to inscribe, to write upon, to entitle;
to ascribe;
to compose.
· Calfa
Եւ որպէս Վերագրել, իբր ընծայել. սեպհականել.
to impose, to lay on, to put upon, to super-add;
to surname.
· Calfa
ՄԱԿԱԴՐԵԼ. Դնել ի վերայ անուն իչ. մակակոչել. մականուանել. վերաձայնել.
Ըստ զանազան ընթացից աշակերտելոցն մակադրէ զմարմնական հասարակաց անուն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
imposition, superposition;
surname.
· Calfa
Ի մակադրութեան անուան ... փոխեալ յորդիսն որոտման. (Շ. տաղ. (ա՛յլ ձ. ի մակադրական)։)
induction, consequence.
· Calfa
Ներհական է ի հարկէ՝ բարւոյ չարն, եւ սոքա յայտնին ըստ իւրաքանչիւր իւրեանց մակածութեան. ո՛րկէն, ողջութեան՝ հիւանդութիւն, եւ արդարութեան՝ անիրաւութիւն, եւ արութեան՝ երկչոտութիւն. (Արիստ. հակակ.։)
ἑπαγωγή inductio. Ի վերայ ածելն եւ ածիլն. յարադրութիւն. հետեւանք. եւ Մակածական ձեռնարկութիւն տակր՝ ի մասնաւորաց յընդհանուրն.
cf. Մակաղեցուցանեմ.
· Calfa
Մակաղեցուցեր զժողովուրդն քո առ երկոտասան ականս աղբերացն յաղիմայ. (Ճշ.։)
to fold or pen sheep.
· Calfa
Մակաղեցուցեր զժողովուրդն քո առ երկոտասան ականս աղբերացն յաղիմայ. (Ճշ.։)
vn. va. to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.
· Calfa
Ի սատանայական խորհրդոցն ջրոյ մակարդեալ։ Ընդ բնական կրիցն աւելորդօքն մակարդեալ, ստերիւրեաց։ Մակարդեալ է ի մարմնոյ հեշտութիւն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
learned, skilled, erudite.
· Calfa
Յունականին ներհուն եղեալ, յոգնիմաստիցն մակացեալ. (Շ. վիպ.։)
knowledge, erudition, science.
· Calfa
Մակացութիւն ենթակայումն է անձին. եւ զենթակայէ ասի զքերականութենէ։ Առաքինութիւն՝ չարութեան ներհական է, եւ մակացութիւն՝ անգիտութեան. (Արիստ. ստորոգ.։)
Քոյով իմաստասիրական մակացութեամբդ հրատարակել. (Մագ. ՟Խ՟Ե։)
Որ զնաւավարականն միայն ունիցի մակացութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
plain, level, even, equal.
· Calfa
ՄԱԿԱՒԱՍԱՐ ԱՆՈՒՆ. ἑπίκοινον nomen epicoenum. ըստ յն. քերականաց՝ է բառ անխտիր յարականն եւ յիգականն ըստ յանգի.
adjective, epithet, attribute, predicate.
· Calfa
Ենթանկեալ ընդ անուամբ եւ այսք, որք եւ սոքա տեսակք կոչին. իսկ, առասական, մակդիր, առինչունակ, եւ այլն. (Թր. քեր.։)
Գտանի գրեալ եւ Մակդրական։ cf. ՄԱԿԵՂՈՒՏ։
Նոյն ընդ Մակադրական. ἑπίθετον adjectivum. որ առ մեօք Ածականի ասի՝ (հակադրեալ գոյականի) ըստ յն. վերադիր. եւ ըստ լտ. յաւելուածոյ.
accessory, additional.
