Definitions containing the research ամ : 10000 results

Անշուք

adj.

inglorious, unhonoured, ignoble, vile;
ill-favoured, deformed;
— վարել կենցաղ, to live retired.

· Calfa

NBHL (1)

Չի՛ք քան զնա անշուք, յոժամ տերեւաթափ իցէ. (Գէ. ես.։)


Անշրջելի, լւոյ, լեաց

adj.

unchangeable;
that cannot be overturned.

· Calfa

NBHL (2)

Հանգուցանէ յետ եօթնշրջական (կամ եօթն շրջագայ) կենցաղոյս յանշրջելին եւ ի հաստատունն. (Ճ. ՟Թ.։)

Անշրջելի պահեմք, կամ պահեցաք. (Խոր. ՟Գ. 42. 48։)


Անշփոթ, ից

adj. adv. without confusion;
unperplexed, not embarrassed;
tranquil.

· Calfa

NBHL (5)

Անշփոթ լինել զամենայն աւուրս կենաց մերոց. (Ճշ.։)

Անշփոթ մնացին գոյացութիւնքն, կամ բնութիւնքն։ Անշփոթս զնոսա պահելով ի միմեանց. (Պրպմ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Գ։)

Խառնելով ի նիւթ ինչ, որ անշփոթ է. (Շ. ամենայն չար.։)

Եւս եւ Անապական. անշաղախ. անփորձ յառնէ. (գուցէ իբր անշփելի. անհպելի). եւ կամ Չունօղ ամօթալի ինչ.

ԱՆՇՓՈԹ գրի եւ ԱՆՇՓՈՅԹ, եւ ԱՆԸՇՓՈԹ. ἁσύγχυτος, ἁσύμφυρτος. inconfusus, non confusus. Ոչ շփոթեալ. ոչ խառնակեալ. անայլայլելի. ոչ կորուսեալ զիւր բնութիւն կամ զյատկութիւն.


Անշքութիւն, ութեան

s.

awkwardness, deformity, ugliness.

· Calfa

NBHL (1)

Զի՞նչ աւելի անշքութիւն քան զայն կայցէ. յորժամ աստուած մարդ երեւեսցի, եւ տէրն ի ծառայի կերպարանս. (Ոսկ. ես.։)


Անշօշափելի, լւոյ, լեաց

adj.

impalpable.

· Calfa

NBHL (3)

Ձեռք ոմանք զանշօշափելիսն շօշափեցին. այսինքն զանմատոյց, կամ զսրբազան իրս. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)

Որ ամենայն մեղաց անշօշափելի եւ անըմբռնելիդ ես. (Ճշ.։) այսինքն անմերձ, անշփելի.

ἁναφής, ἁχείροτος. intactilis, qui tangi nequit. Զոր չէ մարթ շօշափել կամ զննել ձեռօք. անձեռնարկելի. անհպելի. անմատչելի.


Անոլորտ

adj.

unbounded, unlimited, infinite.

· Calfa

NBHL (1)

ἁόριστος, ἁτέκμαρτος. infinitus, indefinitus. Ոյր չիք ոլորտ, կամ եզր. անեզր. անպարագիր. անբահման. անբաւ. անհաս.


Անոխակալ, ի, աց

adj.

without malice, not revengeful, not malignant.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ոխակալ. որ ոչ պահէ ոխս. անյիշաչար. անչարայուշ. երկայնամիտ. ըստ յն. ասի՝ Յանձնառօղ չարեաց. համբերատար. ἁεξίκακος. tolerans malorum, patiens, clemens.


Անոխակալութիւն, ութեան

s.

absence of maliciousness, freedom from revenge or hatred.

· Calfa

NBHL (4)

Խելամուտ լիցուք անոխակալութեան նորա. (Իմ. ՟Բ. 19։)

Անոխակալութեամբ վարդապետութիւն գործէ. (Ագաթ.։)

Անոխակալութեամբ մատչել առ այցելութիւն։ Սահման անոխակալութեան. (Նար. ՟Է. ՟Վ՟Գ։)

Որ սիրէ զանոխակալութիւն ստանալ, ատեսցէ նա զդատել եւ զբամբասանս. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Անողորմ, ից

adj. adv.

unpitying, imcompassionate, inhuman, barbarous, cruel, brutal. cf. Անողորմաբար.

· Calfa

NBHL (4)

Անողորմ հարուածք, կամ վրէժք, թշուառութիւնք, հատուցմունք, ողորմութիւնք, չարչարանք, տառապանք. (Եղիշ. ՟Բ։ Պիտ.։ Նար. ՟Ը։ Յհ. կթ.։ Լմբ. ատ.։)

Կամ Անարժան ողորմութեան. աններելի.

