Definitions containing the research արմ : 6357 results

Ծայրալիր

adj.

topful, well filled, very full;
complete, fulfilled, perfect;
— պարապմամբ, in detail, exactly, minutely, in every particular.

· Calfa

NBHL (1)

Եդեալ ծայրալիր պատարմամբ՝ զսկիզբն, զմիջոցն, եւ զկատարումն. (Եղիշ. ՟Ա։)


Ծայրակոտոր

adj.

blunted, pointless;
cut off, mutilated, maimed, mangled;
— առնել, to blunt, to render pointless;
to cut off the extremities, to mutilate, to maim, to mangle;
to lop off;
to retrench, to curtail, to abridge.

· Calfa

NBHL (2)

Մարմինքն ծայրակտուր կոտորէին. (Ոսկ. ես.։)

ծայրակտուր առնել զմարմինն, կամ զկրօնաւորսն. (Սարգ. յկ. ՟Զ։ Վրդն. պտմ.։)


Ծայրակտուր

cf. Ծայրակոտոր.

· Calfa

NBHL (2)

Մարմինքն ծայրակտուր կոտորէին. (Ոսկ. ես.։)

ծայրակտուր առնել զմարմինն, կամ զկրօնաւորսն. (Սարգ. յկ. ՟Զ։ Վրդն. պտմ.։)


Ծայրապտուկք

s.

leaf buds.

· Calfa

NBHL (1)

անպիտան երկրային գիջութիւն ի ծայրապտուղսն յարմարի ... փոխանակ ծայրապտղոցն. (Նիւս. երգ.։)


Ծայրապտուղք

cf. Ծայրապտուկք.

· Calfa

NBHL (1)

անպիտան երկրային գիջութիւն ի ծայրապտուղսն յարմարի ... փոխանակ ծայրապտղոցն. (Նիւս. երգ.։)


Ծայրատեմ, եցի

va.

cf. Ծայրակտուր առնեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Մարդիկ մեռեալք, եւ կենդանիք ծայրատեալք մարմնոյն մասամբք. (Ածաբ. աղքատ.։)


Ծայրատութիւն, ութեան

s.

mutilation;
retrenchment.

· Calfa

NBHL (1)

Ծայրատութիւն մատանց, կամ մարմնոց. (Նար. հդ։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։ Նիւս. ստեփ.։)


Ծանր, նու, նունք, նունց

adj. gr. adv.

heavy, weighty;
massive, voluminous, great;
difficult, bard, onerous, laborious;
disagreeable, troublesome, importunate;
grievous, serious, preponderating;
sluggish, tardy, dull;
hard (of hearing);
strong, rank;
grave;
— քուն, deep sleep;
— կերակուր, indigestible food;
— շունչ, bad breath;
— հարուած, violent blow;
— կին, woman with child;
ծանունս սխալել, to be greatly mistaken;
ծանունս լսել, to give no ear, to pretend not to hear;
— թուիլ, to take ill, to be displeased, angry, enraged;
մի ինչ — թուեսցի քեզ, do not take it ill, do not be displeased;
— է քեզ բանգ այդ, the thing is above your ability;
— է ինձ, that is a heavy sacrifice for me;
թողէք զ— օրինացն, yon have omitted the weightier matters of the law;
heavily;
grievously;
deeply;
vigorously;
seriously;
painfully.

· Calfa

NBHL (3)

Բնութիւնն որպէս յարմարումն (ներդաշնակութիւն) բաղկացաւ յնդդիմացն բարբառոց, ի ծանուէն եւ ի սրոյ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 55։)

Ծանր լլկելովն ճնշեալ զմարմինն՝ չարչարէր։ Ծանունս լսէին, այսինքն դժուարանային ի լուրն. (Երզն. մտթ.։)

Ոմանք ի շանց ոչ կարացեալ զօրութեամբ մարմնոց կռուել՝ մեծամեծս եւ ծանունս հաջեն. (Պտմ. աղեքս.։)


Ծանրախաղաց

cf. Ծանրագնաց.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ պարանոց երկայն ունէր փիղն, ծանրագնաց եւ ծանրախաղաց առ ի պէտս իւրոյ դարմանոյն լինէր. (Վեցօր. ՟Թ.) յն. δυσμεταχείριστος , դժուարաձեռնարկելի։


Ծանրակիր

adj.

heavy, onerous;
insupportable, intolerable.

