cf. Վերնագիր.
higher, superior, more elevated;
—, ի —, գոյնս, above;
firstly, before, antecedently.
to write upon, to inscribe;
to attribute, to refer to;
to write above, before.
Ծանեար զիս ըստ վերագրելոցդ։ Ծանօթ լինել ձեզ ճշմարտապէս վերագրելոցդ իրագործութեանց. (Շ. թղթ.։)
imposed, added, additional;
imposition, addition;
epithet, adjective;
exponent, index;
article (ս, դ, ն);
a note.
ՎԵՐԱԴԻՐ ՏՈՄԱՐԱԿԱՆ. ἑπαίτος, ἑπακταί, παρεμβολή intercalatus, intercalatio, epacta. Չափ մետասան աւուրց՝ որովք առաւելու արեգակնային տարին քան զլուսնականն. երբ զայս յաւելուած ամ ըստ ամէ հաշուես, եւ ՟լ ՟լ ի բաց թողեալ, գտանես զմնացեալն, այն կոչին եւ է վերադիր տարւոյն։ (Սարկ. տոմար.։ Զքր. կթ.։ Վանակ. տարեմտ. եւ այլն։)
Նովին համեմատութեամբ Վերադիր կոչի եւ տարբերութիւն ամսոց ըստ այլեւայլ հաշուի ազգաց.
to impose, to put upon, to add, to join.
ՎԵՐԱԴՐԵԼ. ըստ. յն. ոճոյ, Նուէրս կախել կամ դնել ի տաճարս.
regeneration;
resurrection.
Ոչ եթէ ըստ բնութեան, այլ ըստ աւետեացն աստուծոյ է վերածնութիւն։ Տնօրինելով նմա վերածնութիւն փրկութեան նովիմբ քրիստոսիւ քով. (Ոսկ. հռ.։ Պտրգ. բրս.։)
cf. Վերածումն.
Աստուածայնովն (այսինքն սրբազանիւք) վարագուրօք ըստ վերածութեան ծածկել։ Սրբազանիցն կարողութեանց, եւ աստուածատեսակաց վերածութեանց արմատակից արար. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։)
superintendence, management, inspection, intendance, direction;
prefecture, government;
protection, assistance.
Ի վերայ կայի ձեր, ո՛չ կամօք եւ ինքնապատում, ըստ նմանութեան բազմաց՝ որք այժմ ի վերայ վազեն վերակացութեանց. (Առ որս. ՟Ը։)
to raise, to elevate, to lift up on high;
— զգլուխ, cf. Ըմբոստանամ, cf. Ընդվզիմ;
— յինքն, cf. Ըստանձնեմ.
on, upon;
over, above;
for, in behalf of, on account of;
յայնր —, upon that;
about that;
ի — ամենայնի, above all, before all else;
յորոց — աշտարակն անկաւ, on whom the tower fell;
ի ճշմարտութեան — չեւ է հասեալ, he has not yet heard the truth;
յաւելին ցաւս ի ցաւոց —, they increased my sorrows, they added to my grief;
հարուածս ի — նոցա հասուցանէին, they charged them with the massacres;
առած ի — արաբացւոց, threatening announcement for Arabia;
փակեմ զդուռն ի —ս, I shut the door behind me;
կործանումն նմա ի — կայր, he was on the brink of ruin, on the point of ruining himself cf. Կամ;
cf. Հասանեմ.
ա.նխ.մ. ռմկ. վըրայ, վըրան. պ. ֆէրա, զիպէր. յն. իբէ՛ր, էբի՛, էբանօ, իբէրա՛նօ. լտ. սու՛բէր. Արմատն է Վեր, ի վեր. Որ ինչ ի վերոյ եդեալ իցէ ներքոյ եղելոյն. ըստանձնեալն. յարեալն կամ ընդ մէջ անկեալն՝ ընդ վերինն եւ ընդ ստորինն, ընդ արտաքինն եւ ընդ ներքինն.