Անողորմ վրիպանք, կամ գործ. (Պիտ.։)

ἁνελεήμων, ἁνελεής, ἁνηλεής. immisericors, durus, crudelis. Ոյր չիք ողորմ կամ ողորմութիւն ի սրտի. անգութ. անգորով. անագորոյն. անկարեկից. անմարդի. խիստ. անաչառ. անխնայ. սաստիկ, (անձն, եւ գործ). մերհամէթսիզ, գալպի փեք.


Անողորմաբար

adv.

cruelly, barbarously, atrociously;
— չարչարել, to tyrannize.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՆՈՂՈՐՄ. ԱՆՈՂՈՐՄԱԲԱՐ. ἁνηλεῶς. immisericorditer, crudeliter. Առանց ողորմութեան, կամ ողորմելոյ, կամ ներելոյ. անխնայաբար.

Անողորմաբար խողխողել, կամ քարկոծել, զքարի հարկանել. (Պիտ.։ Նար. ՟Թ։ Լաստ. ՟Ի՟Դ։)


Անողոք

adj.

implacable, severe, inflexible, inexorable.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՆՈՂՈՔ ԱՆՈՂՈՔԵԼԻ. Որ ոչ ողոքի աղաչանօք. անամոքելի. անմեղկելի. խիստ. որ կակղնալ չի գիտեր.

Անողոք աններելի սրտմտութեամբ։ Անողոքելի քինուցն ոխակալութեամբ. (Պիտ.։)

Անողոքելի սլացմամբ. (՟Ձ՟Զ.) իբր աննահանջելի։


Անողոքելի

cf. Անողոք.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՆՈՂՈՔ ԱՆՈՂՈՔԵԼԻ. Որ ոչ ողոքի աղաչանօք. անամոքելի. անմեղկելի. խիստ. որ կակղնալ չի գիտեր.

Անողոք աններելի սրտմտութեամբ։ Անողոքելի քինուցն ոխակալութեամբ. (Պիտ.։)

Անողոքելի սլացմամբ. (՟Ձ՟Զ.) իբր աննահանջելի։


Անողջախոհ

adj.

unchaste, incontinent, impure, immodest.

· Calfa

NBHL (1)

ἁκάθαρτος. impurus impudicus. Անմաքուր անհամեստ.


Անողջանալի, լւոյ, լեաց

adj.

insanable, incurable.

· Calfa

NBHL (2)

Անողջանալի վէրք, կամ խոցուած, ապականութիւն, մեղք, տանջանք. (Նար. ՟Դ. լ. ՟Հ՟Թ։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։ Բրս. ՟խ. մկ.։)

Կամ Թողեալ առանց բուժելոյ զվէրս. վէրքը չըռնտցուցած, չգոցուած.


Անոյժ

adj.

without force, feeble.

· Calfa

NBHL (3)

Քամահելով զանոյժ բանս. (Եղիշ. դտ.։)

Անոյժ արարից զամենայն որոգայթս նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)

ἅτονος. infirmus, ἁσθενής, invalidus. Ուր կամ ոյր չիք ոյժ. տկար. անզօր. անգործ. անձեռնհաս. եւ Անվաւեր. (գրի եւ ԱՆՅՈՅԺ, ԱՆՈՒԺ). գուվվէթսիզ, կեչմէզ.


Անոստ

adj.

without branches;
that does not rise or stir.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՆՈՍՏ որ եւ ԱՆՈՇՏ. իբր Անընդոստ. որ ոչ ի վեր ոստնու, կամ ոչ ի վեր վազէ. անշարժ. խիստ. դիմակաց. անմեղկելի. որպէս յն. ἁνήλατος. contumax, inobediens, non emollitus.


Անոտն

adj. adv.

footless, apode;
baseless;
յանոտից, at the feet.

· Calfa

NBHL (1)

ἅπους. pedibus carens. Ոյր ոչ գոյ ոտն, կամ ոչ գոն ոտք. անկար ի քայլել. այագսըզ.


Անոտնաձայն առնեմ

sv. vn.

to walk on the tip-toe;
to walk on the tip of one's toes.

· Calfa

NBHL (1)

Իջցէ (կամ եկն) իբրեւ զցօղ՝ անոտնաձայն լռութեամբ. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. երգ.։)


Անորակ

adj.

without quality or accident.

· Calfa

NBHL (1)

Անորակ (այսինքն անայլայլակ) ներմարդութեամբն միաւորեալ զբնութիւն աստուածութեանն. (Թէոդոր. խչ.։)


Անորդութիւն, ութեան

s.

cf. Անզաւակութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Զանորդութիւն իւր լցուցանելով սառայ ի ձեռն նաժշտին, ոչ իրաւացոյց զառն տուն անորդութեամբ բառնալ թողուլ։ Քան զանորդութիւն եւ զանսէրութիւն ոգւոց ոչինչ ոք այլ չար գուցէ. եւ այս է անուսումնութիւն եւ անխրատութիւն. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. ել.։)

Յաճախ ի մէջ բերէ զամլութեան եւ զանորդութեան զպատմութիւն. (Կիւրղ. ղկ.։)


Անորիշ

adj.

inseparable, indivisible.