· Calfa

NBHL (1)

Ծանրակիր մեղքն, կամ բեռն, մարմին, եւ այլն. (Ագաթ.։ Յհ. իմ. ատ.։ Արծր. ՟Գ. 7։ Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։ Նար. ՟Ժ՟Զ։)


Ծանրանամ, ացայ

vn.

to weigh, to be heavy, to grow dull;
to increase, to grow heavier;
to grow worse, to become more grievous;
to be angry, enraged;
— աչաց, to be oppressed by sleep;
to become purblind, to lose one's sight;
— ականջաց, to become hard of hearing;
— կնոջ, to be with child;
— ումեք, to be a burden or a charge to, to molest;
ծանրացեալ ի հոգոց, loaded with anxieties;
careworn;
ծանրացեալ ալեօք, bowed down by the weight of years;
ծանրացեալ էր հասավաւ, he was very old;
ծանրասցի գործ նոցա, let more work be laid on them;
ծանրացաւ պատերազմն ի վերայ նորա, the battle went sore against him.

· Calfa

NBHL (1)

Բժիշկն հոգւոց եւ մարմնոց առանց ծանրանալոյ չոքաւ զկնի. (Երզն. մտթ.։)


Ծանրանդամ

adj.

heavy limbed.

· Calfa

NBHL (1)

Արջ ծանրանդամ է մարմնով. (Վեցօր. ՟Թ։)


Ծանօթական, ի, աց

cf. Ծանօթ.

· Calfa

NBHL (1)

Երկու այսոքիկ ծանօթականք նմա էին, մարմնով չարչարիլն, եւ աստուածութեամբ անչարչարելի գոլ. (Դամասկ.։) յն. առընթեր էին, կամ առ ձեռն պատրաստ։


Ծանօթութիւն, ութեան

s.

knowledge;
notion;
information;
acquaintance, familiarity, friendship;
note, annotation, notice, explanation;
—ս առնել յաւելուլ, to annotate, to comment on.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջ քան զմարմնոյդ՝ զհոգւոյդ ընկալեալ զծանօթութիւն. (Խոր. ՟Ա. 1։)


Ծառայական, ի, աց

adj.

servile, slavish;
զգենուլ զկերպ —, ի — խոնարհիլ պատկեր, to become man, to take the human form.

· Calfa

NBHL (2)

Ծառայական մարմնով, կերպիւ, ձեւով. (Ագաթ.։ Խոսր. Սարգ.։)

Ծառայականք կոչին (բնական առաքինութիւնք), որպէս ի հարկէ հետեւեալք խառնուածոյ մարմնոյն. (Սահմ. ՟Ժ։)


Ծառայակերպ

adj.

humble, like a servant.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ մարմնոյն հնազանդէր ծառայակերպ տեսակաւ հասարակաց հօրն. (Մամբր.։)


Ծառայակից, կցի, կցաց

s.

fellow-servant, helpmate;
colleague, fellow-member, fellow-professor.

· Calfa

NBHL (1)

Քո ծառայիս (այսինքն երկրի) մեզ սորուն ծառայակ ցացս հրաման տացես պատրաստել զդարմանոց մերոց պէտս. (Խոսր.։)


Ծառայատոհմ

adj.

of servile race.

· Calfa

NBHL (1)

Որ է ի զարմէ եւ ի ցեղէ ծառայից. ծառայածին.


Ծառայեմ, եցի

vn.

to serve, to wait upon;
— բանից, մտաց գրոց, to translate literally;
— freely.

· Calfa

NBHL (1)

Զորս դու դարմանեցեր, զորս ծառայեցեր. (Մաշկ.։)


Ծառատունկ, տնկոց

s.

place or streets planted with trees, boulevard;
cf. Ծառաստան.

· Calfa


Ծաւալեմ, եցի

va.

to dilate, to expand, to propagate, to spread;
to extend, to stretch.

