to besiege, to invest, to beset, to blockade, to occupy, to shut, to encircle, to enclose, to surround;
Ծով տկար աւազովն պաշարեալ՝ չիշխէ անցանել ըստ հրաման. (Եզնիկ.։)
worship;
idolatry;
service.
worship, adoration;
service;
— առնուլ, to be served or ministered to.
λατρεία, λειτουργία, θεραπεία cultus, liturgia, officium, ministerium. Պաշտելն, ըստ ամենայն առման. պաշտելութիւն. cf. ՊԱՇՏՕՆ, տաման.
defence, protection, guard, auspices, patronage, stay, support, favour;
apology, intercession;
service, office;
ընդ պաշտպանութեամբ օրինաց, under the aegis of the Law.
Պաշտպանութիւն՝ որ է ըստ պարզ տեսութեան սպասաւորութիւն. (Լմբ. սղ.։)
protection.
cf. ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹԻՒՆ. ըստ ՟Ա. նշանակութեան.
worship, adoration, latria, religion;
service, office, ministry;
ceremony, mystery;
service, office;
employment, function, duty, post, place;
— աստուածային, divine worship;
— կռոց, idolatry, the worship of idols;
սնոտի —, superstition;
— ննջեցելոց, burial service;
burial;
— բարի, piety, religion, fear of God;
հասարակաց պաշտամունք, public functions;
—, պաշտամունք, Olympic or public games;
ի պաշտամանէ, by profession;
պաշտօնեայ հասարակաց պաշտամանց, the Minister of Public worship;
— առնել, to pay one's court to, to court, to flatter;
— առնուլ, to be honoured or adored, to be ministered to;
— հարկանել, տանել, to serve;
ի պաշտաման կալ, to be in the ministry;
պաշտել զ—, to exercise one's trade or calling;
— տանել, to serve, to worship, to adore;
ի — առնուլ, to adore;
— մատուցանել, to worship, to perform a service agreeable to God;
աստուածական առնուլ —, to cause oneself to be adored like a god;
ի — մտանել, to enter a person's service;
— կատարել, to fulfil a function;
կորուսանել զ—, to lose one's place;
ունել, ժառանգել զ— ուրուք, to take a person's place, to replace one;
— կատարել վասն հոգւոյ ուրուք, to celebrate a mass for the repose of a person's soul;
—ս երգոց կատարել, to sing psalms, to praise;
— ինչ առնելով, — ինչ առնելոյ վասն, through respect, for regard, by adulation.
Օրըստօրէ պաշտամունք։ Օրամուտք ի պաշտօն կամ պաշտաման։ Հանապազորդ կամ հանապազորդեան պաշտօն. (՟Ա. Մնաց. եւ ՟Բ. Մնաց. ստէպ։)
Եթէ պաշտօն, ըստ պաշտամանն։ Զպաշտօնն իմ փառաւոր առնեմ։ Վիճակ պաշտամանս։ Արհամարհեալ լինէին ի պաշտամանն հանապազորդ այրիք նոցա.եւ այլն։
Պաշտօն առնուլ. (Մտթ. ՟Ի. 28։ Մրկ. ՟Ժ. 45.) իմա՛ ըստ յն. սպասաւորիլ, պաշտիլ. διακονηθήναι . որպէս եւ Պաշտօն հարկանել, է սպասաւորել.
colleague, coadjutor;
fellow-servant, help-mate.
Ուստի եւ սովաւ (Պետրոսիւ) ըստ սմին եւ ի նոյն մարտակցութիւն պաշտօնակցաց սորին՝ նոյն երանութիւն աւետագրեցաւ. (Նար. առաք.։)
devout, pious, religious.
Որ այնց ժամանակաց պաշտօնասէր քահանայքն էին։ Ա՛րք աթենացիք, ըստ ամենայնի իբրեւ պաշտօնասէրս տեսանեմ զձեզ. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 19։ Գործ. ՟Ժ՟Է. 22։)
adorer;
servant;
functionary, official, minister.
idolatrous.