· Calfa

NBHL (11)

Յարաժամ անորիշ ի մէնջ՝ ընդ մեզ է. (Զքր. կթ.։)

Անորիշ բարուք գնայ ամենայն ուրեք. (Պտմ. աղեքս.։)

Անորիշ բաժանմամբ, համագոյ միութեամբ. (Շար.։)

Անորիշ հպմամբ։ Անորիշ սրտիցս շնչով. (Նար. կուս. եւ Նար. յիշ.։)

Ինձ համապատիւ միշտ անմեղութեամբն անորիշ յինէն. (Տօնակ.։)

Պատսպարիմք մարմնով ի քրիստոսի խաչն՝ որպէս յանորիշ զօրութիւն անեղին. (Համամ առակ.։)

Անորիշդ որպէս անունն իսկ յայտ առնէ, անորոշաբար զամենայն ժամանակս նշանակէ. (Մագ. եւ Երզն. քեր.։)

Հասարակաբար եւ անորիշ առնէ զկշտամբանս. (Զքր. կթ. աւագ հինգշաբթի.։)

Որոշմամբ (յն. ընտրողաբար) ողորմութեամբն վարի, եւ ոչ անորիշ (յն. անընտրողաբար) ողորմութեամբն, եւ ոչ անողորմ դարձեալ ողորմած ասէ, եւ արդար տէր. (Բրս. սհմ. Բրս. կրօն.։)

ԱՆՈՐԻՇ ԱՆՈՒՆ. ἁόριστον ὅνομα. indefinitum nomen. Ըստ քերականց է Անորոշակի հարցականն, կամ վերբերականն.

ԱՆՈՐԻՇ ԲԱՅ. ἁόριστον ῤήμα. indefinitum verbum. ըստ հայումս, ἁπαρέμφατος. infinitivus. Աներեւոյթն անդէմ, եւ անամանակ. այլ առ յոյնս է եւ յայտարար անցեալ ժամանակի անորոշակի՝ դիմաւոր կամ անդէմ.


Անորոշ, ի, ից

adj. adv.

undetermined, indefinite, uncertain;
vague, indistinct, confused;
inarticulate;
contingent;
Անորոշաբար.

· Calfa

NBHL (2)

cf. ԱՆՈՐԻՇ ըստ ամենայն նշ. Որպէս անզանազան. անտարփեր.

Նշանակք բարւոյ եւ չարի եւ անորոշի. զանազանի սեմն՝ բարւոյ, եւ քամն՝ չարի, եւ յաբեթն՝ անորոշի. (Փիլ. լին.։)


Անորոշաբար

adv.

indefinitely;
confusedly, indistinctly;
implicitly.

· Calfa

NBHL (5)

Խայթոց մահու մեղք, ո՛չ եթէ այս կամ այն, այլ անորոշաբար, յայտ է եթէ ամենայն մեղք. (Բրս. հց. ՟Ծ։)

Անորոշաբար կոչեաց զամենեսեան. (Լմբ. սղ.։)

ἁδιορίστως, ἁορίστως. indistincte, indefinite, ἁδιαφόρως. indifferenter. Առանց որոշելոյ. անորիշ. անխտիր. հասարակաբար. անյայտաբար. եւ Անխորհրդաբար կամ անպատճառ.

Անորոշաբար շարադասին, կամ վկայեալ. (Լմբ. հանգ.։)

Անորոշաբար արարչագործել զամենայն որդւոյ ըսն աստուծոյ (հօր). (Աթ. ՟Ը։)


Անորոշութիւն, ութեան

s.

indecision, indetermination.

· Calfa

NBHL (5)

Անորոշ կամ անյայտն գոլ.

Անհուն ասին (անհատքն) վասն անորոշութեան (կամ անորիշութեան). (Անյաղթ պորփ.։)

Անորոշութեամբ նշանակի (այսինքն բառին) ամենայն ինչ ցուցեալ լինի մարդկայինն. (Նիւս. կազմ.։)

Զանորոշութիւնն եւ զմիակամութւնն իւր զհօր յայտ առնէ. (Նանայ.։)

Քրիստոս՝ աստուծոյ զօրութիւն ելով հօր, անորոշութեամբ՝ զամենայն զոր ինչ գործէ հայր, զնոյն գործէ եւ որդի. (Աթ. ՟Ը։)


Անուաձեւ, ի

adj.

in the shape of a wheel.

