that bears the name of another.
Թագաւոր տիրապէս աստուած է, եւ անուանակիր միայն մարդիկ, ոչ ճշմարիտք. (Մխ. դտ.։)
of the same name;
homonymous.
Ամենայն գիրք զողորմածն՝ աստուծոյ անուանակից ասեն. (Ոսկիփոր.։)
denomination;
nomenclature.
Եւ Յանուանէ կոչելն, կամ ձայնելն.
cf. Անուանակրութիւն.
Ոչ միայն անուանակցութեան, այլեւ գործակցութեան ճշմարիտն էմմանուէլի արժանաւորիլ ձեզ։ Զանուանակցութիւնդ ոչ միայն օրինակաւ կոչել, այլեւ արդեամբք. (Շ. թղթ.։)
to name, to call, to denominate, to term.
ὁνομάζω, ἑπονομάζω, προσαγορεύω. nomino, cognomino, appello, nuncupo, καλέω, ἑπικαλέω, voco. Անուն դնելով յորջորջել. կոչել. կարդալ. ձայնել. մականուանել. անուն դնել՝ տալ, կանչել. ատ գօմագ. թէսմիյե էթմէք, չազըրմագ.
Անուանեաց զանուն նոցա ադամ։ Ամենայն շնչոյ կենդանւոյ զի՛նչ եւ անուանեաց ադամ Յիսուս, որ անուանեցաւ քրիստոս. եւ այլն։
Ամենայն որ անուանէ զանուն տեառն. (՟Բ. Տիմ. ՟Բ. 19։)
Զոր անուանեցին ի ժամուն իշխան տէրութեանն սիւնեաց։ Հռչակեալ անուանեցան ի զօրագլխէն եւ յամենայն գաւառին քաջք եւ զարմանալիք. (Փարպ.։)
Ի ժամանակի յորժամ անուանէր համբաւն որիգինէսի ընդ ամենայն աշխարհ։ Աբգար արքայ հեթանոսաց որ յերեւելից կողմանէ եւփրատու՝ անուանէր քաջութեամբ. (Եւս. պտմ.։)
renowed, famous, illustrious;
— լինել, to become illustrious.
crooked;
indirect.
Թիւր (քառանկիւն) այն, որ ունի կողս հաւասարս, եւ անկիւնս անուղիղս. (Եւկղիդ.։)
incorrigible, perverse.
Անուղղայ կեանք։ Զանուղղայն գործողաց. (Պիտ.։)
name;
renown, glory, reputation, honour, title;
— բայի, nominative;
noun, substantive;
— շքոյ, title.
ὅνομα. nomen. Բառ, կամ ձայն նշանական՝ յայտարար ուրուք կամ իրիք. կոչումն իւրաքանչիւր էակի եւ անհատի՝ հասարակ կամ յատու յորջորջմամբ։ Հայ մեկնիչք քերականի ստուգաբանեցին, իբր Անունելի, յասելն.
Ասի անունդ անըմբռնելի, վասն զի արդարեւ իսկ անտեղի եւ անժամանակ է. (Մագ.։ Երզն. եւ այլն։) Այլ ի զուր, զի յայլ լեզուս եւս է բառ նմանաձայն (պ. նամ. յն. օնօմա. լտ. նօմէն. եւ այլն. որ եւ թ. ատ, իսմ.)