· Calfa
Անունն երկակի է, կա՛մ եղուտ, կամ մակեղուտ. եւ սա ասի մակեղուտ ամենայն պատահումն՝ որ յէութեան (այսինքն ի գոյացութեան) ունի զգոլն։ Մակեղուտն եթէ բազում բնութեան պատկանի, պատահումն լինի. իսկ եթէ միոյ բնութեան պատկանի, յատուկ լինի՝ որ էր մակեղուտ. որպէս յոժամ մարդոյ ասեմք յատուկ գոլ զծիծաղականն։ Մակեղուտ է, որպէս սեաւն, սպիտակն։ Պատուականագոյն է եղուտն քան զմակեղուտն։ Եղուտքն յեղտիցն լնանին, եւ ոչ ի մակեղտիցն. (Անյաղթ պորփ.։)
ἑπίθετος, -ον adjectivus, um. Ի վերայ եկեալն եղուտ կոչեցելոյ, իմա՛ գոյացութեան կամ գոյացականի. այն է ածականն, եւ իրն նշանակեալ ածական բառիւ. պատահական. յաւելեալ.
cf. Մակեռորդ.
· Calfa
Երաժշտականն խնդրէ, եթէ ո՞ր է՝ որ զերկպատիկ բան ունի, եւ ո՞ է՝ որ զկիսաբոլոր, եւ ո՞ր զմակեռակն, որ ո՞ր զմակաքառակն. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
Ի ձեռն այնց թուոց՝ որք ըստ երաճշտականութեան յարմարուըիւն են. չորիւքն, մակեռակիւն, քառասնիւն առ երեսունն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 27։)
sesquitertian;
s. gr. triphthong.
· Calfa
Երաժշտականն խնդրէ, եթէ ո՞ր է՝ որ զերկպատիկ բան ունի, եւ ո՞ է՝ որ զկիսաբոլոր, եւ ո՞ր զմակեռակն, որ ո՞ր զմակաքառակն. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
Ի ձեռն այնց թուոց՝ որք ըստ երաճշտականութեան յարմարուըիւն են. չորիւքն, մակեռակիւն, քառասնիւն առ երեսունն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 27։)
surface, superficies, area;
outside.
· Calfa
Եռականգնումն, կամ մակերեւութւոջն, կամ այսպիսեացն իմիք՝ ոչինչ նայնց է ներհական. (Արիստ. քանակ.։)
flux or flow;
— եւ տեղատութիւն, the ebb and flow, tide.
· Calfa
Անդր եւս քան զընդհանրականացս մակընթացութիւնս՝ զդիւցազնական արգասեաց զանթառամելի առոգանութիւնս ի քեզ շառաւեղեալ. (Ճ. ՟Ա.։)
lunch, luncheon.
· Calfa
Մրգոցն ի ներքս մուծեալ. եւ զայն՝ որ ասին մակընթրակք. (Փիլ. տեսական.։)
mortiferous, death bringing, destructive, baleful, deleterious, deadly, fatal.
· Calfa
θανατηφόρος, θανάσιμος, φθοροποιός , ὁλεθροποιός, δηλήμων mortifer, lethifer, exitialis եւ այլն. Բերօղ զմահ (մարմնոյ կամ հոգւոյ). պատճառ կամ առիթ մահու. մահառիթ. ապականարար. սատակիչ.
destroying or overcoming death.
· Calfa
Վերջին եւ մահալոյծ եւ կենսառաք ձայն։ Վերջնումն այնմիկ ապականահալած եւ մահալուծօղ գիշերին երթեալ հանդիպանամ. (Յհ. իմ. ատեն.։)
pernicious, exhaling death, malignant, deathly.
· Calfa
Այս չարամիտ եւ մահաշունչ այր։ Արբոյց փոխանակ կենսականի զմահաշունչն դեղ։ Մահաշունչ ատելութեամբ վարեն զօտարս եւ զթշնամիս. (Պիտ.։)
worthy of death, deserving death;
condemned to death;
— առնել, առ —ս ունել, to condemn to death.
· Calfa
ἕνοχος (θανάτῳ, θανάτου ) reus (mortis). Պարտական մահու. որպէս արիւնահեղ, կամ արժանի մահուան յանցաւոր. արունտէր, մեռնելու արժանի.
condemnation.
· Calfa
Մահապարտն գոլ. յանցանք արժանի մահու. արեան պարտականութիւն. եւ Դատապարտութիւն.
death giving or causing.
· Calfa
Այսպէս եւ հոգւոյ ոչ մարմնականքն միայն, այլ հոգեկանքն են մահարարք. (Շ. թղթ.։)
deadly, mortal, mortiferous, pestilential;
cf. Մահկանացու;
mortal;
—ք, mortals;
mankind;
— մեղք, հիւանդութիւն, վէրք, թշնամի, deadly sin;
mortal sickness;
fatal wound;
deadly enemy.
