to cause to glide in, to instil, to insinuate, introduce or bring in cleverly, to foist.
· Calfa
Ոչ զգուշացայ ոտից իմաց. (առաւելեալ մարմնական տիղմս՝ սողոսկեաց զիս. Վրք. հց. ձ։)
to crawl often, to creep, to meander, to wind, to go trailing along;
to be introduced or brought in;
cf. Սողմիմ.
· Calfa
Վիշապն սողոսկեալ եկն անկաւ ի ծովն կարմիր։ Սողոսկեցաւ ի չարափառութեան հերձուածն արիոսի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Ճ. ՟Բ.։)
Գայթագղիլ զմտօք սողոսկելն ասէ, եւ զմարմնով քայքայիլն. (Երզն. մտթ.։)
slippery, failing, fleeting, perilous, deceitful.
· Calfa
Դժմիտ ասեմք զմարմնոյս սողոսկուտ բնութիւն. (Երզն. քեր.։)
sharp, pointed, piercing, cutting, trenchant;
penetrative, acute, perspicacious, keen, subtle, lively;
sharpness;
sharply;
acute accent;
— ձայն, sharp sound, shrill voice;
— ազք, ակն, keen sight;
— ականջ, sharp ear;
— համ, acrid savour;
— ցաւ, acute pain;
— ունկն կալջիր խրատու հօր քոյ, be most attentive to your father's advice.
· Calfa
Բնութիւն որպէս յարմարումն (այսինքն ներդաշնակութիւն՝) բաղկացաւ ի ծանուէն եւ ի սրոյ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 55։)
s. bot. spinage.
· Calfa
Բժիշկ ոմն բնախօսէր, ստուգաբանելով զանուն բանջարին կոչելոյ սպանախ, եթէ է (ոք) հիւանդ, զի սպանանել արժան է նախ, եւ ապա զնա տալ կերակուր։ Սպանախ ոմանց է չար, այլ բազմաց պիտանի ի դարմանս. (Մխ. առակ. ՟Ծ՟Բ։)
sanguinary, bloody, cruel;
murderous.
· Calfa
Հասարակաց մարմոյ եկեղեցւոյս բերան լինելով՝ սպանողական ախտիցն զմռսով լցեալ զլսօղսն առնէին. (Նիւս. երգ.։)
to be consumed, drained, exhausted;
to decay, to dry up, to finish, to cease, to stop;
սպառեալ էին ոգիք նոցա, they were exhausted, quite tired;
սպառէր զօրութիւն նորա, he wore himself out, his strength declined.
· Calfa
Նոյն ժամայն սպառեցաւ ոգի նորա ի մարմնոյն. (Ոսկիփոր.։)
end, term, extremity;
summit, top.
· Calfa
Ի սպառուածի յաւիտենիս եկեալ մարմնով. (Զքր. կթ.։)
Հասի յեզր սպառուածոյ (կամ ծի) անտառին կարմելայ։ Ի դրանցն բեթեղիասուբ մինչեւ ի սպառուած նորա. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 25։ Նեեմ. ՟Գ. 21։)
Մեք հոգեւորք զծայր մարմնոցն եւ զսպառուած մաքրեմք. (Լմբ. պտրգ.)
serving, providing, purveying;
functionary.
· Calfa
Պետրոս արմատ բարի, եւ սպասարար հուր. (Ճ. ՟Ա.։ 7)
belonging to servants or to service, servile;
servant.
· Calfa
Որ զմարմնով եւ արտաքոյ՝ սպասաւորական գործեաց բան ունելով. (Փիլ. լին. ՟Բ. 71։)
cf. Պաշտօնակից.
· Calfa
Քեւ զուարճանան դասք իմանալի՝ հոգեղինացն զինուորութիւնքն, սպասաւորակից մարմնաւոր ընծայեալ զքեզ տեսանել։ Նաեւ զօրութիւնք երկնայինք սքանչանային ընդ սպասաւորակցին առաքինութիւն. (Բրս. ի ստեփ.։)
cf. Սպասաւոր;
guardian;
assistant, helper, sick woman's nurse.
· Calfa
Եկեալ սպասեակն՝ տեսեալ զարմացաւ. (Վրք. հց. ձ։) սպասեակ. Այն՝ որ սպասեալ մնայ՝ որպէս դէտ, պահապան, եւ դարանակալ.
to hope for, to expect, to wait for, to look for, to look forward to;
to observe, to watch, to spy;
to serve;
to be reserved for.