· Calfa

NBHL (3)

Անուաձեւ ծննդեամբ ի մտացն հոլովի, եւ ի լեզուն անկանի։ Յանուաձեւ ժամանակս. (Սարգ. յկ. ՟Ը. Սարգ. ՟ա. պճետ. ՟Ժ։)

Բոլորակ անուին գիգղա (կամ գեղգեղ) կոչի ի հեբրայեցւոց լեզուն. արդ յանուաձեւէն եւ ի շուրջ պարուրելոյն զթլփատութիւնն գաղգաղա կոչէ. եւ անտի եւ անուն տեղւոյն։ Բոլորակն անուաձեւ իբրեւ զգլուխ երեւէր. (Կիւրղ. յես. եւ Կիւրղ. թագ.։)

τροχοειδής. rotae seu orbis speciemhabens, rotundus. Որ ունի զձեւ կամ զնմանութիւն ինչ անուոյ.


Անուանադիր

adj.

that gives a name to, that names.

· Calfa

NBHL (1)

Թէպէտեւ տկար է զօրութեամբ քան զբազումս յանասնոց օմարդն), այլ տեսչութեամբ աստուծոյ հրամանատար եւ անուանադիր է նոցա. (Վեցօր. ՟Զ։)


Անուանադրեմ, եցի

va.

to give a name to, to name.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ վահրամ անուանադրեալ. (Շ. վիպ.։)

Այսօր ի կարգ բնութեան մարդկան՝ մտեալ կոչիս անուամբ Յիսուս. անուանադրւղ բոլոր գոյից՝ առնուս անուն ի ծառայից. (Տաղ.։)


Անուանակիր

adj.

that bears the name of another.

· Calfa

NBHL (6)

գրի եւ ԱՆՈՒՆԱԿԻՐ. Կրօղ զնոյն անուն ուրուք. համանուն. անուանակից. հէմնամ, ատաշ.

Յատուկ անուանակիր յորջորջմամբ վիմին. (Անան. եկեղ։)

Ասի եւ զտեղւոյ, որ կրէ զանուն աստուծոյ կամ մարդոյ.

Կրօղ զանուն աստուծոյ յինքեան՝ ի քարոզել կամ ի պատմել զփառս նորա.

Ունօղ անուան իրիք պիտակաբար, կամ արդեամբք.

Եւ Անուանի. մեծանուն. որոյ կայցէ անուն եւ յիշատակ. նամտար.


Անուանակից, կցի, կցաց

adj.

of the same name;
homonymous.

· Calfa

NBHL (3)

Անուանակցին իւրոյ մարիամու. (Արշ.։)

Զի մի՛ լուեալ զյիսուսն անուն՝ անուանակից անուամբն (յեսուայ) մոլորիցիս։ Զի մի՛ անուանակցաւն մոլորիցիս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։ Շ. մտթ.։)

ὀμώνυμος. idem nomen habens, ἑπώνυμος. sui nominis. Կցոր նոյն անուան. համանուն. հէմնամ ատտաշ.


Անուանակոչեմ, եցի

va.

to name, to call.

· Calfa

NBHL (1)

(Ադամ) անուանակոչեաց զբոլոր կենդանիս։ Լեառն աստուծոյ անուանակոչէզսա բանն. (Զքր. կթ.։)


Անուանակոչութիւն, ութեան

s.

denomination;
nomenclature.

· Calfa

NBHL (9)

Եղեւ ամենեցուն մի անուանակոչութիւն. (Բրս. ՟խ. մկ.։)

հրեշտակական, կամ սերովբէից անուանակոչութիւն. (Դիոն. երկն.։)

Շինէ եկեղեցի մեծ՝ անուանակոչութեամբ սրբոյն գրիգորի. (Յհ. կթ.։ որպէս եւ Պիտ. ստէպ։ Անյաղթ պորփ.։ Շ. թղթ.։ ՃՃ.։)

Եւ Յանուանէ կոչելն, կամ ձայնելն.

Սոսկ ձայենլով (զղազար) անուանակոչութեամբ. (Մամբր.։)

(Ձի) առ անուանակոչութիւն համօրէն դառնայ. (Պիտ.։)

Ստէպ զանունն տալ վայրապար կամ երդմամբ.

Անուանակոչութեամբ սրբոցն մի՛ ճարտարեր (յն. մի՛ սովորեսցիս). (Սիր. ՟Ի՟Գ. 10։)

προσηγορία, ὁνομασία. appellatio. Կոչումն կամ դրութիւն անուանն. անուն. մականուն.


Անուանակցութիւն, ութեան

s.

cf. Անուանակրութիւն.

· Calfa

NBHL (4)

Որ անուանեցեր զմեզ անուանակցութեամբ միածնի քո. (Պտրգ.։)

Եղիցի ամենեցուն մի անուանակցութիւն. (Բրս. ՟Ք մկ։)

Ոչ միայն անուանակցութեան, այլեւ գործակցութեան ճշմարիտն էմմանուէլի արժանաւորիլ ձեզ։ Զանուանակցութիւնդ ոչ միայն օրինակաւ կոչել, այլեւ արդեամբք. (Շ. թղթ.։)

ὀμονυμία, συνωνυμία, προσηγορία. homonymia, nominis communitas. Անուանակիրն լինել. կցորդութիւն նոյն անուան. համանունութիւն.


