a second or part of a minute.
τὰ δεύτερα secundae. Մանրիկ մասն ժամանակի արդէն մանրելոյ. երկրորդ մասն րոպէի. կէս վայրկեան.
pea, peas;
used up, worn out, old;
cf. Հալ եւ մաշ.
Ոլոռն մանր. կամ ոլոռնաձեւ ընդեղէն. աեւ պրս. մաշ, մաճ. ռմկ. սեւ կամ կանանչ ոլոռ, կպրախ, վայրի եւ ընտանի պիզի .... բի՛զում. իտ. բիզէ՛լլօ.
Կազմեալ կայր մաշ ի դարմանս հիւանդաց, եւ սնափառէր. եւ այլոց սերմանեաց եւ հընդոց ոչ տարեալ՝ այպանեն զնովաւ, եւ դու (ասեն) ծանծաղամիտ գոլով, ըստ որում մաշ կոչիս, փքաս. (Մխ. առակ. ՟Խ՟Զ։)
to use up, to consume, to wear out, to waste;
to corrode, to gnaw, to eat;
to spoil, to destroy;
to make thin or lean, to emaciate, to extenuate;
to afflict, to mortify;
— զժամանակ, to employ, consume, spend, or waste one's time;
— զոգիս, to harass, to vex, to tease the mind with longing;
— զխորհուրդս, to thwart, to baffle.
foggy, hazy, misty, caliginous, cloudy.
Ի գիջին եւ ի մառախղուտ տեղիս մայրեաց. (Խոր. ՟Բ. 6)
fog, haze, mist;
darkness, obscurity;
օր ամպոյ եւ —խղոյ, cloudy and tempestuous or stormy day.
γνόφος, ὀμίχλη , ἁχλύς caligo, nebula, tenebrae θύελλα procella. (գրի եւ վրիպակաւ Մարախուղ. ի ձայնիցս՝ մառ, մառն. եւ խուղ. կամ խուլ կամ հոյլ եւ այլն) Մէգ. բալ. շոգի. օդ թանձր՝ որպէս գոլորշի վերացեալ, կամ ամպ վայրիջեալ եւ զնստեալ իբրեւ զծուխ եւ զշամանդաղ, խոնաւ եւ խոնաւացուցիչ, մթագին եւ մթագնիչ՝ որպէս աղջամուղջ. եւ Մէգ մրրկեալ. մրրիկ. մշուշ, բալ.
pantry, store-room, cellar, larder, buttery;
wine-cellar, wine-vault, canteen.
Սպառէր զմառանս գինւոյն, եւ զկարասս ամենայն մառանացն տայր բաշխել աղքատացն. (Բուզ. ՟Դ. 12։)
butler, steward;
vintner.
Հայրն տեսցէ զմառնպանն եւ զպաշտօնեայս՝ ոչ խռովացուցանել զհիւանդս վասն հարկաւոր պիտոյից. (Լմբ. կան. բենեդ.։)
sharing in, participating;
— լինել, to partake of, to be a party concerned, to take a share.
Որով օրէնսդրին մասնակից գտայց սրբեցեալ։ Մասնակից շնորհընկալ՝ հայրական գթութեանն. (Նար. ՟Կ՟Ը. եւ Նար. կուս.։)
new-born;
woman recently confined.
Որդեա՛կք իմ, զորս դարձեալ վերստին երկնեմ. ո՞ր մայր մատաղածին այնպիսի ձայն արկանիցէ, որպէս եւ նայն. (Ոսկ. եբր.։)
having lately calved.
Որ ունի որթս մատաղս. մատաղամայր. նոր հորթ բերած՝ ծնած.
youth;
growing young again.
Իշավայրաց քինացելոց զարու յաւանակս ի մատաղութեան կտրելոյ. (Եզնիկ.։)
to seal with a signet-ring, to seal up.
Մատանեալն՝ որ կայր ի վերայ մագաղաթի, ունէր վեց կնիք. (Ուռպ.։)
ring;
signet-ring, seal, stamp;
cf. Մատնոց;
ոսկի, ադամանդեայ —, gold-ring;
diamond-ring;
— պատկերեալ, cameo-ring;
հարսանեկան —, wedding-ring;
— կրել, to wear a ring;
կնքել —նեաւ, to seal with a ring.
