cf. Երկիւղալիր.
· Calfa
Լցեալ կամ լի երկիւղիւ. ահացուցիչ, եւ ահաւոր.
Ահագինս իմն բարբառի, եւ կարի երկիւղալիցս։ Ի քաղցրութիւն փոփոխէ զահագին տեսիլն զայն եւ զերկիւղալից. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Փայլատակմունք երկեղալից. (Վրդն. սղ. ՟Ժ՟Է։)
Զի մի՛ զերկիւղալիցն լուիցուք հրաման, ընկեր զիա՞րդ մտէր այսր. (Սկեւռ. յար.։)
Երկիւղալից սիրով եկից զհետ իմոյ արարչիդ. (Եփր. աղ.։)
Փարատեցոյց զերկիւղալից տրտմութիւն։ Զարհուրեալ պահապանացն՝ երկիւղալի՛ց մեռանէին. (Շար.։)
Անմարմին զօրքն երկիւղալից ահիւ կան առաջի մեծի փառացն աստուծոյ. (Խոսր. պտրգ.։)
Ոմն ի զինուորաց երկիւղալից էր հանապազ ի թշնամեաց. (Ոսկիփոր.։)
that fills the world.
· Calfa
Որ ելից կամ լնու զերկիր. աշխարք լեցնօղ.
Լեառն արձանունակ՝ երկրալիր վիմին. (Նար. կուս.։)
to steal away, to slip away.
· Calfa
Գաղտագնաց փախստեայ լինել. (Յհ. կթ.։)
cf. Գամագիծ՞՞՞գսանեմ.
· Calfa
Չլինէր գամագիտ պաշարման. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Յամուրսն ոչ կարացին լինել գամագիտ. (Արծր. ՟Դ. 7։)
Թերեւս վնասել ինչ կարեմք ... դիւրով կարեմք լինել գամագիւտ. (Փարպ.։)
Աղքատութեամբ ձգեաց նմա գործիս, եւ այնու կարծէր գամագիտ լինել։ Որում ոչ միայն ցեց, այլեւ ոչ մահ կարիցէ գամագիտ լինել։ Չլինիցի ինչ քեզ այնուհետեւ գամագիտ հուրն։ Չտայցէ գամագիտ լինել իւղն այն ի մկանունս մեր՝ ունելեացն նորա. (Ոսկ. մ. ստէպ։)
Յորս հպարտութիւն ամբարտաւանութեան ոչ երբէք կարասցէ լինել գամագիւտ. (Սարկ. քհ.։)
Ոչ այնու ինչ նախանձու կարէ մեզ գամագիտ լինել. (Իսիւք.։)
Վահան, որում չէ հնար ումեք գամագիտ լինել. (Ոսկ. փիլիպ.։)
trepan, awl;
wimble.
· Calfa
, ի-ա հլ. «ծակելու գործիք է, էջ 29. Վստկ. 129, 149, գրուած գելիկան Ճառընտ., գելիկոն Վրք. և վկ. Ա. 504։
Զոմանս՝ գայլիկոնօք ծակէին զպճղունս նոցա, եւ սպանանէին. (Եփր. վկ. արեւ.։)
Գայլիկոնով կամ դրով ծակել (զտունկս). (Վստկ. ՟Մ՟Ժ՟Գ. ՟Մ՟Խ՟Թ. ՟Մ՟Ղ՟Գ։)
muddy, miry, dirty.
· Calfa
Տղմալից. գարշ.
Յեր կինս բացեալ զգայռալիր բերանն ... ածէր զլեզուն զերկրաւ. (Արծր. ՟Ա. 14։)
much cudgeled, punished, chastised;
— առնել, to give a heavy blow with a stick, to strike with a stick;
— լինել, to be struck with a stick.
· Calfa
cf. ԳԱՆԱԼԻՑ. Անդամոց գանալի վիրօք լինել. (Ճ. Ա։)
Գանալի վիրօք ապտակեալ ի բանսարկուէն. (Բենիկ.։)
Գաջիք զնա անտի այսր գանալից չարագան. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 58։)
Մարմինք իւրեանց գանալիցք, եւ զայլոց վէրս ողջացուցանէին. (Եղիշ. առաք.։)
Թօթափեալ զգանալից մորթն իբրեւ զհանդերձ, եւ եղեւ ողջ կատարեալ. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ժ՟Գ.։)
Զվէրս գանալից մարմնոց նոցա բժշկէր. (Ճ. ՟Ա.։)
Գանալից հարուածովք, կամ քըքովք. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։ Ղեւոնդ. ՟Բ։)
Գանալից լիցի. (Ասող. ՟Բ. 2։)
Զոր սիրէ տէր՝ խրատէ. գանալից առնէ զորդի՝ զոր յակն առնու. (Ագաթ.։ Իսիւք.։)
Գանալից արարեալ թշնամանէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
Զիրսն ուրանաս, եւ զբանսն գանալից առնես. այսինքն թշնամանես, կամակորես. (Սեբեր. է։)
to live long.
· Calfa
Երկայնօրեայք լինիցիք յերկրին, կամ ի վերայ երկրին, զոր ժառանգիցէ. (Օրին. ՟Ե. ՟Զ. ՟Ժ՟Ա. ՟Լ՟Բ։)
full of bitterness.
· Calfa
Սոքա են քաղցրաբանք, եւ դառնալիք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Որպէս երբեմն սուրբն շուշան ի դառնալի ծերոց. (Յհ. կթ.։)
deserter;
— լինել, to desert;
to apostatise.
· Calfa
Դասալիքն, որ ի գնդէն յատուկ դարձաւ ի փախուստ. (Պիտ.։)
Եթէ զինուորիմք քրիստոսի, ո՛չ լիցուք դասալիք. (Ոսկ. ղկ.։)
Դասալքից՝ որք թողին զարդարոյն զդաս, վրէժս առնուլ։ Ի բարեպաշտ մարգարէութենէն նա դասալիք եղեւ. (եւ այլն. Փիլ.։)
λειποτάκτης desortor Որ ելիք կամ լքանէ զդաս զինուորութեան իւրոյ, կամ զպաշտաման.
to contradict.
· Calfa
Եթէ ոք յոյժ անմիտ իցէ, չկարէ բանընդդէմ լինել, թէ չիցէ այնպէս. (Ոսկ. ես.։)
heaped up, very full.
· Calfa
ὐπερπληρής superque plenus, copiosissimus, exuberans Լի՝ գեր քան զամենայն. լիազեղուն.
Լի ի կարօտսն, գերալիր ի լիս։ Գերալիր լուսով։ Վասն գերալրին եւ գերագոյն քան զմիտս բարեկենդանութեան. (Դիոն.։)
cf. Ժամադրեմ.
· Calfa
Դարձեալ ժամակալ լինէր՝ ի դարձին միւսանգամ առ հասարակ սատակել. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 7։)
Վարէր զինէր ժամակալ լինէր վասակ, հանդերձ ամենայն զօրօքն եւ այլն. (Բուզ. ՟Դ. 20։)
full of rust, quite rusty, rusty.
· Calfa
Ու՞ր պատմուճանքն ցեցակերք, ու՞ր է արծաթն ժանգալից. (Ոսկ. ղկ.։)
Արծաթն ժանկալից եւ արատաւոր. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
to be addicted to women, abandoned to the lust of women.
· Calfa
Իգամոլ լինել. մոլիլի սէր օտար կանանց.
cf. Իլ.
