pain or uneasiness caused by constraint.
Խայտաց տղայն ի նեղահարութեան (արգանդի). զի դժոխընկալ է ըստ բնութեան բանտի. (Մաշկ. (ա՛յլ է եւ հրաշիւք խայտալն յհ. մկ)։)
doubting, hesitating, of little faith.
Ոյր հաւատքն է նեղ՝ նուաղ՝ թեթեւ. ըստ յն. դիւրափոփոխ. εὑρίπιστος versatilis.
cf. Նրբափողոց.
Կա՛մ ըստ լայնափողոցս, եւ կամ ըստ նեղափողոցս յարձակեալ գնան. (Նիւս. կազմ.։)
straits, channel;
isthmus;
pass.
Յոլոմպիադսն ... ըստ նեղցին. (Փիլ. լիւս.) այն է Իսթմիա անուն խաղու յանուանէ տեղւոյն. զի նեղուց ըստ յն. ասի իսթմօ՛ս։
Nemaean games.
νέμεα, νέμεια nemea, ludi nemaei. Խաղ ելլադայ կամ որմզդական ագոնի յանուն տեղւոյն՝ որ յեղիս կամ յարգողիդէս. ըստ յն. նէ՛մեա. այսինքն անտառային թաւուտ՝ վարսաւոր ծառոց վայր.
fraud, artifice, stratagem, wile, craft, guile, cunning;
cf. Նենգաւոր.
Նենգաւ ջանալ ըստ ամրականսն։ Զիա՛րդ զնա նենգաւ կալեալ սպանանիցեն. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 21։ Մրկ. ՟Ժ՟Դ. 1։)
cf. Նենգաւոր.
Նենգագործն նախանձեալ ըստ շինութիւն աշխարհիս հայոց. (Ասող. ՟Գ. 4։)
milliped, wood-louse.
Մողէզք եւ կովիդեայք եւ բնդռունք, ըստ նեպակի գեղջ կապճահամար ժժակք. (Արծր. ՟Ա. 3։)
antichrist.
Իսկ որ առ նեռամբն լինին, եւ այլն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։) (Թիւ անուան նեռին 666. նշանակեալ ի Յայտ. ՟Ժ՟Գ. 15. ի մեզ դէպ գայ տառից ձայնիս. Մեծ գազան. եւ ըստ յն. լեզուի, բայիս Ուրանալ. եւ այլազգ եւս յայլ լեզուս։
cf. Ձգեմ.
Ռամկօրէն վարի, որպէս Ձգել զնետ, զքար, եւ զամենայն ինչ ձգելի. եւ ըստ այսմ ասի Ի գիրս առաքին.
Քրիստոս գիտէ նետել, եւ ուժգնակի քարշել։ Բայց Նետօղ՝ է ըստ ոճոյ նախնեաց։
cf. Ներբող.
ἑγκώμιον laudatio, paeconium, encomium. որ եւ ՆԵՐԲՈՂ, ՆԵՐԲՈՂԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. Գով. գովեստ. գովասանութիւն. գովաբանութիւն. դրուատ. դրուատիք. երգ կամ ճառ գովեստական. ... Որպէս յն. էնգօ՛միօն . իբր ներփողոցութիւն, ներգիւղութիւն. կամ ներխրախութիւն. որ ըստ հյ. լինի թ ներփողական, կամ նրբափողեան, եւս եւ նրբափողոցեան. եւ յայս ամենայն հայի ասելն,
internal, interior, inward;
innate, natural.
Անեղն, անմահն, եւ որքան այլ ինչ են այսպիսիք՝ ըստ բնութեանն ներգոյք՝ յաստուած։ Կոչէ եւ ձեռն՝, վասն ներգոյին ի նմա ամենագործ զօրութեան։ Ի ներգոյէն բարեփառութենէ նորա։ Ի ներգոյէդ ի ձեզ բարեփառութենէդ։ Ներգոյին ի նմա ի վերայ ամենեցունց գերակայութեանն։ Գիտեմ զներգոյիդ ի ձեզ հաւատոյ անշարժութիւն. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ.։)
active;
— բայ, active verb;
— քուէ, active voice;
— շնորհք, effective grace.
Ներգործական զօրութեամբ վերաբերեաց ըստ ինքեան. (Եղիշ. դտ.։)
ՆԵՐԳՈՐԾԱԿԱՆ ՄԵՂՔ ասի, ըստ բարոյականի, այն՝ զոր անձամբ առնէ իւրաքանչիւր ոք.
ՆԵՐԳՈՐԾԱԿԱՆ ԲԱՑ կոչի ըստ քերականաց, այն՝ որ յայտ առնէ զներգործութիւն գործողին. որ եւ ԳՈՐԾԱՒՈՐԱԿԱՆ, եւ ՆԵՐԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ ասի.
activity, energy, force, virtue;
influence, operation;
act, deed, work;
— հաւատոյ, act of faith.