· Calfa

NBHL (1)

Այն ինչ վարդագոյն ծայրակարմիր արեգակն ընդ երկիր ծաւալել կամէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 28։)


Ծերակոյտ, կուտի

s. adj.

senate;
assembly of elders;
the ancients;
անդամ ծերակուտի, senator;
վճիռ ծերակուտի, senatus-consultum;
—, — կուտական, senatorial.

· Calfa

NBHL (1)

Զայն եւս զարմացեալ էին վասն նորա ծերակոյտն. այսինքն ժողովեալ ծերքն, հարք. (Վրք. հց. ՟Ի։)


Ծերանամ, ացայ

vn.

to be no longer young, to grow old or aged, to become old, to grow in years, to be on the wane, to arrive at an advanced age, or at extreme old age.

· Calfa

NBHL (1)

Ծերասցի յերկրի արմատ նորա. (Յոբ. ՟Ժ՟Դ. 8։)


Ծերատածեմ, եցի

va.

to tend the aged.

· Calfa

NBHL (1)

γηροκομέω curam senis gero. Տածել եւ դարմանել զծերս. ծերաբոյծ լինել.


Ծիածան, ի, աւ

s.

rain-bow, iris;
halo.

· Calfa

NBHL (1)

ἷρις iris (իբր Ծիր ածեալ, ածօղ. եւ այն՝ որպէս ծիրանազարդ) որ եւ կոչի ԳՕՏԻ ԱՐԱՄԱԶԴԱՑ. եւ ըստ սուրբ գրոց՝ ԱՂԱՂՆ ԱՍՏՈՒԾՈՅ. Կամար սքանչելի եւ բազմագունի երեւեալ յօդս յընդհանրմանէ ճառագայթից արեգական ի ցօղագին ամպս. Ծիրանի գօտի, կանանչ կարմիր գօտի, երկան գօտի, անանակ ՝ (որպէս թէ աղեղնակ).


Ծիծաղ

s.

smile, simper;
laugh, laughter;
derision, sneering;
— բարձրաձայն, burst of laughter;
cf. Ծաղր.

· Calfa

NBHL (1)

Ռամկօրէն եւեթ վարի, իբր Ծաղր, եւ ըստ գրոց լինի արմատ հաճջորդ բառիցդ։


Ծիծաղիմ, եցայ

vn. fig.

to smile, to laugh;
to laugh at, to scoff, to deride, to mock;
to look pleasant, to smile, to laugh;
ընդ քիմս —, to laugh constrainedly;
— ընդ միտս, to laugh in one's sleeve;
մեղմ —, to titter;
— յանդէպս, to giggle;
բարձրաձայն —, to burst out laughing, to laugh out;
— յոյժ յոյժ, յանչափս, to burst, to split ones sides with laughing, to choke with laughter;
չիք ինչ —ղելոյ, there is nothing to laugh at;
եւ —ղեցան յոյժ, and they burst out laughing;
անդ ծիծաղէր լիութիւն եւ գեղեցկութիւն, the whole country laughed with fertility & beauty.

· Calfa

NBHL (2)

Ընդ մարմնապէս ծիծաղելն՝ առ նմին հեծէ հոգեպէս. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)

Մարմնոյն ծիծաղելն փափկութեամբ. այսինքն խնդալ. (Լմբ. ժղ.։)


Ծիրանագոյն, ունի

adj.

purple-hued, purple, purplish, carnation.

· Calfa

NBHL (1)

որ եւ ԾԻՐԱՆԱԳՈՅՆ. Կարմիր իբրեւ զծիրանիս, եւ կանաչագոյն փայլուն.


Ծիրանազգեաց

adj.

clad or arrayed in purple;
royal, imperial, august.

· Calfa

NBHL (1)

Ծիրանազգեստեալ մաքրութեամբ։ Դստերք քո ծիրանազգեստեալ։ Ոսկիաքանդակ ծիրանազգեցիկ կայսերազարմիցն թագ պարծանաց. (Գանձ.։)


Ծիրանազգեստ

adj.

cf. Ծիրանազգեաց.

