salt, saline, brackish;
cf. Աղիք.
եզականն բառիս ԱՂԻՔ. որպէս մասն ախոնդանաց կամ փորոտեաց. աղիք. պազըրսագ. եւ լար քնարի՝ կազմեալ յաղեաց. քիրիշ. σπλάγχνον viscus, χορδή, chorda
Որ ի սրտին շունչն է, ի ձեռն մերձաւորին մտանէ աղւոյն, որ կոչի թոքք։ Շարժէ զաղին՝ ձգելով առ ինքն զաղին. (Նիւս. կազմ. ԼԲ։ Իսկ Սիրաք. ԼԴ. 24.)
Քուն առողջութեան ի վերայ չափաւոր աղւոյ. իմա՛, որոյ աղիքն կամ փորն չիցէ ծանրացեալ կերակրովք։
Օրհնեցէ՛ք զՏէր սաղմոսարանաւ, եւ ջնարաւ, եւ աղեաւ. որ եւ տասնաղի. (Սեբեր. Է։)
Առ ի լինել անյարմարութեան՝ բաւական է եւ մի աղի փոփոխել. (Սահմ.։)
Զպակասեալ լնոյր զաղի՝ ի հատանել աղիոյն. (Մագ.։)
Զոր կամեցար քառասնաղեաւ նորոգել. եւ արդ մի աղի պակասեաց. (Թէոփիլ. խ. մկ.։)
Իսկ Նար. կուս.
Ի քրովբէից աղի հանգուցար, կամ է ալք ներքինք, կամ մանաւանդ հոյլ, ջոկ. զի եւ ռմկ. Աղի՝ է դաս, երամ. եւ պրս. եւ յն. աղիյլ, աղե՛լի, է փարախ, եւ հօտ։
ἀλυκός salsus Ուր իցէ աղ շատ, կամ համ նորա. դառն. աղի, լեղի. թուզլու. աճը.
Ի մասնէ աղի ծովուն։ Ծովն աղի։ Ի ձորն աղի, որ է ծով աղտից։ Մինչեւ յեզր ծովուն աղւոյ. (Թուոց.։ Ծն.։ Յես.։)
Հասանէ յեզր ծովակի միոյ, որոյ աղի են ջուրք. (Խոր. Ա. 10։)
Ջուրս այս էր յայնժամ քաղցր, եւ այժմ աղի. (Վրք. հց. Թ։)
Նմանութեամբ իմն ասի.
Աղի արտասուս։ Աղի ցօղով արտասուաց. (Նար. ԿԲ. ԿԶ։)
Աղի ողբով զաղէտսն նուագէին. (Ոսկ. ես.։)
Ելաց աղի ողբովք. (Լմբ. առակ.։)
Զաղի աղէտս ողբոցն. (Անան. նին.։)
Ապա եւ խոհակերացն ոչ իցէ մեզ ի յաղի առնելոյ զխորտիկսն, զի աղ բազում ուին. (Ոսկիփոր.։)
Ծիծաղեալ սմբատայ ընդ աղի բանսն սուրենայ. (Մամիկ.։)
ԱՂԻ ԵՒ ՈՂՈՐՄ. cf. ԱՂԻՈՂՈՐՄ.
