, full stop, period.
Միջակէտ, որ եւ ասի բացատ՝ որ է դատարկ տեղի. (եւ միջակէտ կոչի ըստ տեղւոյն, զի ի միջին կայ ստորակիտին եւ կատարեալ կիտին. Գրչ. գէորգ.։)
the middle or internal part of the thorax.
Լինի ազդումն նոցա ի ներքոյ ըստ միջակրծիցն՝ սրատեսակին անուանեցելոյ ջղուտ մարմնոյն. (Նիւս. բն. ՟Ի։)
division by halves;
interruption.
cf. ՄԻՋԱՍԱՀՄԱՆ. (ըստ յն).
to cut, to shorten.
Իսկ (Ագաթ.) ըստ հին տպ.
cf. Միջնայարկ.
Միջին տուն. միջնայարկ. (ըստ ոմանց՝ կրկնայարկ)
cf. Միջնորդիմ.
ՄԻՋՆՈՐԴԵԼ որպէս Բարեխօսել ըստ ոճոյ յետին դարուց.
middle, centre;
space, interval, interstice;
vacancy;
division, separation;
difference, distinction;
empty space;
*means, way;
— հացի, cf. Միջուկ;
— անօթոց, capacity;
— աշխարհի, interior, inside part;
— պատերազմաց, truce, suspension of arms, armistice;
զ—աւ ռազմին, during the conflict, in the hottest of the battle, thickest of the fight;
զ—աւ ճանապարհին, on the way;
during the journey;
ի —ի ամբոխին ամրանալ, to take refuge among the crowd.
Այնչափ միջոց է ըստ իս եւ ընդ յովհաննէս, որպէս ընդ ջուրն եւ ընդ հոգին. (Ոսկ. գծ.։)
marrow, core, heart;
— հացի, crum of bread;
— ձուոյ, yolk of an egg;
— ընկուզոյ, kernel of a walnut;
— տնկոց, pith;
— պտղոյ, core;
— գիսաւորաց, nucleus of comets.
որ եւ ՄԻՋՈՑ (ըստ վերջընթեր նշ). Որ ինչ կայ ի բուն մէջն կամ ի ներքս անդ՝ իբրու ծուծ եւ սերմն.
noon, noon-tide, midday;
the south;
meridian;
southern, meridional;
half, semi;
— ջերմն, intermittent fever.
Թեման միջօրեայ կարդացեալ, որ ըստ եբրայականին հարաւ համբաւեալ. (Նար. խչ.։)
of a day, ephemeral, lasting only a day;
a day only;
— ջերմն, ephemera, ephemeral fever;
— ճանճ, ephemera, ephemeral fly;
— ճճի, ephemeron-worm;
— գեղ, fleeting beauty.
Յաղագս սերմանելոյն եւ բուսանելոյն միօրեայ հսկայիցն (ըստ առասպելաց). (Նոննոս.։)
ՄԻՕՐԵԱՅ. ἑγήμερος diurnus. Շարունակ. օրըստօրական.
Էփիմեռոս, հիւմմայի եաւմիայ, որ թարգմանի միօրեայ ջերմ. իբր օր օր ըստ օրեայ. (Մխ. բժիշկ.։)
miller.
Աղացօղ ի միլ, այսինքն յերկանի կամ յաղօրիս. որ ըստ յն. ասին՝ մի՛լօս, մի՛լօն.
given, accorded, granted;
— երկիր, the Land of Promise.
Կամ որպէս Վարձատրական՝ ըստ վաստակոց.
fond of making presents, liberal, generous, large-hearted, open-handed, munificent.
Հաղորդելի է աստուած ըստ պարգեւասէր հաղորդեցուցանելոյն իւրոյ զամենեսեան. (Մաքս. ի դիոն.։)
explorer, out-rider, sentinel, keeper, guardian.
cf. ՊԱՐԻԿ։ Իսկ ըստ Հին բռ. Պարեկ, Շրջադէտ. որ երեւի շփոթիլ ընդ Պարէտ, եւ Պայեկ։
to dance with, to dance in company, to perform a ballet;
— երգս, to sing and dance in a ring.
simple;
serene, calm;
pure, clear, clean;
simple, sincere, genuine;
clear, evident;
simply;
ի —ի, ի —ոյ, with a clear sky;
serenity, sereneness, fine weather, clear sky, serene atmosphere;
evening stillness;
morning freshness.