· Calfa
Որոյ սպասեն քերովբէք երկիւղիւ։ Երանի՛ ձեռաց քոց ո՛վ յովսէփ, որ սպասեցին եւ շօշափեցին զաստուածախառն մարմնոյն յիսուսի զձեռս եւ զոտս. (Եպիփ. թաղմ.։)
Ունիմ զբազումս, զի սպասեսցեն ինձ։ Սպասեցէ՛ք եւ դարմանեցէ՛ք զդա։ Սպասէին նմա ինքն եւ կին իւր։ Սպասել եղբօրն որպէս անձին իւրոյ։ Ոչ կարեմ սպասել սմա վասն դժնէհոտութեան նորա։ Թուէր թէ եւ օդք սպասէին թաղման նորա. (Վրք. հց. ստէպ։)
to skin over, to become cicatrized, healed, whole.
· Calfa
Սպիտակացոյց զսպիացեալ մարմին նորա. (Եփր. համաբ.։)
spotted with white speckled, dapple-grey, grey.
· Calfa
Լինի ի մակեդոնիա մարմարիոն կանաչ սպիտակախայտ (կամ կանաչախայտ սպիտակ). (Խոր. աշխարհ.։)
striped with white.
· Calfa
Սպիտակապատուաստ կարմրայարմար շաղաշարման (իբրեւ զնարօտ). (Նար. խչ.։)
whiteness, white;
candidness, splendour;
— հերաց, hoarness;
— լանջաց, պարանոցի, snowy bosom, ivory whiteness, alabaster of the neck.
· Calfa
Մարմինն սպիտակ (ասի) վասն սպիտակութիւն ունելոյ. (Արիստ. որակ.։)
axle-tree, axle.
· Calfa
Յոյնք լիգոն ասեն սռնակին. եւ ի մեզ սռնակ՝ միտք, որ զհոգին եւ զմարմինն յիրեարս է կապեալ. (Լծ. եւագր. հին։)
Զսռնակ լիգոնդ ոմանք զայն ասացին, թէ թեւօք լցեալ էր կառքն. բայց ոչ է այնպէս. այլ՝ սռնակ զայն ասէ, որ զերկու թաթս անուոցն բեւեռէ ընդ միմեանս. զոր մեք սովորաբար սռնակ ասեմք. զոր օրինակ սռնակն զերկուս թաթս անուոցն առ միմեանս պնդէ, սոյնպէս միտքն բարի զհոգի եւ զմարմին սեւեռէ առ միմեանս. (Լծ. եւագր. նոր։)
cf. Տածեմ.
· Calfa
Բուրաստանք ի ստածօղ օդոց սաւառնազարդեալք. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
cf. Ստակարծող.
· Calfa
Կամի զայնոսիկ՝ որ երջանիկ համարին զայս միայն զհանդերձ մարմնովս կեանք, յանդիմանել ստակարծս. (Փիլ. լին. ՟Ա. 76։)
thinking falsely or erroneously.
· Calfa
Կամի զայնոսիկ՝ որ երջանիկ համարին զայս միայն զհանդերձ մարմնովս կեանք, յանդիմանել ստակարծս. (Փիլ. լին. ՟Ա. 76։)
to acquire, to gain, to obtain, to get;
to have, to possess, to hold;
to purchase, to buy;
to create;
վերստին —, to regain, to re-acquire, to recover;
փառս —, to achieve glory.
· Calfa
Ստացաւ, նման է՝ մինչ ասիցէ, թէ հայր ինձ մարմին հաստատեաց. եւ որպէս մարդ ստացաւ զիս յաղագս մարդկան փրկութեան։ Իւր արարիչ է ըստ ձեզ, եւ որ ստացաւն (այսինքն ստեղծ զայլս), ստացանի. եւ զայս ինքեամբ։ Ասեն՝ թէ զըստ պատկերին առաք անդէն ի ստացանիլն. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ.։)
acquired, possessed, adventitious;
possessive;
created, made.
· Calfa
Ստացական մարմնովն արար սկիզբն փրկութեան մերոյ իմաստութիւնն։ Էնն անեղ յանեղագունէն իջեալ հօրէ՝ մարմին ստացական յարգանդէ կուսին զգեցաւ. (Նախ. առակ.։ Յհ. իմ. երեւ.։)
to create.
· Calfa
Ոչ յաստուած այնոյն բնութենէ զսրբազանն զայն ստեղծագործեաց մարմին, այլ ի կուսէ էառ զնա. (Պրպմ.։)
Ինքն անձամբ իւրով կուսէն ընկալեալ մարմին՝ ստեղծագործեցաւ մարդ։ Ամենայն մարմինն ստեղծագործի. (Լաստ. ընթերց.։ Մաքս. ի դիոն.։)
created;
invented, factitious, forged;
plastic.