Իբր Դիցապաշտ. ըստ յն. հելլենացի կամ հեթանոս.
clerk, official, minister;
servant, domestic, waiter, valet;
administrator, officiating, deacon;
religious, pious;
— արդարութեան, Minister of Justice;
cf. Պաշտօն;
cf. Պատերազմ;
— աստուածային վրէժխնդրութեան, instrument of divine vengeance;
—ք, Therapeutae, servants of God;
—ք արքունեաց, courtiers.
Ըստ բանի ումեմն, թէ ըստ իշխանի քաղաքին՝ եւ պաշտօնեայք նորա. (Գէ. ես.։)
divine office.
Մի՛ իբրեւ ջուր ընդ խողովակ անցանէք անմտաբար ըստ խորհրդական բանըս աղօթիցն՝ զոր մատուցանէք, եթէ սաղմոսերգութիւնք են ... եթէ պաշտօներգութիւն. (Շ. ընդհանր.։)
professor, master, teacher, preceptor, instructor.
from some place;
— —, from several places, in all directions;
ամենայն —, on all sides;
from all quarters;
այլ —, այլուստ —, from another side, elsewhere, in or from another part;
բազում —, յոլով —, from many places;
often, in many ways;
ոչ —, ոչ — այլ —, from no other place, from no other part;
երկիւղ եւ ոչ —, no fear;
ոչ — է իշխանութիւն, եթէ ոչ յաստուծոյ, there is no power but from God;
ոչ գոյր — նմա պատերազմ, no war was undertaken in his time.
ԱՄԵՆԱՅՆ ՈՒՍՏԵՔ. մ. πανταχόθεν undique. Յամենայն կողմանց. յամենայն կողմանէ. ամենայն մասամբ, ըստ ամենայնի. ամմէն դիաց.
to deny;
to disavow, to disown, to disclaim;
— զհաւատս or — ի հաւատոց, to abjure one's faith, to apostatize, to turn apostate, to renounce, to forswear;
— զանձն, to renounce, to deny oneself.
cf. Քող.
Խաչանիշ ուրարամբ ըստ ահարոնի. (Ժմ.։)
friday-breaking, fast-breaking.
Վասն ուրբաթալեզի (կամ ըստ հին ձ. ուրբաթազելի). (Ոսկիփոր.։)
then, consequently;
some where, in some place;
about, near;
some, certain;
աստ —, here;
անագան —, too late, in the end, at last, after much time, finally;
վաղ —, already, before;
վերագոյն —, above;
before;
զքառասնամենիւք — էր, he was about forty years old.
Ուրեմն ըստ եռանկիւնոյ, եւ ուրեմն ըստ վեցանկիւնոյ եւ այլն. (Շիր.։)
somewhere, in some place;
one, some, certain;
some place;
ոչ —, no where;
թէ — գայցէ ի տուն, if he ever returns home;
ի քաղաքի —, in a city;
ի տեղւոջ —, in a place;
ամենայն —, every where;
— —, in some places;
— —, է —, sometimes;
բազում —, in many places.
Է ՈՒՐԵՔ, ՈՒՐԵՔ ՈՒՐԵՔ. Երբեմն. երբէք երբէք. ըստ տեղւոյն. ի տեղիս տեղիս.
separately, apart, aside, privately, severally;
without, except, excepting, save;
separate, different, distinct;
peculiar, particular, private, own, special, individual, proper;
— —, separately, distinctly.
Զոմն մարդն ծանօթագո՛յն բացատրեսցէ՝ մարդ բացատրելով, քան թէ կենդանի. քանզի սա առաւե՛լ ուրոյն ուրումն մարդոյ, իսկ նա հասարակագոյն։ Ոչ է այս ուրոյն գոյացութեանն, այլեւ այլոցն։ Քանոյն մանաւանդ եղիցի ուրոյն յատուկ՝ զոյգ եւ անզոյգ ասիլ։ Ուրոյն յատուկ լիցի որակութեան՝ նմանն եւ աննման ասիլ ըստ ինքեան. (Արիստ. ստորոգ.։)
large hole, pit, ditch.
