of four cubits.
· Calfa
Քառականգնեայ ունել հասակ եռակի մեծութեամբ. (Երզն. քեր.։)
Եռականգուն մեծութիւն ունել կամ քառականգուն. (Արիստ. ստորոգ.։)
ՔԱՌԱԿԱՆԳՆԵԱՅ ՔԱՌԱԿԱՆԳՈՒՆ. τετράπηχυς quatuor cubitorum. Որպէս թէ քառականգնեան. Չորեքկանգնեան. ունօղ զչափ չորից կանգնոց. չորս կանկուն.
cf. Քարգոնոսական.
· Calfa
ՔԱՐԳՈՆԱԿԱՆ կամ ՔԱՐԳՈՆՈՍԱԿԱՆ. Արքունական. թագաւորական. ի պրս. քարիկիյա. արքայ, թագաւոր. եւս եւ մի մի ի չորից տարերաց.
Տրամակայեալ յինքեան յոքնաբեզունն քարգոնական կնիք՝ յապարանէն արքունի։ Մահաշունչ հոտ քաղուն քարգոնական նժուգին։ Զգուշացուցից քեզ չու ի քարգոնոսական նպատ։ Կամիմ, զի եւ դա արքունիս քոյո քարգոնոսական ապարանի առկայացեալ՝ արասցէ քեզ ճեմարան։ Ի զարդ քարգոնոսական տպարանին. (Մագ.։)
royal.
· Calfa
ՔԱՐԳՈՆԱԿԱՆ կամ ՔԱՐԳՈՆՈՍԱԿԱՆ. Արքունական. թագաւորական. ի պրս. քարիկիյա. արքայ, թագաւոր. եւս եւ մի մի ի չորից տարերաց.
Տրամակայեալ յինքեան յոքնաբեզունն քարգոնական կնիք՝ յապարանէն արքունի։ Մահաշունչ հոտ քաղուն քարգոնական նժուգին։ Զգուշացուցից քեզ չու ի քարգոնոսական նպատ։ Կամիմ, զի եւ դա արքունիս քոյո քարգոնոսական ապարանի առկայացեալ՝ արասցէ քեզ ճեմարան։ Ի զարդ քարգոնոսական տպարանին. (Մագ.։)
attractive.
· Calfa
Կերակրականին բնութեան զօրութիւնք են չորք. քարշողական, ունակական, այլայլական, արտաքս վտարական։ միով արեամբ կերակրին. քանզի իւրաքանչիւր ոք զիւր նմանապէս քարշողական զօրութեամբն խնդրէ. (Նիւս. ՟Ի՟Բ։ Մագ. ՟Ծ՟Ե։)
ἑφολκός attractorius. Ունօղ զզօրութիւն յինքն քարշելոյ. ձգողական.
preaching;
—ն, proclaimer, herald.
· Calfa
Լուուցանեն իբրեւ քարոզական բարբառեալ ձայնիւ։ Սա մեզ խըրատ՝ օրըստօրէ քարոզական. (Պիտ.։ Երզն. ոտ. երկն.։)
Յաւելաւ եւ քարոզականն. եւ յաղթէր ակրատէս հեղիացի. (Եւս. քր. ՟Բ։)
ՔԱՐՈԶԱԿԱՆՆ. κήρυξ ceryx, praeco. Ազգ Ճարտար նուագերգութեան ի խաղսողոմպիականս. որ ըստ յն. կոչիւրքի՛րիքս, այսինքն քարոզ, ձայնատու.
κηρυκικός ad praeconium vel praeconem pertinens. Սեպհական քարոզութեան եւ քարոզչի.
cf. Քարուականք.
· Calfa
Կայաք եւ ծաղր առնէաք զընկերացն քարուականութիւն։ Կամի՞ք թէ արձակեցից զլեզու, եւ ցուցից՝ թէ ո՛րչափ քարուականութիւն է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։ եւ ՟Բ. 24։)
Մի՛ զայլսն ի քարուականսն կոչիցես։ Ըզմատնիչն այսպիսի քարուականք (բամբասանք) արին ի խեղդն կախաղանի։ Զգործ շնացողացն ծածկել կամէին, եւ չախորժէին ձազել զայլոց քարուականս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 23։)
Եւ ոչ միայն աշակերտքն (փիլիսոփայից) գործէին զքարուականս զայս։ Ի տօնս երկաքանչիւրոց աստուածոցն զայնպիսի քարուականս գործէին. (Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
ill treatment, outrage, dishonour, brand or stigma, infamy, disgrace, opprobrium, turpitude, crime.
· Calfa
Կայաք եւ ծաղր առնէաք զընկերացն քարուականութիւն։ Կամի՞ք թէ արձակեցից զլեզու, եւ ցուցից՝ թէ ո՛րչափ քարուականութիւն է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։ եւ ՟Բ. 24։)
Մի՛ զայլսն ի քարուականսն կոչիցես։ Ըզմատնիչն այսպիսի քարուականք (բամբասանք) արին ի խեղդն կախաղանի։ Զգործ շնացողացն ծածկել կամէին, եւ չախորժէին ձազել զայլոց քարուականս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 23։)
Եւ ոչ միայն աշակերտքն (փիլիսոփայից) գործէին զքարուականս զայս։ Ի տօնս երկաքանչիւրոց աստուածոցն զայնպիսի քարուականս գործէին. (Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
leathern, parchment.
· Calfa
Սովորեցան ի քեմխտական (կամ քեմղտական) քարտիսն յեանորդքն գրել. (Մագ. քեր.։)
grammarian;
grammar;
*spelling-book, primer.