Պարզ մտօք, միամիտ սրտիւ։ Ըստ պարզ մտաց հօր տամք զնոյնն։ Ինքն ըստ արդարութեան վարելով՝ պարզ մնայ. (Պտրգ.։ Լմբ. պտրգ.։)
Են ի նմա բազում բանք ըստ պարզ վարդապետութեան փրկչին մերոյ. յն. ուղիղ, Պարզ. Լոկ. սոսկ.
Ցող է գիջութիւն ի պարզոյ բերեալ ըստ անօրս բաղկացութեան, եւ սառն է յոլովութիւն ջրոյ պաղեալ ի պարզոյ. (Արիստ. աշխարհ)
simply;
clearly, explicitly;
sincerely;
— ասել, in a word, in short, in fine;
— ասացից, frankly, to be plain with, openly, ingenuously, without reserve.
որք զգրեալսն պարզաբար առնուին (այսինքն ըստ բառից եւեթ). (Լմբ. յայտն.։)
Բայց միանգամայն պարզաբար ոչ յումեքէ ո՛չ բանն շարժի, եւ ոչ կարծիքն։ Եւ միանգամայն պարզաբար, որոց վայելումն ցանկալի ըստ ախտիցն կեանք, յայսորիկ մեզ ժուժկալութիւնն հարկաւոր է. (Արիստ. գոյաց.։ Բրս. հց.։)
cf. Պարզ.
Զորս նայն որպէս արժան է հայեցեալսն՝ նոյնօրինակ ձգտեցուցանէ, եւ միաւորէ՝ ըստ պարզողականի ինքեան միաւորութեան. (Դիոն. երկն.։)
cf. Պարզմտութիւն.
to simplify;
to clarify, to filter;
to clear, to purify;
to expand, to slacken;
to unfold, to unroll, to untwist, to display, to spread, to put or set forth;
to unravel, to clear up, to disentangle, to develop, to explain, to expound, to illustrate;
— զդրօշս, to hoist, to infurl a flag, to let fly the ensign, to display the colours;
— առագաստս, to heave out, to set a sail.
Զդաշտն ... յարեգակն կոյս զերկայնութիւն պարզեալ։ Պարզի ըստ ձորութեան ի լայնութիւն. (Խոր. ՟Ա. 11։ Պիսիդ.։)
Parthian;
Parthia;
—ք, the Parthians.
Գլխաւոր նահապետ էր պարթեաց տերութեանն, որոյ անուն էր անակ։ Պատասխանի ետ պարթեւն։ Պարթեւք ի մակեդոնացուոց ապստամբեցին. եւ այլն. (Ագաթ.։ Խոր.։ Եւս. քր. ՟Բ։ Եւ զի տէրութիւն նօցա զօրացաւ ի պարսս, ի մարս, եւ ի հայս, վասն որոյ եւ սոցա ընծայի ըստ տեղւոյն պարթեւդ անուն, եւ մանավանդ մարաց, որպէս է տեսանել ի գիրս ՟Ա. Մակ. ՟Ղ. 56։ եւ ՟Ը. 8։ եւ Կոչ. ՟Ժ՟Բ. յորս յն. է՝ մարք։)
to take the air, tone or manners of the Parthians, to speak in Parthian.
եւ ըստ յետնոյս գրի ի յն. (Կոչ. ՟Ժ՟Է.)
siren, mermaid;
fairy;
tom-tit, tit-mouse, mesengia, muskin.
