royal regiment or guard.
· Calfa
Հասանէր անկանէր ի վերայ արքայագնդին. (Բուզ. ՟Դ. 31։)
royal.
· Calfa
ԱՐՔԱՅԱԿԱՆ ԿԱՂԻՆ. որ եւ ԱՐՔԱՅԱԿԱՂԻՆ. κάρυον βασιλικόν nux juglans, omnis fructus durioris corticis Ազնիւ եւ արքայավայել կաղին. այսինքն պտուղ եւ արքայավայել կաղին. այսինքն պտուղ փեճեկաւոր եւ իւրղային անոյշ. որպիսի են ընկոյզն, եւ նուշն. հանգէտ պրս. ձայնիս շահպէլուտ, շահպալուտ
Գաւազանն ահարոնի պտուղ եբեր վաղվաղակի արքայական կաղին. (ուր ի մեզ դնի ընկոյզ. այլք իմանան նուշ) (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
royal;
kinglike, kingly, royally.
· Calfa
Ո՛վ արքայակերպ տէր, քահանայապետ սուրբ, եւ հովիւ բարի։ Քերթ. (մեղեդի լուս.։)
cf. Արքայաշուք.
· Calfa
Ունօղ զյարդ արքայական. արժանի արքայի. իբր արքայավայել, կամ արքայաշուք.
palace or city of the king.
· Calfa
Քրիստոսի արքայարան, սրբոց ժողովարան. (Եփր. խոստ.։ Տօնացոյց.։)
basilisk (lizard).
· Calfa
ԱՐՔԱՅԻԿ ՕՁ. որ եւ ՕՁԱՐՔԱՅԻԿ. եւ ԱՐՔԱՅՕՁԻԿ, ՎԱՍԻԼԻԿՈՅ, ԲԱՍԻԼԻՍԿՈՍ. βασιλίσκος basiliscus serpens Քարբ. օձ մեծ. վիշապ.
royalty, reign, kingdom;
heaven, paradise.
· Calfa
Վասն արքայութեան արքեղայոսի զկնի հերովդի. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8։)
Որպէս Աստուծոյ սեպհական է արքայութիւն, եւ մեզ կամեցաւսեպհական առնել զարքայութիւն ի ձեռն ուղիղ հաւատոց եւ ճշմարիտ վարուց. (Խճխ. ՟Ի։)
Օծ արքայութիւնս, օժանդակեաց թագաւորս։ Արձանացուսցես ընդ հովանեաւ թեւոց սուրբ խաչիդ զարքայութիւնն՝ յաղթող. (Նար. ՟Լ՟Դ. եւ Նար. գանձ խչ.։)
archiepiscopacy.
· Calfa
Ձեռնագրէ յարքեպիսկոպոսութիւն վրաց նահանգին. (Յհ. կթ.։)
royal;
— ճանապարհ, great thourougkfare, high-road.
· Calfa
Արքունական եւ վեհագոյն ամենայն օրինաց՝ սէրն է. (Շ. յկ. ՟Ի՟Զ։)
Արքունական հարսանիք, կառք, տուն, դիւան, սենեակ, ծիրանիք։ Ի վերայ որսոց արքունականաց։ Տանն արքունականի։ Արքունական կերպարան, պէտք, զգեստ, քաղաք, ապարանք, դուռն, պատկեր. եւ այն. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Խոր.։ Պիտ.։ Յհ. կթ. ստէպ։ Նար. ՟Լ՟Գ։)
royal;
aulic;
— ճանապարհ, պողոտայ, high-way, road-way.
· Calfa
Յետադաս անհոլով դնի ստէպ.
Յարքունի վաստակ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ի վերայ որսոց արքունեաց. (Խոր. ՟Ա. 11։)
palace, royal residence;
court, courtier;
յարքունիս առնուլ, գրաւել, to confiscate.
· Calfa
Տուն արքունի, որ միանգամ եւ երկիցս վանք թագաւորի լինիցին, թէպէտ եւ փոխեսցի անտի թագաւորն, որ միանգամ յարքունիսն նուիրեցաւ՝ արքունի կոչ. (Սեբեր. ՟Է։)
Վասն արծաթոյն որ պարտէր յովնաթան յարքունիս. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 15։)
Անսովոր է եզակի ասել.
Զառընթերակայ արքունիսն վարդապետէր. (Ագաթ.։)
Զաժդահակ սպանեալ՝ զարքունիս նորա ի գերութիւն վարէր. (Յհ. կթ.։)
from the Porte of Grand-Seigniors court;
from the public treasure.