· Calfa
Յարանուանք. որզան, ի քերականութէն քերականն, եւ յարութենէն արի ... Որակ, որազն, սպիտակ, քերակական. (Արիստ. ստորոգ.։)
Ո՛չ ամենայն մարդ քերական. (Սահմ. ՟Ա։)
Քերական ո՛չ զամենայն մարդ սահմանէ, այլ միայն զքերականսն. (Դամասկ.։)
Կատարելում քերականի եւ երաժշտականի ոչ ինչ պէտք են պատուիրանի յարուեստս ... Որպէս քերականութիւն՝ քերականին, եւ երաժշտականութիւն՝ երաժշտին. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
Ներհմտութիւն քերականի, բայց քերթումըն քերթողի. (Շ. վիպ.) (որբերի եւ ի յաջորդ նշ)։
ՔԵՐԱԿԱՆՆ գ. որպէս Քերականութիւն.
Զաստղաբաշխականն, եւ զքերականն եւ զքերթողականն. (Ճ. ՟Ը.։)
Գրեցից սակս քերականիս, թէ զի՞նչ է անուն սորա. (գրականութիւն, քերթողութիւն, քերականութիւն. Հին քեր.։)
Ու եւ Ի, լծո՛րդ են ըստ քերականին խրատու. (Վրդն. ծն.։)
Քերթողն քերական արուեստիւն շարակարգէր զգիրս ... քանզի զքերական կանոնսն հաստատաբար մեկնէր։ Առեալ ի նմանէ տունս քերականս, որպէս զի մեկնեսցէ զնոսա ի հռետորականս։ Երեւեցոյց գրով բանս՝ քերականս պէսպէս իմաստիւք զանազանեալ. (Սոկր.։ Վ՛րք բրս։ Վրք. ածաբ.։)
Ամենեւին բառական քերական (ոճով) ոչ գրեաց, այլ զամենայն պարզ եւ յստակ խօսէր. (Վրք. սոսկ ըստ Հ=Յ.։)
Սողովմոն արքայն մեծ՝ քերական պէրճիւք յարդարեալ զսա (զտաճարն). (Նար. տաղ.։)
γραμματικός grammaticus, litterator, litteratus. որպէս Գրական. գիտակ արուեստի քերականութեան. ԳՐԱՄԱՏԻԿՈՍ. որ ասի եւ ՔԵՐԹՈՂ՝ ո՛չ որպէս բանաստեղծ (որ է բուն քերթողն), այլ որպէս գրագէտ. դպիր քաջուս.
ՔԵՐԱԿԱՆ ա. γραμματικός, -κή, -κόν grannaticus, -ca, -cum;
grammaticalis. իբր Քերականական, եւ քերթողական կամ բանաստեղծական, եւ ճարտար՝ կամ արուեստական ոճով.
grammar.
· Calfa
Անուն իսկ քերականութեանս, գրականութիւն ասի։ Եւ արդ ստուգաբանեալ լինի քերականութիւնս՝ գրականութիւն. (Մագ. քեր.։ Երզն. քեր.։)
Յաղագբ քերականութեան։ Քերականութիւն է հմտութիւն՝ որք ի քերթողացն եւ ի շարագրաց իբրու բազում անգամ ասացելոց. (Թր. քեր.) այսինքն հմտութիւն սովորական ոճոյ բանաստեղծից եւ մատենագրաց։
Քերականութիւն յայնցանէ է՝ որ նենթակայումն են։ Քերականութիւն ասի ուրումն մակացութիւն։ Իքերականութենէն՝ քերականն. (Արիստ. ստորոգ.։)
Դիւրապատում շարադրեաց, եւ ո՛չ քերականութեամբ արհեստին. (Վրք. ոսկ.։)
γραμματική grammatica, -ce, litteratura. Գրականութիւն. գրագիտութիւն. . անվրէպ դպրութիւն իբր քերեալ եւ հարթեալ. արուեստ ուղղախօսութեան եւ ուղղադրութեան ըստ կանոնաց բնիկ լեզուի գրոց.
poetical;
grammatical;
— ազատութիւն, poetical license.
· Calfa
Ոչ երբէք թշնամենալ ընդ առն քերթողականի (որ գիտէ քաջ գովել կամ պասաւել). (Պղատ. մինովս.։)
Զայն իսկ՝ որ առ երաժիշտսն խրատքն են եւ խաղալիքն, կարծեմք պարտ գոլքերթողականացն. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Քերթողականս ախորժակ։ Զրուցատրութիւն ըստ ներգոյս քերթողական յեղանակս։ Քերթողական շարագծաց։ Քերթողական մեծ արհեստի։ Զիմաստս հաւաքեալ՝ զաստղաբաշխականն, զքերականն եւ ըզքերթողականն. (Պիտ.։ Թր քեր։ Յհ. կթ.։ Լմբ. ի շնորհ.։ Ճ. ՟Ը.։)
Որք քերթողական մեծութեամբ ոչինչ ընդ հատ։ Որ ոչ են քերթողական բնութեամբ։ Ի քերթողական դուրս հասեալ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Պղատոն ոչ կարծէ զուսմնականն մասն գոլ իմաստասիրութեան, այլ նախակրթութիւն ինչ, որպէս եւ քերթողականն։ Քան զայլ արհեստ ասեմ եւ զմակացութիւն, քան զքերթողականն ամես, եւ զճարտասանականն. (Սահմ. ՟Ա։)
ποιητικός poeticus. Բանաստեղծական. սեպհական քերթողաց եւ քերթողութեան. եւ Քերթողն. պուետիկոս.
ՔԵՐԹՈՂԱԿԱՆ. γραμματικός grammaticalis. Քերականական.
cherubic.