Անուանք յուշակապարկաց կամ համբարուաց կամ պարկաց՝ ըստ կարծեաց մտաց մարդկան ասի (ի գիրս), եւ ոչ ըստ բնութեան։ Յորժամ քաղաքք եւ գիւղք աւերեսցին, եւ անդ դեւք բնակիցեն, եւ կեղծ ի կեղծս յայտնեցին, եւ մարդկան ըստ կեղծեաց նոցա անունս եդեալ՝ զոմն յուշկապարիկ. զոմն պարիկ, զոմն համբարու կոչիցեն. (Եզնիկ.։)
modestly, chastely;
decently.
σεμνῶς honeste եւ այլն. Պարկեշտութեամբ. իբրեւ պարկեշտ. (ըստ ամենայն առման ի հյ. եւ յն).
modesty, decency, decent bearing, carriage, demeanour or deportment, honesty;
chastity, pudicity, purity, bashfulness;
moderation, temperance, abstinence, frugality, sobriety;
gravity, stateliness, reverend aspect;
պարկեշտութեամբ, cf. Պարկեշտաբար.
Աստ յուդա սաստէ (մարեմայ) ի դեմս պարկեշտութեան . իմա՛ ըստ յն. բարեպաշտութիւն. Որպէս թէ բարի առնել աղքատաց։
Մի՛ ագահութեամբ եւ որկորստութեամբ վարիցիք (ի կերակուրս եւ յըմպելիս), այլ պարկեշտութեամբ եւ օրինաւոր ըստ կարգի կրօնաւորաց։ Պատուէր տամք եւ կանանց ազգի՝ պարեշտութեամբ եւ բարեձեւութեամբ լինել յամենայնի. (Շ. ընդհանր.։)
cf. Պահեմ.
Տ. պահել (ըստ ամենայն նշ).
Որ զօրէնսն պարհեն. (Եփր. հռ.։ Որպէս եւ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 1.) գրի յօրինակս ինչ՝Պարհեցելոց։ Եւ Յոբ. ՟Ի՟Դ. 15. Պարհեսցեն։ Նոյնպէս եւ յայլ եւս մատեանս՝ ըստ պէսպիսութեան գրչաց։
circumflex;
an Armenian note.
ոլորակք են երեք. շե՛շտ, բու՝թ, պարո՞կ։ Ոլորակ է բացագանչութիւն պատկանաւոր ձայնի. թէ ըստ վերսաստութեան՝ շեշտիւն, թէ ըստ հարթութեան՝ բըթիւն, թէ ըստ պարբեկութեան, պարուկաւն. (Թր. քեր.։)
barony.
Իսկ ի գիրս Փոլաք Մարթինի ըստ թարգմանութեան ներսեսի պալիենց՝ պարոնութիւն եւ Պարութիւն գրի անխտիր՝ նաեւ որպէս ռմկ. փիրլիք, էլպազըլըգ. կամ մեծութիւն, գլխաւորութիւն։
to be circumflexed.
ՊԱՐՈՒԿԱՆԱԼ ՊԱՐՈՒԿԻԼ. իբրեւ պարուկաւ ոլորտանալ ձայնի յառոգանութեան. Եւ արդ պարուկանայ ձայն ըստ այսքան յեղանակս։ նախ բնութեամբ պարուկին՝ է՛ եւ ո՛վ. իսկ երկրորդ անգամ՝ պատահմամբ պարուկին ամենայն երկբարբառք ... իսկ երրորդ անգամ՝ պարուկանայ ձանն եւ ի սուր ձայնորդս ... չորրորդ անգամ՝ պարուկանայ ձայնն ի զօրութենէ ենթադատութեանն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։) Տ։ եւ Պարոյկանալ։
cf. Պարուկանամ.
ՊԱՐՈՒԿԱՆԱԼ ՊԱՐՈՒԿԻԼ. իբրեւ պարուկաւ ոլորտանալ ձայնի յառոգանութեան. Եւ արդ պարուկանայ ձայն ըստ այսքան յեղանակս։ նախ բնութեամբ պարուկին՝ է՛ եւ ո՛վ. իսկ երկրորդ անգամ՝ պատահմամբ պարուկին ամենայն երկբարբառք ... իսկ երրորդ անգամ՝ պարուկանայ ձանն եւ ի սուր ձայնորդս ... չորրորդ անգամ՝ պարուկանայ ձայնն ի զօրութենէ ենթադատութեանն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։) Տ։ եւ Պարոյկանալ։
surround;
to envelop, to cover, to conceal, to enclose, to shut up;
— or ի բաց —, to strike out, to eliminate, to take away, to retrench, to trim round.