· Calfa
Մանոցն թել մի ձգէ, եւ տայ զային զիլիկաւ. (Կանոն.։)
առաքեաց զնա առ աղախնեայսն՝ զի վաստակեսցի իլիկ եւ ոստայն. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ժ.։)
Ի ձեռն առեալ զիլիկ մանելին, եւ հիանայր ընդ բանս հրեշտակին. (Գանձ.։)
իլիկն, եւ ասեղն, եւ մախաթն. (Ոսկիփոր.։)
intelligible, comprehensible, perceptible, conceivable;
intellectual, intelligent;
—ք, spiritual intelligences;
— է, it is to be understood, it means.
· Calfa
νοητός, νοερός intelligibilis, intelligentia percipiendus. Ըմբռնելի մտօք. ճանաչելի հոգւով. անկեալ ընդ տեսութեամբ մտաց, եւ ոչ աչաց. հոգեղէն աննիւթ.
Էակացն են ոմանք՝ որ իմանալիք են, եւ են՝ որ զգալիք. արդ իմանալեացն ծայր աստուածայինքն են, եւ զգալեացն՝ մարդկայինքն. (Սահմ. ՟Դ։)
Զհրեշտակացն իմանալի գոլ ասաց զբնութիւնն, այսինքն ո՛չ տեսանելիք եւ շօշափելիք գունակ մարդկան, այլ իմանալիք միայն. (Լծ. ածաբ.։)
Սիոն զգալի լեառն, եւ խաչս իմանալի, զի մտօք իմանի սորա խորհուրդ. (Շ. բարձր.։)
Իմանալի ասէ զլռելեայնն եւ ի միտսեղեալն. իսկ մարմնատեսակ՝ զգլխոյն խոնարհումն. (Մաքս. ի դիոն.։)
հոգւոյ աչօքն տեսանէ զաներեւոյթ յստակ լոյսն ճառագայթից ցալի արեգական. (Եղիշ. ՟Ե։)
Յաւետախաղաց շնորհիւ ցոլացեալ յիմանալի ճառագայթից հոգեւորաց. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Ունի եւ քարինս իմն իմանալիս. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
զիմանալիս մեր մարդ, որ ներքին էր (ի ստորինս), այժմ տրամակայեալ՝ յեղափոխեցաւ վերին. (Մագ. ՟Ե։)
Խստութեամբ սրտի, որպէս խստորով ցանկան զիմանալին իւրեանց մարդ (այսինքն զհոգին սնուցանել). (Լմբ. ատ.։) (որ հայի ի յաջորդ նշ)։
Եթէ ոչ իմանալի, զիա՞րդ եւ մարդ. զի եւ ոչ անմիտ կենդանի մարդն է ... Իմանալի, այլ ոչ անմիտ մարդն. (Առ որս. ՟Թ։)
Հոգին բնական եւ միտքն իմանալի յօրէնս տեառն խորհելով. (Խոսր.։)
յամենեցունց յայսցանէ ազատ են իմանալիքն. (Իգն.։ Իմանալին մարմնական ձայնիւ բարբառէր. Շար.։)
Իսկ ըստ նմանութեանն իմանալի է այսպէս. (Ագաթ.։)
Զոր եթէ զիսկն ոք նկատեսցէ, ունայնութեամբն է իմանալի. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Որ քաջայայտ ի հարցափորձէ այլոց տեսողացն լինի իմանալի. (Պիտ.։)
cf. Իմաստազեղ.
· Calfa
լցեալ իմաստութեամբ հանճարով լի.
իւրոց սիրելեաց զիմաստալից միտսն առնն ծանուցանէր. (Փարպ.։)
very full of tears, melting into tears;
with tears in the eyes.
· Calfa
πανόρδυτος omnino flebilis, lamentabilis Սաստիկ արտասուօք լի. յոյժ արտօսրագին.
Գերարտօսրալից գոչմամբ. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 2։)
tipsy, drunk
· Calfa
Յորժամ կառավարն գինելից իցէ, կառքն ընդ ո՛ր կամին՝ երթան. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Բ։)
cf. Գինարբուք.
· Calfa
Բազում իսկ յափշտակութեամբ լի են այնպիսի գինըմպելիք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
Գինըմպելիս ի լալիս մի՛ արասցեն, աշխար ի վերայ մեռելոյն մի՛ ոք արասցէ. (Կանոն.։)
that may be known, perceivable;
—ք, note, remark.
· Calfa
Պա՛րտ է գիտողին պատկանիլ գիտելումն։ Գիտող ասեն զանձն, իսկ գիտելի զենթակայ իրն։ Ամենայն գիտելիքն, եւ այլն. (Սահմ. ՟Ա։)
Ճառիդ գիտելի եղելոյ՝ այլաբանելի է այսպէս. (Փիլ. լին.։)
Ամենայն գիտելի է նմա (աստուծոյ). (Խոսր.։)
Որ գիտելի է եւ ձերումդ իմաստութեան։ Ի քում գիտելի նետից՝ յետ նախկի գրելոյն հարան յանձին. (Շ. թղթ.։)
Գիտելի էր սրբոցն։ Գիտելի է քեզ։ Վասն ամենեցուն այսպէս գիտելի լինելոյ շնորհիս. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. թղթ. եւ Լմբ. ստիպ.։)
Ոչ միայն առ եղբարս գիտելիս եւ ծանօթս առնես. (Շ. ՟գ. յհ. ՟Գ։)
to retire into a stable.
· Calfa
Արջառք յորժամ բազում ժամանակս գոմամուտ լիցին ի ձմերանի. (Վեցօր. ՟Թ։)
praise-worthy, plausible.
· Calfa
Այր գեղեցիկ՝ գովելի յոյժ. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 25։)
Գովելի, եւ առաւել գովելի, զի վասն կարեաց եւ ցանկութեանց յաղթելոյ ի կերակրոցն կրօնաւորեցաւ. (Եզնիկ.։)
Ապաշխարութիւն անիրաւութեանց գովելի է. (Փիլ. քհ. է։)
Գովելի գունով եւ ձայնիւ. (Արշ.։)
feasible;
maker;
coal.
· Calfa
Ո՛չ զամենայն ինչ գործելի է որդւոց յերեսս հօրն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 29։)
Գործն եւ գործելին առ հասարակ տանջեսցին. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 10։)
Ոչ միայն որ զայն առնեն, այլ եւ որ կամակիցն լինին գործելեացն. (Հռ. ՟Ա. 32։)
Լուսացուցիչ ակն են ամենայն խորհրդոց հաւատաք, եւ գործելի ամենայն իմաստութեան. (Կոչ. ՟Ե։)
Խոտէ եւս զգործսն եւ զգործելիս. (Եզնիկ.։)
cf. Գորովագին.
· Calfa
Գորովալի օրհնաբանէր զորդին իւր սիրելի. (Եփր. ի ծն.։)
Գորովալիր գութ, կամ ողբ. (Ճ. ՟Թ.։ Պիտ.։)
Գորովալիր տուողութիւն. (Խոսր.։)
Նորագոյնս առնէ զձայն իւր գորովալիր նազանօք, եւ աղերսական զօրութեամբ շուրջ փարելով. (Համամ առակ.։)
Որո՞ց ծնօղք առ որդիս այսպէս գորովալիր միշտ ի պատահեալսն լինին, որպէս նա առ աշակերտսն. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Տեսանիցէք զքար, զի գոչեսցէ գորովալիր. (Հ. կիլիկ.։)
Գորովալից գութ, բան. (Փարպ.։ Շ. հրեշտ.։ Իգն.։)
cf. Գորովագին.