Ըստ միմեանց վերայ գրոյ. ամենայն ըստ գրոյ ի վերայ միմեանց. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ա։)
Ի ՎԵՐԱՅ ԿԱԼ կամ ՀԱՍԱՆԵԼ. ἑπίσταμαι . Խելամուտ լինել. վերահասու լինել. ըստուգել. ի միտ առնուլ.
to rise, to soar, to ascend, to mount;
to vanish, to disappear;
to go away, to leave, to escape;
վերացեալ հպարտացեալ կալ, to swell with pride, to be puffed up, to become presumptuous.
ՎԵՐԱՑԵԱԼ ասի՝ առ մեօք ըստ փիլիսոփայից տեսակ վերառեալ մտօք յենթակայէ. զր աստուածութիւն, մարդկութիւն, քաղցրութիւն, սպիտակութիւն, արադրութիւն, եւ այլն. ἁποσπασθείς, -έν abstractus, um.
to breathe.
Իսկ կանանց՝ զոր օրինակ վերաշնչելն, այնպէս եւ պահելն ընտանի է, եւ ըստ բնութեան. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
elevation, exaltation;
abstraction;
— խաչի, exaltation of the Cross.
Իսկ Վերացումն խաչի, ըստ յն. եւ լտ. ասի բարձրացումն, կամ բարձրութիւն. ὔψωσις exaltatio. Հ. Տօնաց. եւ այլն։
cf. Վերաբերեմ.
Կարգաւ մի ըստ միոջէ վերբերելով (այսինքն ի վեր ելանելով, կամ ի վեր բերելով). (Պիտ.։)
apparent, superficial;
superficially.
that is above, high, upper, superior;
celestial;
outward, exterior, external;
cf. Երեսք.
to read, to recite.
ἁναγινώσκω recognosco, lego, recito. Ընթեռնուլ. որ ըստ յն. ոճոյ՝ վերաճանաչել. որպէս թէ կարդալ իմանալով. կարդալ.
Զողբերգութիւն դիւցազնաբար վերծանեսցուք։ Վերծանելի՛ է ըստ ենթադատութեան, ըստ առոգանութեանցն, ըստ տրոհութեան. (Թր. քեր.։)
reading, recitation.
Վերծանութիւն ներկուռ ըստ առոգանութեանցն։ Յաղագս վերծանութեան. վերծանութիւն է քերթածաց կամ շարադրաց անվթար յառաջաբերութիւն. (Թր. քեր.։)
Վերծանութիւն ասացին իմաստասէրքն՝ վերստին ճանաչել հոգւոյ զմոռացումն իմաստից։ Զընթերցողութիւն վերծանութիւն ասաց ըստ յունին, այսինքն ի ծանօթութիւն. որ ըստ մերում լեզուիս ասի կարդացողութիւն. (Երզն. քեր.։)
upper or higher region;
ethereal region;
ի —ս հայոց, in Upper Armenia.
Վերնագոյն գաւառ, կամ ըստ յն. ի վերոյ գաւառն.
Անց ըստ եփրատ, եւ երթայր ընդ կողմն վերնագաւառացն։ Գնայր նա ընդ վերնագաւառսն. (՟Ա. Մակ. ՟Գ. 37։ ՟Զ. 1։)
epigraph, inscription, title;
— նամակի, superscription or direction of a letter.
Զեկուցանէ երկրորդ վերնագիրն այնուհետեւ զանունն։ Ոյր անուն ծանուցեալ ի վերնագրէն։ Ոյց զեկուցանէր ըստ վերնագրին։ Ունէր վերնագիր. (Պիտ.։)
Սաղմոսս այս եւ աղօթք դաւթի են ըստ վերնագրին յայտարարութեան. (Յհ. իմ. ատ.։)
upper side or part.
Վերին կողմն, եւ վերնագաւառ. (յն. ըստ իմաստից).
the highest floor, garret, attic;
palate;
պատուհան —ի, garret-window;
բնակիչ —ի, garretteer.
cf. Երկնաձիր.
Առնէր նշանագիրս ըստ վերնապարգեւ կորովի սովորութեան իւրում. (Կորիւն.։)
highest floor or story, upper room;
guest-chamber;
high place, heathen temple;
belvedere, gallery, terrace;
երկրորդ —, the second floor;
— եկեղեցւոյ, women's gallery in churches.