Սիւն լուսոյ ըստ օրինակի ծիածանի իջեալ յերկնից՝ շուրջ պարուրեալ զնահատակաց զմարմինս ծրափակէր. (Փարպ.։)
cf. Պարսաւադիր.
μωμοσκόπος reprehendendi animo observans, curiosus reprehensor. Որ գիտի պարսաւանս կամ արատս գտանել ի վերայ այլոց, ըստ գտանօղ. բամբասասէր. պարսաւասէր.
cf. Պարսաւ;
—նս դնել, ընդ —նօք ածել, cf. Պարսաւեմ;
—նս տալ ի փառս իւր, to sully one's reputation.
Ունի եւ որ ըստ բնութեան է համագամ ցանկութիւն՝ բազում անդամ պարսաւանս, յորժամ անչափ եւ առանց յագելոյ վարեսցի ոք նաւավ։ Ոտիւք կամ այլով մասամբ խեղ իցէ մարմնոյն, եւ կամ պարսաւանս ինչ ընկալցի. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Փիլ. քհ.։)
Որ պարսաւանս դնէ անխնամութեան, ի խնամոց ըստ գտանէ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
cf. Պարսկային.
ՊԱՍԿԱԿԱՆ ՀԱՒ. որ եւ ըստ այլ ձ. ՊԱՐՍԿԱԿԱՆ ՀԱՒ. Կա՛մ է Հնդկահաւ, եգիպտահաւ, եւ կամ Սիրամարգ.
Ո՞ արդեօք ոչ առաւել սքանչասցի ընդ թռչնոց, եթէ զիարդ ի միոյ հատէ անեզական եւ անյարմար պասկական հաւն այն զբազմորակ փետուրս իւր ըստ իւրաքանչիւր մասին բերէ կենդանական. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
battering engine, siege-train.
ἐλέπολις (μηχανή ) obsidionalis, machina, urbium vastatrix. Մեքենայ մարտնչելոյ ընդ պարսպի. ըստ յն. քաղաքառիկ.
redemption, buying out, off or up.
χρεωκοπία demptio partis debiti, et aeris alieni rescissio. Հատումն ի մասնէ պարտուց. այլ ըստ յն. ոճոյ նաեւ ընչահատութիւն.
debtor;
culprit;
— լինել, to owe, to be indebted.
Որպէս եւ մեք թողումք մերոց պարտապանաց։ Պարտապան մի բիւր քանքարոյ։ Յունաց եւ բարբարոսաց, իմաստնոց եւ անմտից պարտապան եմ։ Այնուհետեւ ե՛ղբարք պարտապան եմք ոչ մարմնով ըստ մարմնոյ կեալ. (Մտթ. ՟Ղ. 12։ ՟Ծ՟Ը. 24։ Հռ. ՟Ա. 14։ ՟Ը. 12։)
creditor.
Տէրն փոխոյն, ընչից, որ եւ լինի իշխան առնլոյ պարտս ի պարտապանէ. ըստ յն. ասի, ᾦ ὁφείλει , cui debet, որում պարտի (ոք). առնելիքի տէր.
cf. Պարտաւորեցուցանեմ.
Տուրք անօրինաց պարտաւորեսցին ի սրբութենէ (ըստ յն պարտական գտցին առ սրբութիւն). (Առակ. ՟Ծ՟Դ. 9։)
to worst, to overcome, to vanquish, to conquer, to subjugate, to subdue;
— զչարչարանս, to suffer with fortitude, to bear up against pain or torments.
