to speak submissively.
· Calfa
Դարձեալ թաքուցանէ զինքն Յովհաննէս նուաստաբանելով (կամ նուաստանալով). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39. յն.)
to reason.
· Calfa
Մարդասէրն չհաւաստաբանէ ինչ առ քեզ. (Ոսկ. հռ.։)
Զհաստատութիւն եւ զկատարելութիւն սրբոյ եկեղեցւոյ հաւաստաբանէ. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
promise
· Calfa
Գրել զպատասխանի թղթոյն, եւ զխոստաբանութիւն՝ զթադէոս առաքել. (Արծր. ՟Ա. 9։)
Յուշ լիցի քեզ սպառնալիք եւ խոստաբանութիւնք փրկչին. (Ճ. ՟Ա.։)
Խոստաբանութիւն, զոր ասելոց եմ. (Բուզ. յռջբ. եւ ՟Դ։)
harsh, threatening or bitter words.
· Calfa
Սպառնական խստաբանութեամբ յղէ առ նա պատգամս. (Արծր. ՟Բ. 2։)
apt at a reply, ready witted.
· Calfa
Ընտրեաց իւր արս ճարտարս եւ պատրաստաբանս. (Բուզ. ՟Դ. 8։)
Որում տայր քրիստոս իմաստ շնորհալից՝ պատրաստաբան՝ աջողակ ի գիւտ խոհականութեան՝ ձայնարձակութիւն պատուեալ խօսիւք. (Փարպ.։)
vn. va. to lie, to tell lies, untruths, stories.
· Calfa
Օտար զգործս ստաբանիցեն. (Սեբեր. ՟Թ։)
Զո՛ւր ստաբանէք զինէն. (Ճ. ՟Գ.։)
Զոր շամիրամ ստաբանեաց տիկինն (վասն արայի). (Լծ. սահմ.։)
Դու յիրաւի ստաբանեալ գտար. (Փիլ. յովն.։)
Զկիրճս, զոր ի նոցանէ տուն աբրահամու ստաբանի. (Յհ. կթ.։)
cf. Ստախօսութիւն.
· Calfa
Զստաբանութիւն ատեա՛, քանզի կորուսանէ տէր զայնոսիկ, ոյք խօսին սուտ. (Ածազգ. ՟Ժ՟Բ։)
Լռութեամբ (լեզուիդ՝) ձեռն քո ստաբանութիւն քարոզէ՝ շուրջ փայլակեալ ի մատանեաց ականց. (Բրս. ընչեղ.։)
Խախուտ ստաբանութիւն է. (Պրպմ.։)
Զստաբանութեան քո ծածկոյթ անարգեցից. (Մագ. ՟Ի՟Բ։)
Ի ստաբանութենէ ոմանց աներկիւղից. (Շ. թղթ.։)
Որ այսքան առասպելական ստաբանութեանցս գտաւ գլուխ։ Անդր եւս քան զքերթողացն զանցանէ ստաբանութիւն։ Զի թէ գոյր հնար յաղագս ստաբանութեանցն զյաղթութեանն առնուլ մրցանակ. (Պիտ.։)
Եթէ ընդ քարոզութեանն ստաբանութիւն խռովեալ ես, զինէն է, ո՛չ զքէն՝ ո՛վ մարգարէ, ամբաստանութիւնդ. (Փիլ. յովն.։)
argumental, argumentative, oratorical.
· Calfa
Որ ըստ իմաստասիրութեան խորշեցուցանէ զփաստաբանականն տեսակն. քանզի հա՛րկ է այն՝ որ ստոյգն գիտէ, եւ զպատճառս ընդ նմին կարծել. (Փիլ. լին. ՟Դ. 22։)
Նա պատճառս փաստաբանականս ի մէջ առնոյր. առ ահի սրտիս ասէ զայն գործեցի. (Յհ. կթ.։)
to reason, to seek or allege reasons, to adduce grounds or motives, to plead, to argue.
· Calfa
Ոչ մանուկ կամ ծանրախօս զինքեանս գոլ փաստաբանէին (առաքեալք որպէս զմարգարէս). (Ոսկ. գծ.։)
Զտկարութիւնն փաստաբանէիր իրողութեանն մեծի յանձնառութեանն. (Սկեւռ. լմբ.։)
argumentation, reasoning, pleading;
advocacy, bar.
· Calfa
Թերեւս եւ սուղ ինչ բաղբաղեալ գտցէ տեղի փաստաբանութեան. (Պիտ.։)
Խորհուրդ ընդ ամիրապետին դնէր հնարիմաց փաստաբանութեամբ. (Յհ. կթ.։)
Հրաւիրեցաւ ի հարսանիսն, եւ ոչ փաստաբանութեանց (տեղի ետ, կամ փաստաբանեաց) զգայնոց լծակցութիւնս. (Սկեւռ. լմբ.։)
sycophancy;
juggling tricks.