Անուանարկ, աց

adj.

infamous, notorious;
shameful, scandalous, disgraceful, vile;
— առնել, to disgrace, to bring to shame, to dishonour.

· Calfa

NBHL (3)

Դատեցայց զքեզ պիղծդ եւ անուանարկ։ Որդիք անզգամաց եւ անուանարկաց. (Եզնիկ. ՟Ի՟Դ. 14։ Յոբ. լ. 8։)

ὁνομαστός, -η. famosus, -a. Ոյր անուն է արկեալ ի բերան բազմաց՝ ոչ գովութեամբ. անունը ելած, ձանձընած.

Եւ δυσώνυμος. infausti nominis. Ոյր անուն ի վայր է արկեալ, որպէս վատանուն. անունը աւրած. պէթնամ.


Անուանեմ, եցի

va.

to name, to call, to denominate, to term.

· Calfa

NBHL (6)

Անուանեաց զանուն նոցա ադամ։ Ամենայն շնչոյ կենդանւոյ զի՛նչ եւ անուանեաց ադամ Յիսուս, որ անուանեցաւ քրիստոս. եւ այլն։

Զոր անուանեցին ի ժամուն իշխան տէրութեանն սիւնեաց։ Հռչակեալ անուանեցան ի զօրագլխէն եւ յամենայն գաւառին քաջք եւ զարմանալիք. (Փարպ.։)

Ի ժամանակի յորժամ անուանէր համբաւն որիգինէսի ընդ ամենայն աշխարհ։ Աբգար արքայ հեթանոսաց որ յերեւելից կողմանէ եւփրատու՝ անուանէր քաջութեամբ. (Եւս. պտմ.։)

Պիտակաբար կոչել. անուամբ եւեթ համարել.

իբր Թարգմանութեամբ ասել.

Բեդղեէմ տուն հացի անուանի. (Կամրջ.։)


Անուանի, նեաց

adj.

renowed, famous, illustrious;
— լինել, to become illustrious.

· Calfa

NBHL (4)

Թագաւորաց, կամ սկայիցն անուանեաց. (Ոսկ. ես.։)

Այնչափ անուանի եղեալ քաջութեամբն. (Ագաթ.։)

Անուանիք դառնային։ Անուանի յիշատակ, կամ կատարաումն, մահ. (Փարպ.։)

ὁνομαστός, περιώνυμος, ἑπίκλητος. famosus, nominatissimus, inclytus, celebris, celeberrimus. որ եւ ԱՆՈՒԱՆԱՒՈՐ. Ունակ երեւելի անուան կամ համբաւոյ. մեծանուն. փառաւոր. հռչակաւոր. հոյակապ. նամավեր, նամտար. ատլը շանլը, մեշհուր. տե՛ս (Ծն. ՟Զ. 4։ Թուոց. ՟Ա. 16։ ՟Ի՟Զ. 9։ Ես. ՟Ծ՟Զ. 5։ Երեմ. ՟Գ. 19։ Եզեկ. ՟Լ՟Թ. 13։)


Անուղիղ

adj.

crooked;
indirect.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ ուղիղ. թիւր. ծուռ. ձախողակ. շեղեալ. եւ ըստ երկրաչափից՝ Սուր կամ բութ (անկիւն).

Անուղիղ դատաստան, կամ բարք, կամ նեղութիւն. (Մխ. դտ.։ Պտմ. աղեքս.։ Իսիւք.։)


Անուղղայ, ից

adj.

incorrigible, perverse.

· Calfa

NBHL (3)

Անուղղայ իմացուածք. (Սամ. երէց.։)

Թշնամանք կնոջն՝ անուղղայ զարդարանքն. (Ոսկ. ես.։)

Զի՞նչ քան զան այլ ինչ անմտութիւն կայցէ, յորժամ անուղղայս հպարտանայցեն. (յն. ի հակառակաց). (Ոսկ. մ. ՟Գ. 5։)


Անուն, նուան, ուանք, անց

s. gr.

name;
renown, glory, reputation, honour, title;
— բայի, nominative;
noun, substantive;
— շքոյ, title.

· Calfa

NBHL (30)

ὅνομα. nomen. Բառ, կամ ձայն նշանական՝ յայտարար ուրուք կամ իրիք. կոչումն իւրաքանչիւր էակի եւ անհատի՝ հասարակ կամ յատու յորջորջմամբ։ Հայ մեկնիչք քերականի ստուգաբանեցին, իբր Անունելի, յասելն.

