Definitions containing the research աղի : 1524 results

Բեր, ոյ, ոց

s.

product, fruit;
a not in music.

· Calfa

NBHL (1)

Գարնան յօտելն՝ բերքն լաւ է. զի շատ բեր տայ առնուլ՝ քան աշնանն։ Ծաղիկ եւ բեր առնու. (Վստկ.։)


Բերանացաւ

adj. s.

that has a pain in the mouth;
sore mouth.

· Calfa

NBHL (1)

Ցաւ կամ խոց բերանոյ. որ եւ առ Գաղիանոսի Բերան գրի. ἅφθαι ulcera in ore


Բեւեկն, ի

s.

turpentine.

· Calfa

NBHL (1)

ի բառս Գաղիանոսի յիշի Բեւեկն, իբր յն. ալփալ եւ արաբ. բոթմն, կամ պուտմ. թ. մանակօզ, մէնէգիզ։ Դարձեալ անդ Բեւեկնի կռէժ, կամ Բեւկի խէժ, որ եւ յունական ձայնիւ Կողփոնիա ասի, իբրեւ ռետին կողոփոնիայ քաղաքին. κολοφονία colophonia, resina


Բիւրապատիկ

cf. Բիւրազգի.

· Calfa

NBHL (1)

Բիւրապատիկ աղետից, կամ աղիտիւք. (Պիտ.։)


Բղխեմ, եցի

va.

to produce, to cause;
to spread;
to pour.

· Calfa

NBHL (1)

Որ զհայրածինն բղխեցեր զծաղիկ։ Բղխեցեր յարմատոյն յեսսեայ ծաղիկ վայելուչ. (Շար.։)


Բնաբոյս

adj.

natural, innate.

· Calfa

NBHL (1)

ԲՆԱԲՈՅՍՔ. գ. Բոյսք բնականք. ծաղիկք ինքնաբոյսք՝ ունօղք զբուն սեպհական, ուրոյն ի ծաղկանց ծառոց.


Բնաւ, ից

adj. adv.

all, total, entire;
— ոչ, ոչ —, — սիկ ոչ, not, none, never, nothing;
—, — իսկ, totally, entirely, absolutely;
ընդ —, everywhere;
throughly.

· Calfa

NBHL (1)

Իտաղիա զբնաւ իսկ զծովեզրն կոչեմ։ Զբնաւ իսկ զիշխանութիւնն առեալ. (Եւս. քր.։)


Բոգ, ոյ

s. bot. gentian.

· Calfa

NBHL (1)

Խոտ բժշկական. γεντιανή gentiana (Գաղիան.։)


Բոլոր, ի, ով, իւ, ից

adj. s. all total, entire;
garland, crown, circle;
bud, button;
environs;
— գիր, primer.

· Calfa

NBHL (2)

κάλυξ calyculus, rosa clausa Կոկոն. բոլորեալ ծաղիկ. եւ Զարդ վերջաւորօք.

Վառեալ եւ թաղիւ կաճեայ՝ բոլորով ամենեւիմբ պարածածկեալ՝ շահատակէր. (Խոր. ՟Գ. 9։)


Բողբոջազարդ

adj.

having many shoots.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն ծառ յամարայնի զբողբոջազարդ ծաղիկս արձակէ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Բողկ, ից

s.

horse-radish;
կարմիր —, radish.

· Calfa

NBHL (1)

ῤάφανος, ῤαφανίς raphanus կամ -ni Կծուահամ բոլորշի կամ երկայնաձեւ արմատ ուտելի. թրուփ, թուրփ։ (Գաղիան.։ Բժշկ.։)


Բողոք, աց

s.

appeal;
complaint, recourse;
claim, lodging an appeal;
— արկանել բառնալ՝ հարկանել ունել cf. Բողոքեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Կցեցաւ բողոք սահմանաց մովաբացւոյն ընդ բողոքս գաղիմացւոյն. (Ես. ՟Ժ՟Բ. 8։)


Բովանդակեմ, եցի

va.

to assemble, to gather;
to complete, to accomplete, to accomplish, to finish;
to contain, to inclose, to comprehend;
ի համառօտն —, to abridge.