ՎԵՐՆԱՏՈՒՆ. ըստ. յն. ոճոյ. Առաստաղ բերանոյ. քիմք. ὐπερῴα palatum. Նիւս. բն. ՟Թ։
upper or skin-covering of a tent;
outer-shutter.
Վերին փեղկ. ծածկոյթ վերին կամ վերջին (ի խորանն մովսեսի՝ կազմեալ ի մորթոյ. ըստ յն. մորթ).
high, superior;
ի —, from above, from on high, from heaven;
from the beginning;
— ի վայր, from top to bottom;
անդուստ ի —, from ancient times, from the beginning;
ի — եւ ի սկզբանէ այնպիսիք էին, they were so from the beginning;
յառաջագոյն ի — գիտէի զայս, I knew that long since.
Ի վերուստ կողմանէ։ Ի վերուստ կուսէ կալով։ Վասն ի վերուստ խաղաղութեան։ Ներհական ներքըստումն՝ վերինն, իսկ վերստումն՝ ներքին. (Թուոց. ՟Դ. 6։ Դիոն. եկեղ.։ Ժմ.։ Արիստ. շարժ.։)
Ի ՎԵՐՈՒՍՏ. ἅνωθεν altius, jam, olim, ab initio. ըստ յն. ոճոյ, իբր Անդստին ի սկզբանէ, ի բնէ, յառաջնմէ, ի նախնեաց անտի, ի հիմանց, եւ այլն. տե՛ս եւ ԱՆԴՈՒՍՏ Ի ՎԵՐՈՒՍՏ.
to remain back, to be behind;
to abandon, to leave off, to desist, to renounce;
to fail, to want, to be short of;
to die.
posterior, ulterior;
last, extreme, final;
չորք —ք մարդոյ, the four last things, (death, judgment, heaven and hell).
ἕσχατος ultimus, extremus, summus ὔστερος posterior. (հակադրեալն բառիս Առաջի). Յետին ըստ կարգի ժամանակին. ի վերջէ դասեալն. ապագայ. հետագայ. վերջի, ետքի.
to go backwards, to fall back, to recede, to retreat, to give way.
Ի նոյն բլուր՝ ուստի էջ, վերջոտնեալ ելանէ։ Պետրոս կասկածանօք թուի ինձ վերջոտնել։ Պետրոս ըստ պատկառանացն եւ երկիւղի ուրացութեան վերջոտնեալ լինէր (յընթանալն ի գերեզմանն. (Խոր. ՟Ա. 10։ Նանայ.։ Սկեւռ. յար.։)
emphasis.
Ոլորակ է բացագանչութիւն՝ պատկանաւոր ձայնի. թէ ըստ վերսաստութեան, շեշտիւըն. (Թր. քեր.։)
to praise highly, to extol, to exalt, to cry up to the skies.
Մեք ոչ շօշափելով վերօրհնեմք զնա (զքրիստոս ըստ թովմայի). վասն զի նա իւրովք ձեռօքն կալեալ զտէր մեր՝ վերօրհնեաց. (Ոսկ. նոր կիր.։)
cf. Վեցանկիւնի.
ՎԵՑԱՆԿԻՒՆ ՎԵՑԱՆԿԻՒՆԻ. ἐξάγωνος, ἐξαγώνιος sexangulus. Որոյ են անկիւնք վեց՝ ըստ թուաբանից. վեցակուսի. վեցախորշ.
hexagonal;
hexagon.
ՎԵՑԱՆԿԻՒՆ ՎԵՑԱՆԿԻՒՆԻ. ἐξάγωνος, ἐξαγώνιος sexangulus. Որոյ են անկիւնք վեց՝ ըստ թուաբանից. վեցակուսի. վեցախորշ.
of six ages or epochs.
Պարունակօղ զդարս վեց՝ պէսպէս առմամբ դարուց ի սկզբանէ աշխարհի մինչեւ յառաջին կամ յերկրորդ գալուստն քրիստոսի. որպէս եւ ըստ համեմատութեան վեցօրեայ արարչութեան, եւ հանգստեանն աստուծոյ յաւուր եօթներորդի. ըստ որոյ եւ հրէայք ըստ եղիական դպրոցի, եւ ոչ սակաւք ի հարց վեց հազար ամս ընծայեն տեւողութեան աշխարհի.
six;
sixth.