· Calfa
Ճոխանայ ի քերովբէական կառսն, եւ նստի ի բարձսն մարիամու. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
Որ ի վերայ քերովբէական աթոռոց բազմիս. (Պտրգ.։)
Որ նստիս ի կտռս քերովբէականս. (Ժմ.։)
Քերոբէական թեւօք պարածածկեցար։ Աթոռ քրովբէտկան երեւեալ այսօր սիմէոն. (Շար.։)
Քան յաթոռն քերովբէական նստելն՝ առ սրբոցն հանգչելն բաղձալի է նմա. (Նար. երգ.։)
Արի՛ ե՛կ ի տաճար (ո՛վ սիմէոն), ահա հասեալ կամ, զգիրկսըդ ինձ յօրինեա՛ քրովբէական կառք. (Տաղ.։)
to winkle, to twinkle, to wink, to blink;
ի — ական, in a twinkling, in a trice, in no time, as if by magic;
արագոյնք զքթթել մի ական, swifter than lightning.
· Calfa
lyrical;
— քերթողութիւն, lyric poetry.
· Calfa
Ո՞ գիտէ զստեղծանի տարերացս, եւ զգործ քնարականիս այսմ. (Եւագր. ՟Ի՟Ը։)
λυρικός lyricus, melicus ἀρμονικός harmonicus. Սեպհական քնարի եւ քնարահարութեան. քնարական քերթողութիւն, կամ նուագ. (Թր. քեր.։ Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
of examination.
· Calfa
Քննողական. որոնողական. հարցողական. փիլիսոփայական. տրամբանական. բնազննական.
Զմէ՞ն քննական է. (Երզն. քեր.։)
Զգածեալ է մոլորութիւնն քննական բանիւք։ Յափշտակէ զայն ճշմարտութիւնն, եւ նոքիմբք իսկ քննականօք սպանանէ զմոլորութիւն. (Սեբեր. ՟Դ։)
Նա՛ իմաստնոց մտացն եւ այս է քննական. (Շ. իմ. եղակ.։)
Որդւոյ քննական. այսինքն քննօղ զխորս որդւոյ. (Գանձ.։)
delicate, soft.
· Calfa
Յելանելն արտասուացն ի քնքշական բնութենէնն՝ խոնարհեցուցանէ զԱստուածոյ մարդասիրութիւն. (Ոսկիփոր.։)
cubic.
· Calfa
մասն ընդունել թուոյ քուականի (ուրօրեայ թլփատութեամբ). (Փիլ. լին. ՟Գ. 49։)
sister's, sisterly.
· Calfa
Որ իչ բերաբերի առ քոյր ուրուք, կամ առ լուսինն՝ զր քոյր արեգական առդնէին հեթանոսք.
Մայրենի եւ քուրական առականօք զարարած լուսաւորացն մուծանէ. (Եզնիկ.։)
cf. Քրայական;
criminal, enormous, horrible;
— մեղք, յանցանք, high treason;
— մետաղք, mine, galleys, place of detention for criminals.
· Calfa
Երբեմն ի քրէական նիւթոց կերպարանս. (Ոսկ. ես.։)
Յոլովք են ի նիւթս ձեւ խաչի յոստայնանկաց կա ի քրէական (այսինքն արծաթագործ) արուեստագիտաց տպաւորեալք. (Սարկ. հանգ.։)
Դաձցին ամենայն դատապարտեալք՝ որք ի քրէական մետաղսն իցեն։ Լուծանել հրամայել զկալանաւորսն, եւ որք ի քրէական մետաղս են։ Ի քրէականսն՝ յերկաթահատ կամ ի պղնձագործ մետաղսն։ Ոսկեհանաց, եւ որք քրէական մետաղսն քոնջիցեն։ Յաւիտենից բանդեալքն ազատեցան, եւ քրէական մետաղքն հրդեհեցան յարփիահրաշ փառաց քոց. (Ագաթ.։ Ճ. ՟Գ.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։ եւ փիլիպ. ՟Է. Բենիկ.։)
ՔՐԷԱԿԱՆ. Արժանի աքսորանաց եւ աշխատելոյ ի մետաղս. ծանրամաղ. մեծաղեռն. աստուածընդդէմ. արքայընդդէմ. քարուական (յանցաւորութիւն)
Ձեռս ամբառնալ յօծելայն աստուծոյ, եւ քրէական մեղօք վտանգի լինել։ Ոչ ունին հաւասար քրէական մեղացն նոցա հատուցանել։ Զքրէական վերնամարտութիւնն։ Ի քրէական մորոսութեանց։ Ոյք բանան զբերանս քրէական բանիւ վասն փառացն աստուծոյ։ Մաքրելով զոգիս ամենեցուն ի քրէական ծանունց ծառայականաց. (Յհ. կթ.։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։ Մաշկ.։ Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
Քրէական մեղք, որ է ի թագաւոր. (Վրդն. թուոց.։ Նոյնպէս եւ Հին բռ. եւ Լծ. նար.) (որք երեւին ակնարկել եւ ի յն. քի՛րօս, տէր, եւ ի ռմկ. գռալ, թագաւոր)։
μεταλλικός metallicus. Նոյն ընդ Քրայական. որպէս հրահալելի. հանք, հանքայի.
christian;
*catechism.