· Calfa
ԱՐՔՈՒՆՈՒՍՏ ՅԱՐՔՈՒՆՈՒՍՏ. ἑμ βασιλικοῦ, βασιλικός եւ այլն. եւ այլն. Յարքունեաց. ի թագաւորէն եւ յորոց ըստ նմա. յարքունի դրանէ եւ ի գանձուց. տեվլէթտէն, գափուտան, միրիտէն.
Տացեն նմա յարքոնուստ յամի քսան տաղանդ։ Յարքունուստ լիցի։ Յարքունուստ վճարեսցի։ Տուեալ էր նաժիշտ յարքունուստ։ Վասն կերակրելոյ երկրին նոցա յարքունուստ. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 51։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 41. 44. 45։ Եսթ. ՟Բ. 8։ Գծ. ՟Ժ՟Բ. 20։)
pasturage, pasture, pasture-ground, herbage.
· Calfa
Եդիր ընդ ցիռս վայրի զարօտ նորա. (Ագաթ.։)
ploughman, ploughed husbandman;
ploughed up, tilled;
—, արօրաձիգ առնել, to plough up, to till;
— լինել, to be ploughed up or tilled.
· Calfa
ԱՐՕՐԱԴԻՐ ԱՌՆԵԼ. ἁροτριάω, ἁροτριάζω aro կր. ԼԻՆԵԼ Արօրով վարել զերկիր, հերկել, կամ պատառել. ակօսաբեկ առնել, իրօք՝ կամ նմանութեամբ. որ եւ ԱՐՕՐԵԼ, ԱՐՕՐԱԴՐԵԼ.
Երկրագործ հանդարտեցուցանէ զարօրադիր եզինսն առ մսուրսն հեշտացուցանելով. (Նիւս. ի Թէոդոր.։)
Ամենայն լեառնն արօրադիր ակօսաբեկ լիցի։ Սիովն իբրեւ զագարակ արօրադիր լիցի. (Ես. ՟Է. 25։ Երեմ. ՟Ի՟Զ. 18։ Միք. ՟Գ. 12։)
cf. Արօրադիր առնել.
· Calfa
Ըզբոլոր ապառաժուտն արօրադրելով կակղել. (Պիտ.։)
Արօրադրեալ լիցի հաւատացելոց ի Քրիստոս քաղաքավարութիւն. (Նիւս. ի թէոդոր.։)
noble, excellent, much honoured, very estimable.
· Calfa
πανυπέρτατος eminentissimus Գերապատիւ. գերյարգոյ. գերամեծար. վսեմական.
to ennoble ones self.
· Calfa
Որով առաքեալքն աւագացան, որովք նոքայն մեծացան. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 21։)
court, nobility, grandee.
· Calfa
Աւագնին՝ որ թշնամութեամբ ոխս պահէին յուդայ։ Մեծամեծ աւագանով. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 11։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 2։)
Մեծամեծք աւագանոյն։ Հանդերձ մերամեծ աւագանովն։ Ամենայն երեւելի աւագանօքն (հին տպ. օգնականօք). (Ագաթ.։)
trombone.
· Calfa
Հարցեն փող աւագափող. ն. փողեսցեն փողով մեծաւ. (յԵս. ՟Ի՟Է. 13։)
Զոր մարգարէն աւագափող զնա անուանէ, այսինքն վերջին եւ մահալոյծ եւ կենսառաք. (ձայն. Յհ. իմ. ատ.։)
Տէրն ինքնին քարոզէր հանդարտ եւ քաղցր աղաղակաւ, որ եւ աւագափողն, ասելով, ապաշխարեցէ՛ք եւ այլն. (Սարկ. քհ.։)
greatness, excellence, sublimity, dignity, degree, degree of honour, nobility;
majority.
· Calfa
there is, here is.
· Calfa
Եւ ձեզ քաւութիւն աւադիկ ձերով ապաշխարութեամբ։ Արբոյց եւ ձեզ աւադիկ. (Ագաթ.։)
receptacle for thieves.
