crane;
the -;
crane.
• (ըստ ՆՀԲ սեռ. կոնկան, ըստ ՋԲ նաև ուղ. կռունկն, երկուսն էլ առանց վկայութեան) «խորդ կամ կռունկ թռչունը» (թրք. թուռնա, ֆրանս. grue) Վեցօր. 163, Երզն. քեբ։
• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. ger-«գոչել, կըռ-կըռալ» բնաձայն արմատից. հմմտ. յն. γερα սος, լտ. grus, հբգ. chranuh, cranuh, գերմ. Kranich, Krahn,անգսք. cran, կորն. կիմր. բրըտ. garan, լիթ. gèrvé, լեթթ. dzefve, հպրուս. gerwe, հսլ. zerawi, ռուս. жу-paвль, սերբ. žêrāv, ždrál), լեհ. žóraw, բոլորն էլ «կռունկ»։ Սրանցից տարբեր են պրս. [arabic word] gulang, քրդ. kulink, koleng, koling, kolink, զազա kering «կռունկ»։-Ըստ Meillet BSL 57, 100 հայ բառի նա-խաձևն է հնխ. gurōng-(Boisacq 144, Trautmann 87, Walde 355, Pokorny 1, 592, Ernout-Meillet 417)։-Հիւբշ. 461։
• [syriac word] kūrkənā, ասուր. kurkū և կաբարդին. krū «կռունկ»։
• ԳՒՌ.-Ախց. կռունկ, Ալշ. Մշ. Սլմ. կը, ռունգ. Տփ. կրունգ, Մկ. Վն. կռունգ՝, Խրբ. ննխ. Ռ. գռունգ (բայց Ննխ. նշանակում է կռունկից տարբեր մի թռչուն), Ոզմ. կռօնկ՝, Երև. կռլունգ.-նոր բառ է կռունկի ճղայ> կռնկուճղայ կոչուած բոյսը (Մշ)։
cf. Գրէ.
• ի հլ. «կռունկ թռչունը». մէկ անգամ միայն գործ է ածում Մագ. ժե. սեռական հոլովով. «Գեստրաս «ը-րէից ես խորդապար». ըստ այսմ բառիս ուղ-ղականը յայտնի չէ և վերի ձևերը ենթա-դրական են միայն։
• ՆՀԲ «նոյն է ընդ ձայնիս կռունկն, լտ. grus, յն. γεράνιος»։ Նոյնը կրկնում է Մէնէվիշեան, ՀԱ, 1911, 377։
crane (bird).
• ի հլ. «կռունկ թռչունը». մէկ անգամ միայն գործ է ածում Մագ. ժե. սեռական հոլովով. «Գեստրաս «ը-րէից ես խորդապար». ըստ այսմ բառիս ուղ-ղականը յայտնի չէ և վերի ձևերը ենթա-դրական են միայն։
• ՆՀԲ «նոյն է ընդ ձայնիս կռունկն, լտ. grus, յն. γεράνιος»։ Նոյնը կրկնում է Մէնէվիշեան, ՀԱ, 1911, 377։
laugh, laughter, laughing;
derision, mockery, raillery, banter;
sneer;
— առնել, դնել, հեղուլ, to laugh;
to joke, to jest;
to laugh at, to scorn, to deride, to make sport of, to ridicule;
— լինել՝ կալ՝ մնալ, to be laughed at, derided, ridiculed, made a jest of, to make oneself the laughing-stock of;
— առնել զոք յայտ յանդիման, to scorn, to deride one to his face;
զծաղու գալ, ի — հատանիլ, to laugh, to hurst out laughing, to suffocate with laughter;
cf. Ծանակ.