Ասի անունդ անըմբռնելի, վասն զի արդարեւ իսկ անտեղի եւ անժամանակ է. (Մագ.։ Երզն. եւ այլն։) Այլ ի զուր, զի յայլ լեզուս եւս է բառ նմանաձայն (պ. նամ. յն. օնօմա. լտ. նօմէն. եւ այլն. որ եւ թ. ատ, իսմ.)

Կոչեաց ադամ անուանս ամենայն անասնոց։ Անուանեաց զանուն նորա սէթ։ Անուն միւսումն փիսովն։ Եղիցի անուն տեառն օրհնեալ եւ այլն։

Անուամբ ճանաչի մեզ, յորժամ տեսանելով ինչ՝ ասեմք, զի՞նչ է. (Սահմ. յռջբ։)

(Աստուած) ո՛չ անուամբ չափեալ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)

ԱՆՈՒՆ. ըստ քերականաց եւ տրամաբանից՝ նոյն է ըստ բնիկ նշանակութեան ընդ առաջնոյն.

Անուն է ձայն նշանական ըստ շարադրութեան՝ առանց ամանակի, որոյ ոչինչ մասն է նշանական՝ զատեալ. (Արիստ. պերիարմ.։)

Անուն է մասն բանի հոլովական, մարմին կամ իր նշանակելով. (Թր. քեր.։)

ԱՆՈՒՆ. իբր Համբաւ, եւ հռչակ անուան եւ գործոց. փառք եւ պարծանք. յիշատակ. նամ.

Արասցո՛ւք մեզ անուն։ Լաւ է անուն բարի քան զմեծութիւն բազում։ Արարի զքեզ անուանի ըստ անուանց մեծամեծաց՝ որ ի վերայ երկրի։ Դառնային անուամբ մեծաւ։ Երթայր անուն փառաւորութեան նորա մինչեւ ի ծագս երկրի։ Հանիցեն անուն չար որ յանուան իշխանքն են. եւ այլն։

Արար ասէ դաւիթ անուն, փոխանակ ասելոյ թէ արար իւր փառս, կամ յաճախութիւն նուիրելեաց. (Կիւրղ. թագ.։)

Դառնայր բարի անուամբ. (Ագաթ.։)

Անուն քաջութեան, կամ քաջ անուն ժառանգալ. (Եղիշ.։)

Յաղագս մեծի անուան համբաւոյ։ Զյաղթութեան ինչ անունն գտանել. (Փարպ.։)

Կամէր՝ միայն անձամբ անուն առնուլ (յաղթութեան). (Բուզ. ՟Է. 42։) cf. ՔԱՋ, cf. ՎԱՏ, cf. ԿԵՂՏ, եւ այլն։

Իշխանութեան եւ պետութեան եւ ամենայն անուան անուանելոյ. (Եփես. ՟Ա. 21։)

ԱՆՈՒՆ. իբր Անուամբ, կամ անուանեալ, կամ փոխանակ ասելոյ՝ Որոյ անունն էր այս.

Եղբարքս անուն՝ արդեամբք ոսոխս ընդդէմ իրերաց յառնեմք. (Լմբ. պտրգ.։)

ԱՅՍ ԱՆՈՒՆ, կամ ԱՅՆ ԱՆՈՒՆ, անուան. ὀ δεῖνος, ἠ δεῖνα, τὸ δεῖνος. ille, iste, talis;
illa, ista;
illud, istud, tale
. Այս ոք, այն ոք, եւ այս ինչ, այն ինչ, կամ այս նիշ, այն նիշ. փեղմոնի, եղմոնի. իքը, ինքը. ֆալան, ֆիլան.

Սոկրատէս, եւ այս անուն, եւ այն անուն առաքինիք։ (Զծնունդս) ծնողացն, զայսր անուան կամ զայնր անուան. (Փիլ. նխ. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Ո՛չ ասաց, եթէ այս անուն եւ այս անուն, այլ թէ ամենեքեան։ Զայսմ անուանէ ասէ, եւ զայնմ անուանէ չարախօսեսցուք։ Այս անուն չէ արժանի քահանայութեան, եւ միւսն չկայ պարկեշտութեամբ։ Այս անուն մարդոյ եմ ես։ Այս անուն առն շնորհք։ Այս անուն մարդոյ էին ապարանքս այս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. յհ.։)

Ընդ այս անուն ճանապարհ գնացէք։ Տեսեր յայս անուն ժամանակ, եւ յայն անուն. (Լմբ. սղ.։)

ԱՆՈՒԱՄԲ. ՅԱՆՈՒՆ. իբր Իշխանութեամբ, զօրութեամբ. կամ դիտաւորութեամբ եւ այլն.