· Calfa
Զի մի՛ ի քիստոնէական անուանէդ որոշեսցիս։ Եւ որ այլ եւս կարգք են քիստոնէականք։ Զօրէնս քիստոնէական հաւատոց։ Ի քիստովնական հաւատոցն. Քրիստոնէական զարմից։ Քիստոնէական փրկաւէտ կոչմանս։ Քրիստոնէական կարգովս եւ կրօնիւք։ Զգիրս սրբոյս քիստոնէականս. (Մանդ. ՟Ա։ Խոսր.։ Յհ. կթ.։ Ճ. ՟Ա.։ Ոսկիփ.։ Նար. ՟Լ՟Բ։ Լմբ. սղ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
Զատուցանել զքիստոնէականս (զատիկ) ի հրէականէն. (Շիր. զատիկ.։)
Պատմեցին թագաւորին՝ քիստոնէական քիլիսոփայքն. (Ճ. ՟Բ.։)
Պատմեցին զքիստոնէական փիլիսոփայիցն (հերձուածողաց), եթէ զպարտութիւն խոստովանեցան. (Լծ. ածաբ.։)
of J.-C, belonging to J.-C, Christ's;
— հաւատք, christianity.
· Calfa
Քրիստոսական ուխտին դաշնաւորութեանն. (Նար. կուս.։)
Քրիստոսական հաւատոց. (Մանդ.։ եւ ՃՃ.։)
Քրիստոսական պատարագին բաշխումն. (Խոսր.։)
Կնքեալ (գերեզման սրբոյն) քրիստոսական կնքովն (այսինքն նշանաւ խաչի). (Կորիւն.։)
Գահակարգեալ եւս ըն աջմէ աթոռացն քրիստոսականաց յանդ երանութիւնս. (Յհ. կթ.։)
Քրիստոսական հօտին անմահ արօտք. (Շար.։)
Հա՛րկ է հաւանութեամբ եւ հաւատովք հետեւել զկնի բոլոր քրիստոսականացս. (Յհ. իմ. ատ.։)
aiding, assisting, helping, auxiliary;
aid, helper, assistant, adjutant, coadjutor, colleague;
— զորք, auxiliary forces, reinforcements, auxiliaries;
— լինել, to help, to aid, to give help to, to succour;
— լինել միմեանց, to help one another;
— իւր առնուլ, to profit by, to avail oneself of զխաւար — առեալ, under cover or favour of the darkness.
· Calfa
Արտասուք դմա օգնական ըստ դմա։ Բայց ադամայ ոչ գտաւ (ի կենդանիս) օգնական նման նմա։ Անուն երկրորդին եղիազար. ասէ, աստուած հօր իմոյ՝ օգնական իմ։ Օգնական ի թշնամաց եղիցես նմա։ Որ ոչ արար զաստուած իւր օգնական։ Խաղաղութիւն քեզ, եւ խաղաղութիւն օգնականաց քոց։ թագաւորք օգնականք նորա։ Օգնական լինել (ի պատերազմի)։ Որպէս ձիւնաբեր ամարայնի՝ տօթացելոց օգնական է (այսինքն օգնէ, օգտէ. ὡφελεῖ prodest ) եւ այլն։
Մանաւանդ զի զգիշեր եւս իւր օգնական գործակից գտանէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 7։)
Երկչոտութեամբն օգնականաւ վարեսցիս (ի նմանութեան). (Ածաբ. մկրտ.։)
Օգնական առնիցեն զիւրեանց զամուրսն. (Արծր. ՟Գ. 2։)
Աղօթիցն օգնականք են ողորմութիւնքն եւ նուէրքն։ Յաջողելն՝ զձեռն տալն եւ զօգնական լինելն ասէ. (Խոսր.։)
cf. Օգնեմ.
· Calfa
Օգնական լինել. օգնել.
Բոլորեցունցն աստուած՝ իւրայոցն օգնականեաց բաւականապէս.
Յանբաժանելի երրորդութենէն օգնականեալք՝ առաջնորդիմք յարքայութիւնն. (Եպիփ. սղ.։ Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
cf. Օգնութիւն;
alliance, league cooperation, collaboration.
· Calfa
Այլուստ լինի օգնականութիւն եւ փրկութիւն հրէից։ Մի՛ հեռի առներ զօգնականութիւն քո յինէն։ Օգնականութեամբ լցեալ բարձրելոյն։ Յուսացեալ յօգնականութիւն տեառն։ Զօրէնս յօգնականութիւն ետ։ Հազիւ կարացաք ըմբռնել զմակոյկն, զոր առեալ՝ յօգնականութիւն կապէին ընդ նաւն. եւ այլն։ Զմիմեանս օգտեցուցանել աննախանձ օգնականութեամբ. (Յճխ. ՟Ժ՟Է։)
Առաքեցի քեզ զօր յօգնականութիւն. (Խոր. ՟Գ. 5։)
Վարձականութիւնս օգնականութեան ինքեան լեալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Եթէ լոկ առանձին քննիցին (կիրք), կարիք կոչին. իսկ չափով եւ ըստ ժամանակի՝ օգնականութիւն օգնականութիւն են բնութեանս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զոր օրինակ ի բժշկացն օգնականութիւնս բազում բանջարս առնուն՞ եւ մի դեղ կազմեն. (Ոսկ. եբր. ՟Թ։)
βοήθεια, βοήθημα auxilium, juvamen, adjumentum, adjutorium, opitulatio. Օգնական լինելն. օգն օգնութիւն. ձեռնտուութիւն. եարտըմ, իմտատ, եարլըգ.
august, majestic, grand, magnificent.
· Calfa
Ընկալեալ զհրամանս օգոստոսական. (Ղեւոնդ.։)
Հրաժարեալ ի ծիրանափառ օգոստոսականացն. (Ագաթ.։ եւ Կորիւն.։)
Զօգոստոսական եւ զինքնակալ թագաւորսդ. (Յհ. կթ.։)
augustalis, imperialis σεβαστικός . Սեպհական աւգոստոսաց. կայսերական. եւ Օգոստափառ կայսերք.
aerial, etherial;
raised in the air.