Ներգործութիւն է շարժութիւն արարողական։ Ներգործութիւն է ըստ բնութեան շարժութիւն. իսկ ախտ (կամ կիրք՝) արտաքոյ բնութեան. (Նիւս. բն.։)
harmonically, harmoniously.
ἑμμελῶς, -λῆ cum modulatione, concinne, commode. Դաշնաւորութեամբ ձայնից եղանակաց. զուգայարմարութեամբ ըստ կերպի նուագերգութեան. յարմարապէս. վայելչապէս. միաբանութեամբ.
harmony, accord;
symphony;
concert.
marine.
լաւ եւս՝ Ներծոցային (ըստ յն). ἑγκόλπιος encolpius, sinualis. իտ. golfico. Որ ինչ գտանի ի ծոց ծովու.
dyer.
ներկագործ զըննով զըննեալ (այսինքն ըստ արուեստի ներկագործաց ընտրութիւն առնելով), եւ կազմէին կերպասագործք ոսկեթել յօրինէին, զարդ հասանեաց պատրաստէին. (Շ. տաղ հռիփս.։)
present, actual;
present.
cf. Խիտ;
well instructed, very erudite, learned, clever, imbued with science.
Իբրեւ զօրավար տեսանել՝ թէ ո՞ր մասն իցէ սպառազինեալ, կամ ներկուռ եւ դիւրեալ ըստ բարձրագոյն ճանապարհին. (Ոսկ. գծ.։)
Վերծանութիւն ներկուռ ըստ առոգանութեանցն. (Թր. քեր. իմա՛ ըստ նմանութեան կուռ պողոտայի։)
cf. Հակառակութիւն;
ներհակութիւն գունոց, contrast of colours.
ներհակութիւն քանակին առ ի տեղին թուի գոլ։ Է ներհականութիւն եւ յառընչոջն. ո՛րկէն, առաքինութիւն չարութեան ներհական է։ Գոյ եւ ներհակութիւն եւս ըստ որակին. հիզան. արդարութիւն անիրաւութեան ներհական է, եւ սպիտակութիւն սեւութեան։ Ընդունի առնելդ եւ կրելդ ներհակութիւն. (Արիստ. ստորոգ.։)
cf. Ներմարմնութիւն.
cf. Ներումն.
ՆԵՐՈՒԹԻՒՆ որպէս Տոկունութիւն. cf. ՆԵՐԵԼ ըստ բ նշ։
pardon;
— խնդրել, to beg pardon or forgiveness, to apologize.
Սեռ է, որ ըստ յոլովից տարբերեցելոց տեսակաւ՝ ի ն՝երում զի՛նչ էն ստորոգեալ։ Յասելն՝ ի ն՝երում զինչ էին, որոշէ ի տարբերութենէ (որ է ի ն՝երում որպիսի ինչ), ի յատկէ եւ ի պատահմանէ (որ են ն՝երում որպիսի)։ Այս սեռ ի ն՝երում զինչ էումն ստորոգի. իսկ պղատոնականքն սեռք ի ն՝եր որպիսի ինչ էումն ստորոգին. եւ ն՝եր որպիսի ինչ էն ընդ որակութեամբ է. (Անյաղթ պորփ.։)
Կէտ աւարտեալ հոգին սուրբ. ն՝երումն (այսինքն յորում, որով, կամ ըստ որում) աւարտէ զեկեղեցի սուրբ՝ հրաշափառագոյն կոչմամբ եւ եօթնարփետն շնորհօք. (Քեր. քերթ.։ (Այսոքիկ եդան առ իմանալոյ, եւ ոչ հետեւօղ լինելոյ)։)
interior, internal, inner;
intestine;
intrinsic;
intimate, cordial;
underground, subterranean;
— անկիւն, internal angle.
eunuch;
ձայն —նւոյ, shrill voice;
— առնել, —ս խզել, cf. Ներքինացուցանեմ;
անմորուս են —, eunuchs have no beard.
Ներքինի ոչ միայն զարարեալն կոչել սովոր է գիրք, այլեւ որ ի տան թագաւորաց միամիտք իցեն. (Մխ. երեմ. (քանզի եւ ըստ արաբ. խատիմ, է ծառայ եւ աղախին՝ անխտիր. ուստի)։ Իսկ ՟Բ. Մնաց. ժը 33. ուր դնի ի մեզ ներքինի, ի յն. ասի կառապետ, զի շփոթի դիւրաւ ի գրչաց՝ ընդ։)
internally, inwardly;
below, beneath;
inside, within, inwardly;
from beneath, from below.
Ներհական ներքըստումն վերինն, իսկ վերըստումն ներքինն. (Արիստ. շարժ.։)
intercalation.
Բացադրութիւն առնելով զամենայն չարեաց, եւ ներքսադրութիւն անչարութեան ըստ անմեղ մանկանց. (Ոսկ. գծ.։)
she, her.