Դու գաս ի վերայ իմ սրով, եւ ես գամ ի վերայ քո անուամբ տեառն զօրութեանց։ Օրհնեալ եկեալ անուամբ տեառն։ Զոր խօսիցի մարգարէն յանուն իմ։ Յանունքո զօրութիւնս բազումս արարաք։ Մկրտեցէ՛ք զնոսա յանուն հօր, եւ որդւոյ, եւ հոգւոյն սրբոյ։ Յանուն աստուծոյ։ Յանուն յիսուսի. եւ այլն։

Չարն եւ բարին՝ ձեռին անուամբ է գրեալ ի գիրս. (Համամ առակ.։)

Զգործս ադամայեցւոց յանուն աղաղակի առակեաց. (Եփր. ծն.։)

Կոչեաց աստուած յանուանէ զբեսելիէլ։ Առէ՛ք զհամար ըստ թուոց, յանուանէ ըստ գլխոցն նոցա։ Զամենեսեան զնոսա յանուանէ կոչէ։ Զիւր ոչխարսն յանուանէ կոչէ։ Ողջո՛յն տաջիք սիրելեաց մերոց իւրաքանչիւր յանուանէ. եւ այլն։

Յանուանէ հարցանել, կամ կարդալ զոք, կամ գրել, կամ յիշատակել զնոսա. (Կորիւն.։ Եղիշ.։ Նար. եւ այլն։)

Վասն հօր նահապետացն յականէ յանուանէ ինքնին տէր մեր յիսուս քրիստոս ասաց. աբրահամ հայր ձեր ցանկացաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)

ՅԱՆՈՒԱՆԷ. որ եւ ՅԱԿԱՆԷ ՅԱՆՈՒԱՆԷ. ὁνομαστί. nominatim. Տալով կամ յիշելով զանունն։ անուամբ եւ դիմօք հանդերձ. գիտելով զանձն ըստ երեսաց եւ ըստ անուանն. որոշակի. յայտնապէս. յատկաբար. մի ըստ միոջէ. անունովը, տեղն ի տեղը. իսմի ճիսմի իլէ.


Անունակ

adj.

that does not contain, that has not;
poor, needy.

· Calfa

NBHL (1)

Ունել զանվայրափակ եւ զանունակ անուն ամենահաստչի. (Անան. եկեղ։)


Անունդրութիւն, ութեան

s.

disobedience;
contumacy.

· Calfa

NBHL (2)

Յիսուս կոչեցաւ անունդրութեամբ վասն փրկութեանն (ըստ եբր), եւ բժշկութեանն (ըստ յն) եւ քաւութեանն մերոյ. (Կոչ. ՟Ժ։)

cf. ԱՆՈՒԱՆԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Ուստի ԱՆՈՒՆԱԴՐՈՒԹԵԱՄԲ. φερωνύμως. Որպէս բերանունապէս՝ ըստ քերականաց՝ յիրէ անտի եւ ի գործոյն առնլով զանուն. արդեամբք ստուգաբանեալ.


Անուշակ, աց

adj.

sweet, agreeable to the taste, savoury, delicate;
benign, gracious.

· Calfa

NBHL (3)

Նմանութեամբ ասի.

Էր ի դրախտին ադամ յանուշակ եւ յերանալից կեանսն. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Անուշակ կերակուր. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 20։) յն. մի բառ ամպրօսի՛ա, ἁμβροσία. ambrosia, cibus deorum.


Անուշահոտ

adj.

sweet, odoriferous, delicate;
— առնել, to perfume, to scent.

· Calfa

NBHL (9)

Իւղ, կամ պտուղ անուշահոտ. (Ագաթ.։)

Անուշահոտ ընթրիք, կամ քաղցրութիւն, կամ ճաշակ. (Փարպ.։)

εὑώδης, εὕοσμος. odoris suavis, boni odoris, fragrans, bene olens. Անոյշ հոտով. ունօղ կամ բուրօղ զհոտ անուշութեան. կիւզել գօգուլու, խօշպույ.

Գինի անուշահամ եւ անուշահո՛տ. (Մխ. բժիշկ.։)

Անուշահոտ նիւթք, կամ շոգոլիք. (Փիլ. այլաբ.։)

Անուշահոտ բուրմամբ. (Շար.։)

Խնկօք, կամ ծաղկօք անուշահոտիւք, կամ անուշահոտօք. (ՃՃ.։)

Նմանութեամբ.

Անուշահոտ ոգիքն։ Անուշահոտ արդարութեամբ. (Ագաթ.։)


Անուշահոտեմ, եցի

vn.

"cf. Անուշահոտ առնեմ."

· Calfa

NBHL (2)

Ցայտումն արեանցն անուշահոտացուցեալ զամենեսեան. (Ճ. ՟Ա.։)

Անուշահոտեաց զկաթղիկէ սուրբ եկեղեցի հաւատով եւ ճգնութեամբ. (Ճ. ՟Գ.։)


Անուշահոտութիւն, ութեան

s.

sweetness of smell, perfume.