Կոչեաց ադամ անուանս ամենայն անասնոց։ Անուանեաց զանուն նորա սէթ։ Անուն միւսումն փիսովն։ Եղիցի անուն տեառն օրհնեալ եւ այլն։
Անուն է ձայն նշանական ըստ շարադրութեան՝ առանց ամանակի, որոյ ոչինչ մասն է նշանական՝ զատեալ. (Արիստ. պերիարմ.։)
Կամէր՝ միայն անձամբ անուն առնուլ (յաղթութեան). (Բուզ. ՟Է. 42։) cf. ՔԱՋ, cf. ՎԱՏ, cf. ԿԵՂՏ, եւ այլն։
Իշխանութեան եւ պետութեան եւ ամենայն անուան անուանելոյ. (Եփես. ՟Ա. 21։)
ԱՅՍ ԱՆՈՒՆ, կամ ԱՅՆ ԱՆՈՒՆ, անուան. ὀ δεῖνος, ἠ δεῖνα, τὸ δεῖνος. ille, iste, talis;
illa, ista;
illud, istud, tale. Այս ոք, այն ոք, եւ այս ինչ, այն ինչ, կամ այս նիշ, այն նիշ. փեղմոնի, եղմոնի. իքը, ինքը. ֆալան, ֆիլան.
Սոկրատէս, եւ այս անուն, եւ այն անուն առաքինիք։ (Զծնունդս) ծնողացն, զայսր անուան կամ զայնր անուան. (Փիլ. նխ. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ո՛չ ասաց, եթէ այս անուն եւ այս անուն, այլ թէ ամենեքեան։ Զայսմ անուանէ ասէ, եւ զայնմ անուանէ չարախօսեսցուք։ Այս անուն չէ արժանի քահանայութեան, եւ միւսն չկայ պարկեշտութեամբ։ Այս անուն մարդոյ եմ ես։ Այս անուն առն շնորհք։ Այս անուն մարդոյ էին ապարանքս այս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. յհ.։)
Ընդ այս անուն ճանապարհ գնացէք։ Տեսեր յայս անուն ժամանակ, եւ յայն անուն. (Լմբ. սղ.։)
sweet, savoury.
Զարմանալ ի վերայ բանից նորա, որ այնպէս անուշահամք էին՝ աստուածային աղիւն համեմեալք. (Վրք. ոսկ.։)
sweetness of smell, perfume.
Խունկ անուշահոտ՝ առաւել յայնժամ բուրէ զանուշահոտութիւնն, յորժամ ի հուրն մերձենայ. (Անան. զղջ.։)
mirth, gaiety, joy.
Եթէ յաղագս անուշամտութեան զհետ երթայցես այնմ իրաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31. յն.)
to sweeten.
Զամենայն դառինս անուշես։ Զվնասակար ջուր նորին աղիւն համեմեալ անուշեցեր։ Թէ զդառնութիւնս իմ անուշցես. (Նար. ՟Ի՟Ը. ՟Կ՟Գ. ձ։)
sweetness;
delicacy, exquisite flavour;
affability, cheerfulness.
Անուշութեան իւղոց Քան զամենայն խունկս անուշութեան. (Ագաթ.։)
cf. Անուսութիւն.
Այս ամենայն չարիք մտանեն ի միտս մարդոյ յանուսումնութենէ. (Եղիշ. ՟Բ։)
not confined to one place, unbounded, infinite;
houseless, homeless.
Յանուրեք յանփախուստ օդն հայելով ուրանային. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 9.). τὸν μηδαμόθεν φευκτόν. իմա՛ ըստ յն. յոչ ուրեք փախչելի, կամ յոչ ուստեք փախչելի. (զի օդն պատեալ է ամենայն ուստեք) կամ ըստ լտ. յորմէ ոչ իւիք ոք կարէր փախչել։
cf. Անչարչար.
Եւ Ազատ յամենայն չարեաց եւ ի չարարանաց.
impassibility.
ἁπάθεια, τὸ ἁπαθές. impassibilitas, expertem esse passiones. Չկարելն չարչարիլ. ազատութիւն յամենայն կրից.
immense, infinite;
extreme, excessive, enormous, immoderate, superfluous, superabundant;
intemperate, disordinate;
dreadful, violent, grievous;
յանչափս, cf. Յանչափս.