Յորժամ կին՝ զաղի եւ զողորմ եւ զաղերսանաց բանս խօսիցի։ Ի ձայն աղի եւ ողորմ աշխարանաց աշխարիցեն. (Ոսկ. մ. Բ. 8։ Եբր. ԻԳ։)
• (սեռ.-ւոյ,-եաց) «փորոտիք». քիչ անգամ է գործածւում եզակի. ինչ. «Քուն ա-ռողջութեան ի վերայ չափաւոր աղւոյ». Սի-րաք. լդ. 24. սովորաբար յոգնակի գործա-ծութեամբ՝ աղիք ՍԳր. Ագաթ. (այսպէս են նաև հյ. ընդերք, յն. σπλάγγνα, έντερα, լտ. exta, viscera, սանս. jathárāni ևն. հմմտ. Meillet MSL 17, 18)։ Ածանցման մէջ մտնում է 4 ձևով.-1. աղե-ինչ. աղե-կէզմ, Լմբ. պտրգ. աղեխարշ Բրս. մրկ. Լմբ. պտրգ. աղեկոտոր Յհ. կթ. աղեցաւ «սիրտը ցաւած, վշտահար» (նորագիւտ բառ) Ուսպ. էջ 328 (Հանապազ աղեցաւ և լերդախոց լինելով), 2. աղէ-. այսպէս են գրւում նաև նախորդները յետնաբար. 3. ա-ղի-. միայն աղիկամի Եւս. քր. բայց սովո-րական է բառավերջում. ինչ. նեղաղի «նրբաղիք» Նիւս. կազմ. ըստ Լեհ. փքաղիք Փիլ. լին. նախաղի Սոկր. (ուրիշ է աղիո-ղորմ՝ աղ բառից). 4. աղ-. աղախարշանք «սրտի կսկիծ, խշխշուք» Ոսկ. Եբր. ա. ա-ղախարշումն Ճառընտ. գարաղութիւն Պղատ. տիմ. աղապատանք «գութ, սէր» Փիլ. ի-մաստ։ Աղիք նշանակում է նաև «նուագա-րանի լար» Սեբեր. «Օրհնեցէք զՏէր սաղմո-սարանաւ և ջնարաւ և աղեաւ»։ Աւս նշանա-կութիւնը յառաջ է եկած նիւթի պատճա-ռաւ։ Որից տասնաղի «10 լարանի քնար» Սղ. եօթնաղի Փիլ. քաղցրաղի Ոսկ. յհ. ա. 1. բազմաղի «բազմալար» Եփր. համաբ. աղէ-գէտ «նուագել իմացող» Ագաթ. աղեպատ «քնարի բարակ ծայրը՝ որի վրայ հանգչում են թելերը» ԱԲ. աղեյարմար «յարմարաւոր լարերով, լարերը յարմարած» Նար. աղե-մատունք «քնարի լարերի վրայ շարժող մատներ» ԱԲ. աղեբախք «քնարահարու-թիւն» Յհ. կթ։ Նոյնպէս «աղեղի լար կամ աղեղ», որից աղեներգործութիւն «նետա-ձգութիւն» Պիտ.։ Աղիքր համարուած է նաև գութի կայան. «Արդարն ողորմի անասնոյ իւրում. աղիք ամբարշտաց անողորմ են» ՍԳր. որից «գութ, ողորմութիւն, սիրելի գա-ւակ» ՍԳր. այսպէս և յն. σπλάγχνα, լտ. viscera «աղիք, գութ, սիրելի զաւակ», σπλαγχνιζω «գթալ, կարեկցիլ»։ (Այժմ այս իմաստները տրւում են թոքերին. ինչ. ռմկ. ջիգար)։-Աղիկամի, աղիկամութիւն «ա-զատ, ինքնակամ» Եւս. քր. ա. բառերի մէջ աղիք առնուած է իբր «անձ»։-Նոր գրա-կանում կազմուած ձևեր են աղեթափութիւն, աղեխորով, աղեկապ, աղեկիզիկ, աղեկը-տուր։
• Հիւնք. ալիք բառից։ ՋԲ աղիկամի մեկ-նում է «ոստ աղու կամի, որ է ըստ հաճուս»։ Թիրեաքեան, Ար. բառ. 18 աղիկամի=պհլ. aha-kāme «ինքնիշ, խան»։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Ախց. Երև. Կր. Հճ. Մշ. Սեբ. Տփ. աղիք, Մկ. Սլմ. Վն. աղիք, Ջղ. աղիկ, Տիգ mղիք, Զթ. աղըք, Ակն. Ննխ. աղէք, Ոզմ. ա-ղերք, Ղրբ. ա՛ղեմնքν. նոր բառեր են Գոր. ճղմա՛ղինք=Ղրբ. ճըղմա՛ղեմնք, «նրբաղիք». Ագլ. գ'ըրա՛ղինք։= Ղրբ. կիրա՛ղեմնքρ. «ուղ-ղաղիք» (դիտելի է նաև յգ. աղեստան Սեբ.)։