· Calfa
Գորովալի օրհնաբանէր զորդին իւր սիրելի. (Եփր. ի ծն.։)
Գորովալիր գութ, կամ ողբ. (Ճ. ՟Թ.։ Պիտ.։)
Գորովալիր տուողութիւն. (Խոսր.։)
Նորագոյնս առնէ զձայն իւր գորովալիր նազանօք, եւ աղերսական զօրութեամբ շուրջ փարելով. (Համամ առակ.։)
Որո՞ց ծնօղք առ որդիս այսպէս գորովալիր միշտ ի պատահեալսն լինին, որպէս նա առ աշակերտսն. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Տեսանիցէք զքար, զի գոչեսցէ գորովալիր. (Հ. կիլիկ.։)
Գորովալից գութ, բան. (Փարպ.։ Շ. հրեշտ.։ Իգն.։)
cf. Գորովագին.
· Calfa
Գորովալի օրհնաբանէր զորդին իւր սիրելի. (Եփր. ի ծն.։)
Գորովալիր գութ, կամ ողբ. (Ճ. ՟Թ.։ Պիտ.։)
Գորովալիր տուողութիւն. (Խոսր.։)
Նորագոյնս առնէ զձայն իւր գորովալիր նազանօք, եւ աղերսական զօրութեամբ շուրջ փարելով. (Համամ առակ.։)
Որո՞ց ծնօղք առ որդիս այսպէս գորովալիր միշտ ի պատահեալսն լինին, որպէս նա առ աշակերտսն. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Տեսանիցէք զքար, զի գոչեսցէ գորովալիր. (Հ. կիլիկ.։)
Գորովալից գութ, բան. (Փարպ.։ Շ. հրեշտ.։ Իգն.։)
full bosomed;
— աղեղն, a bow well drawn.
· Calfa
Ի գրկալիր աղեղանց խուսեաց աշխարհն ամենայն. յն. ձկտեալ. (Երեմ. ՟Դ. 29։)
Գրկալիր սիրով առ ինքն յանձանձէր ածել իբրեւ զորդի սիրելի. (Յհ. կթ.։)
"cf. Գիրկ ընդ խառն լինիմ."
· Calfa
Ի փախուստ դառնալ ի գըրկընդխառն լինելոյ նորա թշնամւոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
closet;
hall;
portico;
gallery, corridor.
· Calfa
-Ոհ, dahlré «սրահ», որ գալիս է հպրս. duvarϑi. «դռան առաջ սիւնազարդ պատշգամ» բառից. սա էլ ծագած պիտի լի-նի duvar «դուռ» բառից, թէև ϑi մասնիկն այլուստ ծանօթ չէ (Bartholomae 766).--ըϑ-> -hl-ձայնափոխութիւնը հարաւային պարսկերէնին յատուկ լինելով՝ dahlīč ձևն էլ հարաւային պարսկերէնին էր յատուկ. հարաւից փոխ առին հիւսիսայինները և այս տեղից էլ անցաւ հայոց. հմմտ. պրս. [arabic word] dahlīz, drhlīz «միջոց ընդ մէջ տանն և դրանն, որ թէ յարկեալ իցէ և թէ ոչ, նաև միջոցն երկուց դրանց»։ Պարսկերէնից են փոխառեալ նաև աֆղան. dahlīǰ, dahlīz «պատշգամ, սեամ», քրդ. [arabic word] dehliz «շէն-քի մուտքը», ասոր. [arabic word] dahlīz, արաբ. [arabic word] dahlīz «տան և դռան մէջտեղը» (Կա-մուս, թրք. թրգմ. Բ. 176)։-Հիւբշ. 133։
ՓՈԽ (borrowing) Վրաց. დალიჭი դալիճի «գահ» (ըստ Չուբինովի).-իսկ ըստ Մառ, Փизιo-лоrъ (1904), էջ լզ. և Иппoл. 63 դալինի (դահլինիշձևից) «որահ» (փոխառեալ հալե-րէնից)։
Նստաւ ի ներքին դահլիճսն, որ էր հրապարակ մեծամեծացն. (Եղիշ. ՟Է։)
Երգիչք որդիք կորխայ. պահեն սոքա զդահլիճ մաշկին. (Ոսկիփոր.։)
ԴԱՀԼԻՃ կամ ԴԱՀՂԻՃ. պ. տիհլիզ, տէհլիզ. թ. դահլիզ, դէհլիզ. παστοφόριον curia, aula Սրահ վարագուրաձիդ, սենեակ ընդարձակ յարքունիս կամ յապարանս ուրեք. դիւան. ... Տե՛ս (Երեմ. ՟Լ՟Է. 4։ Եզեկ. խ. 18. 38։)
trill, modulation, quaver, warbling.
· Calfa
Ո՞վ ետ ճպռան ի վերայ ոստոց զերգսն եւ զդայլայլիկս. (Առ որս. ՟Է։)
Ներդաշնակապէս, այսինքն զդայլայլիկսն նման սմին թեթեւս ընթացուցանել։ Ըստ նմին խորհրդոց եւ ստեղծանին ամենայն դայլայլիկքն հագներգութեամբ. (Մագ. քեր.։)
Զգուսանական դայլայլիկսն. (Երզն. քեր.։)
Դայլայլիկք (ի գիշերի), արբեցութիւնք. (Ոսկ. գծ.։)
Իսկ երաժշտականին՝ այլ իսկ առ դալալիկսն, եւ նմանականսն։ Որ պարերգողսն են, եւ դալալիկսն, մի (գլխաւոր), ոչ նուազ, քան եթէ երեսուն ամաց լինելով. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
cf. Երանելի.
· Calfa
Երանաւոր խոստմանն տեղի։ Երանաւոր դաւանութիւն պետրոսի։ Երանաւոր կերպադրութիւն անճառելի. (Նար.։)
s. pl. groin;
loins, reins;
hip, haunch, thigh;
knees;
lap;
առաջակողմն —նաց, mons Veneris;
քունջ —նաց, groin;
ելանել յերանաց ուրուք, to be horn of, to spring from the loins of;
լինել յերանս հօր իւրոյ, to be yet in the loins of his father;
զ—նս ածել ի վերայ, to infork, to mount, to ride.
· Calfa
μηρίον, μηρία ilia, ilium, femur ὁσφύς lumbus Երեւելի մասն ի մարմնի կից ընդ համանուն մասունսդ Երի, Երիկամունք, Երաստան, եւ Առականք, հանդերձ զստիւ եւ ազդերբ. այսինքն սկսեալ ի կողից եւ ի միջաց եւ ի վայր մինչեւ զբարձս. վարի կողերը ու մէջքը, նստուկը, աճուկը, պուտը.
Ընդէ՞ր ասէ, դի՛ր զձեռն քո ընդ երանաւ իմով... Հրամայէ դնել մերձ ի տեղւոջ ծննդականացն՝ առակելով մաքուր խօսս մերձաւորութեան ... ստուգաբանապէս (ըստ յն) զերանն ասել՝ զայն, որ ոչ ծորէ ոգւոյն տեղի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 86։)
pledge, guarantee, surety, answerable, responsible;
assurer, certifier;
— լինել՝ կալ, to be, to become surety or guarantee;
cf. Երաշխաւորեմ.
· Calfa
Երաշխաւոր լինել բարեկամի, կամ օտարի, կամ լաւագոյն ուխտի. (Առակ. ՟Զ. ՟Ժ՟Է. ՟Ի։ Եբր. ՟Ե. 22։)
Խնդրել հրամայէ, եւ առնուլ երաշխաւոր լինի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
Երաշխաւոր լինին բանիցս իմոց օրէնքն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Երաշխաւոր մեզ եւ այսմիկ լինի պօղոս, ասելով. (Սարկ. քհ.։)
that sings together or with another;
— լինիմ cf. Երգակցիմ.