· Calfa
Զի օդական նիւթ ամանոյն է երկբերան. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Մարախն կենդանի գոյ լերկ օդական. յորժամ վերաթեւեալ բարձրասցի, յայնժամ վաղվաղակի է օդական։ Օդական կենդանեաց։ Եւ թեւաւորս՝ օդականաց. (Ճ. ՟Ը.։ Մաշկ.։ Շար.։)
Վասն ծովածին կենդանեացդ՝ օդականաց, եւ լսողականաց. (Մխ. այրիվ.։)
foreign, alien;
stranger, foreigner.
· Calfa
Ամենայն օտարական՝ որ ոչ իցէ ի ժողովրդենէ. (՟Բ. Մնաց. ՟Զ. 32։)
Այր մի օտարական եւ անաշխարհիկ եկիր յարեցար ի մեզ. (Ագաթ.։)
Ինունքըն տալ փառս ոչ գտան՝ բաց ի միոյն օտարական. (Շ. խոստով.։)
Անցանիցես ընդ գետն օտարական. (Առակ. ՟Թ. 18։)
Եղեն նոքա ինձ իբրեւ զայգի մի օտարական. (Մծբ. ՟Է։)
Սկզբունք օտարականաց եւ տոհմային պատերազմաց ... պատերազմաց տոհմիկ եւ օտարականաց փոփոխմունք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
diurnal;
daily;
days or daily earnings or wages.
· Calfa
Օրական, շաբաթական, ամսական, տարեկան եղեւ. (Լմբ. սղ.։)
legislative.
· Calfa
Օրէնսդրականն՝ որոյ անունն է դէպուղիղ սատակիչ։ Զօրէնսդրականն եւ զսատակիչ զօրութիւնն. (Փիլ.։)
figurative.
· Calfa
Յարեաւ ոմն օրինական։ Փարիսեցիքն, եւ օրինականքն։ Ոմն յօրինականացն։ Եւ ձեզ վա՛յ օրինականացդ։ Զզենոն զօրինական դպիր, եւ այլն։
Այսօր ծերքն օրինականք՝ մանկամբք նորոյ սիոնի. (Շար. հայի եւ ի յաջորդ նշանակութիւն։)
cf. Օրինաւոր.
· Calfa
Յարեաւ ոմն օրինական։ Փարիսեցիքն, եւ օրինականքն։ Ոմն յօրինականացն։ Եւ ձեզ վայ օրինակացնացդ։ Զզենոն զօրինական դպիր, եւ այլն։ Իսկ Այսօր ծերքն օրինականք՝ մանկամբք նորոյ սիոնի. (Շար.) հայի եւ ի յաջորդ նշանակութիւն։
Զօրինական կռիւս (խտրանաց) ի բաց մերժեսջիր. (Տիտ. ՟Գ. 9.)
Յօրինական խորանի անդ։ Յաւուրս բաղարջակերացն յօրինական տօնին։ Զամենայն օրինականս պահեաց. (Անյաղթ բարձր.։ Կորիւն.։ Նչ. եզեկ.։)
Օրինականին գրոյ։ Զօրինական գիրն լցեալ՜ Յօրինականէն բերեալ զայս. պրպմ. լ։ (Շար.։ Յհ. իմ. ատ.։)
Իբրեւ մկրտեաց յիսուս զյովհաննէս, ի նա կացոյց զամենայն օրինականսն, զքահանայութիւն. զթագաւորութիւն, եւ զմարգարէութիւն. նաեւ զամենայն հօտս առ նա դարձոյց. (Անան. ի յհ. մկ.։)
Կամ իբր Օրինակական ինչ՝ որ ի հին օրէնսն.
Մովսէսի նմանութիւն օրինական, եւ տարրական խորան ցուցեալ։ Տիպք իմն օրինական. (Ագաթ.։ Շ. մտթ.։)
Ո՞չ ապաքէն զայն իսկ՝ որ ուղիղն իցէ, օրինական զսա ասասցուք գոլ. (Պղատ. մինովս.։)
νομικός, -κή, -κόν legalis, -le. Յանկաւոր օրինաց. սեպհական հին օրինաց. որ տինչ հայի ի գիրս օրինաց.
in the pangs of death, at the last gasp, dying, expiring;
cf. Օրհասաբեր.
· Calfa
Զօրհասական վէրսն յոգիս ընկալեալ էր. (Եղիշ.։ եւ Յհ. կթ.։)
Գայ օրհասական մահն յանցաւորաց։ Յետ օրհասական մահուն յանէծս եւ ի հուր մատնին։ Յո՛րքան օրհասական կորըստական մահուանէ ապրեցուցեր զիս բարերար. (Լմբ. առակ.։ Երզն. մտթ.։ Բենիկ.։)
Լուաւ յոգւոց բժշկէ, թէ քաղաքն յօրհասական վախճան հասեալ է. (Ոսկ. ես.։)
Իբրեւ օրհասականք ընդ ոգիս ջանայցեն. (Ես. ՟Ծ՟Թ. 10։)
Արջք օրհասականք ընդ վախճանել շնչոցն հզորագոյնք կռուին։ Սկսաւ կրճտել զատամունս իբրեւ ՕԶօրհասական վիրաւոր։ Որպէս զգազան օրհասական ընդ ելանել հոգեւորացն դժուարագոյն իմն կռուի. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Բ։ Շ. ՟ա. պ. ՟Հ՟Ը։)
Պատասխանի ոչ ընկալեալ, օրհասականըն փութացեալ. այսինքն՝ զի կանխեաց մահն. (Շ. վիպ.։)
εἰμαρμένος fatalis. Որ ինչ հայի օրհաս. վախճանական. մահառիթ. յեղակարծ.
broker, agent.