· Calfa

NBHL (2)

Բովանդակեցէ՛ք զգործն ձեր ըստ հանապազորդ սակին։ Ընդէ՞ր ոչ բովանդակեցէք զսակ աղիւսոյն ձերոյ. (Ել. ՟Ե. 13. 14։)

Յառաջ քան զհունձս, յորժամ բովանդակեսցի ծաղիկն. (Ես. ՟Ժ՟Ը. 5։)


Բորեան, ենի

s.

hyena.

· Calfa

NBHL (1)

Որջ բորենից իցէ ... գազանս այս զմեռեալս ուտէ՝ հանելով ի գերեզմանաց։ Ասի դարձեալ, թէ գարշահոտ է բորէ, եւ յորժամ մտանէ յորջ, կարծէ ի տեղւոյն զչար հոտն լինել, եւ յաղագս այնր ի բազում տեղի փոխէ. (Մխ. երեմ.։) Բորեն գրի եւ ի բառս Գաղիանոսի։ Եւ զի արաբացիք անխտիր զգայլն եւ զբորենին կոչեն զէիպ կամ զէպ, ըստ նմին ի Բժշկարանի եդեալ է նաեւ վասն բորենւոյ՝ ԳԱՅԼ ՋՈՐԵԿ, եւս եւ ՃԱԳԱՐ. որպէս եւ ՃԱԳՐԱ ի բառս Գաղիանոսի։


Բոցակիզեմ, եցի

va.

to flame, to pass above the flame;
to burn, to kindle.

· Calfa

NBHL (1)

Նմանութեամբ, Աղէկիզիլ. տոչորիլ սրտի. տապանալ. սիրտը էրիլ, աղիքը կտրտիլ.


Բու, ոց

s. ornith. owl.

· Calfa

NBHL (1)

ԲՈՒ որ եւ ԲՈՒԷՃ. γλαύξ ulula, noctua Թռչուն գիշերային՝ մեծագլուխ եւ տգեղ, տխուր ձայնիւ, բազմատեսակ, բնակեալ առաւել յաւերակս, կամ ի բարձր տանիս. պայգուշ. Տե՛ս (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 16։ Օրին. ՟Ժ՟Դ. 15։ եւ Գաղիան.։)


Բութակ, աց

s.

thumb;
prop, support;
pin, peg;
coppel, crucible;
cork;
ring put on the thumb.

· Calfa

NBHL (1)

(որպէս թէ բոյթ փոքրիկ). Սամիքն, կամ ծակ գործին, զոր ագուցեալ ի սեպս նուագարանաց, եւ պտոյաքեալ պնդեն կամ թուլացուցանեն զաղիս, կամ զթելս.


Բուղխ

s.

bud, germ, offset.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջ քան զամառն՝ յորժամ կատարեսցի ծաղիկն, եւ բուղխն ծաղկիցէ ծաղիկն ազոխացեալ. (Ոսկ. ես. (գրիչն ի լուսանցս մեկնողաբարդնէ՝ բողբոջն. իսկ ի բանն Եսայեայ ասի, Ազոխ։))


Բուռ, բռոյ, ով

s.

lime;
plaster;
varnish.

· Calfa

NBHL (1)

Կամ γύψος gypsum. ճիսս, ճիփս։ (Գաղիան.։ Վստկ. ՟Խ՟Բ. ՟Ճ՟Ի՟Ա.)


Բջիջ

cf. Բճիճ.

· Calfa

NBHL (1)

ԲՋԻՋ որ եւ ԲՃԻՃ. σύριγξ (որ եւ սրինգ). fistula Խորշ մաղի մեղուաց. ծակտի պանի կամ խորոխի մեղու, վեցանկիւնի՝ սրնգաձեւ կամ փողաձեւ.


Բրաբիոն, աց

s. bot.

recompense, prize, laurel, palm;
Tuberose.

· Calfa

NBHL (2)

որ եւ ԲՐԱԲԻՈՎՆ. յն. վռավի՛օն. լտ. պռա՛վիում, եւ բռէ՛միում. βραβεῖον bravium, praemium Յաղթանակ. մրցանակ. վարձ յաղթութեան յասպարիսի. մրցանակ. պսակ, արմաւենի, ձիթենի, դաբնի, ծաղիկ անթառամ, խիլայ, եւ այլն.