Զայս ամենայն բարութիւնս նոցա վճիռ տալով դնէ իբրեւ մատանի ի վերայ զաղօթսն առ հայր. (Արշ.։)
cf. Մատենակալք.
Ադրիանոս յաթէնս ձմերեաց, եւ մատենադարանս գործեաց։ Սաստիկ հրայրեացք զմատենադարանսն եւ զայլ եւս բազում կողմանս այրեցին։ Որ զմատենադարանսն ժողովէր դիոդորոս սիկեղացի։ Դիոդորոս յառաջնումն ի պատմական մատենադարանին գրէ։ Ի գումարելոյ դիոդորի մատենադարանացն. (Եւս. քր.։)
written or sculptured by hand.
Նմա մովսէս յաջմէ կայր՝ տախտակն մատնադրոշմ ի ձեռին. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
to betray, to denounce, to discover;
to deliver up, to surrender;
to abandon, to allow, to permit;
— ի ձեռս ուրուք, to give into the hands of, at the mercy of, to deliver up;
— ի վտանգս, to endanger, to expose to peril, to put in jeopardy;
— զոք գազանաց, to throw to the wild beasts, to give as a prey to -;
— զոք սրոյ, to kill, to slay;
— զանձն յանարգութիւն, to debase, degrade or disgrace oneself;
— ի կամս փառամոլ հաճոյից իւրոց, to sacrifice to one's ambition;
զոք ի ծաղր եւ յայպանումն, to quiz, to burlesque, to ridicule;
— զոք ամօթոյ, to cover with shame or confusion;
— զոք սատանայի, to excommunicate;
— զխորհուրդս իւր, to unbosom oneself to, to open one's mind to;
ոչ — զհամբերութիւն, to be patient.
Մատնեսցէ եղբայր զեղբայր։ Մատնեսցեն զմիմեանս։ Մատնեցից զնա ձեզ։ Յուդա իսկարիովտացի, որ եւ մատնեացն զնա.եւ այլն։
thimble.
որ եւ ՄԱՏԱՆԻ ԴԵՐՁԱԿԱՑ. Գործի որ պատէ զծայր միջին մատն առ ի մխել ուժով զասեղն ի կարն.
to draw or bring near, to advance, to put forward;
to present, to offer, to dedicate;
to sacrifice;
ի մէջ —, to relate, to report.
Որ ինչ յաւետարանին ասացեալ է, ի հայր հանեմ. եւ որ ինչ ի հնումն, որդւոյ մատուցանեմ. (Սեբեր. ՟Ա։)
to gain access, to approach, to draw near, to advance, to present or offer oneself, to come, to appear;
to be presented, offered, celebrated;
յառաջ —, to advance, to come or go forward;
cf. Հուպ, cf. վեր.
Մատեաւ յակոբ առ իսահակ հայր իւր։ Եւ մատուցեալ աբրաամ՝ ասէր։ Մատեան աղախնայքն, եւ որդիք նորա, եւ երկիր պագին նմա։ Մատեաւ լիա։ Յետոյ մատեաւ յովսէփ եւ ռաքէլ։ Ի վարագոյրն մի՛ մերձեսցի, եւ առ սեղանն մի՛ մատիցէ։ Մատի՛ք առ տէր, եւ առէ՛ք զլոյս։ Մատիցէ այր ի խորութիւն սրտի իւրոյ։ Մատիցէ սրով եւ ի կաղս եւ ի կոյրս։ Մատեաւ եւ յարդարսն երբեմն փորձ մահու։ Ոչ էք մատուցեալ առ լեառն շօշափելի։ Մատուցեալ էք ի սիովն լեառն։ Իբրեւ յորդիս մատուցեալ է ի ձեզ աստուած.եւ այլն։
to be or become cupbearer, to present drinks, to fill the glasses, to pour out wine;
to administer, to distribute, to dispense.
Զհրաճաշակն բաժակն կենաց մատռուակեցեր քոյոց սիրելեաց իւրոց բաժակաւն իմաստութեան. (Մխ. այրիվ.։)
locust;
grass-hopper;
մարախ քաղցր —, cf. Մատուտակ.