· Calfa
, ի-ա հլ. (պարզ արմատը եբր *սաքափաթ). անստոյգ բառ, որ մէկ անգամ գործածում է Ոսկ. ես. 138. «Զի եթէ շաղափքն սաքափաթանաց և թովչութիւնք ինչ ստաբանք՝ յորժամ թովիցին, կարեն անագռական առնել զմարմինս ի թունաց չար գազանաց, որչա՛փ ևս առաւել օծութիւն Հոգւոյն»։
Զի եթէ շաղափն սաքափաթանաց, եւ թովչութիւնք ինչ ստաբանք՝ յորժամ թովիցին, կարեն անազդական առնել զմարմինս ի թուանաց չար գաղտնաց, որչափ եւս առաւել եւ այլն. (Ոսկ. ես. ուր Գէ. ես.) զվերջին հատուածն եւեթ ի մէջ բերէ, թողեալ զառաջին բանն մթին։
cf. Ճարտարախօս
· Calfa
Արուեստաբան. ճարտար ի խօսս. քաջ քերական, կամ քերթող.
eulogy, praise.
· Calfa
որ եւ ԱՂԵՐՍ ԱՊԱԲԱՆՈՒԹԵԱՆ. իբր հետեւողութիւն յն. ձայնիս ἁπολογία. apologia. Պատասխանատուութիւն. ջատագովութիւն. պաշտպանութիւն փաստաբանական.
that belongs to courts of justice, judicial;
public, oratorical;
orator;
magistrate;
judge;
practitioner.
· Calfa
δικανικός judicialis, forensis Մին յերից ճարտասանական հանդիսից յատենի՝ ի ջատագովել կամ յամբաստանել փաստաբանին զոք կամ զգործ ինչ.
pretext, excuse, subterfuge;
suspicion;
stain, fault;
cause, reason;
բաղայս ի վերոյ դնել, զբաղայցն յօգել պատճառս, to seek excuses or pretexts;
բաղայս ստութեան կարկատել ի վերայ, to slander;
առանց բաղայց, innocent, inculpable, blameless;
inexcusably.
· Calfa
Փաստաբանականք են, ոյք ի բացատրութեան՝ սակս բաղայց յարառոցեն. (վասն, յաղագս. Թր. քեր.։)
there;
beyond, on the other side;
yonder;
ի քաղաք —, to the city;
— քան, beyond, further than, on the other side of, over;
— քան զծով, beyond the sea.
· Calfa
Անդր եւ ծայրագոյն սաստկանայ ստաբանութեամբ. (Պիտ.։)
incredulity;
disapprobation;
obstinacy.
· Calfa
Երկրորդս առաւել անհաւանութեանցն ունի ստաբանութիւն։ Այս եւ ոչ մի ինչ յայտնեաց գոլ ցուցանելով առաջիկայ անհաւանութեամբն. (Պիտ.։)
physics.
· Calfa
Եւ որպէս Բուն բանն կամ իմաստն ճառելի. բնաբան. վկայութիւն գրոց. եւ Հաւաստաբանութիւն. իսկաբանութիւն.
physiology;
physics.
· Calfa
Եւ Քաջ խուզարկութիւն. հաւաստաբանութիւն.
verbose, eloquent, voluble, fluent.
· Calfa
λογάς, ἑλλόγιμος eloquens, disertus Կորովաբան. իմաստաբան. քաջախօս. ճոխաբան. ճարտարախօս. խօսուն.
earnest money, assurance, security, pledge, engagement;
mort-gage;
wager, bet;
detention;
— դնել, to wager, to lay a bet;
to hire, to give wages or salary;
— առնել ընդ ումեք, to lay a wager.
· Calfa
ԳՐԱՒ ὀμολογία, συνθήκη pactum, conventio Դաշն ըստ բախտի. խոստաբանութիւն պայմանաւոր, եւ տուգանք դաշնաւորութեան.
veracity;
reasoning, argument;
pleading.
· Calfa
διακαιολογία caussae defensio, et accusatio. Հաւաստաբանութիւն, ստուգութիւն բանից. արդարադատութիւն եւ Դատախազութիւն.
insidious, artful, deceitfull.
· Calfa
Նենգապատիրն ստաբանութեամբք (կամ խաբէութեամբք). (Պիտ.։)
truth-speaking, veracious, exact, accurate, correct.