ԲՐԱԲԻՈՆ (ծաղիկ). Շուշան. զամպագ, սուսան, թէպէր։ (Բժշկարան.։)


Բրտանամ, ացայ

vn.

to become rude, rough, gross or uncivil;
to thicken.

· Calfa

NBHL (1)

σκληρύνομαι duresco, ξηραίνομαι areo, aresco, τυλοῦμαι calleo, πήγνωμαι pangor, algeo Բիրտ լինել իրաց, այսինքն խիստ եւ պինդ կամ կարծր՝ որպէս բիր կամ փայտ. խստանալ. կոշտանալ. պնդանալ. պաղիլ. չորանալ. քոս կապել. պնտանալ, պինտնալ, կարծրնալ, սառիլ, փատ կտրիլ.


Գազանագոյն

adj.

ferocious, savage.

· Calfa

NBHL (1)

θηριωδέστερος, ἁγριώτερος effraenatior, agrestior Առաւելեալ ի գազանութեան. առաւել ամեհի. կատաղի. վայրենագոյն. դժնդակագոյն. եւ Սաստկագոյն. եավուզ, հիտտէթլի, վահշի.


Գազանանամ, ացայ

vn.

become cruel, savage, to be fierce.

· Calfa

NBHL (1)

θηριόομαι, ἁγριαίνομαι ferocior, efferor, agrestis fio, saevio Իբրեւ զգազան լինել. եւ Ցուցանել զգազանութիւն բնական. եւ Վայրենանալ. կատաղիլ. մոլեգնիլ. սրտմտիլ. գուտուրմագ, ազմագ.


Դի, ոց

s.

dead body, corpse;
carcass.

· Calfa

NBHL (1)

πτῶμα cadaver որ եւ ԴԻԱԿՆ, կունք. Գէշ. շաղիղ. մեռելոտի. մարմին մեռեալ կամ մեռելոյն. մեռել. լէշ. լաշ։ Ա՛յլ է եւ ԴԻՔ, դից։


Դիակն, կանց

s.

corpse, dead body;
պաճուճել գեղովք զ—, to embalm;
առնել — անթուելի, to make great carnage;
դիակունք կռոց, destruction of idols.

· Calfa

NBHL (1)

νεκρός, τεθνικῶς mortuus, κώλα corpora Դի. շաղիղ. մեռեալ. մարմին մարդոյ վախճանելոյ. արձան կործանեալ կամ փշրեալ. մեռել. լեշ. Տե՛ս (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 46։ ՟Լ՟Ա. 8։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 11։ Տոբ. ՟Ա. 21։)


Դիւագին

adj.

devilish, furious, desperate.

· Calfa

NBHL (1)

Մոլեգին. կատաղի որպէս զդեւ.


Դիւանամ, ացայ

vn.

to torment, to play the devil, to enrage.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ այնպէս դիւացեալք, զի յաղիսն եւ ի ծնունդսն ոչ խնայէին. (Ոսկ. ես.։)


Դիւրաթառամ

adj.

that fades easily.

· Calfa

NBHL (1)

Հարստութիւն դիւրաթառամ քան զծաղիկ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 52։)


Դիւրալուր

adj.

condescending, compliant;
gentle, easy, commodious.

· Calfa

NBHL (1)

Դանդաղիմ կարդալ յօգնութիւն զդիւրալուրդ. (Սկեւռ. աղ.։)


Դիւցազնական, ի, աց

adj.

heroic;
epic.

· Calfa

NBHL (1)

Չորից դիւցազնական տաղից. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)


Զայգոյ

adv.

till tomorrow, tomorrow morning.

· Calfa

NBHL (1)

ἑπαύριον crastino die, postridie Ընդ այգն. այգուց. ի վաղիւ անդր.


Զայրանամ, ացայ

vn.

to grow angry, to be enraged, to put one's self in a passion, to fly into a passion, to bluster, to be angry, vexed, exasperated, to lose patience, to fret, to be mad, to inveigh.