ἅμετρος, ἁμέτρητος, ἁπέραντος. immensus, infinitus, immodicus, μεθ’ ὐπερβολής, tantus, excellens. Ոյր չիք չափ. որ ոչն չափի. անքանակ. անսահման. անբաւ. կա գերազանց քան զչափ եւ զսահման. եւ Անցեալ ըստ չափ. մեծ եւ առատ. կամ Բազում եւ սաստիկ յոյժ յոյժ։ Զաստուծոյ եւ զաստուածայնոց միայն ասի տիրապէս, իսկ զայլ իրաց պիտակաբար. չափ չունեցօղ, եւ չափէ դուրս, չափազանց. էօլչիւսիւզ, հատսըզ.
Անչափ լայնութիւն փառաց. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
immensity;
enormity;
superfluity, superabundance, exuberance;
immoderation, intemperance.
Հանգիցեն յայն երկայն ամին յանչափութեան անդ. (Ագաթ.։)
Լի է ամենայն անկարգութամբ եւ անչափութեամբ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 23։)
faultless, perfect, accomplished, complete;
unfailing;
indefectible, inexhaustible;
perfectly;
without fail;
incessantly.
Անպակաս ձայնիւ, կամ աղօթիւք. (Նար. ՟Ի՟Բ։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
negligently, without observation.
Անպահպանաբար յամենայն հայհոյութիւն ընթանալ, կամ հայհոյել. (Կիւրղ. գանձ. ՟Է. եւ ՟Ժ։)
Զամենայն ասացի ձեզ յառաջագոյն, որպէս զի մի՛ անկանիլ ձեզ անպահպանապէս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
cf. Անպահպանաբար.
Անպահպանաբար յամենայն հայհոյութիւն ընթանալ, կամ հայհոյել. (Կիւրղ. գանձ. ՟Է. եւ ՟Ժ։)
Զամենայն ասացի ձեզ յառաջագոյն, որպէս զի մի՛ անկանիլ ձեզ անպահպանապէս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
without ornament, simply, plainly.
(Մագդաղենացին) անպաճուճաբար պատմէ զամենայն աշակերտացն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։)
without answer;
— առնել, to confound.
Անպատասխանի եմ յամենայնի. (Շար.։)
unbecoming, improper, unsuitable, unfit, absurd, unseemly.
Գործիչ այնպիսի անպատեհից։ Զօրինակ պիտոյիցն յանպատեհ իրս դարձոյց. (Եզնիկ.։)
that loves not war, peaceable.
Անպատերազմ գոլով քո՝ ոչ ունիս զայնպիսի վարձս. (Վրք. հց. ՟Զ։)
not deceitful, sincere;
that cannot be deceived.
Ունէր զմարմին իւր անպատիր յամենայն սահեցմանց կենցաղոյս. (Ճ. ՟Ա.։)
dishonoured, dishonourable, abject, base, vile;
dishonourably, vilely;
— դրամ, false money.
Զիջաւ ի խոնարհութիւն, եւ յանպատիւ առաքինութիւն։ Նեղութիւն որովայնի անպատիւ եւ անվայելուչ սպասք. (Կլիմաք.։)
cf. Անպատեհ.
Անպատկանաւորս արձակէ ձայնս. (Պիտ.։)
cf. Անպատեհ.
Անպատկանաւորս արձակէ ձայնս. (Պիտ.։)
without cause, — principle, causeless;
without reason or motive;
absolutely, peremptorily.
Օրհնաբանի՝ բարին որպէս ամենայն բարեաց պատճառ, որպէս չարեաց անպատճառ. (Դիոն. ածայ.։)
Պղատոն ասէ, մի է պատճառ ամենայնի, եւ ինքն անպատճառ է. (Ոսկիփոր.։)
that does not love honours.
Խոնարհագոյն էր, եւ անպատուասէր քան զամենայն ոք. (Սոկր.։)
to dishonour.