Պարտիսցես ախտի. (Վրք. հց. ՟Ժ. ըստ հին թարգ։)
to be conquered, to have the worst of it;
յապշութիւն —, to be confounded, astounded, astonished, surprised;
պարտեցաւ պատերազմն, a part was subdued.
ՊԱՐՏԻՄ. ὁφείλω debeo. Պարտական գտանիլ առնել ինչ՝ կա՛մ հարկաւ, եւ կամ ըստ պատշաճի. պարտ է, ա՛նկ է, օրէ՛ն է ինձ, մեզ, քեզ, ձեզ.
to owe, to contract debts, to become indebted, to be bound;
to be obliged, beholden to;
ought, must.
ՊԱՐՏԻՄ. ὁφείλω debeo. Պարտական գտանիլ առնել ինչ՝ կա՛մ հարկաւ, եւ կամ ըստ պատշաճի. պարտ է, ա՛նկ է, օրէ՛ն է ինձ, մեզ, քեզ, ձեզ.
debt;
duty;
տալ զ —իս, to pay dear for, to smart for, to be punished, to have the smart of.
Թո՛ղ մեզ զպարտիս մեր։ Այնմ որ գործիցէն՝ ոչ համարին վարձքն ըստ շնոհաց, այլ ըստ պատեաց։ Թողցին ձեզ պարտիքն։ Ի նախատինս, եւ ի նզովս, եւ ի պարտիսս։ Եւն։ Գրիգոր անցեալ գնաց առ տրդատ՝ զհայրենեցն հատուցանել պարտիս. (Խոր. ՟Բ. 77։)
pelagus, the ocean, the sea, the mighty deep, the depths of the sea, the world of waters.
Իտալիա սահմանի՝ ըստ հարաւոյ տիւռենական պեղագոսիւն։ Ելլադա է առ երի կալով մակեդոնիայ ի մէջ պեղագոսացն. (Խոր. աշխարհ.)
command, rule, reign, sway, domination, dominion, authority, power;
government, state, kingdom, empire;
—ք, powers ( hierarchy of angels);
հոգեւոր —ք, ecclesiastical principalities, bishops, etc.
Չուեսցեն իւրաքանչիւր զհետ միմեանց ըստ պետութեան. (Թուոց. ՟Բ. 17։)
Peter's, of Peter;
—րեան վէմ, St. Peter;
St. Peter's successors;
—ք, followers, colleagues or companions of St. Peter.
Պետրոսեան օրինակութեամբն (այսինքն ըստ օրինակին պետրոսի). (Նար. ՟Լ՟Է։)
"Aristotle's ""De Interpretatione""."
Կրկին բառ յն. բէրի՛ էրմինի՛աս. περὶ ἐρμηνείας de interpretatione. Յաղագս մեկնութեան. այն է Մի ի գրոցն արիստոտելի, ուր բացատրին քերականական մասունք բանի տրամաբանօրէն, մակագրեալ ըստ հյ.
Սկիզբն եւ նախադրութիւն գրոյն, որ ասի ըստ յունաց Պերի արմենիաս, եւ հայերէն՝ Մեկնութեան ։
illustrious, famous, distinguished, celebrated, renowned;
elegant, magnificent, excellent;
pompous, sumptuous, fine, rich, superb;
proud, haughty, stiff and starched;
— or —ս, proudly, haughtily;
pompously;
— եւ պաճոյճ, richly and magnificently;
—ս խօսել, to speak elegantly.
Զպարծանս մեր ըստ երանելոյն պօղոսի պերճ եւ պաճոյճ պատուասիրաբար զարդու յարմարել յուսով. (Մագ. ՟Խ՟Դ։)
as, like;
— գունակ, as;
— զայս օրինակ, thus, in this manner or way;
almost, nearly.
(Նախընթաց խնդրով, հանգոյն ռմկ). Որպէս, ըստ. իբրեւ, հանգոյն. պէս.
ՊԷՍ ԶԱՅՍ ՕՐԻՆԱԿ. մ. Այսպէս. ըստ այսմ օրինակի. կամ գրեթէ այսպէս.