• Brosset JAs. 1834, 383 ևն ծաղել ձևի դէմ դնում է յն. γελάω և վրաց. վիցինի։ ՆՀԲ «ծաղր՝ արմատ բառիս ծիծաղ և ծաղիկ. լծ. ընդ ձաղ, խաղ» իսկ վարդ բառի տակ լծ. է դնում պրս. կիւլ «վարդ»։ Peterm. 23 ծաղր=եբր. [hebrew word] shq «խնդալ, ծիծաղիլ»։ Win-disch. 13, 18 յն. γέλως։ Canini, Et, étym. 186 բրըտ. khoarzin «ծիծաղիլ»։ Տէրվ. Նախալ. 76 հայ. կական, կան-չել, կատակ, կողկողել, ծիծաղել, ծաղր, կարկաչել <կակրաչ-ել, կռնչել, կռունկ, կարդալ, կրճ-ել, կրճ-տել, ճար-ճատել <ճաճրատել ձևերը դնում է հնխ. ga, gan «հնչել, գոչել» արմատից, որին
• է կցում նաև սանս. gā «երգել», gad խօսիլ», gar «գոչել», յն. γήους «ձայն», γαργαρίς «աղմուկ, ժխոր», γε-λάω «ծաղրել», γέ́ρανος «կռունկ», լատ. gingrire «կարկաչել», grus «կռունկ» ևն։ Հիւնք. ծիծաղ բառից հանում է ծաղր։ Մառ, kрит. и мелк. cт (1903 թ.) էջ 26 ծաղր=ասոր. [arabic word] s'ar «ծաղրուիլ, խայտառակուիլ» բառի հետ Autran, Sumer. et ind. էջ 84 համե-մատում է յն. γελαω =սումեր. hül «ուոախանալ»։
• , ո հլ. (յետնաբար նաև ու հլ.) «կը-ռունկ թռչունը» Ագաթ. Եզն. Վեցօր. 163, 162 8 Բուռ. Եւագր. 201. «կռունկների ե-բամը» Երզն. քեր. որից խորդեան «կռունկ-ներ» Վեցօր. 167 (չունի ՆՀԲ). խորդապար «եռանկիւնի ձևով՝ կռունկների պար բռնած» Մագ. (տե՛ս ՀԱ 1911, 378)։ Գրուած է նաև խորթ, խորթապար։ Նոր գրականում շինուած բառ է խորդենի «geranium ծաղիկը, տճկ. րթըր, սարտէնիա» (Տիրացուեան, Contri-buto § 310)։
hammer;
cf. Սեպ;
oppressor;
հարուած ուռան, hammer blow;
կոփիւն ուռանց, hammering;
— հարկանել, to hammer;
— դարբնոցի, sledgehammer or forge hammer;
— մեծ, sledge;
— ճօճան, tilt hammer, tail hammer;
— ճակատաւոր, front hammer, largest forge hammer;
— վերացման, lift hammer;
— շոգեշարժական, steam hammer;
— ժայռահերձ, pounding hammer;
— ատամնաւոր, claw hammer or fid hammer;
— ձեռաց, hand hammer, up-hand hammer.
• ՆՀԲ լծ. հյ. ուրագ, թրք. ur, vur «զա՛րկ, հա՛ր»։ Lag. Urgesch. 284 սանս. par արմատին է կցում։ Տէրվ. Altarm. 76 վէր, վիրաւոր ևն ձևերի հետ՝ սանս. vadh «զարնել, սպանել», vadha «հարուած, վիրաւորում», զնդ. vadarə «զէնք» ևն բառերին է կցում։ Մառ ЗВО 5, 318 զնդ. vaeδa հոմանիշի հետ։ Հեւնք. ուռի բառից։ Lidén, Arm. Stud 53 հիռլ. ordd, գաէլ. ord, կիմր. gordd, հկորն. հբրըտ. ord, նբրըտ. orz. horz «մուրճ» բառերի հետ. կելտաևան նա-ևաձևը դնում է *ordo-, հայկականը *urdn, որից՝ միջին բաղաձայնի անկու-մով ուռն։ Նոյնը Per Persson IF 35 *08. Կրկնում է Petersson KZ 47. 259. Karst, Յուշարձան 422 թթր. ur, vur «զարնել»։ Бepидзe, სიტლვის კონაGIl. 1912, էջ 43 վրաց. գւռ. (Իմեր. և Ռա-չին.) ურატა ուրատա «փոքր մուրճ» բա-ռի հետ։ կեն զիս ի քո տեսուն։ Թերևս թուռնայ կամ դուռնայ. որ է թրք. [arabic word] turna, [arabic word] turna «կռունկ» (Будaговъ, Cpaвн. cлов. 1, 746). հենց բնագիրն էլ ունի «Աչերդ ուռնայի նը-ման», ուր դ-ի անկումը կարող է յառաջա-ցած լինել նախորդ դ-ի պատճառովս