· Calfa
Զգոյացեալ հոգին թողացուցեր մտանել ի ստեղծական մարմինն. (Ճ. ՟Գ.։)
Պատկերաց եւ դրօշելոց ստեղծական եւ նկարագրական արարչութիւն։ Ըստ ստեղծական իմն զարմանագործութեան նկարել բանիւ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Ստեղծող.
· Calfa
Ստեղծիչն մանկանց գոյացուցանէ իւր մարմին ի քէն, եւ զգենու. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
branch, bough, shoot;
stalk, stem, trunk;
focil;
dactyle;
key, stop;
cf. Ստեղի;
umbel;
— ծխոյ, pillar of smoke;
ստեղունք աշտանակաց, branches of a candelabrum;
ստեղունք եղջերուաց, antlers or branches of stags' horns;
ստեղունք դաշնակի, keys, key-board, finger-board of a piano-forte;
— արձակել, to branch out, to ramify.
· Calfa
Առեալ արմատս, բերեալ ցօղուն, արձակեալ ստեղն, կապեալ ծունր. (Ագաթ.։)
to lie, to fib, to tell untruths, stories, to impose upon;
to give the lie to, to belie;
— ուխտին, to break one's promise, word or vow.
· Calfa
Մի եթէ ստիցե՞ն գոհացողութեանն արմտիք. (Իսիւք.։)
carrot;
վայրենի —, parsnip;
վայրի —, madder, athamantha.
· Calfa
σίσαρον siser. իտ. sesaro, carota, pastinaca. Արմատ բանջարոյ՝ որպէս բողկ կամ ճակնդեղ, երկայնաձիգ՝ դեղին եւ կարմիր՝ քաղցրահամ. հավուճ, հէվճ, գազար, ապզար.
to subdivide.
· Calfa
Կենդանին զի բաժանի յանբան եւ ի բանաւոր, ստորաբաժանեսցուք դարձեալ զբանականն յանմարմին յարարեալ, եւ ի մարմնաւոր. (Սարկ. պատկ.։)
lower or inferior class.
· Calfa
Ստորադասական մասնկանցն երրորդումն։ Ոչ զստորադասականն (զմարմին) մակաւասար կացուցանել (հոգւոյ). (Մագ. ՟Ձ՟Բ։)
subaltern, inferior, subject, subordinate, serving;
sublunary, terrestrial.
· Calfa
Հոգի անընտանի ստորակայից, այլ հնազանդեալ կապանօք մարմնոյ. (Եղիշ. հոգ.։)
submission, subjection, subordination.
· Calfa
Ի մարմնական աչաց ձերոց ստորակայութեամբ ամպոյդ ծածկեցաւ. (Լմբ. համբ.։)
inferior;
terrestrial, mundane;
—ք, terrestrials, mortals, mankind.
· Calfa
Եւ արդարեւ ելաք ի ստորայնոցս ի բարձրագոյնսն՝ ուտելով զմարմին ճշմարիտ գառինն Աստուծոյ. (Շիր. զատիկ.։)
affirmative.
· Calfa
Ստորասութիւն՝ բան է ստորասական. իսկ բացասութիւն՝ բան բացասական։ Լինի բան կա՛մ ստորասական, կամ բացասական. (Արիստ հակակ։ Անյաղթ պերիարմ.։)
to affirm, to say yes, to consent, to confirm.
· Calfa
Զոր ստորասեացն ոք, ապասոցել. եւ զոր ապուսեացն ոք, ստորասել (կամ ստորասոցել)։ Կամ որ ստորասեացն՝ ճշմարտէ, եւ կամ որ ապուսեացն։ Այսպէս ունի իրքն, թէպէտ եւ ոմն ոչ ստորասիցէ, ի ոմն ոչ բաց ասիցէ. քանզի ոչ՛ վասն ստորասելոյն կամ բացասելոյն, եղիցի կամ ոչ եղիցի. (Պերիարմ.)
affirmation.
· Calfa
Ամենայն թուի ստորասութիւն եւ բացասութիւն՝ կա՛մ ճշմարիտ՝ կամ սուտ գոլ։ Հակակայիլ որպէս ստորասութիւն եւ բացասութիւն. հի՛պէս, նստի, ոչ նստի։ Ստորասութիւն է բացերեւութիւն (այսինքն յայտարարութիւն) ուրումն զումեմնէ. (Արիստ. ստորոգ. եւ Արիստ. պերիարմ.։)
adj. s. inferior, low;
lower part or end, bottom;
subterranean;
tartarus, hell;
— հայք, Lower Armenia;
— ասորիք, Coelesyria;
—ք երկրի, bowels of the earth;
ի —ս մտանել, to set, to go down, to disappear.