Ածից մարախ սաստիկ։ Ուտիցէք զջորեակդ եւ զխարագլուխ եւ զմարախ։ Հասանէին իբրեւ զմարախ բազմութեամբ։ Ծնունդ մարախոյ գայր։ Ետ ժանգոյ զպտուղս նոցա, եւ զվաստակս նոցա մարախոյ։ Զոմանս մարախոյ, եւ մկանց կոտորեցին հարուծաք։ Լցից զքեզ զօրօք իբրեւ մարախով (կամ մարախաւ)։ Կերակուր նորա էր մարախ.եւ այլն։
cf. Մարգագետին.
մանաւանդ ՄԱՐԳՔ, գաց - պ. եւ ար. մէրճ. λειμών pratum, prata, locus irriguus ἔλος palus (paludis). Դաշտ խոտաւէտ՝ ծաղկաւէտ. վայր ջրարբի.
prophet, seer;
սուտ —, false -;
կին —, prophetess;
փոքր —ք, the Lesser prophets.
Այր մարգարէ է, եւ արասցէ աղօթս վասն քո։ Ահարոն եղբայր քո եղիցի քեզ մարգարէ։ Ո՞ տայր զամենայն ժողովուրդս տեառն մարգարէս։ Դիպեսցիս պարու մարգարէից. եւ նա ի մէջ մարգարէիցն մարգարէանայր։ Եղեւ յառակս, թէ՝ եւ սաւո՞ւղ ի մարգարէս։ Ես մնացեալ եմ մարգարէ տեառն միայն. եւ մարգարէքն բահաղուն եւ ՟Ծ, եւ մարգարէք անտառին ՟Ն. եւ այլն։
prophetic;
— ոգւով, by a — spirit.
Կայր զօրութիւն նշանացն եւ արուեստիցն ի մարգարէակիր մարմին մարգարէին մեռելոյ. (Կոչ. ՟Ժ. (յն. այլազգ։))
begetting a prophet;
born of a prophetess.
Ծնօղ կամ մայր մարգարէի. (եղիսաբէթ, աննա, եւ այլն)
cf. Մարգճակ.
ՄԱՐԳՃԱԽԻՆ ՄԱՐԳՃԱԿ. Մարգ ճախին կամ ճակ, այսինքն ճախնային. խոնաւուտ եւ ջրարբի վայր մարգագետնոյ.
marshy meadow.
ՄԱՐԳՃԱԽԻՆ ՄԱՐԳՃԱԿ. Մարգ ճախին կամ ճակ, այսինքն ճախնային. խոնաւուտ եւ ջրարբի վայր մարգագետնոյ.
inhabited by man.
Յայնկոյս մարդաբնակ՝ զկինոբայ աշխարհն. (Մխ. այրիվ.։)
Արտաքոյ վայրաց մարդաբնակ աշխարհիս. (Պիտառ.։)
man-stealer.
Եթէ ըմբռնեսցի այր ոք մարդագող (այսինքն գողացող զմարդ ոք) յեղբարց իւրոց յորդւոցն իսրայէլի. (Օր. ՟Ի՟Դ. 7։)
cf. Մարդախոշոշ.
Փախուցեալ ի հայրասպան մարդախողխող հօրեղբարց իւրոց։ Մարդախողխող տեսանելով զհայր առ որդի. (Եղիշ. ՟Գ. եւ Եղիշ. դտ.։)
slaughtering or massacring man, murderous, killing, bloody, sanguinary, cruel;
cut-throat, homicide.
Փախուցեալ ի հայրասպան մարդախողխող հօրեղբարց իւրոց։ Մարդախողխող տեսանելով զհայր առ որդի. (Եղիշ. ՟Գ. եւ Եղիշ. դտ.։)
begetting a man;
fabulous tree feigned to produce men.
ἁνθρωποτόκος hominis genitrix. Ձայն պղծոյն նեստորի, որ ծնօղ լոկոյ մարդոյ գոլ հայհոյէր զտիրամայր աստուածածինն.
human, having a human form or figure;
after the men's manner;
anthropomorphite.
Ածցէ զիւր հայրն ծնօղ ի հաշտութիւն թնդ արարածս իւր՝ մարդակերպ պատկերաւն. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
near the habitation of men;
ի —ի կեալ, to inhabit -.
Տեղի մօտ ի մարդիկ. մարդաբնակ վայր.
anthropolatra;
flatterer, fawner, adulator.
