solid, stable, durable, tough, lasting;
hard, strong, firm, fast;
compact, massive, thick;
locked, fastened.
—, ամրի, րաց, րոյ, ոց, fort, fortification, fortress;
grotto, cave, cavern.
ռմկ. ամո՛ւր, ամպուր. լծ. թ. մամուր, եւ էմին. ὁχυρός կամ ἑχυρός munitus, firmus, tutus, ἑπικαίριος commodus, ἱσχυρός fortis, validus, ἁσφαλής cautus , ἁχείρυτος insuperabilis, qui sub manu redigi non potest Անքոյթ. ապահով. զօրաւոր. զգուշաւոր. պարսպաւոր, ազատ, անառիկ, անձեռնարկելի. անվնասելի. պնդակազմ. պինդ. հաստատուն. գավի. միւհքէմ. փէք. սարփ.
Տեղի ամուր՝ կեցուցանել զիս։ Քաղաք ամուր։ Քաղաքք ամուրք եւ պարսպաւորք։ Պարիսպք ամուրք։ Յամենայն քաղաքսն Յուդայ յամուրս։ Ի վերայ ամուր քաղաքաց։ Ամուր քաղաքի առելոյ։ Իբրեւ պարիսպ պղնձի ամուր։ Հրձիգ առնէր զամուր ամուր տեղիս թշնամւոյ. եւ այլն։
Բռնազբօսեսցի ոք ամուր (յն. ամրագոյն) զօրութեամբ. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
Ամուր եւ անկոխ է ամենեցուն աթոռն այն։ Շտեմարան ամուր՝ ուղղութեանցն, մոռացումն ուղղութեանցն է։ Ամուր յամենայն վնասուց գործէ, եւ անըմբռնելի ի սատանայէ. (Ոսկ. մտթ.։)
Դուռն ամուր շրթանց իմոց. յն. դուռն ամրութեան։ (Սղ. ՟Ճ՟Խ. 3.)
Քաղաք ամուր. յն. ամրութեան, կամ շրջապատութեան։ (Լ. ՟Ծ՟Թ. ՟Ճ՟Է. )
Բերդ ամուր։ Յամուր վայրս։ Յամուր գաւառն։ Ի ծործորս ամուր լերանցն։ Ամուր աշխարհաւն իւրով. (Ագաթ.։)
Ամուր պատուար, կամ մահարձան։ Կնիք ամուր պահպանութեան. (Նար.։)
Ամուր զինուք. (Պիտ.։)
Ճեղքէր զամուր գլխանոցն. (Յհ. կթ.։)
Դուն ուրեք հոլովեալ գտանի իբր ածական.
Ի ձորակի միում ամրոջ շինէ ձեռակերտ. (Խոր. ՟Ա. 11։)
Վահանօք ամրօք. (Յհ. կթ.։)
Ամրապէս. պնդապէս. յապահովս. փէք. սըգճա. գաթը. միւհքէմ.
Մեկին ասել բանին ո՛չ այնպէս ամուր հաստատէ զվճիռն։ Այսպէս ամուր վառել. (Ոսկ. յհ. եւ Մտթ.։)
Գնայի ամուր ի վերայ նորա. (Վրք. հց. ՟Ի։)
Մինչ ամուր ունէր զդանդանաւանդն հեծեալն, հանդարտ գնայր (ձին). (Կլիմաք.։)
Կամ անխտիր որպէս ա. եւ մ.
Պինդ եւ ամո՛ւր կացէք. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
Տեսանեմ զանձն իմ պահեալ ամուր ի Քրիստոսէ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
ԱՄՈՒՐ, ամրի, րաց. կամ րոյ, ոց. որ եւ ԱՄՐՈՒԹԻՒՆ, եւ ԱՄՐՈՑ. Ամո՛ւր տեղի. անքոյթ վայր՝ յոր լինի ամրանալ. տեղի ապաստանի կամ փախստեան. զգուշութիւն, պահպանութիւն. մարտկոց. պարիսպ. պատնէշ. բերդ. ակառն. աշտարակ. անձաւ. ὁχύρωμα, περιοχή, φρούριον, φυγαδευτήριον, βάρις, ἅκρα, ἁσφάλεια եւ այլն. munitio, munimentum, praesidium, propugnaculum, confugium, refugium, arx, turis, cautio եւ այլն. էմին՝ սաքին՝ սարփ՝ եէր, գալէ, գուլէ, եւ այլն.