Ոչ զտեղակալ ջուրցն մօրացելոց ասեմ, որ առանց գնացից եւ առանց շարժելոյ են՝ ըստ օրինակի ոփոց պաշարելոց, որ զետղ առեալ կան՝ արգելեալ կան՝ արգելեալ ի պաշարն. (Վեցօր. ՟Գ։)
some one, some body, any one;
some, one, certain;
այր ոք, a man;
կին ոք, a woman;
ամենայն ոք, every one, every body;
իւրաքանչիւր ոք, each one, any one;
որ ոք, who, whoever, he that;
ո՞ոք, ո՞վ ոք, who ?
եթէ կայցէ՞ ոք այնչափ յանդուգն, is there any one bold enough ?
ոչ ոք, մի ոք, no one, no body, none;
ոչ սիրեմ ոք յարանցդ յայդցանէ, I love none of these men;
երթիջիր առ այր ոք, address yourself to some one else.
(գտանի եւ ումեքիւ, ոքք կամ ոք)) - Ոմն. մի ոմն. եւ Մի. մի ինչ. իմն. ինչ. այս ինչ. τίς, τι aliquis, -qua, -quid;
quidam, quaedam, ullus, ulla, nonnulli եւ այլն. Ի մեզ սեպհական է բանաւորաց, այլ լայնաբար ասի եւ զկենդանեաց եւ զանշնչից ըստ հոմաձայնութեան յունին. մեկը, մեկ քանին.
Խոստովանիմք յերկուց բնութեանց մի (ոմն կամ ոք) լեալ, եւ ի միաւորութեանն ոչ կորուսեալ զմի ոք (այսինքն զմի ինչ) յերկուցն. (Շ. թղթ.) իմա՛ ըստ հոմաձայնութեան յն. դիս (ար. եւ իգ). դի (չէզ) լտ. ա՛լիքուիս, ա՛լիքուա, ա՛լիքուիտ։
the twenty fifth letter of the alphabet, and the nineteenth of the consonants;
seven hundred, seven hundredth.
Գիր բաղաձայն ի կարգէ կրկնակաց, անուանեալ Չա կամ Չայ, թաւ քան զջէ, որ է թաւ քան զճէ. ըստ լտ. չէ, եւ ըստ պրս. եւ թ. չիմ. իսկ յոյնք եւ եբրայեցիք եւ նմանիք նոցին անմասն են յայսպիսի հնչմանց, զորս վերածեն ի գ, կամ ի կ, կամ ի ք.
Ի տառադարձութեան ունի զտեղի կ, եւ գ եւ ք տառից այլոց ազգաց. զի անխտիր ասի՝ աշխարհ չինաց, քինէացւոց, կինաց, գինաց, կամ ճենաց, սինէակւոց, հետեւելով ձայնից զանազան լեզուաց։ Որպէս եւ ի մեզ Չորք եւ Քառք են նոյն. լծ. ընդ պրս. չառ, ջահար. եւ բառս Չոր ըստ թ. է գուրու, եւ ըստ յն. քսիրօ՛ս. յորմէ ռմկ. չիրօզ ՝ ձուկն չորացեալ։
low birth, ignobility;
vileness.
Անցանելով ըստ սահման բնութեան՝ անկանիցիմք ի չազնուութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 21։)
storax.
plum-cake;
cf. Չամչեղէն.
ՉԱՄՉԵԱՅ ՉԱՄՉԵՂԷՆ. Կազմեալն ի չամչոյ. եւ ըստ յն. եւ եբր. նոյն իսկ չամիչն կամ ողկոյզ չամչի.
made of raisins.