· Calfa
ἕμπορος mercator Առօղ եւ գնօղ զվաճառս. վաճառական. ասի եւ ԱՌԻԹ, իբր առիչ. (գուցէ նաեւ որպէս Միջնորդ՝ ըստ հյ. առման)
to undo;
to untie, to dissolve, to ruin;
to explain an enigma.
· Calfa
Ո՞ր միտք բաւական իցեն զբազահունչ հերձուածողաց առասպելս առեղծանել. (Սեբեր. ՟Թ։)
dissolution;
explication;
enigma, proverb;
— **** ***, to propose an enigma or charade, to tell a parable, to proverb.
· Calfa
պարզապէս Եղծումն. եւ Դիւրեղծական ինչ.
chain (threads stretched lengthwise on a weaver's loom).
· Calfa
Հարին զառէջս բանական ... ի լայնութիւն ... եւ յերկայնութիւն. (Յուդթ. ՟Է. 3.) (գտանի եւ օրինակ, զառաջս) յն. ձգտեցին զբանակս։
adj. s. assistant.
· Calfa
Քանզի ած հասոյց ի գլուխ առաքինութեանց, ապա եւ զառընթերակաց նորին զեղծագործ ապականութիւնն քակէր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)
to occasion, to cause, to produce, to engender.
· Calfa
Զգաստութիւն եւ համեստութիւն սոցա վարս ունել ուղիղ բանն առթէ. (Փիլ. տեսական.։)
new found, recent, new fashion.
· Calfa
Ոչ եթէ արդէն իսկ նորոգ ծանուցաւ խորհուրդ եկեղեցւոյ, եւ կարգ որ ի սմա՝ ոչ առժամագիւտք են, այլ յաւիտենականք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
recent, new;
presently, immediately;
soon, forthwith, directly, suddenly;
առժամայս, at present, now;
for the present.
· Calfa
Առժամեան. իբր վայրկենական, ներկայական. առժամանակեայ. անցաւոր. ժամանակաւոր. հարեւանցի. որ ինչ առ ետեզ.
s. pl. the present world, things temporal;
the moderns.
· Calfa
Յերկուս յաւիտեանս զկեանս մեր բաժանեաց աստուած. յառժամայս, եւ ի հանդերձեալ կեանսն։ Յամենայն ուրուք զառժամայս, եւ զկենցաղական հոգս զայս տեսանես. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27. 37։)
temporal, perishable;
provisional.
· Calfa
πρόσκαιρος, ὀ ἑν τῷ παρόντι. temporarius, temporalis, quod in praesens est. Որ ինչ է առ ժամանակ մի եւեթ. ժամանակաւոր. ներկայական. անցաւոր. եղծանելի. ներկայ, անցնօղ.
cf. Առժամանակեայ.
· Calfa
Դու նախայաւիտենական, միանգամայն եւ առժամեան. այսինքն նոր. (Ոսկ. նոր կիր.։)
cf. Առժամանակեայ.
· Calfa
իբր վայրկենական, ներկայական. առժամանակեայ. անցաւոր. ժամանակաւոր. հարեւանց. որ ինչ է առ ետեղ.
cf. Առնչութիւն.
· Calfa
Է եւ սա յառինչւոջն, թէպէտեւ ոչ յամենայնի յառինչունիցն գոյ ներհական ... առինչիցն. եւ այլն. (Սարկ. մարդեղ.։)
to fill, to fill to the brim, to brim.
· Calfa
Րենական արփիւ առլցեալ՝ զմինն մարմնապէս ծնար վերստին. (Շ. տաղ ծն.։)
to settle, to fix, to determine.
· Calfa
Ոչ յարմարական է բարւոյն եւ չարին ի միասին առկայանալ, եւ ոչ լուսոյն ընդ խաւարի. (Արծր. ՟Գ. 6։)
earnest, earnest money;
pledge, essay, token, sign, testimony.
· Calfa
Առհաւատչեայն՝ գրաւական ասի. (Ոսկ. եփես.։)
ԱՌՀԱՒԱՏՉԵԱՅ. ա. Տուեալ կամ առեալ իբրեւ առհաւատչեայ. խոստացեալ, եւ ըստմասնեայ ընկալեալ. յայտարար հաւատարիմ հաստատութեան. յուսադրական. բարենշան. հաւաստի.
Զյաւիտենական թագաւորութեանցն ժառանգեսցէ զառհաւատչեայ բարութիւնսն. (Ճ. ՟Ա.։)
ready to the hand, handy, manual, portatif;
in part payment, on account;
— տալ, to give in part payment;
— բառարան, pocket dictionary.
· Calfa
πρόχειρος. expeditus, facilis, promptus. Որպէս Առձեռն պատրաստ. պատրաստական. առընթերակայ. ներկայ. դիւրագիւտ. դիւրին. ընտանի. ընդել. յայտնի.
adj. adv. prompt, ready;
imminent, threatening;
evident, clear, manifest;
promptly, quickly;
— դրամ, ready money, cash.
· Calfa
Բարութեամբք յօրանան ռձեռն պատրաստ։ Անդէն առձեռնպատրաստ արտաբերական բանիցն զկնի եւ գործ յաջորդի։ Ընդ կամելն անդէն եւ հանդիպումն առձեռն պատրաստ յարանայ։ (Պիտ.)
he-lamb.
· Calfa
Առն, առին. վագր, վագեր։ Առն, խոյ, գոնչակ, վիդոն, դուար, մալ. այսոքիկ արականք ի վերայ հօտից ասացեալ են. (Երզն. քեր.։)
married woman.