Զամուրս նոցա հրձիգ արասցես։ Բաժանեցէ՛ք զամուրս նոցա։ Կործանեաց զամենայն ամուրս նորա։ Եւ եդ ի հովտին ամրոց։ Դիմէր ի վերայ ամրոցն պաշտրելոց։ Բերէին մեքենայս ի վերայ ամրոց։ Ամենայն պարիսպք ամրաց Հրէաստանի շինեսցին։ Եւ որ էին զամրօքն, սատակեցան յամրականացն։ Որ յամրի անդ էին։ Զիշխանութիւն զամրիդ։ Յայտ առնէր յամրէ անտի։ Պաշարումն ամրոյն։ Դիպեցան ամրոյն այնմիկ։ Յամուրս այրիցն։ Յամուրս անապատի. եւ այլն։
Յամուրս եղեգան եւ պրտուոյ. իմա՛ եղտիւր, ջրակոյտ, խաղ, մարգ։ (Ես. ՟Ժ՟Թ. 6.)
Յամրի պահեմք զգուշութեամբ։ Յամրի կայ, զգուշութեամբ պահի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3. (յն. լոկ, ի զգուշութեան։))
Դուք էիք մեր ամուր ապաստանի. արդ մեծ ամուրդ այդ հիմն ի վեր տապալեցաւ։ Առեալ զզօրսն՝ հասանէր ի վերայ ամրին. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Զ։)
Երթեալ ամրանայ յամուրս բերդի միոջ. (Լաստ. ՟Գ։)
• . ո. ի-ա հլ. «(իբր ած) զօրեղ, հաս-տատուն, պինդ. 2. (իբր գյ.) ամուր տեղ, բերդ. ամրոց» ՍԳր. Ագաթ. Ոսկ. որիզ ամ-րախիտ առնել «ամուր տեղերում պահել» Ա. մկ. ա. 56 (ուղղելի ամրախիթ, հմմտ. ծա-կախիթ Ագաթ.). ամրանալ ՍԳր. Ոսկ. ամրա-ծածուկ Գ. մակ. դ. 6. Վեցօր. 185. Ոսկ. Կո-Արմատական բառարտն.-11 ղոս. Ես. ամրական «ամուր. 2. բերդ. 3. բեռ-դական» Ա. մկ. ժա. 18. Ոսկ. ես. Ագաթ. ամրակողմն ՍԳր. ամրաշէն Ոսկ. ամրապան «բերդապահ» Բ. մկ. ժե. 31. ամրապարիսպ Եփր. թգ. և յես. ամրոց ՍԳր. ամրութիւն ՍԳր. Ոսկ. Ագաթ. անամրութիւն (նորագիւտ բառ) Ուոհ. 139. մեծամուր «շատ ամուր» Եղիշ.։
• ՆՀԲ լծ. թրք. (իմա՛ արաբ.) մամուր «շէն», էմին «ապահով»։ Bö̈tticher ZDMG. 1850, 350 սանս. amura «ան-սխալ», որ չընդունեց ինքը Lagarde. Arm. Stud. § 86։ Justi, Zendsn. ռնո. և սանս. amavant «զօրեղ» բառի հետ ևաս-կածով։ Էմին, Քերակ. էջ 37 ան-ուր։ Հիւնք. էջ 114 որմ բառից, իսկ էջ 237 սրմն բառից։ Մառ ЗВО 5, 320 ամուլ բառի հետ զնդ. apuϑra «անորդի» ձեւին է կցում, իսկ ИАН 1916, 237 հաւատ, հաւան. հաւաստի բառերի հետ դնում է յաբեթական sam արմատից, որից նաև վրաց. մծամս «հաւատամ»։
• ԳՒՌ.-Ախց. Ակն. Խրբ. Կր. Ննխ. Ռ. Սեբ. ամուր Ոոմ. համուր, Մկ. հmմուր, Հմշ. օ-մուր, Ասլ. էմիւր, Հճ. ամույ, Սչ. ամբուր, Մշ. յամբուր. նոր բառեր են ամուրփոկ, ամուր-կեկ, ամրափորի «խնայող», ամրել (Ջղ. ամ-րել, ամբրել, Հնդ. ամբռել) «գոցել, փակել»։ Գաւառաևաններում ամուր բառը ստացել է զանազան նոր նշանակութիւններ. այսպէս՝ «1. բարձրաձայն. 2. ուժգին, ծանր. 3. հաս-տատուն, անսասան. 4. արագ. 5. փորը պինդ». և վերջապէս դարձել է գերադրականի նշան (Կիւրինում). ինչ. ամուր աղէկ «շատ լաւ, ամենալաւ», ամուր անուշ «շատ քաղցը»։
• ՓՈԽ.-Նոր ասոր. ämuirá «լաճախ» փոխառեալ է հյ. գւռ. ձևից. նշանակութեան զարգացման համար հմմտ. ասոր. xeläná «ուժով. 2. յաճախ» և ասոր. kalən «յաճախ», որ թրք. [arabic word] qalən «հաստ, ամուր» բառից է փոխառեալ՝ նշանակութեան նոյնպիսի զար-գացումով։