· Calfa

NBHL (1)

Ծիրանազգեստեալ մաքրութեամբ։ Դստերք քո ծիրանազգեստեալ։ Ոսկիաքանդակ ծիրանազգեցիկ կայսերազարմիցն թագ պարծանաց. (Գանձ.։)


Ծիրանազգեստեալ

adj.

cf. Ծիրանազգեաց.

· Calfa

NBHL (1)

Ծիրանազգեստեալ մաքրութեամբ։ Դստերք քո ծիրանազգեստեալ։ Ոսկիաքանդակ ծիրանազգեցիկ կայսերազարմիցն թագ պարծանաց. (Գանձ.։)


Ծիրանազգեցիկ

adj.

cf. Ծիրանազգեաց.

· Calfa

NBHL (1)

Ծիրանազգեստեալ մաքրութեամբ։ Դստերք քո ծիրանազգեստեալ։ Ոսկիաքանդակ ծիրանազգեցիկ կայսերազարմիցն թագ պարծանաց. (Գանձ.։)


Ծիրանանամ, ացայ

vn.

to become purple;
to be dyed purple.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ կարմրութեամբ իւիք շառագունեալք (ի հաղորդիլն), այլ արեամբ քրիստոսի ծիրանացեալք. (Ոսկ. ի չար.։ Նանայ. վերջբ։)


Ծիրանափայլ

adj.

splendid as purple.

· Calfa

NBHL (1)

Ծիրանեօք կամ որպէս զծիրանիս փայլեալ. կարմրափայլ, եւ կանաչազգեաց. կապուտակ փայլուն.


Ծիրանեգոյն

cf. Ծիրանագոյն.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ԾԻՐԱՆԱԳՈՅՆ. իբր վարդագոյն կարմիր, եւկանաչագոյն, կամ կապուտակ փայլուն.


Ծիրանի, նւոյ, նեաց

adj. fig.

s. zool. purple-fish, Venus-shell;
purple;
purple clothes, stuffs;
imperial dignity;
cf. Ծիրանագոյն, — Տիւրոսի or Ծուրայ, Tyrian purple;
—ս արկանել, to be clad or clothed in purple, to assume the purple;
to assume the imperial dignity.

· Calfa

NBHL (6)

ԾԻՐԱՆԻ. իբր ա. πορφύρεος, -ους, ἁλουργός, -οῦν marinae purpurae colore tinctus, purpureus, -um, violaceus. ծիրանական. ծիրանեգոյն. կարմրերանգ, բոցագոյն, վարդագոյն. եւ Մանուշակագոյն. եւ Ծովագոյն. եւ երփն երփն.

Իբրու գոյն պտղոյ, կարմրերփեան՝ ոսկեփայլ՝ դեղին կանաչախառն. (լծ. եւ թ. զէր, զէրտալի, եւ սարը ). կամ որպէս գոյն ծիրանի (ծիրանի գօտւոյ), յորում է ամենայն ազգ փայլուն գունոց. քանզի եւ ծիրանի ասի ո՛չ միայն վարդագոյնն, եւ ոսկեգոյնն, այլեւ փայլուն մանուշակագոյնն, կանաչն, եւ կապուտակն, ծովագոյն, երկնագոյն. (յն. բօրֆի՛րա. լտ. բու՛ռբուռա լծ. հյ. փրփուր). եբր. էրկիւվան, արկէվան, արկասման. թ. պ. քըրմըզ, իւկէրլէթ, փարանղուն, ֆիրֆիր, պիրֆիր։

Կապուտակ. եւ ծիրանի, եւ կարմիր կրկին։ Ի բեհեզոյ մանելոյ, եւ ի կապուտակէ, եւ ի ծիրանւոյ, եւ ի կարմրոյ մանելոյ։ Կապուտակաւն եւ ծիրանեաւն, եւ կարմրովն։ Զկապուտակ, զծովու ծիրանիս։ Բեհեզս եւ ծիրանիս։ Վարսք գլխոյ քոյ իբրեւ զծիրանի (ոսկեգոյն)։ ծիրանիս զգեցցի։ Զգեցուցին նմա ծիրանիս. եւ այլն։