· Calfa
Այսմ փրկութեան ի գերութենէ եւ դաւիթ երգակից լինի. (Կամրջ.։)
Հոգին սուրբ երգակից լինի ուղղեցելոցն մտօք. (Խոսր. ժմ.։)
perjured, forsworn;
— գտանիլ, լինել, to perjure one's self, to break an oath, to take a false oath.
· Calfa
Հայեա՛ց ի սեդեկիա յերդմնազանց։ Մի՛ երդնուր, զի մի՛ լինիցիս երդմնազանց. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. կան. բենեդ.։)
cf. Երդմնազանց. — լինել, cf. Երդմնահարիմ.
· Calfa
ἑπίορκος pejerator Երդմնակուռ, կամ մոլեալ յերդմունս. ստէպ երդուօղ կամ տարապարտ. որ եւ ստէպ լինի երդմնազանց.
Դատախազ լինի, երդմնահար, ստէ, սուտ վկայէ. (Շ. յկ. ՟Խ՟Բ։)
Երդմնահար լինել առ զուգահաղորդութիւնս, եւ առ այլ ռամկական պատահմունս. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
oath;
swearer;
— առնել՝ լինել, to swear, to affirm or ratify by oath.
· Calfa
Երդմնի եւ դաշնաւոր ընդ նոսա լինել». յն. երդմունս առնել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
visage, face, look, countenance, mien, air;
forehead;
exterior, surface;
person;
eyes, sight;
body;
reputation, honour, respect;
meaning, sense, explanation;
mask;
— կօշկաց, vamp;
վերին —ք յարկաց, roof;
— եւ աստառ, outside and lining;
— դրոց, page;
—ք մի հողոյ, stratum, layer, bed;
ոչ —ք ինչ երեւելիք էին, they were not remarkable or important personages;
եւ քո —ք երթիցեն առաջի նորա, and thou shalt be in their midst or among them;
ըստ ժամանակի եւ —աց, according to the period and people;
զ—օք ջուրց, at the water's level;
upon the face of the deep;
զ—ն քարի տացէ, so much the worse for him;
to his harm or damage;
հոտոյ ընդ —ս հարկանիլ, to perceive the odour, bad smell, stink;
տալ զ—ս խնդրել զտէր, to turn his face towards, to seek God, to be converted;
զ—ս հաստատել, դնել, to turn towards, to go to, cf. Դիմեմ;
դնել զ—ս իւր առնել ինչ, to turn the mind or attention towards, to form or conceive an idea;
—ս առնել, to have regard for, to respect, cf. Ակնածեմ;
յ—ս բերել, գալ, to manifest, to show, to display, to make known, to discover;
to appear, to present one's self;
յ—ս անկանիլ, to appear;
անկանել ի վերայ —աց, to fall prone, to prostrate one's self;
խոնարհիլ անկանիլ —աց, to sulk, to be in ill humour;
ելանել յ—աց ուրուք, to go out of the presence of;
յանդիման լինել միմեանց —օք, to see one another, to meet;
թաքչել յ—աց ուրուք, to hide or conceal one's self, to keep out of sight of some one;
հատանիլ քնոյ յ—աց, to have the sleep broken or troubled, to be unable to sleep more;
ակն առնուլ —աց ուրուք, to honour, to respect a person;
ի խոնարհ կախիլ —աց, to knit one's brows, to be melancholy, to frown, to look displeased, sullen or vexed;
զ—ս ծռել, to make wry faces;
առնուլ զ—ս ուրուք, to assume the appearance of some one, to sustain a part or character, to bear a part;
յ—աց, for, on account of;
յ—աց նորա, for his sake;
յ—աց հօր քոյ, from your father, in your fathers name;
առաջի —աց Տեառն, in presence or before the face of God;
յերեսս, to one's face;
in the face of, cf. Առաջի, cf. Յանդիման;
—, —, առ —, face to face;
man to man;
ինձ — արա, I entreat you! listen to me! do me the favour! առ —ս, ի վերին, externally, apparently;
բացաւ —օք, with the face uncovered;
unmasked (man), unveiled (woman);
barefaced, impudent;
frankly, openly;
ընդ — ամենայն —ս երկրի, over or throughout the whole earth;
հաց —աց, cf. Առաջաւորութիւն;
օծանել զ—ս անոյշ իւղով, cf. Իւղ;
որով —օք, with what an air ! with what audaciousness! ազնիւ —օք, of a handsome countenance;
երեսս առնում, cf. Անձնաւորեմ.
area, superficies, surface.
· Calfa
Երիւք ըստ անձնաւորութեան, եւ կամ ըստ դիմաց (յն. դէմս) ումեք սիրելի իցէ կոչել, եւ եթէ երեսս. (Ածաբ. յայտն.։)
Եւ ոք երեսք երթիցին. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 11։ Ո՛չ երեսք ինչ երեւելիք էին. Ոսկ. մտթ.։)
Իմ եւ քո՝ երկու երեսաց ցուցանելի. (Ոսկ. յհ.։)
ԵՐԵՍՔ. որպէս Աչք. տեսանելիք. տեսութիւն.
Առ երեսս՝ առաքինութեան կեղծաւորին լինել ջատագով. (Յհ. իմ. ատ.)
Յայլոց պատկառի, եւ առնիցէ երեսս. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Գովէին զքեզ յերեսս։ Յերեսս երանել սկսանի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Կլիմաք.։)
Առաքէ (յհ. զաշակերտսն առ յիսուս)՝ յայն երեսս, զի յորժամ տեսցեն զսքանչելիս նորա, հաւատասցեն ի հաւատս նորա։ Բազում երեսք են բանի՝ ըստ բազմութեան երեսաց այսոցիկ՝ որ ուսանին զնա. (Եփր. համաբ.։)
Կրկնոց, երես եւ աստա՝ լիցի». այսինքն ունիցի զարտաքին եւ զներքին կողմն ուրոյն. (Վրդն. սղ.։)
three times, trebly;
very, much;
— ատելի, very hateful, very odious;
— երանելի, very happy, thriee happy, blessed;
— անգամ, three times.
· Calfa
Երիցս չորք հնգիցս՝ կատարէ զվաթսունն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 91։)
Ո՛վ երիցս երանելւոյ, եւ երիցս բարեբաստիկ ոգւոյ, յորում աստուած ոչ անարգի համարեցաւ բնակել շրջել. (Փիլ. լին.։)
Երիցս ատելի երրակ տէրութեանն. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
according to, in relation to, as for, conformably with, agreeably to;
proportionably, at the rate of;
after;
near, relatively;
for, as for;
on;
of;
out;
— իս, — իմումս կարծեաց, according to me, in my opinion;
— իւրում կարի, according to capacity, to the best of one's ability;
այր — սրտին Աստուածոյ, a man after Gods own heart;
կին իցէ քո — միտս, if thou hast a wife after thine own heart;
— բախտի եղեալ նորա, fortunately;
— պատկերի մերում եւ — նմանութեան, in our image and likeness;
— հիւսիսոյ Կխրնոյ, north of Erzeroum;
— անձին, upon one's back;
wearing upon, — the shoulders, — the body;
— ճանապարհին, about the streets;
— հրապարակս գնալ, to pass through, or to wander about the public places;
— բնութեան բարի, naturally or essentially good;
ի չափու կալայց զանձն — օրինակի նորա, I shall be governed by his example;
ելանել — քաղաքն, to go out of town;
այր — առնէ, one after the other;
ամ — ամէ, annually, every year;
օր — օրէ, daily, every day;
— նախահօրն յանցանաց, for the sin of the first father;
— չափու եկամտիցն, in proportion to his income;
— աչս դատել, to judge from the appearance;
— իրետրս պատշաճեալ, well proportioned, symmetrical;
— տեղիս տեղիս եւ — աշխարհս աշխարհս, according to the various places, and different provinces;
— տունս ազգացն՝ ոչխար — երդ, a lamb for every family and every house;
հրաժարել — նմանութիւն, to have no equal, unique;
անցանել — ասհմանս քո, to pass through your confines;
— բանս անցանել, to be inexpressible;
— միտս անցանել, to be beyond understanding, to be past finding out, inconceivable, incomprehensible;
անցանել — չափ, to go beyond;
— ակն լինել յումեքէ, to be far from the sight of, alienated;
— ինքեան, of one's self;
naturally, essentially;
— ամենայնի, totally, in all, entirely;
— այնմ, as is said;
as they say;
— իրիք, — իմիք, in some part, in a certain sense, in some way, or manner;
in part;
— որում, as;
since;
therefore;
— որում..., — նմին, or նոյնպէս, or այսպէս, as..., as;
so..., as;
— օրէն, like, after the fashion of;
— նմանէ, after him;
— այսմանէ, like this, similarly, equally;
եւ որ — այսմանէ.