· Calfa
Ստորինն՝ ներքին է. եւ որպէս մարմնովն ի գերեզման էջ ըստ այլոց մարմնոց, նոյնպէս եւ ոգւովն առ այլոցն մեռելոց ոգիս չոգաւ. (ոսր. պտրգ.։)
cf. Գետնաքարշ.
· Calfa
Բեմական ստորնաքարշ։ Մարդ ստորնաքարշ երկրաւոր։ Մեք մարդիկ գոլով ստորնաքարշ ի մարմնոյս իրք։ Թերեւս ոչ կարողութիւն էր իմանալ ստորնաքարշ լսողաց. (Նար. ՟Ծ՟Զ։ Լմբ. ժղ.։ Ներս. աբեղ. ի լմբ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26։)
predicament, class;
category, kind.
· Calfa
Ամենայնքն ի սոցայցն ստորոգութիւնք կա՛մ զանհատիցն ստորոգին, կամ զտեսակացն, քանզի զառաջնմէ գոյացութենէն եւ ոչ մի ինչ է ստորոգութիւն։ Երեւեցուցեալ զայլսն ստորոգութիւնս։ Եւ ոչ յայլոց ստորոգութեանցն յարմարեալ պատկանի ընդ անիրաւութեանն. (Արիստ. ստորոգ.։)
to enjoy, to taste of, to possess, to have the enjoyment of;
to relish, to taste with pleasure;
to become, to fit, to sit well on;
to be proper, suitable, meet, to beseem;
— յարգասիս քրտանց, to enjoy the fruit of one's labours;
հանդերձս այս վայելէ քեզ, this coat fits you well.
· Calfa
ՎԱՅԵԼ Է, են. կամ ՎԱՅԵԼԷ, լեն. (դիմազ) Վայելուչ է. վայելչական է. արժա՛ն է. պատշաճ է. ա՛նկ է. օգտէ. լաւ է. կըվայելէ, յարմար է, կինկնայ, կիյնայ.
to cause to enjoy;
to cause to participate;
to dress well.
· Calfa
Վայելեցուցանէր զմարմին իւր բանն աստուած յաստուածային բնաւորականսն. (Խոսրովիկ.։)
enjoyment;
convenience.
· Calfa
Եւ որպէս Վայելուչն գոլ. յարմարութիւն. պատշաճաւորութիւն.
convenient, suitable, proper, congruous, pertinent, decent, becoming, fit;
well made or shaped, comely, elegant, prepossessing, genteel, pretty, graceful;
enjoyable, enjoying;
—ս, elegantly.
· Calfa
πρέπων, -πούσα, -πον decens. իսկ ի սուրբ գիրս εὑπρεπής decorus, conveniens omnino եւ այլն. Որ ինչ վայե՛լ է. վայելչական. ճահաւոր. պատշաճ. յարմար. արժան. համեմատ. եւ Արժանի վայելելյո, ընտիր, զուարճալի, գեղեցիկ. շքեղ.
suitably, decently, properly, pertinently, aptly, justly;
comely, elegantly, genteelly, prettily, graciously.
· Calfa
Վասն այսորիկ ոք յիրաւի եւս վայելչաբար զարմասցի։ Զոր սրբապէս վայելչաբար (յն. սրբավայելչաբար) հրամայեաց ինքն աստուած. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
πρεπόντως, εἱκότως decenter, convenienter, congruenter, apte, rite, jure, merito. Վայելչապէս. պատշաճաբար. ի դէպ. օրինօք. յարմարապէս. կարի քաջ. գեղեցիկ.
decency, suitableness, propriety, conveniency.
· Calfa
վայելչութիւն. յարմարութիւն. գեղեցկութիւն.
Դաւիթ զարդարս իբրեւ զարմաւենի ծաղկեալ ասէ վասն վայելչականութեանն։ Դաւիթ աշտարակ է շինեալ նշանաւոր, եւ այնմ նմանեցուցանէ վայելչականութեան զպարանոց հարսինն. (Նար. երգ.։)
suitableness, proportion, propriety, decency, conveniency;
decorum, dignity, nobleness;
comeliness, elegance, grace, beauty, splendour;
enjoyment, use;
delight, pleasure, advantage;
— երեսաց, comeliness, loveliness, attractiveness.
· Calfa
εὑπρέπεια, τὸ εὑπρεπές decor eximius λαμπρότης claritas, candor, nitor. Վայելուչն գոլ. վայելչականութիւն. բարեյարմարութիւն. պայծառութիւն. փառք. շուք. շքեղութիւն. բարեվայելչութիւն.