· Calfa

NBHL (1)

ἁγανακτέω, θυμόομαι, ὁργίζομαι , ἑξίστημι, ἑκκήνουμαι indignor, furo, irascor եւ այլն. Սաստիկ բարկանալ, սրիլ ի ցասումն. սրտմտիլ. կատաղիլ. դառնանալ սրտիւ. դժկամակիլ. զչարիլ. խիստ սրդողիլ, տաքնալ, տակնուվրայ ըլլալ, դժարը գալ.


Զանալութ

cf. Ընձուղտ.

· Calfa

NBHL (1)

(Օրին. ԺԴ. 5։ Գաղիան.։ Խոր. աշխարհ.։) ուր ասէ՝ գտանիլ ի Գուգարս, որպէս եւ յԵթէովպիա եւ ի հնդիկս։


Զանկիկ

s.

uvula.

· Calfa

NBHL (1)

Ստեղծ Աստուած ի խռչակին միս որպէս սին, որ կոչի զանկիկ, որ պահէ զշունչն անմոլար։ Բերանն որպէս փանդեռն է, եւ օդն որպէս զաղիսն, զանդիկն իբրեւ զէշն, լեզուն որպէս կդընտոց. (Ոսկիփոր.։)


Զառանցեմ, եցի, ցի

vn.

to go astray;
to dote, to rave, to muse.

· Calfa

NBHL (1)

Ի կատարած. Զառանցելոց ժամանակաց։ Վասն զառանցելոց։ Ի վերայ զառանցելոց. յն. այլայլելի կամ այլայլեալ. եբր. շօշան. իբր շուշան, կամ վեցաղի նուագարան. (Սղ. ՟Խ՟Դ. ՟Ծ՟Թ. ՟Կ՟Ը. ՟Հ՟Թ։ Տե՛ս զմեկնիչն։)


Զարօշ, ի

s. bot. germander.

· Calfa

NBHL (1)

χαμαίδρυς (իբր գետնակաղնի) Բոյս ապառաժուտ վայրաց՝ թզաչափ բարձրութեամբ, մանրատերեւ սղոցաձեւ, դառնահամ. որ կոչի նաեւ ԼԵՐԴԱԽՈՏ, եւ ԿԵՆԱՐԱՐ ...։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)


Զբաղեմ, եցի

va.

to intrigue;
to occupy, to amuse;
to distract, to busy.

· Calfa

NBHL (1)

ԶԲԱՂԵՄ ԶԲԱՂԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. περισπάω distraho ἁπατάω fallo Տալ զբաղիլ. պատաղեցուցանել. արկանել ի ցնդմունս. զբաղեցնել, տարտղնել.


Զբաղեցուցանեմ, ուցի

va.

cf. Զբաղեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ԶԲԱՂԵՄ ԶԲԱՂԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. περισπάω distraho ἁπατάω fallo Տալ զբաղիլ. պատաղեցուցանել. արկանել ի ցնդմունս. զբաղեցնել, տարտղնել.


Զբօսանամ, ացայ

vn.

cf. Զբօսնում;
to take some relaxation, to unbend one's mind.

· Calfa

NBHL (3)

Զբաղիլ. եւ դեգերիլ ի զուարճալիս. պարապիլ ի վաստակոց, ոգի առնուլ, եւ դիւրել անձին շրջագայութեամբ, զրուցիւք, եւ այլն. դեգերիլ ախորժանօք յիրս ինչ. զբօսանք ելլալ, ժուռ գալ, սիրտը բացուիլ.

Զբօսանիմք եւ ծիծաղիմք։ Մարմնական պատուովդ զբօսանիս. (Ճ. ՟Ժ. եւ ՟Բ։)

ԶԲՕՍԱՆԱԼ. ԶԲՕՍԱՆԵԼ. μετεωρίζομαι, περισπάομαι impllor, distraho Զբաղիլ ի հոգս. ցնդիլ.


Զբօսանիմ, սայ

vn.

cf. Զբօսանամ.

· Calfa

NBHL (3)

Զբաղիլ. եւ դեգերիլ ի զուարճալիս. պարապիլ ի վաստակոց, ոգի առնուլ, եւ դիւրել անձին շրջագայութեամբ, զրուցիւք, եւ այլն. դեգերիլ ախորժանօք յիրս ինչ. զբօսանք ելլալ, ժուռ գալ, սիրտը բացուիլ.