ՉԱՄՉԵԱՅ ՉԱՄՉԵՂԷՆ. Կազմեալն ի չամչոյ. եւ ըստ յն. եւ եբր. նոյն իսկ չամիչն կամ ողկոյզ չամչի.
false god, idol.
Որպէս եւ քերթողն (հոմերոս) յայտ առնէ՝ ասելով, ոչինչ ցեղ նման է չաստուածոց անմահից, եւ գետնակոխողաց մահկանացու մարդկան». (Սահմ. ՟Ժ.) ըստ յն. դնի՝ աստուածոց, խառնելով ընդ ճշմարտին աստուծոյ եւ զսուտ աստուածս։ Տե՛ս եւ Աստուածք։
bad, wicked;
hurtful, sinister, dangerous;
mischievous, malicious, spiteful, flagitious, iniquitous;
evil, malice, wickedness, iniquity, perversity, impiety;
trouble, affliction, disaster, misfortune;
—, —աւ, —իւ, —եաւ or —ով, ill, badly, wickedly;
ferociously, ruthlessly, without pity;
—, —ն, այս —, demon, evil spirit;
մահ —, plague, pest, pestilence;
օր —, unlucky day;
ժամանակ —, calamitous times;
— ծառ, worthless tree;
— ջուր, unwholesome, polluted, very bad water;
— ամօթ, bashfulness, sheepishness;
—, —իս առնել, գործել, to harm, to hurt or wrong any one;
—աւ կորուսանել, to destroy cruelly, without pity or remorse;
զ—սն —աւ կորուսցէ, he will miserably destroy the wicked men;
արար — առաջի տեառն, he did evil in the sight of the Lord;
եւ որ — քան զամենայն է, այլ որ — եւսն է, the most disagreeable that can be, the worst, the worst is that, that is worse;
զի մի — եւս ինչ լինիցի քեզ, for fear lest something worse should happen.
Որ ինչ ըստ աստուծոյ կամացն լինի, բարի է. եւ որ ինչ արտաքոյ քան զնորա կամսն՝ այն չար է. (Եզնիկ.։)
Գիտէ աստուած զչար՝ ըստ որում բարի. եւ առ ի նմանէ պատճառք չարիցն՝ զօրութիւնք բարերարք են. (Դիոն. ածայ.։)
cf. Չարաբաստիկ.
cf. Չարաբաստիկ.
Եւ կամ յերկուս որդիս ըզմին (բաժանելով), ըստ նեստորի չարաբաստին. (Շ. խոստ.։)
ill-nature, wickedness, malignity, iniquity, malevolence;
immorality.
Առաքինութեան հաղորդեալն՝ ըստ մարմնոյ եւ ըստ հոգւոյ, քան զայն՝ որ չարաբարութեան է հաղորդեալ՝ կենցաղն, հեշտագոյն գոլով. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
ՉԱՐԱԲԱՐՈՒԹԵԱՄԲ իբր մ. ըստ ՟ա. նշ. κακοήθως malitiose.
evil-star.
Ըստ անմիտ տեսութեան ախտարաց՝ Բաշխօղ զվիճակ չարագործ լինելոյ. այն է րոպէ չար՝ ըստ առասպելաց աստղահմայից.
to do mischief, to work evil, to injure;
to frame plots or conspiracies, to conspire.
κακουργέω maleficus et fraudulentus sum, maligne ago, dolum struo. Չարիս գործել. մանաւանդ ըստ յն. ոճոյ՝ Չարիս նիւթել. չարաչար հնարիլ. խարդախել, դաւաճանել, եւ խեղաթիւրել.
malefaction, misdeed, wicked deed, spiteful or ill-natured action, wickedness, malignity, malice.
Ոչ ըստ սահմանելոյ ինչ հրամանացն եղանին մեղքն մեղանչականացն, այլ ի բռնաւորութենէ չարագործութեանն. (Եզնիկ.։)
evil genius, devil;
possessed with a devil;
diabolical, wicked.