· Calfa
ԸՍՏ. Աննախդիր բացառականաւ՝ ուր ըստն լինի իբր նախդիր, նշանակէ Հանգոյն եւ Զկնի միանգամայն, այսինքն հետեւելով առաջնոյն նովին կարգաւ եւ նմանութեամբ. կամ որպէս՝ Եւ որ ի կարգին. կամ Եւ այլն. καθεξῆς, ἑφεξῆς sic deinceps μετά, κατά post, juxta, ad, in, de
Ի նոյն տրական հոլով պէսպէս առմունք գտանին՝ բացատրելիք այլովք նախադրութեամբք կամ նախդրովք.
ԸՍՏ. Աննախդիր հայցականաւ, որ եւ աննախդիր տրական, ուր Ըստն կարծի նախդիր, այլ պահէ զբուն նշանակութիւն, որպէս թէ լինէր վերջահոլով տրական.
Աղօթս արասցէ քեզ, ո՛չ իմաստուն մարդ՝ ըստ իս, այլ յիս առաջնորդական պետ ոգին. (Փիլ. լին. ՟Դ. 198։)
Սոյնպէս լինի առընթեր աներեւոյթ բայից՝ յունական ոճով, փոխանակ դերբայի՝ որ չիք առ յոյնս. զոր օրինակ,
Ադամ եղեւ (իբր զմի ի մէնջ), փոխանակ զի ասիցէ, թէ կամեցաւ լինել. այլ եղեւ ըստ դնել մտաց իւրոց չարաց. (Եփր. ծն.։)
Ելին ըստ քաղաքն։ Ելից ըստ քաղաքս. (Ծն. ՟Խ՟Դ. 4։ Ել. ՟Թ. 29։)
Մինչ յաշխարհիս էաք, ըստ ակն էաք ի Տեառնէ. այժմ իբրեւ ելանեմք յաշխարհէ, ըստ տեառն լինիմք. (Ճ. ՟Բ.։)
Բարերար է. ըստ որում Աստուած է. ահագին է վասն զի Տէր է. (Փիլ. լին. ՟Դ. 53։)
Ըստ որում եւ Եսայի ասէ։ Ըստ որում երանելին Պօղոս գրէ. (եւ այլն. Աթ. ՟Ա։)
Իշխանութիւն դատելոյ առնու, ո՛չ ըստ որում բան է եւ Աստուած՝ որդին առնու, այլ ըստ որումն եղեւ մարդ, է՛ համարելի զառնուլն մարդկութեան. (Կիւրղ. գանձ.։)
accusation, blame, reprimand, censure, reprehension, reproach, stain, imputation, criticism;
defect, fault, wrong;
blamable, reprehensible;
— լինել, to be blamed, or scolded;
to accuse, to charge with, to blame, to scold, to censure, to condemn;
to know, to be informed of, to understand;
— լինել ինիք, to obtain, to succeed in, to enjoy, or realize one's wishes;
— յանձն առնուլ, to be blameworthy, to be in the wrong;
reprehensibly;
culpably;
with shame, or remorse.
· Calfa
ԸՍՏԳԻՒՏ ա. μεμπτρός incusandus, reprehensione dignus որպէս Ըստգտանելի. պախարակելի. մեղադրութեան կամ յանդիմանութեան արժանի.
Զի՞նչ անդամ իցէ, որ ըստգիւտն համարիցի ի սքանչելի արարածս մարմնոյս այսորիկ։ Զի՞նչ ըստգիւտ է ի մարմնի քում ստեղծեալ. (Կոչ. ՟Դ. եւ ՟Թ։)
ԸՍՏԳԻՒՏ ԼԻՆԵԼ. որպէս Մեղադրելի լինել. յանդիմանիլ.
Որ լիրբ է մտօք՝ ըստգիւտ լիցի բազմաց. (Սիր. ՟Ժ՟Թ. 5։)
Շատ է այնպիսւոյն պատուհասն՝ ըստգիւտ լինել ի բազմաց անտի. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Եւ որպէս Մեղադիր լինել. պախարակել. յանդիմանել.
Մի՛ ըստգիւտ լինել գունոյս մերոյ. (Պտմ. աղեքս.։)
Չեւ եւս արդար է ըստգիւտ լինել նմա. (Փիլ. սամփս.։)
Այլ երբեմն ըստ հոմաձայնութեան յունին, որպէս Գիտել, ճանաչել. եւ Գամագիւտ լինել, գտանել, հասանել.
Վկայեն եղջերուք բանիս, զորոց անարութիւն յառաջագոյն ըստգիւտ եղեալ բնութեանն (ետ նոցա զէնս զբազմոստեան եղջիւրս). (Փիլ. լիւս.։)
Որով կարասցէ ըստգիւտ լինել խնդրոյն, որում էր ցանկացօղ. (Ճ. ՟Գ.։)
ԸՍՏԳԻՒՏ. մ. Ստգտանելի օրինակաւ. ըստգտանօք. իբրեւ ըստգտեալ. որպէս յանցաւոր. ամօթով. խղճիւ.
Այնպէս ստգիւտ եւ գաղտագողի զյաղթութեանն առնուցուն ի գլուխ զպսակ, թագընկէցք առաւել քան թէ թագառուք լինելով. (Յհ. իմ. ատ.։)
placing the crown on the kings head;
having the hereditary office of crowning the king at his coronation;
— լինել, to crown.
· Calfa
Տալով նմա իշխանութիւն ազգաւ թագադիր լինել Արշակունեաց։ Իշխել նմա թագ ի գլուխ դնել թագաւորին, եւ կոչիլ թագադիր, այլ եւ ասպետ. (Խոր. ՟Բ. 3. եւ 7։)
cf. Թագակից;
— լինիմ, cf. Թագաւորակցիմ.
· Calfa
Զինքն կարծիցէ թագաւորակից մեզ լինել. (Խոր. ՟Ա. 25։)
Թագաւորակից լինել Քրիստոսի. (Երզն. մտթ.։)
cf. Թափանցական;
ելանել, լինել, բերիլ, to penetrate, to pierce;
— լինել մտաց, to think, to understand, to penetrate, to perceive.
· Calfa
Անաստուածի կարծիք են՝ ոչն կարծել զաստուածային ակն ընդ ամենայն թափանցանց լինել. (Փիլ. լին. ՟Ա. 69։)
Կարէ միտքն թափանցանց լինել. (Լմբ. ժող.։)
Յաստուածայնոյն թափանցանց լինելոյ նշուղից. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ի թափանցանց բեւեռացն լինել ի ձեռս եւ յոտս նորա. (Իգն.։)
that penetrates, piercing;
transparent, diaphanous;
— լինել, cf. Թափ անցանել.