Զբօսանիմք եւ ծիծաղիմք։ Մարմնական պատուովդ զբօսանիս. (Ճ. ՟Ժ. եւ ՟Բ։)

ԶԲՕՍԱՆԱԼ. ԶԲՕՍԱՆԵԼ. μετεωρίζομαι, περισπάομαι impllor, distraho Զբաղիլ ի հոգս. ցնդիլ.


Զբօսանք, նաց

s.

diversion, relaxation, refreshment, recreation, pastime, sport, amusement, toy;
occupation, distraction, care;
pleasure;
trouble, agitation, flutter of spirit;
water, torrent, tbe ebb and flow;
— ծովու, waves, fluctuation, storm;
— ջրոց, watering places, well watered pleasure-grounds or gardens, lake scenery;
— բարձանց, irrigated uplands;
— հովտաց, pleasant valleys;
— աչաց, proud or naughty glance.

· Calfa

NBHL (1)

Զբօսանք զայն սովոր եմք կոչել, յորժամ մարդ զբաղեալ ի գործ ինչ կամ ի տեսութիւն՝ ի նոյն զբաղի, եւ զայլ ինչ ի հարկաւորացն մոռանայ։ Զբօսանք զայն սովոր եմք կոչել, յորժամ ոք ձայնէ առ մեզ, իսկ մեք ընդ գործ ինչ կամ ընդ խօսս զբաղեալ՝ անտես առնեմք զաղաղակն. (Լմբ. սղ.։)


Զբօսնում, սայ

vn.

to divert one's self, to make morry, to relax one's self, to unbend ones mind, to take some diversion, to recreate ones self;
to play, to amuse one's self;
to refresh one's self;
— (մտաց յաղօթս), to be dissipated, to get heedless.

· Calfa


Գարնային, այնոյ, ոց

adj. s. vernal, spring;
spring.

· Calfa

NBHL (3)

Աւուրք գարնայնոյ։ Ծաղիկ գարնայնոյ. (Թուոց. ՟Ժ՟Գ. 21։ Իմ. ՟Բ. 7։ Խոր. ՟Բ. 41։ Փիլ. լիւս.։)

Գարնանային ժամանակ, կամ ծաղիկք, ծառք, կամ բարեխառնութիւն, յեղանակ, ցօղ, եւ այլն. (Եղիշ.։ Գանձ.։ Յհ. կթ.։ Մագ.։ Նեղոս.։)

Որպէս ծաղիկս գարնանայեաց՝ սուրբքն ներկան ի չարչարանաց. իբր գարնայնոց։


Գարնայնի, այնւոյ

adv.

cf. Գարնային. of or belonging to spring.

· Calfa

NBHL (1)

Օգտակարքն ծաղիկք յիւրեանց բնութեան անդր հասանին գարնայնոյն. (Ագաթ.։)


Գելում, ելի, ելայ

va.

to tighten. fo press, to close;
to wring, to distress.

· Calfa

NBHL (1)

Եգէլ զաղիս նորա. (Դատ. ՟Ե. 30։)


Գեղաղէշ

adj.

pretty, genteel, charming.

· Calfa

NBHL (1)

Գեղաղէշ ծաղիկ, կամ աշխարհիս տեսիլ։ Ծառայք եւ աղախնայք գեղեցկակերպք, եւ յոյժ գեղաղէշք. (Փիլ.։)


Գետարծուի, ծուոյ

s.

ospray, sea-eagle.

· Calfa

NBHL (1)

Արծուի, եւ պասկուճ, եւ գետարծուի։ Ոչ ուտիցէք զարծուի եւ զկորճ եւ զանգղ եւ զգետարծուի եւ զցին. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 13։ Օր. ՟Ժ՟Դ. 13։ եւ Գաղիան.։)


Գետնախնձոր, ոյ

s. bot.

potato, truffle;
camomile.

· Calfa

NBHL (1)

χαμαίμηλον chamaemalum, poma terrae իտ. patata Բերք երկրի ընդ հողով՝ խորտաբորտ. գետնի խնձոր. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)


Գեր

s.

weeping, wailing, noise;
— գործել, to weep;
prep. adv. on, up, above;
more, very, much.

· Calfa