· Calfa
Ոյր հաստատուն է բան. հաւաստաբան. անսուտ.
unstable, ill-built, weak, frail;
inconstant, mutable;
emigration;
— լինել, to emigrate, to quit one's country.
· Calfa
Խախուտ մտածութիւնք։ Խախուտ ստաբանութին է։ Խախուտ եղիցի քրիստոսամարտիցն առաջարկութիւն. (Պրպմ. ՟Ի՟Բ. ՟Ի՟Զ. լէ։ Կիւրղ. գանձ.։)
orator, rhetorician, rhetor, eloquent person.
· Calfa
ῤήτωρ rhetor, orator որ եւ ՃԱՐՏԱՐԱՍԱՆ. Ճարտար ասօղ, ասացօղ, խօսօղ. ճարտարաբան. պերճախօս, մանաւանդ գիտակն արուեստի հռետորութեան եւ փաստաբանութեան. հռետոր. (յն. ռի՛դօր լտ. օռա՛դօր ).
to speak like an orator, to discourse with eloquence, to harangue, to declaim.
· Calfa
ներգործական բայ չէզոքական բայ ῤητορεύω trhetoricam exerceo, oro, pronuntio. Ատենախօսել. փաստաբանել. պերճաբանել.
rhetoric, oratory, oratorical art;
eloquence, fecundity of expression, fluency of speech, richness of style.
· Calfa
ἠ ῤητορική rhetorica, ars oratoria. որ եւ ՀՌԵՏՈՐՈՒԹԻՒՆ. Ճարտասանական արհեստ. փաստաբանութիւն. ճարտարախօսութիւն
speaking well, eloquent, fluent;
good speaker, orator, declamer.
· Calfa
ῤήτωρ orator. Ճարտասան. հռետոր. փաստաբան. եւ Ճարտարաբան.
to speak with eloquence or art, as an orator.
· Calfa
ներգործական բայ չէզոքական բայ Ճարտարաբանել. հաւաստաբանել. իմաստասիրել, եւ իմաստակել. լեզու թափել.
cf. Ճարտասան.
· Calfa
ῤήτωρ rhetor, praeco. Ճարտասան. փաստաբան. եւ Ճարտարաբան. քարոզ բանին.
relating or narrating the truth;
faithfully and truly reporting or reported, veridical, true, veritable.
· Calfa
Պատմօղ ճշմարտութեան. որ ճառէ զճշմարիտն. եւ Ճառեալն ճշմարտութեամբ. հաւաստաբան. ստուգաբան. ճշմարտաճառ. ճշմարտախօս.
rhetor, rhetorician, orator.
· Calfa
Բառ յն. ռի՛դօր. լտ. օռա՛դօր. ῤήτωρ orator, rhetor. այսինքն Ասօղ. ճարտասան, եւ ճարտարախօս. ատենախօս. փաստաբան. պերճաբան.
rhetorically, eloquently.
· Calfa
ῤητορικῶς oratorie, rhetorice. Իբրեւ հռետոր եւ փաստաբան. ճարտասանօրէն.
consoler, comforter;
the Comforter, Paraclete, Holy Ghost.
· Calfa
παρακλήτωρ, παρακαλών consolator, consolans, hortator, admonitor, advocatus, intercessor. որ եւ ՄԽԻԹԱՐ. Որ մխիթարէ. սփոփիչ. յորդորիչ. քաջալերիչ. ըստ յն. ոճոյ՝ նաեւ Բարեխօս. փաստաբան. խրատտու. ազդարարօղ.
mediator, intercessor, advocate;
messenger, announcer;
chanticleer.
· Calfa
ԽՕՍՆԱԿ. Բարեխօս. Փաստաբան. συνήγορος patronus.
facetiousness, buffoonery, waggishness;
mockery, jeering, bantering.
· Calfa
Ի բա՛ց արարէք ի ձէնջ զստաբանութիւն եւ զծաղրածութիւն. (Ածազգ. ՟Ժ՟Ա։)
to excel, to surpass, to arrive at the highest degree of;
ծայրացեալ, extreme, utmost, furthest.
· Calfa
Ծայրացեալ սաստկանայ ստաբանութեամբ։ Ծայրացեալ ի բարձրագոյնսն. (Պիտ.։)
promise, engagement, obligation;
word, word of honour, good faith;
offer, tender;
protestation, declaration;
profession;
— տալ, to give one's word, to promise;
պահել զ—, կալ ի խոստման, to keep one's word or promise;
չպատել զ—, չկալ ի խոստմանն, to break one's promise, to fail to keep one's word;
մեծամեծ խոստմունս առնել, to promise mountains of gold, wonders;
սնոտի խոստմունք, vain or empty promises, fair words only;
սնոտի խոստմամբք պարարել, to nourish with vain promises
· Calfa
Խոստացումն խոստաբանութիւն. խոստանալն. եւ Իրն խոստացեալ. որ ի սուրբ գիրս ստէպ թարգմանի եւ Աւետիք, որպէսխոտումն աստուծոյ առ մեզ.
responsible, answerable, accountable;
apologetical, exculpatory;
respondent;
apologist.