κακοδαίμων malus daemon, sive genius, perditus, miser, infelix. Ունօղ զչար դեւ ի հոգւոջ քան ի մարմնի. չար որպէս զդեւ. եւ ըստ յն. ոճոյ՝ Չարաբաստ. թշուառ. թշուառական.
cf. Չարադեւ.
cf. Չարադեւ՝ ըստ ՟Ա նշ.
cruelly tormented, ill-treated, vexed, oppressed;
very painful, very grievous;
— տանջել, to torment, to torture;
— մեռանել, to die under atrocious tortures.
Կամ ըստ կրկին նշ. անխտիր ասի.
ill-willing, malevolent, ill-intentioned, malignant;
բարեկամ եւ —, friend and enemy.
ըստ յն. պէսպէս. κακός malus κοινοῦν, ἁγνώμων եւ այլն. Որոյ կամքն է չար. որ կամի այլում զչար. չարասէր. չարագործ. անզգամ. չարկամ, սիրտը գէշ.
evil eye, malevolence, envy, jealousy;
immodest, lascivious glance.
prejudice, presumption.
Ունելն զչար սկիզբն, զթիւր սկզբունս. (որ ըստ յն. նախառութիւն. եւ ըստ յետնոց՝ նախապաշարումն) προλείψις praesumptio, anticipata opinio.
illicit gain, usury.
Անազատութեան տեսակք երիս են. չարաշահութիւն, ժլատութիւն, եւ անհաղորդութիւն։ Իսկ չարաշահութիւն է, ըստ որում յամենայն կողմանց շահել խնդրեն, զշահսն քան թէ զամօթն վերագոյն համարելով. (Արիստ. առաք.։)
cf. Չարաչար.
Որք ըստ եւտիքեայ եւ կամ յուղիանեայ չարապէս զմին իմացեալ ասէին. (Յհ. իմ. երեւ.։)
ill-made, deformed, disfigured, very ugly.
Չար ըստ կազմութեան մարմնոյ. չարապատկեր. տգեղ.
tormenting, fastidious, troublesome;
— լինել, to be in difficulties, to suffer extremely.
pessimist, croaker;
cf. Չարատեսիլ.
ՉԱՐԱՏԵՍ ՉԱՐԱՏԵՍԱԿ ՉԱՐԱՏԵՍԻԼ. κακοειδής, δυσειδής mala specie, deformis. Չար տեսլեամբ. դժնեայ ըստ հայեցուածոյ իւրոյ կամ ըստ տեսութեան յայլոց. գարշ. յոռի. չարադէմ. ժանտ.
of a horrible appearance, ill-looking, evil-faced, very ugly, dreadful, horrible.
ՉԱՐԱՏԵՍ ՉԱՐԱՏԵՍԱԿ ՉԱՐԱՏԵՍԻԼ. κακοειδής, δυσειδής mala specie, deformis. Չար տեսլեամբ. դժնեայ ըստ հայեցուածոյ իւրոյ կամ ըստ տեսութեան յայլոց. գարշ. յոռի. չարադէմ. ժանտ.
heterodox;
heretical, erroneous.
Ոչ ըստ չարափառացն կարծեաց. (Շ. թղթ.։)
passion, suffering, torment, pain, vexation, torture;
— քրիստոսի, our Lord's Passion;
—նս կրել, to suffer;
—ն, —նացն, Passover;
առ քեզ արարից զ—նացն, I will keep or eat the Passover with you.
ՉԱՐՉԱՐԱՆՔՆ եւ ՉԱՐՉԱՐԱՆԱՑՆ. որպէս Զատիկ. πάσχα . զի որպէս Պասեք՝ ըստ եբր. է անցք, նոյնպէս եւ Պասքա՝ ըստ յն. չարչարանք.
cf. Չարչարանք.
ՉԱՐՉԱՐՈՒԹԻՒՆ ՉԱՐՉԱՐՈՒՄՆ. cf. Չարչարանք՝ ըստ ամենայն առման.