· Calfa
ԹԱՓԱՆՑԻԿ. իբր ռմկ. ըստ յն. διαφανής (անդր կամ յայնկոյս երեւելի). diaphanus, pellucidus այսինքն Թափանցելի ի լուսոյ, անդիմահար, լուսանցոյց, (որպէս ապակի, օդ). ի սուրբ գիրս թարգմանի Երեւելի, կամ Պայծառ։ Կան եւ քանի մի վկայութիւնք՝ որք յայս միտս թերեւս ձգեսցին, բայց մարթին եւ ի բուն նշանակութիւն վերածիլ.
Լուսափայլին, եւ դարձեալ ի յազգակիցսն զիւրեանցսն թափանցիկ առնեն. այսինքն փոխանցեն. (Դիոն. ածայ.։)
Ի սիրտն թափանցիկ առնէ զխոցուածն. այսինքն միջամուխ առնէ. (Կլիմաք.։)
(Բեւեռքն) թափանցիկ լինէին ընդ ներբանս ոտից նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի վայրկենի ընդ ամենայն խորհուրդս լինի թափանցիկ (միտքն)։ Հոգւոյն սրբոյ շնորհքն ընդ մաքուր միտսն թափանցիկ լինի։ Եւ նորա յղկելովն թափանցիկ լինի ընդ նորին անօսրութիւնն պայծառութեամբ մտացն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժող.։)
Դիւրին սահմանեցեր զթափանցիկն ընդ անձուկ ծակ ասղան լինել մալխոյ. (Սկեւռ. աղ.։)
that instigates, that advises;
— լինիմ, cf. Թելադրեմ.
· Calfa
(գուցէ Հիւսիչ թելոց բանից. կամ տեղեկացուցիչ, իբր տեղադիր. կամ լծ. յն. թէլիդի՛ր, θελητήρ մեղմիչ. ամոքիչ). Յուշարար. խրատտու. ազդ արարող. հրապուրիչ. յորդորիչ. խորհրդակից.
Որպէս եւ մարգարէն լինէր թելադիր յառաջագոյն, եթէ մոռա՛ զժողովուրդ քո։ Չտամ հրաման, այլ խրատեմ եւ թելադիր լինիմ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3. 10։)
Խորհրդակիցքն՝ անպատշաճ իրաց թելադիր լինէին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ։)
Մի՛ դու նմա թելադիր լինիցիս. (Սեբեր. ՟Բ։)
compunction, repentance, contrition;
penitence;
ի — գալ, ի զղջման լինել, to repent;
ի — ածել, to make repent.
· Calfa
Հետեւեալ լինի շռայլութեան՝ խենեշութիւն, զղջութիւն. (Արիստ. առաք.։)
Գործեալն առ ի սոցանէ՝ առանց զղջութեան լինիցի։ Ոչինչ ներգործեն այսպիսի անձանց զղջութիւնք. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
cf. Զննելի;
observing, examiner.
· Calfa
Իբր Զննելի.
Ոչ վաղվաղակի զերեւելի եւ զննական (բնութիւնս) հաստատեաց. (Սեբեր. ՟Ա։)
smiling, florid, young, graceful;
— հասակ, sprightly youth, youthfulness;
— մանկութիւն, infancy, childhood, the prime of life, best time of life;
— ալիք, gray-beard.
· Calfa
Ըստ զուարթածաղիկ ալեացն զուարճացելոց. յն. վերաստացեալ եւ երեւելի ալեացն. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 23։)
to divert, to exhilarate;
to drive away melancholy, to enliven, to animate, to revive;
— զմիտս, to cheer, to soothe the spirit;
— զլսելիս, to delight the ears, to please, to solace.
· Calfa
Բանից կազմութիւն զուարթացուցանէ զլսելիս. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 40։)
to enjoy, to rejoice, to delight in any thing, to be delighted, to amuse one's self, to be diverted, to play;
to laugh, to jest, to divert one's self;
to flourish;
— սրտի, to rejoice one's heart, to solace;
— ընդ գեզ, to be delighted with beauty;
— իբրեւ զգալարի, to flourish like an herb;
զուարճացեալ ալիք, grey, hairs, hoariness.
· Calfa
τέρπομαι, κατατέρπομαι delector, oblctor Վայելել ախորժանօք յախորժելիս. զբօսնուլ ի հեշտալիս. հրճուիլ. խրախանալ. խայտալ. ախորժելով սիրտը բացուիլ.
Յանձն իւր զուարճացեալ լինէր թագաւորն. յն. քաղցրութեամբ լինէր. (Եսթ. ՟Ա. 10։)
ԶՈՒԱՐՃԱՆԱԼ. τρυφάω delicate vivo, deliciis indulgeo Զուարճալի կեանս վարել. փափկանալ.
who brings news;
— լինիմ, to bring news.
· Calfa
Զի զրուցատարք լինիցին պարսից արքային. (Մամիկ.։)
levy of troops, enrolment, recruiting;
— առնել, լինել, to levy soldiers, to enrol troops, to subsidize an army, to recruit;
— է նա, he is gathering together an army;
he is ready with an army;
— առնել հոգւոց, to select, to separate, or to gather together souls.
· Calfa
Ամազոնաց ի վերայ աթենայ զօրաժողովն. իմա՛, լինելն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Զօրաժողով լինէր Տիմոթէոս, կամ Դեմետր արքայ։ Զօրաժողով է Յուդա։ Զօրաժողով եղեւ յէու ի վերայ Յովրամայ։ Զօրաժողով եղեն ի վերայ Երուսաղէմի։ Մարախ զօրաժողով լինի իբրեւ ի միոջէ հրամանէ օրինօք.եւ այլն։
adj. s. aid, support, help;
defender, partisan;
succour, reinforcement;
—, — օգնականութեան լինել, to aid, to help, to bring succour;
— ունել զոք, to be sustained, or supported by;
որդեակ, — լեր ծերութեան հօր քում, my son, help thy father in his age.
· Calfa
Որդեակ, զօրավի՛գն լեր ծերութեան հօր քում։ Մի՛ լինիր զօրավիգն մեղաւորի. (Սիր. ՟Գ. 14։ ՟Ժ՟Բ. 7։)
Զօրավիգն օգնականութիւն լինել նմա։ Առնու իւր զօրավիգն օգնականութեան զԲենդեգէոս. (Խոր. ՟Բ. 17. 19. եւ ՟Գ. 46։)
(Աստուած) լիցի քեզ զօրաւիգ առ թշնամին արդարութեան. (Ճ. ՟Ա.։)
Որդեակ, զօրավի՛գն լեր ծերութեան հօր քում։ Մի՛ լինիր զօրավիգն մեղաւորի. (Սիր. ՟Գ. 14։ ՟Ժ՟Բ. 7։)
Զօրավիգն օգնականութիւն լինել նմա։ Առնու իւր զօրավիգն օգնականութեան զԲենդեգէոս. (Խոր. ՟Բ. 17. 19. եւ ՟Գ. 46։)
(Աստուած) լիցի քեզ զօրաւիգ առ թշնամին արդարութեան. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Ըղձալի;
optative (mood);
— դիւթութիւն, witchcraft, sorcery, spell, charm.
· Calfa
Յայտարար ըղձից, եւ խանդակաթ. եւ Ըղձալի.