· Calfa
Ի հին մատեանս գրի որպէս յն. օ միգրօն ο . Որ՛ մեզ փոխադարձի ի ո, եւ այժմ դրոշմի օ. իմա՛ ի մէջ բաղաձայնից, կամ յառաջ քան զբաղաձայն ինչ ի սկզբն բառից. իսկ ի յանգս եւ յառաջ քան զձայնաւորս հնչի որպէս ավ։ cf. Ւ, եւ cf. Օ։ Սորին վասն անխտիր գրի ի ձեռագիրս, ասաւղ կամ ասող. ասաւղք կամ ասողք. պաւլիս, կամ պոլիս, եւ այլն. զոր օրինակ եւ առ եբրայեցիս, արաբացիս եւ այլն, որպէս եւ առ գաղղիացիս, օտառն՝ գրի ա եւ նշանադրօք։
Աւաղականոց զինքն կազմելոյ՝ հասեալ կալաւ զլեառն. (զոր լինի իմանալ եւ Բո՛ւն աւազակ. որպէս ասի եւ Այր բոզանոց։) Ամայի յինքենէ զաւազականոցն թողլով տեղիս. (Պիտ.։)
bound or confined by sand.
· Calfa
Աւազով կապեալ՝ փակեալ.
Զօրութիւն աւազակապ ծովու. (Պիտ.։)
to assassinate, to plunder, to rob.
· Calfa
Զբազումս աւազակէր ի պարզամհացն ի վիհս կորըստեան. (Վրք. ածաբ.։)
Սնափառութիւն մինչեւ ի վախճան աւազակէ զառաքիութիւն. (Կլիմաք.։)
robbery, depredation, assassination.
· Calfa
Վարին յաւազակութիւնս։ Ի վերայ յարձակել աւազակութեամբք. (Պիտ.։)
Ի վերայ բազում աւազակութեանցն զոր առնէր (յւդա), յաւել եւ զտեառն իւրոյ մատնութիւնն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ղ՟Է։)
full of robbers;
who loves robbery.
· Calfa
Աւազակուտ ազանց տոհմին վրաց. (Նար. խչ.։)
cf. Աւազահիմն.
· Calfa
Շինեալ ի վերայ աւազոյ. աւազահիմն. դիւրաւ փլանելի. վաղափուլ. դիւրակործան.
fallen or ruined from having been built on sand.
· Calfa
Որ աւազահիմն գոլով դիւրաւ փլանի. աւազաշէն.
sandy, gravelly;
—ք, sand-banks, quick-sands, downs;
sand-pit;
խրել յ—ս, to run upon a sand.
· Calfa
ԱՒԱԶԻ ԱՒԱԶԻՆ ԱՒԱԶՈՒՏ. ψάμμινος, ψαμμώδης, ἁμμώδης areneus, arenosus Ուր իցէ աւազ, կամ կոյտ աւազոյ. լի աւազով. աւազոտ.
ԱՒԱԶԻ ԱՒԱԶԻՆ ԱՒԱԶՈՒՏ. ψάμμινος, ψαμμώδης, ἁμμώδης areneus, arenosus Ուր իցէ աւազ, կամ կոյտ աւազոյ. լի աւազով. աւազոտ.
Իբրեւ զառ ի վեր աւազի առ ոտս ծերոց. (Սիր. ՟Ի՟Ե. 27. նոր թարգ։)
Աւազին կայան։ Աւազին ժռիցն։ Ոչ միայն ի դաշտային շամբուտ վայրս, այլ եւ յապառաժ զառ ի կողս, եւ յանհարթ աւազինս. (Պիտ.։)
Զառ ի վեր աւազուտ առ ո. (տիւք ծերոյ. Սիր. ՟Ի՟Ե. 27. Հին թարգ։)
Ծով ընդ աւազուտ դրունսն ոչ անցանէ. իմա՛, աւազով շինեալ ափունք ծովու։
Իբրեւ զառ ի վեր աւազի առ ոտս ծերոց. (Սիր. ՟Ի՟Ե. 27. նոր թարգ։)
Աւազին կայան։ Աւազին ժռիցն։ Ոչ միայն ի դաշտային շամբուտ վայրս, այլ եւ յապառաժ զառ ի կողս, եւ յանհարթ աւազինս. (Պիտ.։)
Զառ ի վեր աւազուտ առ ո. (տիւք ծերոյ. Սիր. ՟Ի՟Ե. 27. Հին թարգ։)
Ծով ընդ աւազուտ դրունսն ոչ անցանէ. իմա՛, աւազով շինեալ ափունք ծովու։
cf. Աւազին.
· Calfa
ԱՒԱԶԻ ԱՒԱԶԻՆ ԱՒԱԶՈՒՏ. ψάμμινος, ψαμμώδης, ἁμμώδης areneus, arenosus Ուր իցէ աւազ, կամ կոյտ աւազոյ. լի աւազով. աւազոտ.