· Calfa
Մանկամարդ առնականայք։ Երկի՛ր պագէք արեգական, եւ առնականա՛յք լերուք. (այսինքն ամուսնացարուք). (Փարպ.։ ՃՃ.։)
Կանանց առնականանց. (Եղիշ. ՟Գ։)
Լուարո՛ւք կոյսք, առաւել եւս առնականայք իսկ։ Զայս ոչ առ այրիսն միայն ասեմ, այլ եւ առ առնականայս։ Առնակնոջ ո՛չ ազնիւ այր ոք ցանկայ, այլ ժանտ ոք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։ եւ Եբր. ՟Ի՟Ը։)
cf. Արուագէտ.
· Calfa
Մոլի, պղծագործ, վիրագ. այս արական նշանակութիւնք են առնամոլեացն եւ աստուածամարտից. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
men's room or dwelling.
· Calfa
Կրկին գաւիթ է, մին յառնանոցն, եւ մին ի կանանոցն զատուցեալ։ ՀՈգւոյ իբր տան՝ է որ առնանոց է, եւ է որ խորոպճին. արդ առնանոցն վայր է՝ որում դէպ եղեւ բնակել արու խորհուրդք՝ իմաստունք, ողջամիտք. (Փիլ. տեսական. եւ ՟Դ. 15։)
cf. Առնաբար.
· Calfa
Զմիտսն զիգութեան առնապէս վառեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 21. յն. առնական ոգւով։)
manly, masculine;
— անդամք, genitals.
· Calfa
Առնական. այրական. սեպհական առն մարդոյ.
feasible;
making, maker.
· Calfa
Իբր անցեալ, Արարեալ. գործեցեալ. եղական.
Իբր Ապառնի, գործելի, լինելի. ուստի գոյականն՝ որպէս Գործք. իրք.
to make, to do, to form, to produce, to compose, to fabric, to operate, to act, to render, to commit, to effectuate, to execute, to cause;
— յոչնչէ, to create;
— վերստին, to remake;
կին —, to marry;
ատելի —, to make odious;
բարւոք չարւոք առնէք, you do well, — ill;
բարի՝ չարիս՝ վնաս — ումեք, to do good, ill, wrong to some one;
ինչ ոչ արարի քեզ, I have done nothing to you;
զի՛նչ — իցէ զայս, what to do with that ? չգիտեմ որպէս —, I do not know how to do that;
չգիտեմ զի՛նչ —, I know not what to do;
ձայն — հաւուց, the singing of birds;
— ողջակէղ, to sacrifice, to immolate;
խնդիր, մոռացումն, յիշատակ, ծառայութիւն, զյարձակումն, դատաստան, վախճան —, to seek;
to forget;
to remember;
to serve;
to assail;
to judge;
to finish or end.
· Calfa
զոյգ ընդ այլ բայից՝ տայ նոցա զզօրութիւն անցողականի. ընել տալ. էթտիրմէք.
Առէակեալ բանականին այլ էարար։ Տեսակ մարդոյ կենդանւոյ էարար. այսինքն արար. (Պորփ.։)
virile;
— անդամք, genitals, cf. Արութիւն, cf. Պոչ.
· Calfa
ἁνδρεῖος. virilis. Առնացի. արական. այրական. արուի.
virile mind, bravery, strength of mind, courage;
virtue.
· Calfa
Մենամարտիկ երկպատական առնութեան. (Ագաթ.։)
to receive, to take, to accept, to admit, to collect, to welcome;
to reap, to derive, to gather;
to have, to occupy;
to take away, to carry off, to ravish, to rob;
— վերստին, to retake;
— ապտակո, to receive a box on the ear;
— զատամունս, to set the teeth on edge;
— արմատ, to take root;
— զդրունս, to surround, to enclose;
- երգս, to sing;
ի մէջ —, to encompass;
խորհուրդ —, խորհուրդ ի մէջ —, to consult, to deliberate;
ի միտ —, to conceive, to comprehend, to understand;
to learn by heart;
խումբ —, to assemble;
մեղս —, to sin, to be culpable;
ի բաց —, to substract, to take away;
to remove;
սուգ —, to mourn, to be afflicted;
առիթ —, to take the opportunity, to profit by it;
— ընդ կատակս, to take a thing in jest;
կասկած —, to suspect;
— ի կին, ի կնութիւն, to marry;
— ողչոյն հրաժարական, to take leave of, to bid adieu to;
— օրինակ, to take example;
շունչ —, to breathe;
զէն —, to take arms, to arm one's self;
մարմին —, to incarnate, to be incarnate;
ծագումն —, to take birth, to shoot out;
առնոյր առնէր ոք, how I should wish that some one had done it !
· Calfa
prosody;
pronunciation;
watering.
· Calfa
Վերծանութիւն ներկուռ ըստ առոգանութեան։ Առոգանութիւնք են տասն. շեշտ, բութ, պարոյկ, երկար, սուղ, թաւ, սոսկ, ապաթարց, ենթամնայ, եւ ստորատ։ Առոգանութիւնք սեռականք են երեք. ոլորակ, ամանակ, հագագ. (Թր. քեր.։)
very or more wholesome.
· Calfa
Որոց խառնուածն առողջագոյն հաստատութիւն կենաց գործէ. (Փիլ. տեսական.։ Խոր. ՟Գ. 62։)
who is in his senses, whose judgement is souud;
lively.
· Calfa
Ողջամիտ. եւ ողջմտական. որ եւ ՈՂՋԱԽՈՀ ասի.
Զժուժկալականն եւ զառողջամիտն եւ զտեւող (կեանս). (Փիլ. լին. ՟Բ 56։)
good sense, reason, sensibleness.