· Calfa
Որ տայ կամ ունի տալ պատասխանի. եւ Փաստաբան. ջատագով. եւ Համարատու։ (Ագաթ.։)
answering, answer;
defence, apology, excuse;
responsibility.
· Calfa
ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒՈՒԹԻՒՆ. ἁπολογία apologia, defensio, reddenda ratio. Ապաբանութիւն. փաստաբանութիւն. ջատագովութիւն յատենի.
spoils, booty, plunder, loot;
despoiled, stripped;
— առնել՝ թողուլ, to despoil, to plunder;
ժողովել զկապուտ կողոպուտ անկելոց, to gather the spoils.
· Calfa
Մեր Ճշմարտութիւնս կապուտ կողոպուտ ի պաճուճազարդ ստաբան բանից. (Վեցօր. ՟Գ։)
apologist, advocate, defender, protector, patron;
— լինել՝ կալ՝ մտանել cf. Ջատագովեմ.
· Calfa
(ի գով, եւ շատ կամ դատ, զատ, ջահտ, եւ այլն). συνήγορος defensor, advocatus, patronus. Պաշտպան դատի. վրէժխնդիր իրաւանց. փաստաբան. բարեխօս. ձեռնտու. վերակացու. կուսակից.
to defend, to sustain, to plead, to excuse, to justify;
— զանձն, to defend, justify or excuse oneself.
· Calfa
ներգործական բայ չէզոքական բայ συνηγορέω defendo συντηρέω conservo, tueor. Ջատագով լինել. պաշտպան կալ. փաստաբանել.
apology, defence, protection, justification, excuse, pleading.
· Calfa
συνηγορία, συνηγόρημα defensio, patrocinium. Պաշտպանութիւն. կուսակցութիւն. փաստաբանութիւն. բարեխօսութիւն. պատասխանատուութիւն.
verse, poem, ode;
canticle, hymn;
cautery;
stamp, mark, print.
· Calfa
Ստատաղ. (ա) ստաբան։ Բայց յն.՝ երգ է հարսանեաց. եւ պրս. ձայն, հնչիւն. եւ բոց, վառումն։
threatening, menacing.
· Calfa
Սպառնական խստաբանութեամբ յղէ առ նա պատգամս. (Արծր. ՟Բ. 2։)
to threaten, to menace, to utter threats against;
կործանումն —, to threaten with ruin.
· Calfa
ներգործական բայ չէզոքական բայ ἁπειλέω, διαπειλέω minor, minitor, comminor. Ահ արկանել բանիւ. (որպէս թէ սպառեմ զքեզ՝ ասել) խստաբանել. ազդ առնել զպատուհաս, որ եւ ՊԱՏՈՒՀԱՍԵԼ ասի. երդմամբ չափ յուշ առնել զպատիժ. սաստել. որոտալ. խրոխտալ.
vn. va. cf. Փայլատակեմ.
· Calfa
Լռութեամբ (լեզուիդ՝) ձեռն քո ստաբանութիւն քարոզէ, շուրջ փայլակեալ ( περιαστραπτομένη ) ի մատանեաց ականց. (Բրս. ընչեղ.։)
s. bot. lupine.
· Calfa
կամ գերմաստի, գերամաստի «մի տեսակ անտառային ծառ է. մարդաչափ բարձրութեամբ, կարմրագոյն կեղևով՝ որ կարծես գործուած է. ամուր փայտ ունի. պատրաստում են մահակներ ու ճպոտներ. երկար ժամանակ այդ ճպոտները դալար են մնում. լտ. viburnum lantana L, ռուս. гоp-новинa, ֆր. viorne» (Տիրացուեան, Cont-ributo alla flora dell' Armenia, էջ 100, Анненковъ, էջ 378բ) Բժշ. Գաղիան. (մեկ-նում են իբրև յն. թերմուկեղոս, արաբ. ալ ստաբան, աստբան). տե՛ս և ՀՀԲ, Նորայր, Բառ. ֆրանս. 762բ, ՀԲուս. § 470, Ուղու-րիկեան ԳԲ էջ 320 և 1405։
trepan, wimble, augur, piercer.