Իբրեւ զառ ի վեր աւազի առ ոտս ծերոց. (Սիր. ՟Ի՟Ե. 27. նոր թարգ։)
Աւազին կայան։ Աւազին ժռիցն։ Ոչ միայն ի դաշտային շամբուտ վայրս, այլ եւ յապառաժ զառ ի կողս, եւ յանհարթ աւազինս. (Պիտ.։)
Զառ ի վեր աւազուտ առ ո. (տիւք ծերոյ. Սիր. ՟Ի՟Ե. 27. Հին թարգ։)
Ծով ընդ աւազուտ դրունսն ոչ անցանէ. իմա՛, աւազով շինեալ ափունք ծովու։
complaint, moan, lamentation.
· Calfa
Անբուժելի վտանդիս աւաղաձայնութեան. (Պիտ.։)
to pity, to complain, to bewail, to lament, to be displeased.
· Calfa
ταλανίζω miserum dico, aerumnosum voco, οἱκτείρω miseror, defleo, lugeo Աւաղ կարգալ կամ տալ. աւաղս արկանել. վա՛յ տալ. ողբալ. կարեկից լինել. ապաշաւել. եղկելի համարել. ափսոսալ, լալ, վա՛խ վա՛խ ըսել կամ ընել, խղճալ.
Մի՛ ղայնոսիկ՝ որք զրկեալք եւ լլկեալք լինին՝ աւաղեսցուք, այլ զայնոսիկ պարտ է աւաղել եւ սգալ, որք առնեն զայս ամենայն վնասս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 40։)
Հանապազօր աւաղելով զինքն. (Խոր. ՟Բ. 60։ ՟Գ. 66։)
Ո՞վ ոք ընդ մի չարեացն հազարս չաւաղեաց։ Որո՞վք ձայնարկութեամբք զքեզ աւաղեցից։ Յորդւոցն լուսոյ աւաղիմ։ Աւաղել զօտարացեալսն մեղօք. (Նար. ՟Ի՟Թ. ՟Խ՟Ը. ՟Հ՟Ա. եւ Նար. երգ.։)
Աւաղեալք ի մարգարէից, վա՛յ անոցիկ ասէ. (Խոսրովիկ.։)
lamentable, deplorable.
· Calfa
Այն սակաւ գնդին՝ ողորմ աւաղիկ աղէտ, զաչս ի վեր համբարձեալ յերկինս. (Նար. տաղ համբ.։)
knowledge of traditions.
· Calfa
Այս աւանդագիտութեան (վասն ծագման աստեղն յակոբայ) սպասեալ մնային մոգքն. (Զքր. կթ.։)
that keeps a deposit;
that preserves the tradition, depositary;
sacrist, sexton.
· Calfa
Յովաննէս աւանդակիր պատուիրանցն. (Ագաթ.։)
cf. Աւանդակիր.
· Calfa
Թէ դնէ մարդ աւանդ, եւ կրակ անկանի եւ այրէ զայն ըստ պատահման, ազատ է ի վճարելոյ աւանդապահն. (Մխ. դտ.։)
Զաւանդապահսդ ուխտից մերոց։ Որ վասն աւանդապահ զգուշութեանն զօրէնս հաստատեաց. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 18։ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 15։)
Աւանդապահքն տային ցմիմեանս մինչեւ ի յովաննէս. զի ի նա հասեալ էր յառաջին նախնեացն իբրեւ յաւանդապահ. (Ագաթ.։)
Որով խաբեալք ... աւանդապահք խաւարի կոչեցան. (Համամ առակ.։)
to consign, to deposit;
to leave, to commit, to deliver, to remit, to transmit;
to recommend;
to toach;
to give;
— զոգի, to give up the ghost, to die.
· Calfa
παρατίθημι, παραδίδωμι. depono, commendo, repono, trado եւ այլն. Տալ ինչ ումեք իբրեւ աւանդ. դնել յաւանդ. եւ Փոխանցել յայլս զբան ինչ պահելի հաւատարմութեամբ. յանձն առնել. յանձնել. էմանէթ վերմէթ վերմէք՝ գօմագ. թէսլիմ եթմէք.
ԱՒԱՆԴԵՄ կամ ԱՒԱՆԴԻՄ. որ եւ ԱՒԵՄ, կամ ԱՒԻՄ. Յաւիւն հարկանիլ. իբր ցնորեալ աստանդիլ. մոլեդնիլ. παροιστρέω. oestro captus insanio (որ ի սուրբ գիրս թարգմանի, զայրանալով զայրանալ լծընկէց լինել).