դերանուն Դերանուն անսովոր՝ հելլենաբանութեամբ, որպէս իգական՝ Նա, նորա. յարմարեալ ըստ յն. ἑκείνη, αὑτή illa, ipsa. cf. ՍԷ, սերա.
material.
representative;
descriptive;
picturesque;
characteristic;
literal;
— իմաստիւք, literally.
Որ ինչ հայի առ նկարագիրն կամ առ նկարագրութիւն, ըստ ամենայն առման. իբր γραφικός, διαγραφικός, χαρακτηριστικός եւ այլն.
to paint, to represent;
to portray, to depict, to paint, to describe, to give a description of;
to characterize.
painting, representation, portrait, image, figure, delineation, sketch;
description;
hypotyposis, imagery.
character, letter.
Բարբառեալ նոյնպէս, բայց գրեն այլափոխ նկարադրոշմիւք։ Հասարակ եւ նոքա նկարադրոշմս նշանաց ունէին զառաջինն։ Նովին նշանագրօք եւ նկարադրոշմիւք զատուցեալս է տեսանել. (Նախ. ՟ա. թագ. ըստ ձեռ։)
painting;
embroidery.
ποικιλτικόν, ποικιλτόν variegatum, opus phrygium. իտ. ricamo, ricamatura. որ է ըստ եբր. ռաքամ. Արհեստ եւ գործ նկարակերտաց. անկուած. կիտուած. ասղնեգործութիւն. եւ Նկար. գոյնզգոյն բանուածք, քաշուածք.
to paint;
to represent, to figure, to form;
to depict, to describe, to write;
— ի միտս, to imagine, to fancy, to picture to oneself;
— ի գրի, to write, to describe.
Նկարեաց յակոբ զգաւազանսն ըստ բանի տեառն. (Եփր. աւետար.։)
painter;
կենդանագիր —, portrait painter;
կին —, paintress.
mean in appearance, low, poor.
to endeavour, to exert oneself, to take pains, to make great efforts, to strive hard, to do one's best.
Ի վեր՝ վերամբարձ թուէի միշտ նկրտիլ ըստ ոգւոցս իմն աստուածարելոց։ Յօժարութեամբ ամենայն սրտմտութեամբ նկրտէին, ձգտեցուցանէին զինքեանս առ ի յընթացս փութոյ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լիւս.։)
cf. Նման.
Բերի ամենայն ոք միշտ ըստ բնութեան առ նմանագոյնն իւր. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
similarity, conformity, uniformity, resemblance, analogy.
subject to the same feeling or passions.
Ի միասին խառնեալ. եւ նմանակիր արդեօք ըստ ամենայնի եղեալ ի ձեռն նմանութեան. (Պղատ. տիմ.։)
portraying faithfully;
traced, counterdrawn.
Պատկերահան, որ հանէ զնմանն օրինակին. եւ Անվրէպ հանեալ ըստ նմանութեան. նմանագործ.
formed of the same material.
Նման ըստ հիւթոյն՝ նիւթոյն.
composed of similar or equal parts.
ὀμοιομερής similibus constans partibus, partes habens similes. Համամասն. ուր իցեն մասունք համանմանք. եւ Մասունք մասնակիցք միում բոլորի. եւ Իրք նմանք ըստ բոլորին եւ ըստ մասանց.
Զնմանամասունս ... ըստ նմանամասանց. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
likewise, in like manner, in the same manner, conformably, equally, analogically.
ὀμοίως, παραπλησίως similiter, pariter, ita, sic, eodem modo, aeque ac, perinde ac. Նմանաբար. նմանակի. միօրինակ. զուգապէս. ըստ նմին օրինակի. նոյնպէս. նայապէս.
նխ. ՆՄԱՆԱՊԷՍ. նխ. Հանգոյն. յար եւ նման. ըստ.
Նմանապէս այսոցիկ ունին։ Նմանապէս սոցա՝ եւ ըստ հոգւոյն կրական որակութիւնք եւ կիրք ասին. (Արիստ. ստորոգ.։)
Մարդ՝ առ ի նմանապէս ախտակցութեանց, եւ ըստ մեզ տկարութեամբք. եւ աստուած՝ առ ի ցուցմանէ անմահութեան. (Աթ. ՟Դ։)
of the same kind, family or species.
Նմանասեր մարմնով (ըստ Ադամայ)։ Նմանասեր ասէ, այսինքն մերով մարմնով. (Անյաղթ բարձր.։ Շ. անդ։)
cf. Նմանեցուցանեմ;
cf. Նմանիմ.
Լինի եւ հյց. խնդրով ըստ յն. ոճոյ.
cf. Նման;
—ք, likeness, image, statue.
Իսկ ըստ նմանեաց ապա եւ որ ինչ ի բանից արանց իմաստնոց. (Խոր. ՟Ա. 18։)
cf. Ննջումն.