· Calfa

NBHL (3)

Խունկ անուշահոտ՝ առաւել յայնժամ բուրէ զանուշահոտութիւնն, յորժամ ի հուրն մերձենայ. (Անան. զղջ.։)

Անուշահոտութեամբ ըռնգանցն դատապարտեաց զմարդն. (Արշ.։)

εὑωδία, τὸ εὑωδές. suaveolentia, fragrantia. Անուշութիւն հոտոյ. հոտ անոյշ. եւ ունելն կամ բուրելն զհոտ անուշից. եւ իրք անուշահոտք (իրօք կամ նմանութեամբ).


Անուշարար

adj. s.

that makes sweet;
confectioner.

· Calfa

NBHL (3)

Եւ Կազմիչ անուշակաց, կամ քաղցրաւենեաց. հէլվաճը. շէքէրճի.

Ոչ գոյր նոցա խախամոքք անուշարարք առանձինն, եւ ոչ հացարարք. (Եղիշ. ՟Ը։)

εὑωδίαζων. bene olens. Տուօղ զհամ եւ զհոտ անոյշ. ախորժ. հաճելի. զուարճացուցիչ.


Անուշեմ, եցի

va.

to sweeten.

· Calfa

NBHL (1)

Զամենայն դառինս անուշես։ Զվնասակար ջուր նորին աղիւն համեմեալ անուշեցեր։ Թէ զդառնութիւնս իմ անուշցես. (Նար. ՟Ի՟Ը. ՟Կ՟Գ. ձ։)


Անուշութիւն, ութեան

s.

sweetness;
delicacy, exquisite flavour;
affability, cheerfulness.

· Calfa

NBHL (7)

Մածմամբ ջրոց համածին անուշութիւնս մատուցանեն. (Փարպ.։)

γλυκύτης. dulcedo. Անոյշ որակ. քաղցրութիւն. համեղութիւն, (իրօք, կամ նմանութեամբ). չէզզէթ, հալավէթ.

Անճառ են համեղութիւնք քումդ անուշութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)

Խունկ, կամ փայտ, կամ հոտ անուշութեան. (Եզեկ. ՟Է. 28։ Դան. ՟Բ. 46։ Բար. ՟Է. 8։ Սիր. ՟Ի՟Դ. 20։)

Եւ զայլ հումն հանդերձ անուշութեամբ եփեցին ի կաթսայս. (՟Ա. Եզր. ՟Ա. 12։)

Ազգի ազգի անուշութեամբ եւ ի գոյնագոյն ծաղիկս պսակեալք. յն. ազգի ազգի անուշահոտ ծաղկօք. (՟Գ։ մկ. ՟Է. 11։)

Անուշութեան իւղոց Քան զամենայն խունկս անուշութեան. (Ագաթ.։)


Անուս, ից

adj.

ignorant, unlettered;
stupid.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ պայծառիցն, այլ անուսիցն հրամայեմք զմերս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)


Անուսումն, սմանց

adj.

cf. Անուս.

· Calfa

NBHL (5)

Զորս անուսումքն եւ յողդողդքն կամակորեն. (՟Բ. Պետ. ՟Գ. 16։)

Անուսումն զմեզ համարեալ բամբասիցէ. (Խոր. ՟Ա. 1։)

Անուսումն բնութեամբ, կամ ոչ փութացեալք ուսանել։ Ընդ անուսմանն երեւոյթս դժուարեալ։ Մեղուք անուսումն՝ բնութեամբ զխորիսխն գործեն. (Փիլ.։)

Աստուած ուրեմն է հոգին, թէեւ անուսմունքն ոչ կամիցին։ Ըստ ձեր անուսումն բանիդ. (Կիւրղ. գանձ.։)

Սքանչելի ուսուցիչ (է), որ զանուսմունս եւ զծանրամիտս վարժել կարասցէ. (Կլիմաք.։)


Անուսումնութիւն, ութեան

s.

cf. Անուսութիւն.

· Calfa

NBHL (4)

Այս ամենայն չարիք մտանեն ի միտս մարդոյ յանուսումնութենէ. (Եղիշ. ՟Բ։)

Տխմար անուսումնութիւն. (Մամբր.։)

ԱՆՈՒՍՈՒՄՆՈՒԹԻՒՆ կամ ԱՆՈՒՍԸՄՆՈՒԹԻՒՆ. ἁμαθία, ἁμάθεια. inscitia, imperitia, ruditas. Անուսումն գոլ. տգիտութիւն. ախմարութիւն. տխմարութիւն. անխրատութիւն. ուսում չգիտնալը, անկրթութիւն. նատանլըգ. գապալըգ. աճեմիչիք.

Լինին չարքն ախտք. ի չար հրահանգից, յանուսումնութենէ եւ ի չար ունակութենէ։ Բժշկելի՛ է զանուսումնութիւնն ուսմամբ եւ մակացութեամբ. (Նիւս. բն.։)