Զսուրբ աւետարան ուխտին աւանդեցին կնքով. (Փարպ.։)
Որում աւանդեցայք յառակ վարդապետութեան. (Հռ. Զ. 17։)
ԱՒԱՆԴԵԼ ԶՈԳԻ. Յանձն առնել ի ձեռս Աստուծոյ զհոգի իւր. հանել զհոգին. վախճանիլ. փոխիլ ի կենաց. հոգին տալ. ճանընը թեսլիմ էթմէք, թէսլիմ օլունմագ.
consignment, deposit;
tradition.
· Calfa
παράδοσις traditio, δόγμα decretum Աւանդելն, աւանդիլն, եւ աւանդեալն բան. որպէս վարդապետութիւն, ուսումն, օրէնք, պատուիրան, սովորուիւն եւ այն. եւ այն՝ աստուածային, առաքելական, կամ եկեղեցական, կամ մարդկային՝ գովելի կամ պարսաւելի. որ ինչ ի նախնեաց փոխանցեալ իցէ առ յետինս՝ որդւոց յորդիս.
Պինդ կալարուք զաւանդութիւնս՝ զոր ուսարուք եթէ բանիւ, եւ եթէ թղթով։ նախանձախնդիր էր իմոյ հայրենի աւանդութեանցն։ Ունիք զմարդկան աւանդութիւնս.եւ այլն։
Զհնոյն օրինաց, եւ զնորոյս աւանդութեան։ Զայս աւանդութիւն խոստովանութեան. (Նար.։)
Որ եւ լինելով աւանդութիւն քաղաքի՝ իբրու հասարակաց օրէնք մականուանեցաւ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
voice, sound;
melody, harmony;
— ասեմ, to sing.
· Calfa
ԱՒԱՉ կամ ԱՒԱՋ. Ձայն, հնչիւն, մանաւանդ եղանակաւ որպէս երգ, քաղցրաձայնութիւն. մրմունջ. (նոյն բառ է տճկ. ավազ, ավազի, հավա, եւ լտ. վոօքս, իտ. վոչէ. սանս. վաչա։) ձան.
portion of plunder.
· Calfa
Քրիստոսաժողով բանակին աւարմասն առեալ զողորմութեանցն Աստուծոյ բերումն. (Ճ. ՟Գ.։)
to make booty;
to sack, to pillage, to ravage.
· Calfa
Ընդ աւարողի գերել զմիտս ամենեցուն ի հնազանդութիւն Քրիստոսի։ Աւարող ժողովումն. (Պիտ.։)
epilogue, concluding discourse.
· Calfa
Մովսէսի խորենացւոյ աւարտաբանութիւն մերոց հայրենեաց. (Խոր. ՟Ա. 1. ի վերնագրի։)
to terminate, to finish, to end, to complete, to consummate, to close, to conclude, to make an end.
· Calfa
Աւարտեսցես զպէտսն դուզնաքեայ ի վերայ բանիւ (այսինքն վերջաբանութեամբ)։ Բազմազան հալածանօք (զկեանս) աւարտեալ. (Պիտ.։)
Բանաւոր իմացուածովք աւարտել զբանսն. (Խոսր.։)
Զամենայն ի լրումն ածեալ աւարտեաց։ Հրաման սոսկալի կամացն հօր յորդին աւարտեալ։ Շաղկապեալ աւարտեցաւ ի մի բոլոր լրութիւն։ Ո՜վ որքան մեծ է ի քեզդ աւարտեալ խորհուրդ սը՛րբուհի. (Նար. խչ. եւ կուս։)
termination, term, end, completion.
· Calfa
Աւարտելն, աւարտիլն. աւարտ. վախճան. յանգ. կատարումն. լրումն իբր պսակ. ծայր.
Պատուհաս իմոցս պարտուց առանց աւարտման ունի զսահման։ Ի նոյն գիր բերեալ զաւարտումունս տանցն։ Մինչեււ ի լրումն աւարտման բանիս։ Ի յաւարտումն եւրոպէի։ Աւարտումն ամանակի։ Ամբարձար ի կատար աւատման վերնայինն երկնի. (Նար.։)
Յորժամ խորհուրդն չար՝ գործով յաւարտումն գայ. (Լմբ. սղ.։)
ended, finished.
· Calfa
Ո՞ր աւարտուն, եւ ո՞ր անաւարտ։ Աւարանոց եւ անաւարտից. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
to cure, to deliver from sickness;
cf. Հաւաքեմ.
· Calfa
Մի՛ ժողովեսցիս, եւ մի՛ եւս աւաքեսցիս. (Եզեկ. ԻԹ. 5։)