Քղամիդ կարմիր եւ ծիրանիս. յն. լոկ, ծիրանի։

կարմիր ընդ սեւի եւ ընդ սպիտակի խառնեալ՝ ծիրանի (լինի). (Պղատ. տիմ.։)

Միագոյն եւ նոյն անձրեւ մատուցեալ ի վարդ կարմիր երփն հարկանէ, եւ ծիրանի զմանուշակն երեւեցուցանէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)


Ծիւրեմ, եցի

va.

to debilitate, to weaken, to extenuate, to emaciate, to consume, to make lean or hectic.

· Calfa

NBHL (3)

որով ցաւքն զմարմին մեր ծիւրէ. (Լմբ. սղ.։)

Յաշխատութիւն քննութեան, որով ծիւրեցին ծնկեցին զմարմինս իւրանց փիլիսոփայքն. (Վեցօր. ՟Դ։)

Մարմին (մեռեալ) ծիւրէ անցանէ. յն. ծորի. ῤεῖ defluit.


Ծծակ, ի

s. med. strangles, quinsy.

· Calfa

NBHL (1)

τὰ περιίσθμια tonsillae. ի Բժշկարանի ՝ ըստ վերծանելոյ Ստեփ. լեհ. իբր Ուռոյց կոկորդի յարմատն լեզուի ի ջերմութենէ եւ ի ծարաւոյ առթեալ.


Ծծեմ, եցի

va.

to suck, to imbibe;
to suck up, to absorb;
— զօդ, to breathe the air;
թուղթդ ծծէ, this paper blots.

· Calfa


Լիաբեր

adj.

copious, abundant, fertile, fruitful.

· Calfa

NBHL (1)

Բղխել զառատ պտղոցն լիաբերարմտիս. (Պիտ.։)


Լինդ, լնդի, դաց

s.

gum;
ցաւել լնդաց, to have sore gumes.

· Calfa

NBHL (1)

οὕλον gingiva. գրի եւ ԼԻՆՏ. Միսն՝ որ յարմատս եւ ըստ մէջ ատամանց. լինտ.


Լինելութիւն, ութեան

s.

being, origin, generation, creation, birth;
ի — ածել, to create, to produce from nothing, to call into existence;
յանէութենէ or յոչէից ի — գալ, to be created, to exist.

· Calfa

NBHL (2)

Ամենայն իրի անհնար է առանց պատճառի ի լինելութիւն հասանել։ Հոգի է ամենեցուն գերագոյն որչափ լինելութեան հաղորդեալ են, եւ անմահ իսկ, եւ իշխան ամենայն մարմնոյ. (Պղատ. տիմ. եւ Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)

Փառաբանութիւն անմարմնոցն ի լինելութենէ անտի իւրեանց սկսեալ. (Շ. հրեշտ.։)


Լինիմ, եղէ, լեր, եր, լեալ

v. aux. to be;
to exist, to live;
to consist;
to become, to turn, to make one's self;
to happen, to take place, to occur, to chance;
to come to pass;
— առն, to marry, to be married, cf. Ամուսնանամ;
— ընդ կնոջ ընդ միմեանս, to have commerce with, to be in intimate relation with;
— ընդ ումեք, to stay with, to live together;
— ուրեք, to sojourn;
to dwell;
— բերկրութիւն ուրուք, to be the joy or happiness of;
— այր, to become a man, to arrive at man's estate;
— քահանայ, to be ordained priest;
զի՞նչ լինիցի ընդ իս, what shall I do ? what will become of me ? ի ցնծութիւն եւ ի հիացումն եղեւ աշխարհի, he was the glory and admiration of the whole world;
են նորա երկու որդիք, he has two sons;
իցեն այսոքիկ որպէս եւ են, whatever it may be;
քաւ եւ մի լիցի, God forbid ! արանց եւ կանանց լինէին, they married and were given in marriage;
որ ինչ լինելոց է եղիցի, happen what may ! ողջ լիք or լերուք, adieu! good bye! farewell!