· Calfa
Ի մահացուաց յերկիր ի խոնարհ։ Զմոխիրս անարգ մահացու։ Ո՛վ մահացուդ ի կենդանեաց։ Իբր զերկրածին մահացու մարմին։ Անմահին փառաց՝ մահացու զանգուածով քարոզք։ Անապականք, եւ ոչ մահացու։ Ել ի հովտէս մահացուաց երկրօ. (Նար.։)
to cause to die, to put to death, to slay, to kill;
to mortify.
· Calfa
Այնպէս զարհուրական ունելով զդէմսն, որպէս զի մահացուցանել զտեսողսն. (Նոննոս.։)
killing, murderous, mortifying.
· Calfa
Անմահական կերակրովն կերակրեալ՝ հրաժարէ ի մահացուցչէն. (Ճ. ՟Գ.։)
mortal, subject to death;
mortiferous, deadly;
հէք —քս, we, poor mortals.
· Calfa
θνητός mortalis. Որպէս թէ մահական կամ մահացու (ըստ ՟Բ նշ). Ներքոյ անկեալ մահու. որ ունի մեռանիլ. մարդ՝ որ է տակաւին յաստի կեանս.
(Մանեթոս գրեաց) զդից եւ զդիւցազանց եւ զուրուականաց, եւ զմահկանացուս, զի ընկալցի զմեր մահն իբրեւ զանմահից. (Եղիշ. ՟Բ։)
(Մանեթոս գրեաց) զդից եւ զդիւցազանց եւ զուրուականաց, եւ զմահկանացուաց թագաւորաց՝ որ եգիպտացւոց թագաւորեցին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
prayer, entreaty, supplication, imploration;
wish, desire.
· Calfa
Ընկա՛լ տէր զմաղթանս մեր։ Մաղթանօք սորա խնդրեսցուք զթողութիւն մեղաց։ Մաղթանօք սոցա խնայեա՛ ի մեզ. եւ այլն. (Շար.։) Իսկ ի ժամագիրս Մաղթանք կոչին համառօտ աղօթք ի բերանոյ աւագերիցուն. (ռմկ. սլաքական աղօթք։)
to bite, to sting, to prick, to nettle, to pique;
to transpierce, to run through.
· Calfa
Ոչ կսկծեալ մաղկատեցոյց զնա դսրովական բանիւք. (Զքր. կթ.։)
ՄԱՂԿԱՏԵՄ ՄԱՂԿԱՏԵՑՈՒՑԱՆԵՄ ՄԱՂԿԱՏԻՄ. δάκνω mordeo եւ այլն. որպէս թէ մխելով զժանիս կամ զխայթոց՝ հատանել ծակոտել իբր զմաղ. այսինքն Խածանել. խայթել. հարկանել օձի. կծանել. մորմոքեցուցանել. կր. Հարկանիլ յօձէ՝ կամ մականաւ, այսինքն գաւազանաւ եւ այլն. կրել զցաւ. չարչարիլ. տանջիլ. մորմոքիլ. ցաւագնիլ. խածնել, խօթել, կճել, ցաւցընել. կր. ցաւ քաշել, խշխշալ, մզմզալ.
emetic;
cholagogue.
· Calfa
Դեղ՝ որ տայ թափել զաւելորդ մաղձս, որպէս մաքրողական կամ փսխեցուցիչ.
cf. Հրապարակ.
· Calfa
Մրցականին մայտանն դիւր ի դէպ է, եւ հիւանդին կակղագոյնքն ի գեղոց. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Մայրագութ.
· Calfa
ՄԱՅՐԱԳՈՐՈՎ ՄԱՅՐԱԳՈՒԹ. Որ ունի զգորով եւ զգութ մայրական. (Ոսկիփոր.։ Գանձ.։)
full of maternal tenderness, care or love.
· Calfa
ՄԱՅՐԱԳՈՐՈՎ ՄԱՅՐԱԳՈՒԹ. Որ ունի զգորով եւ զգութ մայրական. (Ոսկիփոր.։ Գանձ.։)
set and risen again (sun);
born of incest.