Աստ զժամանակն միայն անպատուեմք, ուր մանաւանդ պատուելի՛ է զի դէպ ժամանակն։ Մի՛ որ յայսոսիկ է զարդն՝ անպատուեսցուք։ Ընդ բեթղեհեմի դասեցայց, ընդ մսրոյն անպատուեցայց։ Զաստուած անպատուես. (Առ որս. ՟Ա. ՟Ը։)
Ամենայն մարգարէ յիւրում գաւառի անպատուի։ Յանպատուիլ մի՛ խռովիք. (Կլիմաք.։)
unspeakable, unutterable, inexpressible, ineffable.
Ամենայն աշխարհն լի էր անպատում նեղութեամբք. (Եւս. պտմ.։)
irreverence;
dishonour.
Տեսեալ զմարդն յայնպիսի անպատուութեան՝ ոչ կարաց անտես առնել. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Ընդ կուսութեան զծնունդն, եւ ընդ անպատուութեան՝ եւ որ քան զամենայն պատիւս բարձրագոյն։ Դարձուցեր զերեսս քո, եւ անպատուութեամբ լցաք. (Ածաբ. յայտն. եւ Ածաբ. կարկտ.։)
insupported, unprotected, abandoned.
cf. Անպատսպար.
unprepared, unfurnished, unprovided;
յանպատրաստից, without preparation, unawares, unexpectedly;
cf. Յանկարծակի.
Ձայնն ահագնալուր ի լսելիս անպատրաստիս հասեալ. (Բենիկ.։)
want of preparation;
unfurnished state.
Զհասարակական բառս եւ զձայնի անպատրաստութիւն ամենայն ուրեք նախապատուէ. (Բրս. գորդ.։)
cf. Անպարոյր.
cf. ԱՆՊԱՐԱԳԻՐ. Անպարագիծ էին բոլորից բնութեանց՝ լայնածաւալ տեղի. (Շար.։)
cf. Անպարոյր.
Զլայնագոյն եւ զանպարագիր կալուածս։ Ջուրց համատարած անպարագիր մեծութեամբ ծաւալեալ. (Պիտ.։)
busy, not at leisure;
not engaged in business
Լի ամենայն բարութեամբ, շնորհեն եւ անպարապիցն. (Փարպ.։)
want of leisure, business.
ἁσχολία. occupatio. Անպարապն լինել ի յաճախութենէ գործոց. պատաղումն. զբաղանք. չունելն զժամանակ. այնպէս պարապելն յիրս ինչ՝ մինչեւ չկարել պարապել յայլ ինչ.
without rampart, unwalled.
Յաղագս մահուան ամենայն մարդիկ ի քաղաք անպարիսպ իցեն բնակեալ. (Ոսկիփոր.։)
uncircumscribed;
unbounded, immense;
incomprehensible.
Աստուած ոչ ժամանակի կարօտանայ, այլ՝ ամենայն անժամանակ եւ անպարոյր ի գիտութեան նորա կային անմարմնապէս. (Նախերգ. փիլ.։)
cf. Անպարոյր.
Պարունական ամենայնի, իսկ ինքն անպարունակելի։ Անպարունակելին թաքնութիւն. (Դիոն.։)
cf. Անպարունակ.
Պարունական ամենայնի, իսկ ինքն անպարունակելի։ Անպարունակելին թաքնութիւն. (Դիոն.։)
unblamable, innocent;
not due;
— առնել՝ կացուցանել, to clear, to acquit.
Մի՛ լայք մեռեալք զյիսուս կենդանին, զայն որ անպարտ վիրաւորեցին. (Գանձ.։)
not guilty;
innocent.
Դեւք զպատկերն աստուծոյ ամենայն ուրեք անպարտակ ցրուեցին. (Վրդն. սղ.։)
Անպարտականդ այս տարագրութեան։ Յայնմ սոսկալի եւ անպարտական զենման. (Նար. ՟Կ՟Ե. եւ Նար. խչ.։)