Ըղձական դիւրութիւն, կամ ճառ, նուագերգութիւն, երգ, նուէր ձայնի, խորհուրդք։ Ըղձականք եւ ախորժելիք. (Նար.։)
Ոչ լուաւ, թէ կեցցե՛ս. եւ էր ասացեալս ըղձական, եւ ոչ հրամայական. (Կլիմաք.։)
desirable, to be wished for;
desirous, longing, greedy, thirsty, eager;
— or —ս առնել, to render desirable, to make valuable, interesting, to excite desire;
— լինել, to desire, to wish for, to aspire after, to covet, to long after, to be greedy of.
· Calfa
Որ ինչ կերտէ՝ այսինքն առթէ զիղձ առ ինքն. ըղձալի. շարժիչ կամ լցուցիչ բաղձանաց.
to desire, to wish, to long for;
to guess, to divine;
ողջ լինել ձեզ —, I wish you health, I hope you will enjoy good health;
adieu! good bye!
· Calfa
ԸՂՁԱՄ կամ ԸՂՁԱՆԱՄ. ἑπιθυμέω , εὕχομαι, φρονέω desidero, opto, sapio, voveo, oro, precor Իղձ ունել, իղձ լինել, ըղձիւ բերիլ. բաղձալ. ցանկալ. փափաքել. եւ Ըղձիւք՝ ուխտիւք խնդրել, աղերսել. մաղթել. աղօթել.
Ըղձանամք, զի եւ այլն։ Ըղձայ լինել եւ այլն։ Ըղձացարուք նմանել եւ այլն. (Եբր. ՟Զ. 11։ Փիլ.։)
Ըղձանային այգուն լինելոյ. (Գծ. ՟Ի՟Է. 29։)
Սկսաւ եւ այլ իմն պատիւ ըղձանալ։ ըղձանայր աւելի եւս պատիւ քան զոր ունէրն՝ առնուլ։ Զի՞նչ օգուտ իցէ քեզ ո՛վ մարդ՝ զայլս ի տանջանս ըղձանալ. (Ոսկ. ես.։)
Ըղձանայ զանըղձանալիսն. (Փիլ. տեսական.։)
Ոչ կեանս միայն ըղձանայ որդւոյն, այլ եւ զառաջին՝ Աստուծոյ կեանս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 57։)
very desirable;
— առնել, to make one's mouth water;
— լինել, to desire passionately.
· Calfa
Յոյժ կամ ուխտիւք փափքելի. եւ Կարի ըղձական. մեծափափաք.
Ըղձափափաք աղօթիւք ձեռնարկելի է մաքուր մտաց սրբոց. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
prince, sovereign, despot;
minister;
magistrate;
ruler, governor, chief, commander;
—աց —, — աշխարհի, the sovereign, the king;
prince, crown-prince, heir-apparent;
— զօրուն, general of the army;
—երգոց, cf. Դասապետ;
—ք, the authorities;
— լինել, to rule, to command, to be in power, in authority;
— առնել զոք, to give power to some one;
— էր իւրոց ախտից, he was master of himself, or his own master;
քում գլխոյդ չես —, you are not lord of your own life;
չէ —, he cannot, he is not authorised to;
cf. Թեկն.
· Calfa
ԻՇԽԱՆ ԼԻՆԵԼ. ἅρχω impero τολμάω audeo եւ այլն. որպէս իշխանկարգիլ, ունել իշխանութիւն. կարօղ լինել. եւ Իշխել, համարձակիլ. տե՛ս եւ ի նախադրեալ բանս.
իշխօղ ոք. տիրօղ. տէր հպատակաց. պետ. նահապետ. գըլուխ. առաջնորդ. զօրաւար. նախարար. դատաւոր. աւագանի. վերակացու եւ գլխաւոր ինչ եւ է կարգի. տէր, պարոն, մենծը, գլուխը, աղա, սահապ. որպէս ἅρχων princeps յոքն. ἅρχοντες principes, et magistratus. ... Երկոտասան իշխանք նոցա ըստ ազգաց իւրոց։ Երկիր պագցեն քեզ իշխանք։ Սիւքեմ, որ իշխանն էր երկրին։ Երէց տան իւրոյ՝ իշխան երկրին։ Կացո՛ նոսա իշխանս ի վերայ իմոց խաչանց։ Յանդիման եղեն թագաւորք երկրի, եւ իշխանք ժողովեցան ի միասին։ Իշխան մի մատուցեալ երկիրպագանէր։ Եկն յիսուս ի տուն իշխանին։ Միթէ ոք յիշխանաց հաւատա՞ցի նա։ Իշխանք ազգաց տիրեն նոցա։ Իշխան զօրուն լինիցիս։ Իշխանք ղեւտացւոց։ Իշխան Երգոց (եւ երգչաց)։ Իշխանաւն դիւաց հանէ դա զդեւս. եւ այլն։
Եթէ քում գլխոյդ չես իշխան, զիա՞րդ ընկերին լինիցիս. (Մանդ. ՟Բ։)
թողեալ զքաղցրութիւն իմ՝ երթայցեմ իշխա՞ն լինել փայտից. (Դտ. ՟Թ. 13։)
Իշխան լիցի արկանել ծիրանիս։ Իշխան լիցիս հատանել առանձինն դահեկան. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 43։ ՟Ժ՟Ե. 6։)
Մի՛ ոք իշխան լիցի յանդիման պաշտել զաստուած ի կամս իւր ածէ յառնել զբարին. (Յճխ.։)
Յառաջ քան զմկրտութիւն ընդ զօրս թշնամւոյն մարտնչել իշխան մի՛ լինիր. (Կոչ. ՟Գ։)
sovereignty, principality, lordship;
authority, faculty;
empire, dynasty, sway, rule, dominion, domination;
abselute power;
dignity;
right, privilege;
government, command, power, jurisdiction;
free will, liberty;
licence, exclusive permission;
place, post;
diocese;
—ք, principalities (tho third order in the celestial hierarchy);
հոգեւոր՝ ժամանակաւոր, spiritual and temporal power;
առաւելազանց —, too much authority;
յ— հասանել, to rise to dignities;
to get into office, or power;
տալ ումեք զամենայն —, to empower, to give carte-blanche, or full powers to;
լինել ընդ իշխանութեամբ ուրուք, to be in the power of some one, or dependent on some one;
այս ի վեր քան գիմս է —, that is beyond my power, that surpasses my capacity.
· Calfa
Միոյ իշխանութեան երկու թագաւորք ոչ լինին։ Ամենայն ազգ եւ լեզու որ են ընդ իշխանութեամբ իմով. (Եղիշ.։)
Բարձրելոյն փառաց բարձօղ տէրութիւնք, անյաղթելի զօրութիւնք, վեհագոյն իշխանութիւնք։ Տէրութիւնք վերին, եւ զօրութիւնք հզօրին, ցութիւնք վեհագոյն. (Շար.։)
cf. Լալիւն.
· Calfa
Ընդ երեկոյս հանգիցեն լալիք. (Սղ. ՟Ի՟Թ. 6.)
Վայ վայ.. . արդ եղիցին լալիք նոցա. (Միք. ՟Է. 4։)
Ջանայ խափանել ի մեռելոյն ըզմոլեկան լալիսն. (Կաղանկտ.։)
ամենայնփեսայից լի էին բերանք ողբոց լալութեան. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 28։)
cf. Լալիւն.
· Calfa
Ընդ երեկոյս հանգիցեն լալիք. (Սղ. ՟Ի՟Թ. 6.)