· Calfa
Մակդիր արեգական, ըստ որում մտեալ ի մայր իւր յարեւմուտս՝ ծնանի վերստին յարեւելս։ Զոր պարսից յառասպելս անհեթեթս փոխեալ՝ ասէին զմիհրն՝ այսինքն զարեգակն ծնունդ լինել մարդոյ, յորժամ անկցի ոք ընդ մօր իւրում.
eating its mother (viper, adder).
· Calfa
Չար ծնունդք են տոկոսիք՝ իբրեւ զծնունդս իժից, եւս չար քան զայնպիսի չարաճճիս. զի նոքա մայրակերք են, եւ սոքա զոգիս թշուառականացն ուտեն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3. (պակասի ի յն. եւ մարթ է իմանալ նաեւ հողակեր)։)
loving one's mother, filial love.
· Calfa
Սիրօղ զմայր իւր. որ եւ յն. ձայնիւ Փիլոմետոր, մակդիր հեգնական թագաւորի ատեցողի զմայրն.
pine forest;
wood, forest.
· Calfa
Ի թանձրութենէ անկեալ դիականցն մօտ առ մօտ խտացեալ. (Եղիշ. ՟Զ։)
metropolis, capital;
— վանք, cf. Մայրավանք.
· Calfa
ՄԱՅՐԱՔԱՂԱՔ. իբր Մետրապօլտական կամ արքեպիսկոպոսական եկեղեցի.
s. adj. native or inhabitant of a metropolis;
metropolitan.
· Calfa
Բնակիչ մայրաքաղաքի. եւ Արքեպիսկոպոս մայրաքաղաքի. մետրապօլիտ. եւ Վանականն երեւելի մենաստանի.
maternal, motherly;
by mother's side;
— հաւ, maternal grandfather;
—ք, mother's country or birth-place.
· Calfa
Մայրական. որ ինչ հայի ի մայր. ի կողմն եւ յազգ նորա. մօրը, մօրենական.
more, rather, better;
—, -զի, —թէ, above all, chiefly, principally, especially.
· Calfa
Մակբայ ... բաղդատականն՝ առաւել կամ աւելի (յն. մա՛լլօն ) ... եւ սաստկութեանն, յորդ, յոյժ, կարի շատ, սաստիկ, յաւէտ, մանաւանդ (յն. մա՛լիսդա ). (Թր. քեր.։)
like a child, childishly, in a puerile manner.
· Calfa
Զմանկաբար խանձարուրսն, զմսուրն, զի ոչ գոյր նոցա տեղի. տպ. մանկաբարձ. յն. մանկական. (Ածազգ. ՟Ժ՟Գ։)
Կամ իբր ա. Մանկական. νεώτερος, -ον, παιδικός jnior, puerilis, -le.
childish, puerile;
cf. Մանկամիտ.
· Calfa
Կամ իբր Մանկաբարոյական. տղայական. երիտասարդական.
Բասրելի գոլ՝ մանկաբարոյ անարգելութեամբ լի. (Փիլ. տեսական.։)
youngest, younger, minor, under age.
· Calfa
Առողջաց, եւս առաւել մանկագունաց ի նոսա, եւ կարօտից թառամեցուցանել ընդ ծաղկի մարմնոյն եւ զախտս բնաւորականս. (Սարկ. հանգ.։)
cf. Մանկավարժութիւն.
· Calfa
Սակս ոչ լինելոյ քաղաքականութիւն, եւ արքայական ապարանս, եւ մանկակրթութիւնս. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
gymnastic;
gymnastic-master.
· Calfa
παιδοτρίβης paedotriba. Մարզիչ մանկանց կամ երիտասարդաց ի մրցանս, որպէս յասպարէս ողոմպիական, եւ այլն.
sodomite, pederast.
· Calfa
Հարկէք զմեզ՝ ստայօդ ոչէիցն, եւ ապականագործ մանկամոլիցն (դից ձերոց) երկիրպագանել. (Ճ. ՟Ա.։)
pederasty, sodomy.
· Calfa
παιδομανία puerorum insanus amor. Մոլիլն տռփանօք ի մանկունս. մանկատռփութիւն. արուամոլութիւն. սոդոմականն մեղք ընդդէմ բնութեան.