· Calfa

NBHL (3)

Լինիցիք իբրեւ զաստուած։ Անիծեալ լիջիր։ Առ քեզ լիցի դաղձ նորա։ Վասն լինելոյ դոցա մարմին։ Բարի լիցի ինձ վասն քո։ Անթիւ լիցի ի բազմութիւն։ Որ ինչ ցայսմ ոչ եղեւ ինձ, ա՞րդ լինիցի. (Եւայլն։)

Արար նա գաւառապետս, զի եղիցին դարմանել զաղքատս. (Եփր. մն.։)

ԼԻՆԵԼ ԸՆԴ ԿՆՈՋ, կամ ԸՆԴ ՄԻՄԵԱՆՍ. Խառնակիլ ըստմարմնոյ.


Լիութիւն, ութեան

s.

plenty, abundance, fulness;
repletion;
riches;
կեալ ի լիութեան, to live in abundance;
ի —, in abundance, profusely;
ի — բաւականի, sufficiently, enough.

· Calfa


Լլկեմ, եցի

vn. va. to vex, to torment, to oppress, to torture, to maltreat;
to afflict, to trouble, to molest;
to be possessed by devils;
to violate, to deflower, to dishonour;
to ravish.

· Calfa

NBHL (1)

μαστιγόω flagello σκύλλω vexo παρενοχλέω perturbo, molestiam fero ταπεινόω humilio եւ այլն. (արմատն է Լլուկ, ի յանգս բարդութեանց). Խոշտանգել. տանջել. չարչարել. նեղել. աշխատ կամ նկուն առնել. չարչըկել.


Լծակ, աց

s. mech.

lever;
balance;
— քառաթեւին, arms of the cross;
— կշռոյ, beam of an assaying balance;
— թեքեալ or արմկնաձեւ, crook or elbow -;
— արգելիչ, detent -. lever.

· Calfa


Լծակից, կցի, կցաց

gr.

adj. s. bearing the same yoke, yoke-fellow, companion, fellow, colleague, partner;
husband, spouse;
— հարազատութիւն, consanguinity;
— լինել, to be united, accompanied;
to be married. (letters) of similar sounds.

· Calfa

NBHL (2)

Զանձինս (զհոգիս), եւ զլծակից մարմինս. (Դիոն. ածայ.։)

Առաքինութիւն առանց մարմնոյ կցորդութեան ոչ վճարի, այլ լծնկցաւն միշտ կատարին գործիական բարեզարդութիւնք. (Խոսր.։ որպէս եւ Պիտ. ՟Է. ստէպ։ Շ. յկ. ՟Լ՟Է. ՟Կ՟Ե։)


Լծակռուիմ, եցայ

vn.

to quarrel (among yoke-fellows);
to fall out with one's companions, to make a quarrelsome household;
to litigate, to contend, to dispute.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ միայն ընդարմանայ ձեռնդ ... այլ եւ լծակռուիս յաղագս յոլովոյ։ Անհնարին է՝ որք յառաջնումն լծակռուին, եւ այլն։ Հաւատալ պարտ է ասէ, թէ է՛ աստուած. ոչ խուզել եւ ոչ լծակռուել թէ զի՛նչ է. (Բրս. սղ.։)


Լծակռիւ լինիմ

sv.

cf. Լծակռուիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ միայն ընդարմանայ ձեռնդ ... այլ եւ լծակռուիս յաղագս յոլովոյ։ Անհնարին է՝ որք յառաջնումն լծակռուին, եւ այլն։ Հաւատալ պարտ է ասէ, թէ է՛ աստուած. ոչ խուզել եւ ոչ լծակռուել թէ զի՛նչ է. (Բրս. սղ.։)


Լծակցեմ, եցի

va.

to place under the same yoke, to harness together;
to conjoin, to join, to league, to unite, to confederate;
to couple, to pair;
to unite in marriage.

· Calfa

NBHL (2)

Լծակցեցաւ մարմին ընդ հոգւոյ յարարչէն ի պէտս բարեգործութեան. (Խոսր.։)

Ցաւագին մարմնոյլծակցեցաք. (Բրս. հց.)