· Calfa
Նշանակ խոհականութեան փիսովն, եւ առողջամտութեան՝ գեհոն։ Խոհականութիւնն է առաքինութիւն բանականին, եւ առողջամտութիւն՝ ցանկացողին։ Յիմստութենէ՝ առողջամտութեամբ վարիլ. (Փիլ. լին.։)
privately, apart, separately.
· Calfa
Իբրեւ սեպհական ի բնէ առանձին առոշոգի նոցա էր կարգեալ. (Բոաղ. ՟Գ 14։)
at home, at one's house;
domestic, belonging to the house;
familiar;
— ուսուցանել, to teach at home;
— անկարգութիւնք, family discords;
— պատերազմ, civil war;
— ճաշել, to dine at home;
— իրք, domestic affairs;
— հանդերձ, house dress;
morning-gown.
· Calfa
ὀ, ἠ, τὸ κατὰ τὴν οἱκείαν, κατ’ εἵκον. quod in domo fit. Որ ինչ է ի տան. առանձնական. ներքին. տնական, տանը.
diurnal;
ephemeral;
daily;
inconstant, uncertain, temporal, perishable.
· Calfa
αὑθημερινός, ὀ αὐθημερόν. uniusdiei, diurnus Որ ինչ իցէ կամ լինիցի առօրին, յօրն յայն, ի միջոցի աւուր միոյ. աւուրն. օրական. նոր. օրուան, նոյն օրուան, մէկ օրուան.
saying, word, term, expression;
proverb;
dictate;
recital.
· Calfa
Բաւական է քո տեառն բանն, եւ լիով ասացածն։ Ըստ ասացածի հռետորին. (Փարպ.։)
cf. Ասացած.
· Calfa
Զանց ըզնորա յոլովագոյնն առնելով ասացուածովք։ Յարմարական ասացուածովք. (Պիտ.։)
Մարգարէական բանիցս ասացուած։ Միտք ասացուածիս լի է տարակուսանօք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։ եւ Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
to say, to express, to speak, to relate, to recite, to tell, to recount, to declave, to pronounce, to utter, to dictate;
— յառաջագոյն, to foretell;
— վերստին, to repeat;
բարիս՝ չարիս — զումեքէ, to speak well, badly of a person;
ասա՜ ինձ, tell me;
պարտ է —, one must say;
որպէս ասացաք, as we have said;
համառօտ —, briefly, in one word;
չգիտեմ զի՞նչ —, I know not what to say;
զի՞նչ ասիցեն զքէն, what will they say of you ? անհիմն է զոր ասեսդ, what you say is without foundation;
չգիտէ զոր ինչ ասէ, he does not know what he says;
ցանգ զնոյն —, to repeat always the same thing;
— զկարծիս իւր զիմեքէ, to give one's opinion on some thing;
սուտ —, to tell falsehoods or lies;
— զճշմարտութիւն, to speak the truth;
այո՝ ոչ —, to say yes, no;
զի՞նչ կամիցի — այս, what does that mean ? այլ զի՞նչ ասեմս, but what do I say ? ըստ ասելոյ իւրաքանչիւր, as every one says;
— ընդ միտս, to say to one's self;
զայս իրրեւ ասաց, when he has said that, at these words;
զայս ասացեալ, that said.
· Calfa
Մերումս մաբմնոյ յիրաւի ասի ապականացու. (Շ. թղթ.։)
Յերկուս բաժանի իմաստասիրութիւն, ի տեսականն՝ ասեմ, եւ ի գործականն. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե։)
Ի հակառակսն Մովսէսի, զկորխայ ասեմ եւ զաբիրոնէ։ Աղէ հայեցարո՛ւք, ո՛չ զգալի ասեմ երեսօք, այլ խոհականապէս. (Պիտ.։)
needleful, thread, string;
անցուցանել զ— ընդ ծակ ասղան, to thread a needle.
· Calfa
Խաչն անարգեալ է, եւ ասղանիքն կախարդաց պատուականք. (Ոսկ. կող. ՟Ը. յն. գրուածք.)
woollen;
blanket;
cloth, stuff;
flannel;
drapery.
· Calfa
ԱՍՈՒԻ, կամ ԱՍՈՒՈՑ, վարի եւ իբր Ասու, այս ինքն որպէս սեռական բառիս ԱՍՐ.
that is endowed with the faculty of speaking, reasonable, gifted with reason.
· Calfa
to caparison (a horse).
· Calfa
Զինել զձի. սպառազինել զերիվար պատերազմական.
fragment of a shield;
small shield.
· Calfa
Այրեսցեն զզէնս, զնիզականբեկս, զասպարաբեկս. (Եղեկ. ՟Լ՟Թ 9։)
bearing a shield.
· Calfa
Ազգի ազդի դասուք զօրականաց, գունդ գունդ ասպարակրօք. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ՟Գ։)
who throws away, who abandons his shield or buckler.
· Calfa
Առն՝ որ ասպարընկէց իցէ։ Ո՛չ որ ի բաց ելեալ լինի վայելչական բռնութեամբ, անուանեսցի թերեւս ասպարընկէց. (՟Ժ՟Բ։)
here, in this place;
— է, he or it is here;
— եւ անդ, here and there, this way, that way.
· Calfa
Աստ յառաջագոյն է տեսականն քան զգործականն։ Են աստ պէտք բազում երկիւղագին պատրաստութեան. (Փարպ.։)
astronomy;
astrology.
· Calfa
ἁστρολογία astrologia. Գուշակական ասեղագիտութիւն. սուտ քաւդէութիւն ախտարաց. ախտարք.