Ծնունդ վեցերեկին ըստ վեց դիմաց աշխարհի ծնունդ է ի հողոյ. (Տօնակ.։)
cf. Վեցեքին.
ՎԵՑԵՔԵԱՆ կամ ՎԵՑԵՔԻՆ. (ըստ յն. եւ լտ. ասի վեց). Իւրաքանչիւրն ի վեցից միանգամայն. վեցնալ.
the whole six;
all the six.
ՎԵՑԵՔԵԱՆ կամ ՎԵՑԵՔԻՆ. (ըստ յն. եւ լտ. ասի վեց). Իւրաքանչիւրն ի վեցից միանգամայն. վեցնալ.
six-winged.
ἐξαπτέριγος sex alas habens. Ունօղ զթեւս վեց՝ ըստ տեսլեանն եսայեայ.
Վեցթեւեան երագաշարժ գործեօք իմն զօրհնաբանականսն ըստ պիտոյս բաժանեսջիք. (Յհ. կթ.։)
cf. Վեցհազարեակ.
Պահէ զուխտ եւ զողորմածութիւն զկնի վեցհազարակին՝ ըստ մարգարէին. (Լծ. կոչ.։)
of six thousand years;
six thousand years.
Պահէ զուխտ եւ զողորմածութիւն զկնի վեցհազարակին՝ ըստ մարգարէին. (Լծ. կոչ.։)
cf. Վզան.
Խայտալով ըստ օրինի ամեհեաց եւ խոտերախաց վզանուտ այնոցիկ կենդանեաց. (Սարկ. աղ.։)
cf. Վզրուկ.
Մեծ հազարապետն, ըստ պատուոյ աշտիճանին վզրուկ խօջայ. (Սամ. երէց.։)
great.
Մեծ հազարապետն, ըստ պատուոյ աշտիճանին վզրուկ խօջայ. (Սամ. երէց.։)
scratch, incision, cut;
rippling, gentle motion;
— մետաղական, moire metallic, crystallized tin-plate;
rippling, waving gently, flowing, undulating;
—ս —ս, curling, rippling gently, playfully;
— —, — ի — խաղալ, to ripple, to undulate, to rise in small waves, to swell with a gentle breeze;
ալիք կուտակին —ք —ք, the surging waves accumulate.
ՎԷՏ. ἑντομίς incisio. Ցետումն կամ կիտուած մարմնոյ ըստ հեթանոսաց. նալ.
abortive;
abortion.
cf. Վիժանք.
Վիժելն, իլն (ըստ ամենայն առման).
share, inheritance, portion;
chance;
benefice, ecclesiastical dignity or state.
Վիճակաւորութիւնս զայսոսիկ կոչէ ըստ իւրաքանչիւր կարգի քահանայականի որոշաբար ունել զքահանայականին սպասաւորութիւն, որպէս վիճակել զնա. զորովք զանց առնել ոչ կարէ. (Մաքս. ի դիոն.։)
cf. Վիճակեցուցանեմ.
Ոմանք ի նոցանէ հաւանեցան, եւ վիճակեցան պօղոսի եւ շիղայի։ Որով վիճակեցաք յառաջագոյն հրաւիրեալք ըստ յառաջադրութեանն աստուծոյ. (Գծ. ՟Ժ՟Է. 4։ Եփես. ՟Ա. 11։)
ՎԻՃԱԿԵՄ, կիմ. ն.հ. ըստ յն. ոճոյ. cf. ՎԻՃԱԿԱՒՈՐԻՄ. ἁποκλήρομαι, κλήρομαι, διακλήρομαι, λαγχάνω sortior, possideo. բանի մը հասնիլ իբր վիճակով, ժառանգել, ձեռք բերել, գտնել.
to give or distribute by lot, to allot, to assign in lots, to appoint;
to indicate as heir, to put in possession of an inheritance, or of a benefice;
to give a title to orders.
cf. ՎԻՃԱԿԵՄ (ըստ ա նշ)
producing stones;
produced by stone.
Որպէս Ծնօղ վիմի լեառն՝ ըստ տեսլեանն դանիէլի յօրինակ սուրբ աստուածածնի.