· Calfa
(գրուած նաև շաղապ) «ծակիչ, գչիր, բան ծակելու գործիք, մաթխաբ ևամ բուռղու» Յայսմ.։ Վկ. գէ. 30, 34. Տաթև. ամ. ՅՈ8. Գնձ. փահլ. 65 (վերջինս տարօրինակ գործածութեամբ. հմմտ. Կտուեցաւ առ իս շատ մեղք, որպէս անձրև որ գայ տարափ, խոզվեր եմ մահու սրով և եղեր եմ զինչ ոռ շաղափ). որից շաղափել կամ շաղափնել «գչիրով ծակել» Գնձ։-Այս շաղափ բառը գործածուած է նաև Ոսկ. ես. 138 մութ մի հատուածի մէջ՝ անստոյգ իմաստով. «Զի եթէ շաղափքն սաքափաթանաց և թովչութիւնք ինչ ստաբանք՝ յորժամ թովիցին, կարեն ան-ազդական առնել զմարմինս ի թունաց չար գազանաց ևն».-ՆՀԲ չի յիշում այս հատուա-ծը շաղափ բառի տակ. Տէրվ. Altarm. 77 շաղափք հասկանում է «terebrae, գչիր?».
confession;
promise;
ի — ածել, to cause to confess;
ի — գալ, to confess, to tell the truth;
— լինել, to confess one's sins.
· Calfa
«խոստում, ուխտ» Վրդն. առ. էջ 94 (Չէ՛ պարտ զխոստն մոռանալ). ոճով աս-ւում է խոստ լինել «խօսք տալ, խոստանալ» Գոր. և շմ. 79. յետնաբար՝ ի խոստ ածել «խոստովանեցնել, մի բան խոստանալով ռառտնեօը ասել տալ» Մաղաք. աբ. 28. ի խոստ գալ «խոստովանիլ, յայտնել» Ուոհ. t︎ 320. Կոստ. երզն. 100. Մաղար. առ. 18 Վրդռն. առակ. որից խոստանալ «խօսք տալ» ՍԳր. Ագաթ. «խոստովանիլ» Սեբեր. «սպառ-նալ» Ագաթ. «հարս լինելու խօսք տալ» Մծբ. խոստումն Եսթ. դ. 7. Ագաթ. Սեբեր. ի խոս-տումն ածել «խոստովանեցնել» Կղնկտ. հրտր. Էմ. էջ 40. խոստութիւն «խոստում, Տիմոթ. կուզ, էջ 237. աստուածախոստ Սհկ, կթ. արմաւ. խոստաբանութիւն Բուզ. Արծր. խոստուկ լինել «խոստովանիլ» Կղնկատ. խոստմնադրուժ, խոստմնազանց, խոստմնա-պահ, անխոստմնապահ (նոր բառեր). այս-տեղ է պատկանում նաև ոսկեդարեան գե-ղեցիկ բառս խոստաւոր «ուխտի նուէր», որ գործածուած է միայն նորագիւտ Ա. մնաց. իթ. 4 «Եթէ իցէ ոք յօժար խոստատրս բե-րել»։ Այս արմատի հետ նոյն է նաև խռսսո-վաճ, որ տե՛ս առանձին։
prepared, ready, disposed, in condition;
active, quick;
at hand, near at hand, disposable;
warily, softly, slowly;
— առնել, to prepare;
— լինել, to prepare oneself;
to be disposed;
to be prompt or resolute;
ի —ի ունել, to hold in readiness;
to stand in readiness, to be ready;
— կալ, cf. Պատկառ կամ.
· Calfa
(յետնաբար ի հլ.) «յօժար, կազմ» ՍԳր. «առձեռն, ներկայ» Փիլ. «զգոյշ» Վրք. հց. Ոսկիփ. Մխ. բժշ. «ինչք, կարա-սիք» ԱԲ. որից պատրաստել ՍԳր. պատ-րաստիչ Վեցօր. պատրաստաբան Բուզ պատրաստագոյն Բ. կոր. թ. 3. Ոսկ. ես. պատրաստական ՍԳր. անպատրաստ Ծն. ա 2. Բ. եոր. թ. 4. Ագաթ. Ոսկ. առձեռնպատ-րաստ Պիտ. Խոր. Յհ. կթ. դիւրապատրաստ Նար. ինքնապատրաստ Բրս. պհ. Մաշկ. յա-ռաջապատրաստ Ուռհ. Կանոն. նախապատ-րաստեւ Ոսկ. լհ. ա. 33. պատրաստակամ, պատրաստակամութիւն (նոր բառեր) ևն։