Մինչեւ ցայս վայր է մարդահաճոյ, զի մի՛ ասացից՝ մարդապաշտ, հակաճառութիւնս. (Նչ. խնդ.։)
humanely, kindly, tenderly, with kindness, lovingly.
Զհայր քո հզօր ահաւոր օրհնեալ՝ մարդասիրապէս եւ անարժանիս իմոյ անձին կարգեցեր. (Նար. ՟Ե։)
murderous, homicidal;
murderer, homicide, man-slayer.
Նա մարդասպան էր ի սկզբանէ։ Ամենայն՝ որ ատեայ զեղբայր իւր, մարդասպան է։ Մարդասպանաց, պոռնկաց.եւ այլն։
minotaur, bucentaur.
Ետես խառնակերպ այր մի, զոր ոմանք մարդացուլ կոչեն. (Հ. դեկտ. ՟Զ.։)
incarnation;
our Lord's human nature;
creation, gene ration or genealogy of mankind.
Յովհաննու հայր եւ մայր գոլով, յապականացու սերմանէ ունելով զմարդեղութիւնն. (Եղիշ. ի մկրտ.։)
human.
Փշրեաց զմայր մարդկեղէն անտառաց. (Յհ. կթ.։)
human;
humanly, as a man, according to human nature.
Եղեւ այր բարեպաշտ ոզիա, բայց յետոյ կրեաց ինչ մարդկօրէնս՝ ի բարեփառութենէն յաղթահարեալ. (Ոսկ. ես.։)
chief guardian of the harem, chief of the eunuchs, kislar agasi.
Պետ կնոջ մարդոյ, կամ մարց պետ, կամ մարզպետ՝ վարժապետ կանանց. այն է Ներքինապետ. որ եւ հայր կոչի կանանց յարքունիս.
Եկն հայր մարդպետ ներքինին, եւ թշնամանեաց զտիկինն։ Առաքէ զմարդպետն կոչեցեալ հայր. (Բուզ. ՟Դ. 55։ Խոր. ՟Գ. 15։)
dignity, office or post of kislar-agasi.
Տան զնա ի ձեռս իշխանին մարդպետութեան, որում անուն իւր՝ հայր կոչէր։ Որ ունէր զպատիւն մեծի մարդպետութեանն՝ այր ներքինի։ Եւ էր մարդպետն հայր՝ այր չար, ելանէր շրջէր ընդ մարդպետութիւնն իւր. ապա եկն էջ հայր մարդպետ ի գաւառն տարոնոյ ընդ իւր գեօղսն տեսանել։ Այս գործակալութիւն եւ մարդպետութիւն, որում հայրն կոչէին, ներքինեաց գործ լեալ էր ի բնէ ժամանակաց ի թագաւորութեանն արշակունւոյ. (Բուզ. ՟Գ. 17. 18։ ՟Դ. 13։ ՟Ե. 7։)
the tenth month of the ancient Armenian calendar, (May).
Մարերի, յորժամ թաւանան մայրիք տերեւօք եւ ոստօք, եւ լինին որպէս մայր թռչնոց եւ գազանաց. (Վանակ. տարեմուտ.։)
gymnasium.
Արտաքս ելանել իբր ի մարզարանէ, արիաբար մարտնչին ի վերայ հայրենի գաւառին. (Պիտ.։)
to find means, to invent, to contrive, to find out.
Աղաչէր, կամ ջանայր հնարս ինչ մարթել խնդրել գտանել. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
hen.
θηλία (էգ). femina ἁλεκτηρί gallina. Էգ հաւ կամ թռչուն, մայր ձագուց.
hot or temperate climates;
pleasant meadow, delightful spot;
greensward, lawn, grass-plot.
Մեղմ անդք. այսինքն բարեխառն կամ ջերին վայրք.
clothed with flesh, incarnate;
corporeal, bodily, mortal.
Ոչ հայր մարմնազգեաց, այլ՝ որդի. ո՛չ հոգին թանձրացեալ մարմնով, այլ միածինն ի հօրէ. (Կաղանկտ.։)
cf. Մարմնազգած.
Ոչ հայր մարմնազգեաց, այլ՝ որդի. ո՛չ հոգին թանձրացեալ մարմնով, այլ միածինն ի հօրէ. (Կաղանկտ.։)