Վայ վայ.. . արդ եղիցին լալիք նոցա. (Միք. ՟Է. 4։)
Ջանայ խափանել ի մեռելոյն ըզմոլեկան լալիսն. (Կաղանկտ.։)
ամենայնփեսայից լի էին բերանք ողբոց լալութեան. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 28։)
to weep, to shed tears, to cry;
— դառնապէս, to weep bitterly, to shed bitter tears;
— վայրապար, զ— կեղծաւորիլ, to have tears at command;
— ի ծաղուէ, to cry with laughing;
— զմեղս իւր, to mourn for, or bewail one's sins;
— զոք or ի վերայ ուրուք, to weep, to bewail, to deplore some one;
cf. Լալիւն.
· Calfa
Ձայն բարձեալ մանկանն՝ լայր։ Ամբարձ զձայն իւր եսաւ, եւ ելաց։ Ելաց զնա հայրն իւր։ Լայի զժողովուրդս զայս։ Մի՛ լայք ի վերայ իմ։ Լալ լալիւն մեծ, կամ ի լալիւնմեծ. եւ այլն։ Զայսպիսի լուսաւոր կեանս յիսարութիւն լալ եւ սգալ. (Մանդ. ՟Է։)
in mutual embrace;
լանջակից լինիմ, to embrace each other, to be embraced.
· Calfa
Որ փարի զայլով՝ լանջ ընդ լանջ կից լինելով. գրկախառն.
tears, weeping;
cf. Լալիւն.
· Calfa
(ի հրամ. Լալ բային). κλαίη, κλαύμα ploratus, -tio;
fletus. Լալիւն. լալումն. ողբ. ողբումն.
haruspex, augur, diviner, soothsayer;
— լինիմ, to examine or consult the entrails, to prognosticate like an augur.
· Calfa
հարցումն հարցանել ի դրօշելոյ, լերդահմայ լինել. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 21։)
adj. prep. near, nigh, next, close to, contiguous;
about, nearly;
— ընդ —, very near, soon, in a short time;
— ի վենետիկ, near Venice;
— է ի մեզ, it is near or quite close to us;
— առ միմեանս, together, one with another, side by side;
— լինել, to be near, ready at hand;
to be on the verge or brink of, at the point of;
— լինել ի մահ, to be at the point of death;
— ի վախճան լինել, to be drawing to a close;
to be approaching one's end;
— բազմիլ, to sit near;
— դնել, to propose;
to confront, to compare.
· Calfa
Հոգեւորականն մեզ մերձ լինիցի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։)
gloomy, dark, obscure, dismal, dull, sombre;
— լինել գինւով, to have the sight or reason obscured, to get drunk, to feel giddy, to feel one's head turn round.
· Calfa
Գուշակէ մթազգած լինել զօր խաչելութեան տեառն. (Լծ. կոչ. (տպ. մթազգաց։))
Զի՞նչ ուրախութիւն իցէ մթազգած լինել (գինւով). (Ոսկ. մ. ՟Գ. 4.) իմա՛ պտոյտ կրել գլխոյ, եւ զամենայն ինչ մթագին տեսանել։
unanimous, of one mind, agreeing;
conformable, equal, uniform, analogous, similar, identical, the same;
with one accord, in concert, unanimously;
cf. Միաբանակեաց;
— հաւանութիւն, unanimity, concord, consent;
— լինել, to agree, to conform to.
· Calfa
Եւ զգալի տարերց քառից՝ հակառակաց միաբանից. (Շար.։)
Որ միանգամ այսմ կաննի միաբան լինին։ Սմին կանոնի միաբան լինել. (Գղ. ՟Զ. 16։ Փիլիպ. ՟Գ. 16։)
cf. Ձայնակից լինիմ.
· Calfa
Եթէ ոչ միաձայնին վկայքն, իւրաքանչիւր կողմանցն լիցի ընտրութիւն առաջի դատաւորացն. (Մխ. դտ.։)
συμφωνέω, ὀμοφωνέω consono, concino. Ձայնակից լինել. համաձայնիլ. միաբանիլ.
prep. adv. until, till, as far as, to;
even to;
that;
— ցայժմ, till now, up to the present, up to this time, hitherto;
— ցայդ վայր, so far, as far as, to that place;
— ցայդր, so far, as far as that, to there;
— ցայս վայր, thus far, as far as this, to here;
— ուրանօ՞ր, how far?
— ցամպս, even to the clouds;
գայ ընդ իս — ի կարս, he goes with me as far as Kars;
կաց or մնա — եկեսցէ, wait till he comes;
— ցե՞րբ, how long?
ոչ ելից — դարձցիս, I will not go out until you return;
— ցբազում ամս, during many years;
— զի, so that, insomuch that;
այնպէս or այնչափ՝ զի, so that;
as well as;
— բազմաց իսկ ասել, so that several people said.
· Calfa
Տանելի է ասել
շ. ՄԻՆՉԵՒ. շ. ὤστε ut, ita ut, sic ut. որպէս Մինչ զի, մինչ, որք չեն յաճախելի իբրեւ զմինչեւն. որ ստէպ վարի առընթեր աներեւոյթ բայի, եւ երբեմն կից ընդ դիմաւորի, եւ դուն ուրեք ընդ դերբայի։ cf. ՈՐՊԷՍ ԶԻ, cf. ՈՒՍՏԻ. որ, անանկ որ, այնչափ որ.
Ժողովեցան առ նա ժողովուրդք բազումք, մինչեւ մտանել նմա ի նաւն, կամ մինչեւ տեղի եւս ոչ լինել՝ եւ ոչ առ դրանն։ Լինի ծառ, մինչեւ գալ թռչնոց, եւ հանդգել յոստս նորա։ Զարմացան ամենեքին, մինչեւ հծծել թնդ միմեանս.եւ այլն։
Այնպէս սիրեաց աստուած զաշխարհ, մինչեւ զորդին իւր միածին ետ։ Այնչափ աղէտ տարակուսի էր ի վերայ անհնարին վշտացն, մինչեւ սիրտն ոխակալ եւ ակն նախանձալից՝ արտասուք քամէին. եւ այլն։
entered, introduced;
well versed in, initiated, instructed, intelligent, expert;
free, frank, bold, daring;
meddlesome;
enterprising, adventurous, venturous;
— լինել, to enter, to push in, to introduce oneself, to go forward or before;
to intrude into, to thrust oneself forward, to intermeddle or interfere;
to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts, to dive into, to explore, to sift;
to undertake, to have a hand in, *to have a finger in every body's pie;
— ձեռամբ գործել, to act freely.
· Calfa
ՄԻՋԱՄՈՒԽ ԼԻՆԵԼ. πρόσβαλλω, ἴημι, εἵω, ἄπτομαι me ingero, adorior, invado, aggredior, adeo եւ այլն. Մխիլ ի մէջ, մտանել ի խորս. յարիլ. յառիլ. խելամուտ լինել. եւ Ձեռնամուխ կամ ձեռներէց լինել.
Զերանելին ղուկաս, որ իրագէտ եւ միջամուխ էր քրիստոսագործ իրացն կատարելոց. (Ագաթ.։)
Միջամուխ լեալ յասորեստան։ Միջամուխ լինէին ի հեթանոսս։ Համագունդ միջամուխ լինէին ի բանս սպանութեան արքայի. (Խոր. ՟Բ. 68։ Իգն.։ Յհ. կթ.։)
Ի քրտունս առաքինութեանն միջամո՛ւխ լիցուք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։ եւ Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ։)
Միտքն միջամուխ լինել ձեռնարկիցեն յազգակիցս եւ յաներեւոյթսն։ Յիմանալիսն միջամուխ լինել հանդերձ զգայութեամբքս. (Առ որս. ՟Է։)
Գութ ամենայն ժողովրդեանն ի քրիստոս փոխեսցի, եւ նմա միջամուխ լինիցի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)